Eksastra ┊ ប្រភពថ្នាលឯកសារឌីជីថល



📄 ខ្លឹមសារសង្ខេប

ហេតុអ្វីឥណ្ឌូនេស៊ីសាងសង់រាជធានីថ្មីនូសាន់តារ៉ានៅលើកោះបូ…

ANALYSISផ្នែកវិភាគ Eksastra · ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកក្នុងភាសាខ្មែរ← មជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ
តំបន់អគាររដ្ឋាភិបាលស្នូលនៃរាជធានីថ្មីនូសាន់តារ៉ា នៅខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតរូបភាព៖ PUPR Permukiman Kaltim (Public domain) · Wikimedia Commons

រាជធានីថ្មីនូសាន់តារ៉ា៖ ហេតុអ្វីឥណ្ឌូនេស៊ីចាកចេញពីហ្សាការតា ហើយគម្រោងនេះទៅដល់ណាហើយ?

ហ្សាការតាកំពុងលិចចុះរហូតដល់ ២៥ សង់ទីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំនៅតំបន់ខ្លះ ហើយស្ទះចរាចរណ៍ធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានសម្រេចសាងសង់រាជធានីថ្មីមួយពីសូន្យ នៅលើកោះបូណេអូ ដោយប៉ាន់ស្មានតម្លៃជាង ៣០ ពាន់លានដុល្លារ។ ប្រាំពីរឆ្នាំក្រោយមក ថវិការដ្ឋធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយប្រធានាធិបតីប្រាបូវ៉ូបានកំណត់គោលដៅថ្មី៖ ឱ្យនូសាន់តារ៉ាក្លាយជា «រាជធានីនយោបាយ» នៅឆ្នាំ ២០២៨។

✍️ ផ្នែកវិភាគ Eksastra🗓 ១៥ វិច្ឆិកា ២០២៦⏱ អានប្រហែល ១៣ នាទី✓ ប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន ១២📷 រូបភាពមានប្រភពច្បាស់ ៧

⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី

  1. ហេតុផល៖ ហ្សាការតាលិចដោយសារការបូមទឹកក្រោមដីហួសកម្រិត។ ប្រហែល ៤០% នៃទីក្រុងស្ថិតនៅក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្ររួចហើយ។ កោះជ្វាមានផ្ទៃដីត្រឹម ៧% នៃប្រទេស ប៉ុន្តែមានប្រជាជន ៥៤%។
  2. ការសម្រេច៖ នៅថ្ងៃទី២៦ សីហា ២០១៩ ប្រធានាធិបតីជូកូវី (Joko Widodo) បានប្រកាសទីតាំងនៅខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត។ ច្បាប់លេខ ៣/២០២២ បានបង្កើតរាជធានីឈ្មោះ «នូសាន់តារ៉ា»។
  3. តម្លៃ៖ ក្រសួងផែនការប៉ាន់ស្មាន ៤៦៦ ពាន់ពាន់លានរូពី (ប្រហែល ៣២,៧ ពាន់លានដុល្លារ) ដោយរដ្ឋគ្រោងចេញតែប្រហែល ១៩% ហើយនៅសល់ពឹងលើវិនិយោគិន។
  4. ការពន្យារ៖ ថវិការដ្ឋធ្លាក់ពី ៤៣,៣ ពាន់ពាន់លានរូពីក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ មកត្រឹម ៦,២៦ ពាន់ពាន់លានក្នុងឆ្នាំ ២០២៦។ ប្រាបូវ៉ូកំណត់ឱ្យនូសាន់តារ៉ាជា «រាជធានីនយោបាយ» នៅឆ្នាំ ២០២៨។
  5. កង្វល់៖ ព្រៃកោងកាងនៅឈូងសមុទ្របាលីកប៉ាប៉ាន ស្វាច្រមុះវែង និងដីរបស់ជនជាតិដើមបាលិក (Balik) កំពុងរងផលប៉ះពាល់ ខណៈអ្នករិះគន់ព្រួយបារម្ភថា ទីក្រុងនេះអាចក្លាយជា «ទីក្រុងខ្មោច»។
២៦.០៨.២០១៩ថ្ងៃប្រកាសទីតាំងរាជធានីថ្មីនៅបូណេអូ
~២ ៥៦០ គ.ម²ផ្ទៃដីសរុបនៃតំបន់នូសាន់តារ៉ា
~៣២,៧ ពាន់លាន $ការប៉ាន់ស្មានតម្លៃដំបូង (៤៦៦ ពាន់ពាន់លានរូពី)
≤២៥ ស.ម/ឆ្នាំល្បឿនលិចនៅតំបន់ខ្លះនៃហ្សាការតា
~១០ ០០០អ្នករស់នៅក្បែរអគាររដ្ឋាភិបាលស្នូល (ដើមឆ្នាំ ២០២៦)
២០២៨គោលដៅ «រាជធានីនយោបាយ» របស់ប្រាបូវ៉ូ

០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីនូសាន់តារ៉ាត្រឡប់មកជាប្រធានបទម្ដងទៀត?

គម្រោងផ្លាស់រាជធានីរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ពីហ្សាការតា (Jakarta) ទៅនូសាន់តារ៉ា (Nusantara) នៅលើកោះបូណេអូ (Borneo) គឺជាគម្រោងសាងសង់ទីក្រុងថ្មីដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ វាត្រូវបានចាប់ផ្ដើមដោយអតីតប្រធានាធិបតីជូកូវី (Joko Widodo) ដែលគេស្គាល់ថា Jokowi។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីប្រធានាធិបតីប្រាបូវ៉ូ ស៊ូប៊ីយ៉ាន់តូ (Prabowo Subianto) ឡើងកាន់អំណាចនៅខែតុលា ២០២៤ មក គម្រោងនេះបានផ្លាស់ប្ដូរទិសដៅគួរឱ្យកត់សម្គាល់។

មានហេតុផលបួនយ៉ាង ដែលធ្វើឱ្យនូសាន់តារ៉ាសមនឹងការយកចិត្តទុកដាក់នៅឆ្នាំ ២០២៦៖

  • គោលដៅថ្មីឆ្នាំ ២០២៨៖ បទបញ្ជាប្រធានាធិបតីលេខ ៧៩/២០២៥ កំណត់ឱ្យនូសាន់តារ៉ាដំណើរការជា «រាជធានីនយោបាយ» នៅឆ្នាំ ២០២៨ ដោយត្រូវមានអគារនីតិប្បញ្ញត្តិ និងតុលាការ (ANTARA)។
  • ថវិកាធ្លាក់ចុះ៖ ថវិការដ្ឋសម្រាប់នូសាន់តារ៉ាក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ មានត្រឹម ៦,២៦ ពាន់ពាន់លានរូពី បើធៀបនឹង ៤៣,៣ ពាន់ពាន់លានរូពីក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។
  • ការផ្លាស់ទីមន្ត្រីរាជការ៖ រដ្ឋាភិបាលគ្រោងផ្លាស់មន្ត្រីរាជការប្រហែល ៤ ០០០ នាក់ទៅនូសាន់តារ៉ាក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ប៉ុន្តែអ្នករស់នៅក្បែរអគាររដ្ឋាភិបាលស្នូលនៅមានតែប្រហែល ១០ ០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។
  • វិនិយោគឯកជន៖ យោងតាមអាជ្ញាធររាជធានី គិតត្រឹមខែសីហា ២០២៦ វិនិយោគិនឯកជន ៦៧ បានប្ដេជ្ញាវិនិយោគសរុប ៧៤,៥៤ ពាន់ពាន់លានរូពី (ប្រហែល ៤,៥៦ ពាន់លានដុល្លារ)។
កុំបារម្ភ។ គម្រោងនេះនឹងត្រូវបន្ត។— លោក Basuki Hadimuljono ប្រធានអាជ្ញាធររាជធានីនូសាន់តារ៉ា (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ NPR ខែមេសា ២០២៦

ការវិភាគសំណួរសំខាន់លែងជា «តើឥណ្ឌូនេស៊ីនឹងផ្លាស់រាជធានីឬទេ» ទៀតហើយ។ ឥឡូវនេះ សំណួរគឺ «តើរដ្ឋនឹងផ្លាស់ទៅប៉ុន្មាន និងក្នុងល្បឿនណា»។ ការប្ដូរពាក្យពី «រាជធានីជាតិ» ទៅ «រាជធានីនយោបាយ» អនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលប្រាបូវ៉ូរក្សាគម្រោងនេះ ដោយមិនចាំបាច់ចំណាយថវិកាដូចសម័យជូកូវី។

០២ · ហ្សាការតាហ្សាការតាកំពុងលិច៖ ហេតុអ្វីត្រូវចាកចេញ?

ហ្សាការតាជាទីក្រុងធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។ យោងតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ តំបន់ទីក្រុងធំ ដែលគេហៅថា ចាបូដេតាបេក (Jabodetabek) មានប្រជាជនជិត ៤២ លាននាក់ ខណៈទីក្រុងខ្លួនឯងមានអ្នកចុះឈ្មោះរស់នៅប្រហែល ១១ លាននាក់ (Wikipedia)។ អ្នកគាំទ្រការផ្លាស់រាជធានីលើកហេតុផលសំខាន់ៗបួនយ៉ាង៖

  • ការលិចដី៖ យោងតាមសាកលវិទ្យាល័យ UNSW ផ្នែកខ្លះនៃហ្សាការតាលិចចុះរហូតដល់ ២៥ សង់ទីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយប្រហែល ៤០% នៃទីក្រុងស្ថិតនៅក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។
  • ការបូមទឹកក្រោមដី៖ National Geographic រាយការណ៍ថា បណ្ដាញទឹកម៉ាស៊ីនបម្រើគ្រួសារតិចជាងមួយលាន ឬប្រហែលមួយភាគបួននៃប្រជាជនប៉ុណ្ណោះ។ អ្នកដទៃទៀតត្រូវជីកអណ្ដូងជ្រៅ ដែលកើនពី ៤០០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ ដល់ ៣ ៦០០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។
  • ទឹកជំនន់៖ ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ទឹកហូរពីខ្ពង់រាប ជំនោរខ្ពស់ និងការលិចដី ធ្វើឱ្យទឹកជំនន់ក្លាយជាបញ្ហាកើតឡើងដដែលៗ ជាពិសេសនៅតំបន់ឆ្នេរភាគខាងជើង។
  • ការស្ទះចរាចរណ៍៖ ទីក្រុងពឹងលើផ្លូវគោកយ៉ាងខ្លាំង។ ការខាតបង់ពីការស្ទះចរាចរណ៍ ត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានរាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។
ប្រជាជនដើរកាត់ផ្លូវដែលលិចទឹកនៅហ្សាការតា
ប្រជាជនដើរកាត់ផ្លូវលិចទឹកនៅហ្សាការតា។ ការលិចដី និងទឹកជំនន់ញឹកញាប់ ជាហេតុផលចម្បងមួយដែលរដ្ឋាភិបាលលើកឡើង ដើម្បីផ្លាស់រាជធានី។រូបថត៖ VOA Indonesian Service (Public domain) — Wikimedia Commons

អតុល្យភាពរវាងកោះជ្វា និងកោះផ្សេងៗ

ហេតុផលទីពីរ គឺភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ យោងតាម UNSW កោះជ្វា (Java) មានផ្ទៃដីត្រឹម ៧% នៃប្រទេស ប៉ុន្តែមានប្រជាជន ៥៤% និងបង្កើតផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ៥៨%។ ផ្ទុយទៅវិញ កាលីម៉ាន់តាន់ (Kalimantan) ដែលជាផ្នែកឥណ្ឌូនេស៊ីនៃកោះបូណេអូ ធំជាងជ្វាប្រហែលបួនដង ប៉ុន្តែមានប្រជាជនប្រហែល ១៦ លាននាក់ និងបង្កើត GDP ត្រឹម ៨%។ អ្នកគាំទ្រមើលឃើញថា រាជធានីថ្មីនៅចំកណ្ដាលប្រទេស អាចជួយបែងចែកការអភិវឌ្ឍឱ្យកាន់តែស្មើគ្នា។

សូចនាករកោះជ្វាកាលីម៉ាន់តាន់
ចំណែកផ្ទៃដីប្រទេស~៧%ធំជាងជ្វាប្រហែល ៤ ដង
ប្រជាជន~៥៤% នៃប្រទេស~១៦ លាននាក់
ចំណែក GDP~៥៨%~៨%

ប្រភព៖ UNSW ១៣.០៩.២០១៩។ តួលេខទាំងនេះជាតួលេខប្រហាក់ប្រហែលនៅពេលសម្រេចផ្លាស់រាជធានី។

ការវិភាគការផ្លាស់រាជធានីមិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាលិចរបស់ហ្សាការតាបានទេ។ មនុស្សរាប់សិបលាននាក់នៅតែរស់នៅទីនោះ ហើយរដ្ឋាភិបាលនៅតែត្រូវវិនិយោគលើទំនប់ការពារសមុទ្រ និងប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់ទឹក។ គោលបំណងពិតគឺបន្ថយសម្ពាធលើហ្សាការតា និងបង្កើតនិមិត្តរូបថ្មីនៃឯកភាពជាតិ មិនមែនជួយសង្គ្រោះហ្សាការតាដោយផ្ទាល់នោះទេ។

០៣ · ២០១៩–២០២២គំនិតចាស់ ការសម្រេចឆ្នាំ ២០១៩ និងច្បាប់រាជធានី

គំនិតផ្លាស់រាជធានីមិនមែនជារឿងថ្មីទេ។ ប្រធានាធិបតីទីមួយ ស៊ូការណូ (Sukarno) ធ្លាប់គ្រោងឱ្យក្រុងប៉ាឡាំងការ៉ាយ៉ា (Palangka Raya) នៅកាលីម៉ាន់តាន់កណ្ដាល ក្លាយជារាជធានីនាពេលអនាគត នៅពេលលោកសម្ពោធក្រុងនោះក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧។ ក្រោយមក ប្រធានាធិបតីស៊ូស៊ីឡូ បាំបាំង យូដូយ៉ូណូ (Susilo Bambang Yudhoyono) ក៏បានគាំទ្រគំនិតបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ និងរដ្ឋបាលថ្មី ដោយសារបញ្ហាបរិស្ថាន និងប្រជាជនច្រើនពេកនៅហ្សាការតា (Wikipedia)។

ស៊ូការណូសម្ពោធក្រុងប៉ាឡាំងការ៉ាយ៉ា ហើយមើលឃើញវាជារាជធានីអនាគត។ គំនិតនេះមិនត្រូវបានអនុវត្តទេ។

ជូកូវីប្រកាសជាផ្លូវការថា រាជធានីថ្មីនឹងស្ថិតនៅខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត លើផ្នែកខ្លះនៃស្រុកប៉េណាចាម ប៉ាសឺរ ខាងជើង (Penajam North Paser) និងកូតៃ ការតាណេហ្គារ៉ា (Kutai Kartanegara)។

រដ្ឋាភិបាលប្រកាសឈ្មោះ «នូសាន់តារ៉ា»។ នៅដើមឆ្នាំ ២០២២ ច្បាប់លេខ ៣ ឆ្នាំ ២០២២ ស្ដីពីរាជធានី (UU IKN) បានបង្កើតរាជធានីថ្មីជាផ្លូវការ។

លោក Bambang Susantono ក្លាយជាប្រធានដំបូងនៃអាជ្ញាធររាជធានីនូសាន់តារ៉ា (OIKN)។

ការសាងសង់ដំណាក់កាលទីមួយចាប់ផ្ដើម។

អត្ថន័យនៃឈ្មោះ «នូសាន់តារ៉ា»

ពាក្យ «នូសាន់តារ៉ា» មកពីភាសាជ្វាបុរាណ nūsa មានន័យថា «កោះ» និងភាសាសំស្រ្កឹត antarā មានន័យថា «ចន្លោះ» ឬ «ខាងក្នុង»។ រួមគ្នា វាមានន័យថា «ប្រជុំកោះ»។ ឈ្មោះនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីជាប្រទេសប្រជុំកោះ និងទស្សនៈភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាតិ «Wawasan Nusantara»។

ចំណុចច្បាប់មួយដែលគួរកត់សម្គាល់៖ យោងតាមច្បាប់ឆ្នាំ ២០២៤ ស្ដីពីហ្សាការតា ទីក្រុងនេះ នៅតែជារាជធានីជាតិ រហូតដល់ពេលមានក្រឹត្យប្រធានាធិបតីផ្ទេររាជធានីជាផ្លូវការ។ បន្ទាប់ពីនោះ ហ្សាការតានឹងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និង «ទីក្រុងសកល»។

ការវិភាគដោយសារតែការផ្ទេររាជធានីអាស្រ័យលើក្រឹត្យប្រធានាធិបតី ប្រធានាធិបតីម្នាក់ៗមានសិទ្ធិសម្រេចល្បឿនរបស់គម្រោង។ នេះពន្យល់ថា ហេតុអ្វីបានជាការផ្លាស់ប្ដូរអ្នកដឹកនាំនៅឆ្នាំ ២០២៤ មានឥទ្ធិពលខ្លាំងម្ល៉េះទៅលើនូសាន់តារ៉ា។

០៤ · ផែនការទីក្រុងបែបណា? ទំហំ ដំណាក់កាល និងចក្ខុវិស័យ «ទីក្រុងព្រៃឈើ»

នូសាន់តារ៉ាស្ថិតនៅឆ្នេរខាងកើតនៃកោះបូណេអូ រវាងក្រុងបាលីកប៉ាប៉ាន (Balikpapan) និងសាម៉ារីនដា (Samarinda)។ វាមិនមែនជាការពង្រីកក្រុងចាស់ទេ ប៉ុន្តែជាការសាងសង់ពីសូន្យ លើដីដែលភាគច្រើនជាចម្ការដំណាំ និងព្រៃឈើ។ តួលេខសំខាន់ៗយោងតាម Wikipedia និង Mongabay៖

ធាតុតួលេខកំណត់សម្គាល់
ផ្ទៃដីសរុប~២ ៥៦០ គ.ម²ប្រហែល ២៥៦ ០០០ ហិកតា
តំបន់ទីក្រុង~៥៦១,៨ គ.ម²ផ្នែកដែលត្រូវអភិវឌ្ឍជាទីក្រុង
តំបន់រដ្ឋាភិបាលស្នូល~៦៨,៥៦ គ.ម²វិមានប្រធានាធិបតី ក្រសួង និងលំនៅដ្ឋានមន្ត្រី
តំបន់បៃតង៧៥%គោលដៅទុកជាព្រៃ និងទីធ្លាចំហ
ដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ៨០%គោលដៅនៃការធ្វើដំណើរ
ប្រជាជនគោលដៅ~២ លាននាក់ត្រឹមឆ្នាំ ២០៤៥ (យោងតាម NPR)

អ្នករចនាប្លង់មេគឺស្ទូឌីយោឥណ្ឌូនេស៊ី Urban+។ ពួកគេពិពណ៌នានូសាន់តារ៉ាថាជា «ទីក្រុងព្រៃឈើឆ្លាតវៃ» (smart forest city) ដែលអ្នករស់នៅអាចទៅដល់សេវាចាំបាច់ក្នុងរយៈពេល ១០ នាទី ដោយដើរ ជិះកង់ ឬជិះយានសាធារណៈ (Dezeen)។ គម្រោងនេះត្រូវបានបែងចែកជាដំណាក់កាលច្រើន រហូតដល់ឆ្នាំ ២០៤៥ ដែលជាខួប ១០០ ឆ្នាំនៃឯករាជ្យឥណ្ឌូនេស៊ី។

គោលដៅរបស់យើង គឺណែនាំប្រភេទនគរូបនីយកម្ម និងស្ថាបត្យកម្មថ្មី។— លោក Sibarani Sofian ស្ថាបនិក Urban+ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Dezeen
អាកាសយានដ្ឋានដែលសាងសង់សម្រាប់រាជធានីនូសាន់តារ៉ា
អាកាសយានដ្ឋានដែលសាងសង់សម្រាប់រាជធានីនូសាន់តារ៉ា ដើម្បីភ្ជាប់ទីក្រុងថ្មីទៅកាន់ប្រទេសទាំងមូល។រូបថត៖ Cabinet Secretariat of Indonesia (Public domain) — Wikimedia Commons

ការវិភាគចក្ខុវិស័យ «ទីក្រុងព្រៃឈើ» ជាចំណុចលក់ដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែក៏ជាចំណុចងាយរងការរិះគន់ផងដែរ។ ការសាងសង់ទីក្រុងសម្រាប់មនុស្សរាប់លាននាក់នៅកណ្ដាលព្រៃ ទាមទារផ្លូវ ប្រព័ន្ធទឹក និងលំនៅដ្ឋាន ដែលសុទ្ធតែប៉ះពាល់ដល់ធម្មជាតិ។

០៥ · ថវិកាតម្លៃប៉ុន្មាន ហើយអ្នកណាជាអ្នកចេញលុយ?

ក្រសួងផែនការអភិវឌ្ឍជាតិ (Bappenas) បានប៉ាន់ស្មានតម្លៃផ្លាស់រាជធានី ៤៦៦ ពាន់ពាន់លានរូពី (ប្រហែល ៣២,៧ ពាន់លានដុល្លារ)។ រដ្ឋាភិបាលគ្រោងចេញថវិកាត្រឹមប្រហែល ១៩% ប៉ុណ្ណោះ។ ផ្នែកដែលនៅសល់ ត្រូវមកពីភាពជាដៃគូរដ្ឋ-ឯកជន (PPP) និងការវិនិយោគផ្ទាល់។ ក្រោយមក ការប៉ាន់ស្មានខ្លះបានកើនដល់ ៥២៣ ពាន់ពាន់លានរូពី (ប្រហែល ៣៥ ពាន់លានដុល្លារ)។

ថវិការដ្ឋសម្រាប់នូសាន់តារ៉ា តាមឆ្នាំ

ពាន់ពាន់លានរូពី · តួលេខរបស់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈ Indonesia Business Post (សីហា ២០២៥)

២០២២
៥,៥
២០២៣
២៧,០
២០២៤ (កំពូល)
៤៣,៣
២០២៥
១៣,០
២០២៦
៦,២៦
សម័យជូកូវីឆ្នាំកំពូលសម័យប្រាបូវ៉ូ

សរុបក្នុងឆ្នាំ ២០២២–២០២៤ រដ្ឋបានចំណាយប្រហែល ៧៥,៨ ពាន់ពាន់លានរូពី។ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ លោកស្រី Sri Mulyani Indrawati បានបញ្ជាក់នៅខែសីហា ២០២៥ ថា ថវិកាឆ្នាំ ២០២៦ មានប្រហែល ៦,៣ ពាន់ពាន់លានរូពី (Indonesia Business Post)។ ការធ្លាក់ចុះនេះកើតឡើង ខណៈរដ្ឋាភិបាលប្រាបូវ៉ូផ្ទេរថវិកាទៅអាទិភាពជាតិប្រាំបី ដូចជាសន្តិសុខស្បៀង ថាមពល ការអប់រំ និងសុខាភិបាល។

វិនិយោគឯកជន៖ កើនឡើង ប៉ុន្តែនៅឆ្ងាយពីគោលដៅ

  • កញ្ញា ២០២៥៖ វិនិយោគឯកជន ៦៥,៣ ពាន់ពាន់លានរូពី ពីអ្នកធ្វើអាជីវកម្ម ៤៩ (យោងតាម Wikipedia)។
  • សីហា ២០២៦៖ វិនិយោគិនឯកជន ៦៧ ប្ដេជ្ញា ៧៤,៥៤ ពាន់ពាន់លានរូពី ហើយគម្រោង PPP មានតម្លៃ ១៣៤,២២ ពាន់ពាន់លានរូពី (ANTARA ០៧.០៨.២០២៦)។
ទីលានពិធីនៅតំបន់រដ្ឋាភិបាលស្នូលនៃនូសាន់តារ៉ា
ទីលានពិធី (Plaza Seremoni) ក្នុងតំបន់រដ្ឋាភិបាលស្នូល ដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ពិធីជាតិ។រូបថត៖ Nusantara city gov. office (Public domain) — Wikimedia Commons
អគារសាលាក្រុងនូសាន់តារ៉ា
អគារសាលាក្រុង (Balai Kota) នៃនូសាន់តារ៉ា ដែលជាអគាររដ្ឋបាលមួយក្នុងចំណោមអគារដែលសាងសង់រួចក្នុងដំណាក់កាលទីមួយ។រូបថត៖ Nusantarakita (CC BY-SA 4.0) — Wikimedia Commons

ការវិភាគម៉ូដែលហិរញ្ញវត្ថុដើមសន្មតថា វិនិយោគិនឯកជននឹងចេញលុយប្រហែល ៨០% នៃតម្លៃ។ ប៉ុន្តែវិនិយោគិនភាគច្រើនរង់ចាំមើលសញ្ញាច្បាស់ពីរដ្ឋ ដូចជាការផ្លាស់ទីមន្ត្រីរាជការ និងកាលបរិច្ឆេទផ្ទេររាជធានី។ នៅពេលថវិការដ្ឋធ្លាក់ចុះ សញ្ញានោះកាន់តែខ្សោយ ហើយបង្កើតជារង្វង់មួយដែលពិបាកបំបែក។

០៦ · ២០២២–២០២៦វឌ្ឍនភាព និងការពន្យារពេល

ក្នុងរយៈពេលបួនឆ្នាំនៃការសាងសង់ នូសាន់តារ៉ាបានសម្រេចអគារសំខាន់ៗមួយចំនួន រួមមានវិមានគ្រុឌ (Garuda Palace) ដែលមានរាងស្លាបសត្វគ្រុឌ អគារក្រសួង សណ្ឋាគារ ធនាគារ និងអគារលំនៅដ្ឋានសម្រាប់មន្ត្រីរាជការ ប៉ូលិស និងកងទ័ព។ ប៉ុន្តែកាលវិភាគដើមបានពន្យារម្ដងហើយម្ដងទៀត។

ប្រធានអាជ្ញាធររាជធានី លោក Bambang Susantono និងអនុប្រធាន លោក Dhony Rahajoe បានលាលែងពីតំណែង។ លោក Basuki Hadimuljono ចូលកាន់តំណែងជំនួស។

ពិធីទិវាឯករាជ្យត្រូវបានប្រារព្ធនៅនូសាន់តារ៉ាជាលើកដំបូង។ ចំនួនភ្ញៀវអញ្ជើញត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹមប្រហែល ១ ៣០០ នាក់ ដោយសារកង្វល់អំពីអគារដែលមិនទាន់រួចរាល់។

ប្រាបូវ៉ូឡើងកាន់តំណែងប្រធានាធិបតី ដោយមានកូនប្រុសរបស់ជូកូវី គឺលោក Gibran Rakabuming Raka ជាអនុប្រធានាធិបតី។

ដំណាក់កាលទីពីរ (២០២៥–២០២៨) ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យអាជ្ញាធររាជធានីគ្រប់គ្រង ដោយមានថវិកាប្រហែល ៤៨,៨ ពាន់ពាន់លានរូពី។

បទបញ្ជាប្រធានាធិបតីលេខ ៧៩/២០២៥ កំណត់គោលដៅ «រាជធានីនយោបាយ» ឆ្នាំ ២០២៨ និងបញ្ជាឱ្យផ្លាស់មន្ត្រីរាជការពី ១ ៧០០ ដល់ ៤ ១០០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦។

កញ្ចប់ការងារ ២៦ ក្នុងចំណោម ២៨ នៃដំណាក់កាលទីពីរ ត្រូវបានចុះកិច្ចសន្យា។ ការងារផ្លូវក្នុងតំបន់នីតិប្បញ្ញត្តិ គ្រោងបញ្ចប់នៅខែតុលា ២០២៧។

អនុប្រធានាធិបតី Gibran ប្រកាសថា «នូសាន់តារ៉ាមិនមែនជាទីក្រុងខ្មោចទេ» ហើយការផ្លាស់ទីមន្ត្រីកំពុងដំណើរការតាមកាលវិភាគ។

វិនិយោគឯកជនឡើងដល់ ៧៤,៥៤ ពាន់ពាន់លានរូពី។ នៅខែកញ្ញា អាជ្ញាធររាជធានីពង្រឹងការល្បាតតាមឧទ្ធម្ភាគចក្រ ដើម្បីទប់ស្កាត់ភ្លើងឆេះព្រៃក្នុងរដូវប្រាំង។

ការសាងសង់អគារនីតិប្បញ្ញត្តិ និងតុលាការកំពុងបន្ត ដើម្បីឱ្យទាន់គោលដៅឆ្នាំ ២០២៨។ Eksastra មិនទាន់រកឃើញក្រឹត្យប្រធានាធិបតីផ្ទេររាជធានីជាផ្លូវការនោះទេ។

ប្រធានាធិបតីជូកូវីពិនិត្យការសាងសង់វិមានប្រធានាធិបតីនៅនូសាន់តារ៉ា ថ្ងៃទី៥ មិថុនា ២០២៤
ប្រធានាធិបតីជូកូវីពិនិត្យការដ្ឋានសាងសង់វិមានប្រធានាធិបតីនៅនូសាន់តារ៉ា ថ្ងៃទី៥ មិថុនា ២០២៤ ពីរខែមុនពិធីទិវាឯករាជ្យលើកដំបូងនៅទីនោះ។រូបថត៖ BPMI Sekretariat Presiden/Rusman (Public domain) — Wikimedia Commons

ចំណែកចំនួនប្រជាជនវិញ តួលេខខុសគ្នាអាស្រ័យលើនិយមន័យ។ Wikipedia រាយការណ៍ថា តំបន់នូសាន់តារ៉ាមានអ្នករស់នៅ ១៤៧ ៣២០ នាក់នៅចុងឆ្នាំ ២០២៥ ហើយមន្ត្រីលើកតួលេខប្រហែល ១៥៥ ០០០ នាក់។ ប៉ុន្តែយោងតាម NPR និង The New York Times អ្នករស់នៅក្បែរអគាររដ្ឋាភិបាលស្នូលមានប្រហែល ១០ ០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលភាគច្រើនជាកម្មករសំណង់ និងមន្ត្រីរាជការប្រហែល ១ ០០០ នាក់។

០៧ · ប្រាបូវ៉ូវិធីសាស្ត្ររបស់ប្រាបូវ៉ូ៖ ពី «រាជធានីជាតិ» ទៅ «រាជធានីនយោបាយ»

ប្រាបូវ៉ូមិនបានបោះបង់នូសាន់តារ៉ាទេ ប៉ុន្តែលោកបានបង្រួមមហិច្ឆតារបស់វា។ ជំនួសឱ្យការផ្លាស់រដ្ឋាភិបាលទាំងមូល និងប្រជាជនរាប់លាននាក់ក្នុងពេលឆាប់ៗ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកផ្ដោតលើស្នូលនយោបាយ៖ ការិយាល័យប្រធានាធិបតី សភា តុលាការ និងក្រសួងសំខាន់ៗ។

ការងារអភិវឌ្ឍទាំងអស់នៅ IKN មានគោលបំណងធានាថា IKN ត្រៀមខ្លួនដំណើរការជារាជធានីនយោបាយនៅឆ្នាំ ២០២៨។— លោក Bimo Adi Nursanthyasto លេខាធិការអាជ្ញាធររាជធានី ១៨.១២.២០២៥ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ANTARA

✅ អ្វីដែលវិធីសាស្ត្រនេះទទួលបាន

  • ការរក្សាគម្រោង៖ ការវិនិយោគរាប់សិបពាន់ពាន់លានរូពីមុនៗ មិនត្រូវបោះបង់ចោលទេ។
  • ថវិកាសម្រាប់អាទិភាពផ្សេង៖ រដ្ឋអាចផ្ដោតលើកម្មវិធីអាហារ ការអប់រំ និងសុខាភិបាល។
  • គោលដៅច្បាស់៖ ឆ្នាំ ២០២៨ ផ្ដល់ពេលវេលាកំណត់មួយដែលអាចវាស់វែងបាន។

⚠️ ហានិភ័យ

  • សញ្ញាខ្សោយដល់វិនិយោគិន៖ ថវិការដ្ឋតិច ធ្វើឱ្យវិនិយោគិនស្ទាក់ស្ទើរ។
  • ទីក្រុងពាក់កណ្ដាលរស់៖ អគារធំៗអាចនៅទំនេរ បើមន្ត្រី និងគ្រួសារមិនព្រមផ្លាស់មក។
  • ភាពមិនច្បាស់ផ្លូវច្បាប់៖ ហ្សាការតានៅតែជារាជធានី រហូតដល់មានក្រឹត្យផ្ទេរ។

ការវិភាគនូសាន់តារ៉ាជាកេរដំណែលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ជូកូវី។ ដោយសារកូនប្រុសរបស់ជូកូវីជាអនុប្រធានាធិបតី ការបោះបង់គម្រោងទាំងស្រុងនឹងមានតម្លៃនយោបាយខ្ពស់សម្រាប់សម្ព័ន្ធកាន់អំណាច។ ដូច្នេះ «រាជធានីនយោបាយ» គឺជាដំណោះស្រាយកណ្ដាល៖ បន្តគម្រោង ប៉ុន្តែក្នុងល្បឿនយឺត និងថវិកាតូចជាង។

០៨ · បរិស្ថានបរិស្ថាន និងជនជាតិដើម៖ តម្លៃដែលមិនបង្ហាញក្នុងថវិកា

ខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើតមានព្រៃឈើប្រហែល ៨,២៦ លានហិកតា។ ក្រុមបរិស្ថាន និងអ្នកស្រាវជ្រាវព្រមានថា ហានិភ័យធំបំផុតមិនមែនមកពីអគាររដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែមកពីផ្លូវ ការតាំងទីលំនៅ និងការអភិវឌ្ឍដែលនឹងមកតាមក្រោយ (Mongabay តាមរយៈ Eco-Business)។

  • ព្រៃកោងកាង៖ យោងតាម Mongabay គម្រោងនូសាន់តារ៉ាប៉ះពាល់ដល់ព្រៃកោងកាងប្រហែល ៣ ០០០ ហិកតា ក្នុងចំណោមខ្សែព្រៃកោងកាង ១៦ ០០០ ហិកតា ចន្លោះឈូងសមុទ្របាលីកប៉ាប៉ាន និងមាត់ទន្លេម៉ាហាកាម (Mahakam)។
  • ស្វាច្រមុះវែង៖ ឈូងសមុទ្រនេះមានស្វាច្រមុះវែង (proboscis monkey) ប្រហែល ៣ ៩០០ ក្បាល។ ប្រហែល ៤១% នៃទីជម្រករបស់វាត្រួតលើតំបន់គម្រោង។
  • ជនជាតិដើមបាលិក៖ NPR រាយការណ៍ថា ថ្មពិសិដ្ឋ Batu Badok របស់ជនជាតិបាលិក ឥឡូវស្ថិតក្នុងបរិវេណរោងចក្រប្រព្រឹត្តកម្មទឹក ហើយជញ្ជាំងបេតុងតាមដងទន្លេ Sepaku រារាំងអ្នកភូមិមិនឱ្យទៅដល់ទឹកទន្លេងាយស្រួលដូចមុន។
  • ភ្លើងឆេះព្រៃ៖ នៅខែកញ្ញា ២០២៦ អាជ្ញាធររាជធានីបានប្រើឧទ្ធម្ភាគចក្រល្បាត និងបាញ់ទឹកពន្លត់ភ្លើង នៅតំបន់ជុំវិញ (ANTARA)។
ទេសភាពឈូងសមុទ្របាលីកប៉ាប៉ាន នៅខេត្តកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត
ឈូងសមុទ្របាលីកប៉ាប៉ាន (Teluk Balikpapan)៖ ព្រៃកោងកាងនៅទីនេះជាទីជម្រករបស់ស្វាច្រមុះវែង និងជាប្រភពចិញ្ចឹមជីវិតរបស់អ្នកនេសាទក្នុងតំបន់។រូបថត៖ Ezagren (Attribution) — Wikimedia Commons
អ្នកដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុត គឺអ្វីដែលយើងហៅថា «ជនរងគ្រោះស្ងាត់ស្ងៀម» ពោលគឺប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាង ស្វាច្រមុះវែង និងស្វាទោចកាលីម៉ាន់តាន់។— លោក Fathur Roziqin Fen នាយក WALHI កាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ NPR
ពួកគេមានរាជធានីរួចហើយ។ ហេតុអ្វីត្រូវសាងសង់មួយទៀត? ហេតុអ្វីមិនទុកឱ្យពួកយើងរស់នៅទីនេះដោយសុខសាន្ត?— លោក Pandi អ្នកភូមិ Sepaku Lama (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ NPR ខែមេសា ២០២៦

សម្ព័ន្ធជនជាតិដើមនៃប្រជុំកោះ (AMAN) សាខាកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត ក៏បានព្រមានថា ផលប្រយោជន៍របស់រាជធានីថ្មី «មិនមែនជាផលប្រយោជន៍របស់សហគមន៍ជនជាតិដើមទេ»។ អ្នកនេសាទក្នុងតំបន់ម្នាក់បាននិយាយថា ពួកគេមិនប្រឆាំងនឹងការអភិវឌ្ឍទេ ប៉ុន្តែចង់ឃើញយុត្តិធម៌។

ការវិភាគការរិះគន់ទាំងនេះធ្វើឱ្យស្លាកសញ្ញា «ទីក្រុងព្រៃឈើ» ត្រូវបានតាមដានយ៉ាងដិតដល់។ ការវាស់វែងដ៏ពិតប្រាកដ នឹងមិនមែនជាចំនួនអគារទេ ប៉ុន្តែជាអត្រាបាត់បង់ព្រៃ និងកោងកាងក្នុងទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

០៩ · អនាគតសេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

🟢

សេណារីយ៉ូ ១៖ រាជធានីនយោបាយទាន់ពេល

អគារសភា និងតុលាការរួចរាល់ មន្ត្រីរាជការផ្លាស់មកតាមផែនការ ហើយប្រធានាធិបតីចេញក្រឹត្យផ្ទេររាជធានីនៅឆ្នាំ ២០២៨។

🟡

សេណារីយ៉ូ ២៖ រាជធានីពីរ

ស្ថាប័នខ្លះធ្វើការនៅនូសាន់តារ៉ា ខណៈក្រសួងភាគច្រើន និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅតែនៅហ្សាការតា អស់រយៈពេលយូរ។

🔴

សេណារីយ៉ូ ៣៖ ការជាប់គាំង

ថវិកាបន្តធ្លាក់ វិនិយោគិនដកខ្លួន ហើយអគារដែលសាងសង់រួចនៅទំនេរ ដូចការព្រួយបារម្ភអំពី «ទីក្រុងខ្មោច»។

🗳️

កត្តានយោបាយ

ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ២០២៩ និងទំនាក់ទំនងរវាងប្រាបូវ៉ូ និងក្រុមគ្រួសារជូកូវី អាចកំណត់អនាគតរបស់គម្រោង។

  • ថវិកាឆ្នាំ ២០២៧៖ តើថវិការដ្ឋសម្រាប់នូសាន់តារ៉ានឹងកើនឡើងវិញ ឬបន្តធ្លាក់ចុះ?
  • ចំនួនមន្ត្រីពិតប្រាកដ៖ តើមន្ត្រីប្រហែល ៤ ០០០ នាក់ដែលគ្រោងសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦ បានផ្លាស់ទៅរស់នៅពិតប្រាកដប៉ុន្មាននាក់?
  • អគារនីតិប្បញ្ញត្តិ និងតុលាការ៖ ការងារដែលគ្រោងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ២០២៧ ជាសូចនាករសំខាន់សម្រាប់គោលដៅឆ្នាំ ២០២៨។
  • ក្រឹត្យផ្ទេររាជធានី៖ គ្មានក្រឹត្យនេះទេ ហ្សាការតានៅតែជារាជធានីផ្លូវការ។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

តើរាជធានីរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីឥឡូវនេះជាទីក្រុងណា?

តាមផ្លូវច្បាប់ ហ្សាការតានៅតែជារាជធានី រហូតដល់ប្រធានាធិបតីចេញក្រឹត្យផ្ទេររាជធានីទៅនូសាន់តារ៉ា។ គោលដៅបច្ចុប្បន្នគឺឱ្យនូសាន់តារ៉ាដំណើរការជា «រាជធានីនយោបាយ» នៅឆ្នាំ ២០២៨។

ហេតុអ្វីជ្រើសរើសកាលីម៉ាន់តាន់ខាងកើត?

ទីតាំងនេះស្ថិតនៅប្រហែលចំកណ្ដាលប្រទេស មានប្រជាជនតិច និងនៅជិតក្រុងបាលីកប៉ាប៉ាន ដែលមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាប់។ ជូកូវីក៏ចង់បែងចែកការអភិវឌ្ឍចេញពីកោះជ្វា។

តើនូសាន់តារ៉ាជាទីក្រុងខ្មោចមែនទេ?

អនុប្រធានាធិបតី Gibran បដិសេធការចោទប្រកាន់នេះ។ តំបន់ធំមានអ្នករស់នៅប្រហែល ១៥០ ០០០ នាក់ ប៉ុន្តែតំបន់រដ្ឋាភិបាលស្នូលមានអ្នករស់នៅប្រហែល ១០ ០០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាកម្មករសំណង់។

តើហ្សាការតានឹងឈប់លិចដែរឬទេ ប្រសិនបើរាជធានីផ្លាស់ចេញ?

ទេ។ ការលិចដីបណ្ដាលមកពីការបូមទឹកក្រោមដី ហើយមនុស្សរាប់សិបលាននាក់នៅតែរស់នៅទីនោះ។ ហ្សាការតានៅតែត្រូវការប្រព័ន្ធទឹក និងការការពារឆ្នេរ ដូចជាគម្រោងទំនប់សមុទ្រយក្ស (Giant Sea Wall)។

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

  1. Wikipedia — Nusantara (city) (ចូលមើល ៣០.០៩.២០២៦)
  2. NPR — Indonesia’s capital of the future faces doubts in the present (១៦.០៤.២០២៦)
  3. The Star / The New York Times — The capital that hasn’t arrived (២៧.០១.២០២៦)
  4. Business Today — Indonesia VP: Nusantara development on track, not a ghost town (៣០.០១.២០២៦)
  5. ANTARA — Nusantara will serve as Indonesia’s political capital by 2028: OIKN (១៨.១២.២០២៥)
  6. ANTARA — Private investment in Indonesia’s new capital reaches US$4.56 billion (០៧.០៨.២០២៦)
  7. ANTARA — IKN authority intensifies aerial patrols to prevent new wildfires (១១.០៩.២០២៦)
  8. Indonesia Business Post — Indonesia allocates Rp6.26 trillion for IKN in 2026 (១៨.០៨.២០២៥)
  9. Dezeen — Indonesia’s new capital city Nusantara downgraded to political capital (១២.១២.២០២៥)
  10. UNSW Sydney — Relocating Indonesia’s capital from a sinking Jakarta to a forest (១៣.០៩.២០១៩)
  11. National Geographic — Indonesia’s giant capital city is sinking (២៩.០៧.២០២២)
  12. Mongabay — Wildlife-rich mangroves suffer as Indonesia ramps up construction of new capital (០៩.២០២៤)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៧ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ PUPR Permukiman Kaltim (Public domain) · VOA Indonesian Service (Public domain) · Cabinet Secretariat of Indonesia (Public domain) · Nusantara city gov. office (Public domain) · Nusantarakita (CC BY-SA 4.0) · BPMI Sekretariat Presiden/Rusman (Public domain) · Ezagren (Attribution)។ តារាង និងគំនូសតាង រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។

FacebookTelegram

🌐 ផ្នែកវិភាគ Eksastra

អត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅលើព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ជាភាសាខ្មែរ — បរិបទ ពេលវេលា អ្វីដែលភាគីនីមួយៗចង់បាន និងផលប៉ះពាល់ទៅលើពិភពលោក។

បើកមជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ →🌊 ជម្លោះសមុទ្រចិនខាងត្បូង ពន្យល់ងាយៗ🇲🇲 សង្គ្រាមស៊ីវិលមីយ៉ាន់ម៉ា ពន្យល់ងាយៗ🌡️ កិច្ចចរចាអាកាសធាតុ COP31🌏 អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក និងអាស៊ាន





🔎 ស្វែងរកឯកសារបន្ថែម?

ស្វែងរកតាមក្រសួង-ស្ថាប័ន ប្រភេទឯកសារ ឬកាលបរិច្ឆេទ ក្នុងឯកសារជាង ២,២០០។

🔎 ស្វែងរកកម្រិតខ្ពស់ 📚 បណ្ណសារឯកសារ
ℹ️
ការបដិសេធ (Disclaimer)

Eksastra.com ជា Startup ឯករាជ្យ បង្កើតឡើងដោយអតីតនិស្សិត ដេប៉ាតឺម៉ង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារគមនាគមន៍ (DMC)។ យើងមិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថាប័នណាមួយ ហើយក៏មិនមែនជាសារព័ត៌មានដែរ។ ឯកសារទាំងអស់ជាឯកសារសាធារណៈ ប្រមូលផ្តុំពីប្រភពផ្លូវការ ដើម្បីភាពងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកតែប៉ុណ្ណោះ។

Eksastra — ថ្នាលឯកសារឌីជីថលឯករាជ្យ៖ ស្វែងរក អាន និងទាញយកឯកសារផ្លូវការកម្ពុជា អត្ថបទគួរដឹង និងឱកាសអាហារូបករណ៍ ឥតគិតថ្លៃ។

💛Donateប្រាក់ឧបត្ថម្ភ
© 2026 Eksastra.com Startup ឯករាជ្យ — មិនមានទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថាប័នណាមួយ