
គួរដឹង · ដំណោះស្រាយសកលលើជំងឺសិបស៊ីសរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHA70.7, ២០១៧) និងគម្លាតដែលភស្តុតាងស្រាវជ្រាវនៅតែមិនអាចបិទបាន
WHO Global Sepsis Resolution · Surviving Sepsis Campaign bundles · ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ-មន្ទីរពិសោធន៍-ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគនៅប្រទេសមានធនធានកម្រិត
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៧ សម័យប្រជុំសមាហរណកម្មសុខភាពពិភពលោកលើកទី៧០ (World Health Assembly) បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេច WHA70.7 ដែលជាការអំពាវនាវជាសកលលើកដំបូងឲ្យរដ្ឋសមាជិកទាំងអស់ពង្រឹងការទប់ស្កាត់ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការគ្រប់គ្រងព្យាបាលជំងឺសិបស៊ីស (sepsis) — ជាការឆ្លើយតបរាងកាយខុសប្រក្រតីធ្ងន់ធ្ងរទៅនឹងការឆ្លងមេរោគ ដែលនាំឲ្យសរីរាង្គខូចខាត។ យោងតាមការវិភាគបន្ទុកជំងឺសកល (Global Burden of Disease) ដែលបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ២០២០ ជំងឺសិបស៊ីសពាក់ព័ន្ធនឹងករណីប្រមាណ៤៨,៩លាន និងមរណភាពប្រមាណ១១លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ — ស្មើនឹងជិត១ភាគ៥នៃមរណភាពសកលទាំងអស់ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO ខ្លួនឯង។ ប៉ុន្តែសេចក្តីសម្រេច WHA70.7 ជាឯកសារ«មិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់» (non-binding) ខុសពីឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិចងកាតព្វកិច្ចដូចជាបទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations ២០០៥ ឬ IHR) — មានន័យថាការអនុវត្តជាក់ស្តែងអាស្រ័យលើឆន្ទៈនិងសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋនីមួយៗ។ អត្ថបទនេះពន្យល់ថាតើសិបស៊ីសជាអ្វី តើកញ្ចប់ថែទាំតាមភស្តុតាងរបស់ Surviving Sepsis Campaign កាត់បន្ថយមរណភាពយ៉ាងណានៅមន្ទីរពេទ្យប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ហើយហេតុអ្វីលទ្ធផលដូចគ្នានេះនៅតែពិបាកចម្លងទៅកាន់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលដែលមានធនធានកម្រិត — ព្រមទាំងទិសដៅស្រាវជ្រាវថ្មីៗលើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យលឿន និងប្រព័ន្ធព្រមានដំបូងដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត។
០១តើជំងឺសិបស៊ីសជាអ្វី? និយមន័យគ្លីនិក Sepsis-3
តាមនិយមន័យរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ជំងឺសិបស៊ីស (sepsis) គឺជា «ស្ថានភាពគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត ដែលកើតឡើងនៅពេលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយឆ្លើយតបខ្លាំងហួសហេតុទៅនឹងការឆ្លងមេរោគមួយ រហូតបណ្តាលឲ្យសរីរាង្គមុខងារខូចខាត»។ គន្លឹះសំខាន់ដែលត្រូវយល់គឺ សិបស៊ីសមិនមែនជា«ការឆ្លងមេរោគខ្លាំង»ធម្មតាទេ — វាជាការឆ្លើយតបខុសប្រក្រតី (dysregulated host response) របស់រាងកាយខ្លួនឯងចំពោះការឆ្លងនោះ ដែលបំផ្លាញជាលិកា និងសរីរាង្គដោយប្រយោល តាមរយៈការរលាកទូទាំងខ្លួន ការកកឈាមខុសទីកន្លែង និងសម្ពាធឈាមធ្លាក់ចុះ។ និយមន័យគ្លីនិកបច្ចុប្បន្នមកពីកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិលើកទីបី ហៅកាត់ថា Sepsis-3 (Singer et al., JAMA ២០១៦) ដែលកំណត់សិបស៊ីសថាជា «ការខូចខាតមុខងារសរីរាង្គគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិត បណ្តាលមកពីការឆ្លើយតបខុសប្រក្រតីរបស់ជាម្ចាស់រាងកាយចំពោះការឆ្លងមេរោគ» — ដោយវាស់ការខូចខាតសរីរាង្គតាមពិន្ទុ SOFA (Sequential Organ Failure Assessment)។ និយមន័យថ្មីនេះជំនួសនិយមន័យចាស់ឆ្នាំ១៩៩១/២០០១ដែលផ្អែកលើលក្ខណវិនិច្ឆ័យ SIRS (Systemic Inflammatory Response Syndrome — គ្រុនក្តៅ ចង្វាក់បេះដូងលឿន ដកដង្ហើមញាប់) ដែលអ្នកជំនាញឯកភាពថាមិនជាក់លាក់គ្រប់គ្រាន់ ព្រោះស្ថានភាពមិនធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនក៏អាចបំពេញលក្ខណវិនិច្ឆ័យ SIRS បានដែរ។ ជំពូកធ្ងន់ធ្ងរជាងគេគឺ«ការឆក់ដោយសារសិបស៊ីស» (septic shock) — ជាក្រុមរងមួយដែលភាពមិនប្រក្រតីនៃឈាមរត់ និងកោសិកា/មេតាបូលីសមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្កើនហានិភ័យមរណភាពគួរឲ្យកត់សម្គាល់ បើប្រៀបធៀបនឹងសិបស៊ីសសាមញ្ញ។
០២ទំហំបន្ទុកសកល៖ ៤៨,៩លានករណី ១១លានមរណភាព
ការប៉ាន់ស្មានទំហំបន្ទុកសិបស៊ីសសកលដ៏ទូលំទូលាយបំផុតមកពីការវិភាគបន្ទុកជំងឺសកល (Global Burden of Disease) ដឹកនាំដោយ Rudd និងសហការី បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ២០២០ — ប៉ាន់ស្មានករណីសិបស៊ីសប្រមាណ៤៨,៩លាន និងមរណភាពពាក់ព័ន្ធនឹងសិបស៊ីសប្រមាណ១១លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ WHO ខ្លួនឯងសង្ខេបលទ្ធផលនេះថា សិបស៊ីសពាក់ព័ន្ធនឹងជិត១ភាគ៥ (~២០%) នៃមរណភាពសកលទាំងអស់ ហើយស្ទើរពាក់កណ្តាលនៃករណីទាំងអស់ (ប្រមាណ២០លាន) កើតឡើងចំពោះកុមារអាយុក្រោម៥ឆ្នាំ។ ដើម្បីផ្តល់បរិបទ មិនមែនធ្វើការភ័យខ្លាចទេ — តួលេខនេះអាចធៀបបានជាមួយចំនួនមរណភាពមហារីកគ្រប់ប្រភេទសរុបជាសកលដែល WHO ប៉ាន់ស្មានថាជិត១០លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ — មានន័យថាសិបស៊ីសនៅតែជាមូលហេតុមរណភាពដ៏ធំមួយដែលមិនសូវត្រូវបានគេនិយាយដល់ ខណៈវាមិនមែនជា«ជំងឺ»ជាក់លាក់តែមួយ ប៉ុន្តែជាផ្លូវចុងក្រោយរួមរបស់ការឆ្លងមេរោគជាច្រើនប្រភេទ។ សិបស៊ីសដែលកើតឡើងក្នុងមន្ទីរពេទ្យខ្លួនឯង (healthcare-associated sepsis)ប៉ះពាល់ប្រមាណ១៥នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកជំងឺសម្រាកព្យាបាល១.០០០នាក់ តាមទិន្នន័យ WHO ចម្រុះពីប្រទេសផ្សេងៗ ខណៈថ្លៃសម្រាកព្យាបាលជាមធ្យមលើសពី៣២.០០០ដុល្លារក្នុងមួយករណីនៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់។
| ករណីសកលក្នុងមួយឆ្នាំ | ប្រមាណ៤៨,៩លាន (GBD ២០២០, The Lancet) |
| មរណភាពពាក់ព័ន្ធសិបស៊ីស | ប្រមាណ១១លាននាក់ — ជិត១ភាគ៥នៃមរណភាពសកលទាំងអស់ |
| សមាមាត្រកុមារអាយុក្រោម៥ឆ្នាំ | ស្ទើរពាក់កណ្តាលនៃករណីទាំងអស់ (~២០លាន) |
| សិបស៊ីសកើតឡើងក្នុងមន្ទីរពេទ្យ | ~១៥ក្នុងចំណោមអ្នកជំងឺសម្រាក១.០០០នាក់ |
នៅសហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ដែលមានទិន្នន័យលម្អិត មជ្ឈមណ្ឌលត្រួតពិនិត្យ និងទប់ស្កាត់ជំងឺ (CDC) រាយការណ៍ថាមនុស្សពេញវ័យប្រមាណ១,៧លាននាក់ និងកុមារជាង១៨.០០០នាក់ ជួបប្រទះសិបស៊ីសជារៀងរាល់ឆ្នាំ — ដោយយ៉ាងតិច១ក្នុងចំណោម៥នាក់ (មនុស្សពេញវ័យ) និង១ក្នុងចំណោម១០នាក់ (កុមារ) ស្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលសម្រាកព្យាបាល ឬត្រូវបញ្ជូនទៅផ្នែកថែទាំចុងក្រោយបំផុត។ ទោះជាមានទិន្នន័យត្រួតពិនិត្យរឹងមាំ និងកញ្ចប់ថែទាំតាមភស្តុតាង (មើលផ្នែក D) ក៏ដោយ ចំនួនស្លាប់នៅតែធំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក — បង្ហាញថាសិបស៊ីសមិនមែនជាបញ្ហាតែប្រទេសមានធនធានកម្រិតទេ ប៉ុន្តែ WHO កត់សម្គាល់ថា«ភាពខុសគ្នាតាមតំបន់»គឺច្បាស់លាស់ ដោយប្រទេសមានចំណូលមធ្យមកម្រិតទាបជួបអត្រាខ្ពស់ជាងគេ — ចំណុចដែលផ្នែកបន្ទាប់ៗនឹងពន្យល់លម្អិត។
០៣សេចក្តីសម្រេច WHA70.7 ២០១៧៖ អំពាវនាវ មិនចងកាតព្វកិច្ច
ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៧ សម័យប្រជុំសមាហរណកម្មសុខភាពពិភពលោកលើកទី៧០ (World Health Assembly) បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេច WHA70.7 — Improving the prevention, diagnosis and clinical management of sepsis ដោយឯកភាពគ្នា (consensus) មិនមានការបោះឆ្នោតប្រកួតប្រជែងទេ។ សេចក្តីសម្រេចនេះកំណត់ចំណុចអំពាវនាវសំខាន់បួន៖ ទីមួយ ពង្រឹងប្រព័ន្ធទប់ស្កាត់ការឆ្លងមេរោគ (អនាម័យដៃ វ៉ាក់សាំង ទឹកស្អាត-អនាម័យ-អនាម័យបរិស្ថានក្នុងគ្រឹះស្ថានសុខាភិបាល); ទីពីរ ពង្រឹងការទទួលស្គាល់ និងការព្យាបាលទាន់ពេលវេលា — អភិវឌ្ឍគោលការណ៍ណែនាំជាតិ បណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខាភិបាលឲ្យចាត់ទុកសិបស៊ីសជា«ស្ថានភាពគ្រាន់តែពេលវេលាសំខាន់» ត្រូវការការព្យាបាលបន្ទាន់ ដោយធានាលទ្ធភាពទទួលបានថ្នាំប្រឆាំងមេរោគទាន់ពេល; ទីបី ពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យតាមដាន និងស្រាវជ្រាវ — បង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានដោយប្រើទិន្នន័យចាត់ថ្នាក់ជំងឺ និងជំរុញការច្នៃប្រឌិតលើឧបករណ៍រោគវិនិច្ឆ័យ វ៉ាក់សាំង និងវិធីព្យាបាលថ្មីៗ; ទីបួន លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងសាធារណៈ — គាំទ្រកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងសកម្មភាព«ថ្ងៃសិបស៊ីសពិភពលោក» (World Sepsis Day) ដឹកនាំដោយសម្ព័ន្ធសិបស៊ីសសកល (Global Sepsis Alliance)។ ភាសាដែលប្រើក្នុងឯកសារជា«អំពាវនាវ» (urges) និង«ស្នើសុំ» (requests) មិនមែន«តម្រូវ» (requires) ទេ — ជាលក្ខណៈធម្មតារបស់សេចក្តីសម្រេចសមាហរណកម្មសុខភាពពិភពលោកទាំងអស់ ដែលជាអនុសាសន៍មិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់សម្រាប់រដ្ឋសមាជិក។
០៤កញ្ចប់ថែទាំតាមភស្តុតាង Surviving Sepsis Campaign
ដើម្បីបកប្រែនិយមន័យគ្លីនិកទៅជាសកម្មភាពជាក់ស្តែងនៅគ្រែអ្នកជំងឺ សមាគមអ្នកជំនាញថែទាំសំខាន់ (Society of Critical Care Medicine ឬ SCCM) និង European Society of Intensive Care Medicine (ESICM) បានអភិវឌ្ឍគោលការណ៍ណែនាំSurviving Sepsis Campaign (SSC) ដែលធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជាទៀងទាត់ដោយប្រើប្រព័ន្ធវាយតម្លៃភស្តុតាង GRADE (កម្រិតអនុសាសន៍៖ ខ្លាំង/មានលក្ខខណ្ឌ/សេចក្តីថ្លែងការណ៍អនុវត្តល្អ; កម្រិតភាពប្រាកដច្បាស់នៃភស្តុតាង៖ ខ្ពស់/មធ្យម/ទាប/ទាបខ្លាំង)។ ស្នូលនៃគោលការណ៍ណែនាំគឺ«កញ្ចប់ម៉ោងទី១» (Hour-1 Bundle) — សកម្មភាពប្រាំដែលត្រូវចាប់ផ្តើមក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោងបន្ទាប់ពីទទួលស្គាល់ថាអាចមានសិបស៊ីស៖
- វាស់កម្រិតឡាក់តាត (lactate) ក្នុងឈាម — ប្រសិនបើខ្ពស់ (≥២mmol/L) វាស់ម្តងទៀតដើម្បីតាមដានការវិវត្តន៍
- យកគំរូឈាមសម្រាប់ធ្វើវប្បាស (blood culture) មុននឹងចាប់ផ្តើមថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគជាក់លាក់
- ផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគទូលំទូលាយ (broad-spectrum antimicrobial) ភ្លាមៗ — តាមឧត្តមគតិក្នុងរយៈពេល១ម៉ោងក្រោយការទទួលស្គាល់
- ផ្តល់វត្ថុរាវតាមសរសៃឈាម (IV crystalloid) យ៉ាងហោចណាស់៣០មីលីលីត្រ/គីឡូក្រាម ក្នុងរយៈពេល៣ម៉ោង ប្រសិនបើសម្ពាធឈាមទាប ឬឡាក់តាត≥៤mmol/L
- ប្រើថ្នាំបង្កើនសម្ពាធឈាម (vasopressor) ប្រសិនបើសម្ពាធឈាមនៅតែទាបក្នុង/ក្រោយការផ្តល់វត្ថុរាវ ដើម្បីរក្សាសម្ពាធឈាមមធ្យម (MAP) យ៉ាងតិច៦៥mmHg
គោលការណ៍ណែនាំបច្ចុប្បន្នអភិវឌ្ឍដោយក្រុមអ្នកជំនាញអន្តរជាតិចំនួន៦៩នាក់ចេញពី២៣ប្រទេស ដោយ៣៨%មានបទពិសោធន៍ធ្វើការក្នុងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលប្រទេសមានចំណូលមធ្យម-ទាប — សូចនាករមួយបង្ហាញពីការខិតខំចេតនាឲ្យគោលការណ៍ណែនាំអាចអនុវត្តបានទូលំទូលាយជាងមុន មិនមែនត្រឹមតែសមស្របនឹងបរិបទមន្ទីរពេទ្យអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះទេ។

០៥ភស្តុតាងគ្លីនិក៖ កញ្ចប់ថែទាំកាត់បន្ថយមរណភាពយ៉ាងណា?
ភស្តុតាងគាំទ្រកញ្ចប់ថែទាំសិបស៊ីសមានប្រភពចម្រុះ ហើយចាំបាច់ត្រូវបែងចែកតាមប្រភេទឲ្យច្បាស់លាស់។ ការសាកល្បងព្យាបាលចៃដន្យ (randomized controlled trial ឬ RCT) ដំបូងៗលើវិធីព្យាបាល«ដឹកនាំដោយគោលដៅដំបូង» (early goal-directed therapy ឬ EGDT) — ការសាកល្បងតែមួយមណ្ឌលរបស់ Rivers និងសហការីឆ្នាំ២០០១ — បង្ហាញការកាត់បន្ថយមរណភាពគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ប៉ុន្តែពេលការសាកល្បងធំជាង និងច្រើនមណ្ឌលជាង ត្រូវបានធ្វើឡើងក្រោយមក (ProCESS, ARISE, ProMISe ចន្លោះឆ្នាំ២០១៤-២០១៥) លទ្ធផលបង្ហាញថា EGDT មានទម្រង់ជាក់លាក់មិនប្រសើរជាង«ការថែទាំធម្មតា»ទៀតទេ — មិនមែនព្រោះ EGDT គ្មានប្រសិទ្ធភាពទេ ប៉ុន្តែព្រោះ«ការថែទាំធម្មតា»ខ្លួនឯងបានប្រសើរឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងទសវត្សរ៍ចន្លោះនោះ ដោយសារការទទួលស្គាល់ និងព្យាបាលឆាប់រហ័សបានក្លាយជាស្តង់ដារទូទៅ។ ចំណែកឯភស្តុតាងគាំទ្រសមាសធាតុនីមួយៗនៃ Hour-1 Bundle (ជាពិសេសពេលវេលាផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ) មកភាគច្រើនពីការសិក្សាតាមដាន (observational cohort studies) ធំៗចម្រុះមន្ទីរពេទ្យ ដែលបង្ហាញទំនាក់ទំនងរវាងការពន្យារពេលផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ និងមរណភាពកើនឡើង — ជាភស្តុតាងប្រភេទ«ការភ្ជាប់គ្នា» (association) មិនមែន«ហេតុ-ផល»បញ្ជាក់ដាច់ខាតតាមស្តង់ដារ RCT ទេ។ កម្មវិធីតាមដានការអនុវត្ត Surviving Sepsis Campaign ខ្លួនឯង ដែលប្រមូលទិន្នន័យពីអ្នកជំងឺរាប់ម៉ឺននាក់ចម្រុះមន្ទីរពេទ្យជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក បង្ហាញថាការអនុលោមតាមកញ្ចប់ថែទាំពេញលេញភ្ជាប់ជាមួយអត្រាមរណភាពទាបជាង — ក៏ជាភស្តុតាងតាមដានផងដែរ។
០៦ហេតុអ្វីគម្លាតមរណភាពនៅតែមិនបិទ?
ឯកសារផ្លូវការមួយរបស់ WHO ខ្លួនឯង — របាយការណ៍លេខាធិការដ្ឋានស្តីពី«ការកែលម្អការទប់ស្កាត់ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការគ្រប់គ្រងព្យាបាលជំងឺសិបស៊ីស» ដែលបានផ្តល់ជូនក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិ WHO ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ មុននឹង WHA70.7 ត្រូវបានអនុម័ត — បង្ហាញលេខសរុបគួរឲ្យព្រួយបារម្ភមួយ៖ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៩ តិចជាង១,៥%នៃមន្ទីរពេទ្យអាហ្វ្រិកសិក្សាបានអនុវត្តអនុសាសន៍ប្រភេទ Hour-1 Bundle (ដូចជាការផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគក្នុងរយៈពេល១ម៉ោង)។ ឯកសារដដែលនោះក៏បង្ហាញថា អត្រាការឆ្លងមេរោគទាក់ទងនឹងការថែទាំសុខភាព (healthcare-associated infection) មានប្រមាណ៧%នៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ធៀបនឹង១៥%នៅប្រទេសមានចំណូលមធ្យម-ទាប — ទ្វេដងជាងគ្នា — ខណៈអត្រាសិបស៊ីសទារកទើបនឹងកើតនៅមន្ទីរពេទ្យអាចខ្ពស់ជាង៣ដល់២០ដងនៅតំបន់ធនធានកម្រិត បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់។ WHO ខ្លួនឯងកត់សម្គាល់ថា«បន្ទុកឆាកសិបស៊ីសទំនងជាខ្ពស់ជាងទិន្នន័យរាយការណ៍»នៅប្រទេសមានធនធានកម្រិត — មានន័យថាសូម្បីតែការវាស់វែងបញ្ហាខ្លួនឯងក៏ជាគម្លាតមួយ។ ការពន្យល់មូលហេតុនៃគម្លាតនេះមិនមែនកើតចេញពីកត្តាតែមួយទេ ប៉ុន្តែជាការជាន់គ្នារវាងកត្តាចម្បងបីយ៉ាង៖ ការពន្យារពេលធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ គម្លាតសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ និងគម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ — ដែលផ្នែកបន្ទាប់ៗនឹងបំបែកពន្យល់ម្តងមួយៗ។

០៧ការពន្យារពេលធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
កត្តាដំបូងគឺពេលវេលា — សិបស៊ីសជា«ស្ថានភាពពេលវេលាសំខាន់» (time-critical condition) តាមពាក្យរបស់ WHA70.7 ខ្លួនឯង ដែលមានន័យថារាល់ម៉ោងពន្យារពេលមុននឹងចាប់ផ្តើមព្យាបាលអាចទាក់ទងនឹងលទ្ធផលអាក្រក់ជាងមុន។ ប៉ុន្តែការទទួលស្គាល់សិបស៊ីសទាន់ពេលទាមទារលក្ខខណ្ឌជាច្រើនជាមុន៖ អ្នកជំងឺត្រូវទៅរកសេវាសុខាភិបាលឆាប់ បុគ្គលិកជួបដំបូងត្រូវមានការសង្ស័យគ្លីនិកខ្ពស់ ហើយកន្លែងព្យាបាលដំបូងត្រូវមានឧបករណ៍គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីវាស់សញ្ញាសំខាន់ និងធ្វើតេស្តឡាក់តាត។ នៅតំបន់ជនបទ ឬតំបន់ដែលប្រព័ន្ធបញ្ជូនអ្នកជំងឺ (referral system) ចម្រុះស្មុគស្មាញ អ្នកជំងឺច្រើនតែមកដល់មន្ទីរពេទ្យធំក្រោយពេលកន្លងកាត់គ្លីនិកតូចមួយ ឬច្រើនកន្លែងសិន — នីមួយៗបន្ថែមម៉ោងពន្យារ។ ឧបករណ៍វាយតម្លៃលឿនដូចជាពិន្ទុ qSOFA (quick Sequential Organ Failure Assessment — ត្រួតពិនិត្យសម្ពាធឈាម អត្រាដកដង្ហើម និងស្មារតី) ឬប្រព័ន្ធព្រមានដំបូងជាតិដូចជា NEWS2 ត្រូវបានអភិវឌ្ឍ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ភាគច្រើននៅមន្ទីរពេទ្យប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ — ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវរបស់ឧបករណ៍ទាំងនេះនៅបរិបទគ្លីនិកកម្រិតបឋម ឬសហគមន៍ក្នុងប្រទេសមានធនធានកម្រិតនៅតែជាវិស័យស្រាវជ្រាវសកម្មមួយ ព្រោះទម្រង់ជំងឺឆ្លងដែលជួបប្រទះខុសគ្នា (ដូចជាគ្រុនចាញ់ ជំងឺរាគរូសធ្ងន់ធ្ងរ) អាចធ្វើឲ្យពិន្ទុទាំងនេះមិនត្រឹមត្រូវដូចបរិបទដើម។ ជាលទ្ធផល ករណីជាច្រើនត្រូវបានទទួលស្គាល់តែនៅដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ពេលជម្រើសព្យាបាលមានកម្រិតចង្អៀតជាង។
០៨គម្លាតសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ និងវប្បាសអតិសុខុមប្រាណ
ជំហានទីពីរនៃ Hour-1 Bundle — ការយកគំរូឈាមសម្រាប់វប្បាស មុននឹងផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ — មានគោលបំណងអនុញ្ញាតឲ្យគ្រូពេទ្យផ្លាស់ប្តូរពីការព្យាបាលដោយសារធាតុទូលំទូលាយ (empirical) ទៅជាការព្យាបាលកំណត់គោលដៅ (targeted) នៅពេលបានលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍ក្រោយមក ២៤ ទៅ ៧២ម៉ោង។ ប៉ុន្តែជំហាននេះទាមទារប្រព័ន្ធមីក្រូជីវសាស្ត្រពេញលេញ៖ ម៉ាស៊ីនវប្បាសស្វ័យប្រវត្តិ ឬកញ្ចប់ស្តង់ដារ អគ្គិសនីស្ថិរភាព បុគ្គលិកមន្ទីរពិសោធន៍ដែលទទួលការបណ្តុះបណ្តាល និងខ្សែសង្វាក់រាយការណ៍លទ្ធផលទាន់ពេល។ អង្គការមិនរកប្រាក់កម្រៃអន្តរជាតិ FIND (Foundation for Innovative New Diagnostics) ដែលធ្វើការលើគម្លាតឧបករណ៍រោគវិនិច្ឆ័យជាសកល រៀបរាប់យ៉ាងច្បាស់ថា គោលដៅមួយក្នុងកម្មវិធីទប់ស្កាត់ភាពធន់ថ្នាំរបស់ខ្លួនគឺ«កាត់បន្ថយមរណភាពដោយសារភាពធន់ថ្នាំ តាមរយៈការកែលម្អការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យនៅមន្ទីរពេទ្យសម្រាប់ការឆ្លងឈាមធ្ងន់ធ្ងរ រួមទាំងសិបស៊ីសទារកទើបនឹងកើត» — ដោយផែនការផ្តល់«ប្រព័ន្ធវប្បាសឈាមសាមញ្ញសម្រាប់ប្រទេសមានចំណូលមធ្យម-ទាប» ផ្ទាល់។ នៅពេលគ្មានលទ្ធភាពវប្បាសឈាមលឿន គ្រូពេទ្យត្រូវពឹងផ្អែកលើថ្នាំប្រឆាំងមេរោគទូលំទូលាយអូសបន្លាយរយៈពេលយូរជាងគួរ — ជាចំណុចដែលមិនត្រឹមតែប៉ះពាល់អ្នកជំងឺម្នាក់ៗទេ ថែមទាំងជំរុញការវិវត្តន៍ភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិកទូទាំងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលទៀតផង។

០៩គម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ
សូម្បីតែពេលរោគវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ និងទាន់ពេល ជំហានទីបីនៃកញ្ចប់ថែទាំ — ការផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគត្រឹមត្រូវក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោង — ក៏អាចជាប់គាំងលើលទ្ធភាពទទួលបានឱសថខ្លួនឯង។ នេះជាគម្លាតខុសគ្នាទាំងស្រុងពីបញ្ហាការប្រើថ្នាំហួសប្រមាណដែលជំរុញភាពធន់ថ្នាំ (ដូចដែលបានលើកឡើងផ្នែក H) — នៅទីនេះ បញ្ហាចម្បងគឺ«ខ្វះ» មិនមែន«លើសប្រើ»ទេ។ ការជាប់គាំងស្តុកឱសថ (stock-out) ជាទូទៅនៅកម្រិតឱសថស្ថានតំបន់ ឬបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់តូចៗ ថ្លៃចំណាយសម្រាប់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគជួរខ្សែទីពីរ/ទីបីដែលចាំបាច់ចំពោះមេរោគធន់ថ្នាំ និងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ស្មុគស្មាញឆ្លងកាត់ព្រំដែនច្រើនកម្រិត — សុទ្ធតែជាឧបសគ្គដែលមិនអាចដោះស្រាយបានត្រឹមតែដោយបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខាភិបាលឲ្យស្គាល់ Hour-1 Bundle ប៉ុណ្ណោះទេ។ WHA70.7 ខ្លួនឯងទទួលស្គាល់ចំណុចនេះដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋសមាជិក«ធានាលទ្ធភាពទទួលបានថ្នាំប្រឆាំងមេរោគទាន់ពេលវេលា» ជាផ្នែកមួយនៃចំណុចអំពាវនាវសំខាន់ទីពីររបស់ខ្លួន (មើលផ្នែក C)។ ការអភិវឌ្ឍថ្នាំប្រឆាំងមេរោគថ្មីៗសម្រាប់មេរោគធន់ថ្នាំច្រើនប្រភេទ តាមរយៈភាពជាដៃគូដូចជា Global Antibiotic Research and Development Partnership (GARDP) ក៏ជាផ្នែកមួយនៃការឆ្លើយតបចំពោះគម្លាតនេះ ប៉ុន្តែជាដំណើរការវែងឆ្ងាយ ខណៈបញ្ហាបន្ទាន់ជាងនៅតែជាការធានាថ្នាំដែលមានស្រាប់ឲ្យទៅដល់កន្លែងដែលត្រូវការ។

១០ព្រំដែនស្រាវជ្រាវថ្មី៖ តេស្តរោគវិនិច្ឆ័យលឿន និង AI
ដោយដឹងថាការចាំលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍ពេញលេញអាចចំណាយពេលច្រើនម៉ោង ឬច្រើនថ្ងៃ អ្នកស្រាវជ្រាវកំពុងស្វែងរកវិធីវាស់«សញ្ញាសម្គាល់ជីវសាស្ត្រ» (biomarker) នៃការឆ្លើយតបរាងកាយឲ្យបានលឿនជាងមុន។ ប្រូខាល់សីតូនីន (procalcitonin) ជាសញ្ញាសម្គាល់ដែលត្រូវបានសិក្សាយូរជាងគេ ដោយការវិភាគទិន្នន័យរួម (meta-analysis) នៃការសាកល្បងព្យាបាលចៃដន្យជាច្រើន បង្ហាញថាការប្រើប្រូខាល់សីតូនីនជាមគ្គុទ្ទេសក៍សម្រេចចិត្តអំពីរយៈពេលព្យាបាលថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ ជួយកាត់បន្ថយការប្រើថ្នាំហួសចាំបាច់ដោយមិនបង្កើនហានិភ័យ។ សញ្ញាសម្គាល់ផ្សេងទៀតដូចជាព្រេសិបស៊ីន (presepsin) និងកញ្ចប់សញ្ញាសម្គាល់ចម្រុះ (multi-marker host-response panel) ដែលវាស់ការសម្តែងហ្សែនរាប់សិបនៅក្នុងកោសិកាភាពស៊ាំក្នុងពេលតែមួយ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់មុននឹងអាចប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ — ជាចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវបែងចែកឲ្យច្បាស់រវាងអ្វីដែល«កំពុងស្រាវជ្រាវ» និងអ្វីដែល«បានទទួលការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ» ពីអាជ្ញាធរបទប្បញ្ញត្តិដូចជា FDA សម្រាប់ការប្រើប្រាស់គ្លីនិកទូទៅ។ ក្រៅពីជីវសាស្ត្រខ្លួនឯង FIND (មើលផ្នែក H) ក៏កំពុងអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធវប្បាសឈាមសាមញ្ញជាងមុនសម្រាប់ប្រទេសមានធនធានកម្រិត ដោយផ្ទាល់ ដើម្បីបំបែកការតភ្ជាប់រវាងតម្រូវការឧបករណ៍ថ្លៃ និងលទ្ធភាពប្រើប្រាស់។
ក្រុមស្រាវជ្រាវទីពីរផ្តោតលើប្រព័ន្ធព្រមានដំបូងជំនួយដោយបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI-assisted early-warning scoring) — គំរូរៀនម៉ាស៊ីនដែលវិភាគសញ្ញាសំខាន់ និងលទ្ធផលមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងឯកសារវេជ្ជសាស្ត្រអេឡិចត្រូនិក (EHR) ជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីព្រមានគ្រូពេទ្យអំពីហានិភ័យសិបស៊ីសមុននឹងសញ្ញាគ្លីនិកច្បាស់លាស់លេចឡើង។ ការសិក្សាមួយក្នុងចំណោមធំបំផុតប្រភេទនេះ — TREWS (Targeted Real-time Early Warning System) ដឹកនាំដោយ Adams និងសហការី បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Nature Medicine ឆ្នាំ២០២២ — ជាការសិក្សាតាមដានច្រើនមណ្ឌល (មិនមែន RCT ទេ) នៅមន្ទីរពេទ្យ៥កន្លែង តាមដានអ្នកជំងឺសរុប៥៩០.៧៣៦នាក់ ដោយវិភាគជាក់លាក់លើអ្នកជំងឺសិបស៊ីស៦.៨៧៧នាក់។ លទ្ធផលបង្ហាញថា អ្នកជំងឺដែលការព្រមានត្រូវបានគ្រូពេទ្យបញ្ជាក់ក្នុងរយៈពេល៣ម៉ោង មានអត្រារស់រានខ្ពស់ជាង — កាត់បន្ថយមរណភាពដាច់ខាត៣,៣ភាគរយ (កាត់បន្ថយទាក់ទង១៨,៧%) បើប្រៀបធៀបនឹងអ្នកជំងឺដែលមិនបានបញ្ជាក់ការព្រមានទាន់ពេល។
១១សំណួរញឹកញាប់
តើសិបស៊ីសខុសពីការឆ្លងមេរោគធម្មតាយ៉ាងណា?
សិបស៊ីសមិនមែនការឆ្លងខ្លាំងទេ — វាជាការឆ្លើយតបខុសប្រក្រតីរបស់រាងកាយខ្លួនឯងទៅនឹងការឆ្លង ដែលនាំឲ្យសរីរាង្គមុខងារខូចខាត តាមនិយមន័យ Sepsis-3។ សូមមើលផ្នែក A។
តើមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ស្លាប់ដោយសារសិបស៊ីសជារៀងរាល់ឆ្នាំ?
ការវិភាគបន្ទុកជំងឺសកល (GBD) ឆ្នាំ២០២០ ប៉ាន់ស្មានករណី៤៨,៩លាន និងមរណភាពប្រមាណ១១លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ — ស្មើនឹងជិត១ភាគ៥នៃមរណភាពសកលទាំងអស់ តាមទិន្នន័យ WHO។ សូមមើលផ្នែក B។
តើ WHA70.7 ជាច្បាប់ចងកាតព្វកិច្ចដែរឬទេ?
ទេ — WHA70.7 ជាសេចក្តីសម្រេចអំពាវនាវ មិនចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ ខុសពីបទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (IHR ២០០៥) ដែលចងកាតព្វកិច្ចលើរដ្ឋភាគី១៩៦។ សូមមើលផ្នែក C។
តើ Hour-1 Bundle មានជំហានអ្វីខ្លះ?
ប្រាំជំហាន៖ វាស់ឡាក់តាត យកគំរូវប្បាសឈាមមុនថ្នាំ ផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ ផ្តល់វត្ថុរាវតាមសរសៃឈាម និងប្រើថ្នាំបង្កើនសម្ពាធឈាមប្រសិនចាំបាច់ — ទាំងអស់ក្នុងរយៈពេល១ម៉ោង។ សូមមើលផ្នែក D។
តើភស្តុតាងគាំទ្រកញ្ចប់ថែទាំនេះមកពីណា ហើយរឹងមាំប៉ុនណា?
ចម្រុះទាំង RCT (ជាពិសេសលើ EGDT ដំបូង) និងការសិក្សាតាមដានធំៗ (association មិនមែន causation ដាច់ខាត) — ភាគច្រើនប្រមូលនៅ ICU ធនធានពេញលេញ។ សូមមើលផ្នែក E។
ហេតុអ្វីមរណភាពសិបស៊ីសនៅតែខ្ពស់នៅប្រទេសមានធនធានកម្រិត?
របាយការណ៍ WHO EB140/12 រកឃើញថាតិចជាង១,៥%នៃមន្ទីរពេទ្យអាហ្វ្រិកសិក្សាបានអនុវត្តអនុសាសន៍ Hour-1-type ត្រឹមឆ្នាំ២០០៩ ខណៈគម្លាតធំបីយ៉ាង៖ ការពន្យារពេលរោគវិនិច្ឆ័យ សមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ និងលទ្ធភាពទទួលបានថ្នាំ។ សូមមើលផ្នែក F-I។
តើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យលឿនសម្រាប់សិបស៊ីសមានស្រាប់ហើយឬនៅ?
ប្រូខាល់សីតូនីនមានភស្តុតាង RCT រឹងមាំសម្រាប់ណែនាំរយៈពេលព្យាបាល ប៉ុន្តែកញ្ចប់សញ្ញាសម្គាល់ចម្រុះថ្មីៗនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ/ផ្ទៀងផ្ទាត់មុនអនុញ្ញាតប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។ សូមមើលផ្នែក J។
តើប្រព័ន្ធព្រមានដំបូងដោយ AI មានប្រសិទ្ធភាពប៉ុនណា?
ការសិក្សា TREWS (Nature Medicine ២០២២) បង្ហាញការកាត់បន្ថយមរណភាពដាច់ខាត៣,៣ភាគរយ ពេលការព្រមានត្រូវបានបញ្ជាក់ក្នុង៣ម៉ោង ប៉ុន្តែជាការសិក្សាតាមដាននៅមន្ទីរពេទ្យអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ — សំណួរការអនុវត្តនៅបរិបទធនធានកម្រិតនៅតែបើកចំហ។ សូមមើលផ្នែក J។
១២ប្រភព
- WHO — WHA70.7 Resolution (២០១៧)
- WHO — Sepsis Fact Sheet
- WHO Executive Board — EB140/12 Sepsis Report (២០១៧)
- WHO — International Health Regulations (២០០៥)
- Surviving Sepsis Campaign — Adult Guidelines (SCCM)
- Global Sepsis Alliance
- FIND — Antimicrobial Resistance Diagnostics Programme
- Nature Medicine — Adams et al., TREWS Early-Warning Study (២០២២)
- CDC — About Sepsis
- The Lancet — Rudd et al., Global Sepsis Incidence and Mortality (GBD, ២០២០)
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១០ ប្រភព
📚 សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ ទាំងអស់ →ភាពធន់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិក និង «ជំងឺរាតត្បាតស្ងាត់ស្ងៀម»បញ្ជីតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យសំខាន់របស់ WHOការសម្រាលកូនមុនកំណត់ និងមរណភាពទារក