០១ · ព្រឹត្តិការណ៍COP31 ជាអ្វី ហើយនឹងធ្វើនៅពេលណា?

COP31 គឺជាសន្និសីទភាគីលើកទី៣១ នៃអនុសញ្ញាក្របខ័ណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (UNFCCC)។ នេះជាកិច្ចប្រជុំប្រចាំឆ្នាំដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ស្ដីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ សន្និសីទឆ្នាំនេះនឹងប្រព្រឹត្តទៅពីថ្ងៃទី៩ ដល់ទី២០ វិច្ឆិកា ២០២៦ នៅមជ្ឈមណ្ឌល Antalya Expo Center ក្នុងទីក្រុងអង់តាល្យា ដែលជាទីក្រុងទេសចរណ៍លើឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេរបស់តួកគី។ យោងតាម Wikipedia កិច្ចប្រជុំកំពូលថ្នាក់ដឹកនាំពិភពលោក (World Leaders’ Summit) ត្រូវបានគ្រោងធ្វើនៅថ្ងៃទី១១ និង ១២ វិច្ឆិកា។ ប្រធានាធិបតីភាព COP31 រំពឹងថា នឹងមានអ្នកចូលរួមប្រហែល ១០០ ០០០ នាក់។

COP មិនមែនជាកិច្ចប្រជុំធម្មតាទេ។ វាជាកន្លែងដែលប្រទេសទាំងអស់ដែលជាភាគី ត្រូវសម្រេចចិត្តដោយការឯកភាពរួម (consensus)។ មានន័យថា ប្រទេសតែមួយក៏អាចរារាំងសេចក្ដីសម្រេចបានដែរ។

អង្គការ UNFCCC បានពិពណ៌នាថា COP30 នៅប្រេស៊ីល បានសម្គាល់ «ការផ្លាស់ប្ដូរទៅរកការអនុវត្ត»។ ដូច្នេះ COP31 ត្រូវបានគេរំពឹងថា ជាសន្និសីទដែលផ្ដោតលើការបំប្លែងការសន្យាទៅជាសកម្មភាព ជាជាងការបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងធំថ្មី។ ចំណុចសំខាន់ៗនៅលើតុរួមមាន៖

• ហិរញ្ញវត្ថុ៖ ការអនុវត្តគោលដៅហិរញ្ញវត្ថុថ្មី (NCQG) ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ និងផែនទីបង្ហាញផ្លូវទៅកាន់ ១,៣ ទ្រីលានដុល្លារ។
• ការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន៖ ផែនការជាតិថ្មី (NDC) សម្រាប់ឆ្នាំ ២០៣៥ និងកម្មវិធីការងារស្ដីពីការកាត់បន្ថយ (Mitigation Work Programme)។
• ការបន្សាំ៖ សូចនាករសម្រាប់គោលដៅសកលស្ដីពីការបន្សាំ (GGA) និងការសន្យាបង្កើនហិរញ្ញវត្ថុការបន្សាំបីដង។
• ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល៖ ផែនទីបង្ហាញផ្លូវរបស់ប្រេស៊ីល ដើម្បីចាកចេញពីធ្យូងថ្ម ប្រេង និងឧស្ម័ន ដែលរៀបចំនៅក្រៅការចរចាផ្លូវការ។
• អន្តរកាលប្រកបដោយយុត្តិធម៌៖ យន្តការថ្មីដែលបានបង្កើតនៅ COP30 ដើម្បីការពារកម្មករ និងសហគមន៍ ក្នុងអំឡុងពេលផ្លាស់ប្ដូរថាមពល។

០២ · ការរៀបចំម្ចាស់ផ្ទះមួយ អ្នកដឹកនាំការចរចាមួយទៀត៖ តួកគី អូស្ត្រាលី និងប៉ាស៊ីហ្វិក

ជាធម្មតា ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ COP ក៏ជាប្រធានសន្និសីទ ហើយដឹកនាំការចរចាទាំងស្រុង។ ប៉ុន្តែ COP31 មិនដូច្នោះទេ។ យោងតាម Wikipedia ទាំងអូស្ត្រាលី (ដែលដាក់ពាក្យរួមជាមួយប្រទេសកោះប៉ាស៊ីហ្វិក) និងតួកគី សុទ្ធតែបានដាក់ពាក្យសុំធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ហើយគ្មានភាគីណាមួយព្រមដកខ្លួនទេ។ បើគ្មានការឯកភាព សន្និសីទនឹងត្រូវធ្វើនៅទីក្រុងបុន (Bonn) ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដែលជាទីស្នាក់ការ UNFCCC តាមលំនាំដើម។

បន្ទាប់ពីការចរចាអស់មួយសប្ដាហ៍នៅ COP30 ក្នុងខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ភាគីទាំងពីរបានសម្របសម្រួលគ្នា។ នៅថ្ងៃទី២៣ វិច្ឆិកា ២០២៥ ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលីបានប្រកាសថា តួកគីនឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ និងជាប្រធាន COP31 ចំណែកអូស្ត្រាលីនឹងដើរតួជា «ប្រធានការចរចា» (President of Negotiations) ដែលមាន «សិទ្ធិអំណាចផ្ដាច់មុខទាក់ទងនឹងការចរចា» ចាប់ពីចុងបញ្ចប់ COP30 រហូតដល់ចុងបញ្ចប់ COP31។

ប្រភព៖ ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី (២៣.១១.២០២៥), Wikipedia, Pacific Regional Infrastructure Facility និងក្រសួងការបរទេសអូស្ត្រាលី (២៦.០២.២០២៦)។

ក្រសួងការបរទេសអូស្ត្រាលីបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី២៦ កុម្ភៈ ២០២៦ ថា ហ្វីជីនឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំ pre-COP ក្នុងខែតុលា ហើយទូវ៉ាលូនឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះផ្នែកពិសេសសម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំ។ pre-COP គឺជាកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីមុន COP ដែលជួយបង្ហាញថា ចំណុចណាខ្លះអាចឯកភាពបាន និងចំណុចណាខ្លះនៅតែមានភាពតានតឹង។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី លោក Anthony Albanese បានលើកឡើងពីគោលបំណងនៃការរៀបចំនេះ៖

ការរៀបចំនេះនឹងផ្ដល់ឱ្យគ្រួសារប៉ាស៊ីហ្វិករបស់យើង នូវវេទិកាពិភពលោក ដែលពួកគេសមនឹងទទួលបានជានិច្ច។— នាយករដ្ឋមន្ត្រី Anthony Albanese (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី

អ្នកណាមានពាក្យចុងក្រោយ?

ការបែងចែកតួនាទីនេះ មិនទាន់ច្បាស់លាស់ទាំងស្រុងនោះទេ។ នៅថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ២០២៦ នៅទីក្រុង Trabzon លោក Murat Kurum បានប្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិថា៖

តួកគី និងអូស្ត្រាលី មិនមែនជាសហប្រធានទេ។ តួកគីជាប្រធាន COP31 ហើយអូស្ត្រាលីជាប្រធានការចរចា។ យើងពិគ្រោះជាមួយអូស្ត្រាលី ប៉ុន្តែការសម្រេចចុងក្រោយស្ថិតនៅលើប្រធានាធិបតីភាព COP31។— លោក Murat Kurum ប្រធាន COP31 ជាប់តែងតាំង (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Climate Home News

យោងតាម Climate Home News ឯកសារនីតិវិធីរួមរបស់ភាគីទាំងពីរចែងថា ប្រសិនបើមានទស្សនៈខុសគ្នា ពួកគេនឹងពិគ្រោះគ្នា «រហូតដល់ភាពខុសគ្នាត្រូវបានដោះស្រាយដោយការពេញចិត្តទាំងសងខាង»។ លោក Bowen វិញបានថ្លែងថា ភាគីទាំងពីរកំពុង «ធ្វើការជាមួយគ្នាយ៉ាងរលូន ក្នុងគោលដៅតែមួយ»។

ការវិភាគការរៀបចំបែបនេះមានចំណុចខ្លាំង៖ តួកគីផ្ដល់ទីកន្លែង និងទំនាក់ទំនងជាមួយអឺរ៉ុប មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ីកណ្ដាល ចំណែកអូស្ត្រាលីនាំមកនូវបទពិសោធន៍ការចរចា និងសំឡេងប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប៉ុន្តែនៅម៉ោងចុងក្រោយនៃ COP ដែលជាពេលត្រូវការការសម្រេចចិត្តរហ័ស ការមានមេដឹកនាំពីរ អាចបង្កើតភាពមិនច្បាស់លាស់អំពីអ្នកណាជាអ្នក «កាន់ញញួរ» អនុម័តសេចក្ដីសម្រេចចុងក្រោយ។

០៣ · ពេលវេលាហេតុអ្វី COP31 សំខាន់នៅពេលនេះ?

COP31 កើតឡើងក្នុងពេលដែលកត្តាបីកំពុងប៉ះគ្នា៖ ទិន្នន័យអាកាសធាតុដែលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ការដកខ្លួនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងការសន្យាធំៗពីរឆ្នាំមុន ដែលឥឡូវត្រូវអនុវត្ត។

ទិន្នន័យអាកាសធាតុចុងក្រោយ

យោងតាមអង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (WMO) ឆ្នាំ ២០២៥ ក្ដៅជាងកម្រិតមុនសម័យឧស្សាហកម្ម (១៨៥០–១៩០០) ប្រហែល ១,៤៤°C ហើយជាឆ្នាំក្ដៅបំផុតលំដាប់ទី២ ឬទី៣ អាស្រ័យលើសំណុំទិន្នន័យ។ ឆ្នាំទាំង ១១ ពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ ២០២៥ គឺជាឆ្នាំក្ដៅបំផុតទាំង ១១ ដែលធ្លាប់កត់ត្រា។ សេវាកម្មការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ Copernicus របស់សហភាពអឺរ៉ុប បានរាយការណ៍ថា មធ្យមភាគបីឆ្នាំ ២០២៣–២០២៥ លើសពី ១,៥°C ជាលើកដំបូង ហើយព្រមានថា ដែនកំណត់រយៈពេលវែង ១,៥°C នៃកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស អាចត្រូវបានឈានដល់ត្រឹមចុងទសវត្សរ៍នេះ។

ឆ្នាំ ២០២៦ កាន់តែគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ។ នៅថ្ងៃទី១០ កញ្ញា ២០២៦ Copernicus បានប្រកាសថា ខែសីហា ២០២៦ មានសីតុណ្ហភាពខ្យល់លើផ្ទៃផែនដីជាមធ្យម ១៦,៩៦°C ពោលគឺក្ដៅជាងកម្រិតមុនសម័យឧស្សាហកម្ម ១,៦៥°C ហើយស្មើនឹងខែកក្កដា ២០២៣ ជាខែក្ដៅបំផុតដែលធ្លាប់កត់ត្រា។ សីតុណ្ហភាពផ្ទៃសមុទ្រក៏ឡើងដល់កម្រិតកំណត់ត្រាដែរ។ WMO បានព្រមាននៅថ្ងៃទី៣ កញ្ញាថា El Niño នឹងក្លាយជា «ខ្លាំងណាស់» ដោយមានប្រូបាប៊ីលីតេជិត ១០០% ថានឹងបន្តរហូតដល់ខែកុម្ភៈ ២០២៧។

El Niño កំពុងត្រូវបានពង្រីកទំហំនៅចំពោះមុខយើង។ វិទ្យាសាស្ត្រមិនទុកកន្លែងឱ្យសង្ស័យទេ៖ ភពផែនដីកំពុងស្ថិតក្នុងទឹកដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់ ហើយទឹកទាំងនោះកំពុងក្ដៅឡើង។— អគ្គលេខាធិការ UN លោក António Guterres (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ WMO

ការវិភាគខែតែមួយដែលលើស ១,៥°C មិនមានន័យថា គោលដៅប៉ារីសត្រូវបានបំពានជាផ្លូវការទេ ព្រោះគោលដៅនោះវាស់ជាមធ្យមរយៈពេលវែង។ ប៉ុន្តែ El Niño ខ្លាំងនៅពេល COP31 មានន័យថា ការចរចានឹងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងបរិយាកាសនៃកំណត់ត្រាកម្ដៅថ្មីៗ ហើយរដ្ឋកោះតូចៗនឹងប្រើទិន្នន័យនេះ ដើម្បីទាមទារសកម្មភាពបន្ទាន់ជាងមុន។

០៤ · ហិរញ្ញវត្ថុ៣០០ ពាន់លាន និង ១,៣ ទ្រីលានដុល្លារ៖ ពីការសន្យាទៅការអនុវត្ត

នៅថ្ងៃទី២៤ វិច្ឆិកា ២០២៤ COP29 នៅទីក្រុងបាគូ ប្រទេសអាស៊ែបៃហ្សង់ បានអនុម័ត «គោលដៅរួមបរិមាណថ្មី» (NCQG) សម្រាប់ហិរញ្ញវត្ថុអាកាសធាតុ។ យោងតាម UNFCCC គោលដៅនេះមានពីរកម្រិត៖

• ស្នូល៖ យ៉ាងហោចណាស់ ៣០០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ នៅឆ្នាំ ២០៣៥ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ដោយប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ដើរតួនាំមុខ។ នេះគឺបីដងនៃគោលដៅចាស់ ១០០ ពាន់លានដុល្លារ។
• មហិច្ឆតាធំជាង៖ ការអំពាវនាវឱ្យតួអង្គទាំងអស់ បង្កើនហិរញ្ញវត្ថុដល់ ១,៣ ទ្រីលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ នៅឆ្នាំ ២០៣៥ ពីប្រភពសាធារណៈ និងឯកជន។
• ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ៖ «Baku to Belém Roadmap» ដើម្បីពន្យល់ពីរបៀបឈានដល់ ១,៣ ទ្រីលាន។ យោងតាម Carbon Brief សេចក្ដីសម្រេច COP30 គ្រាន់តែ «កត់សម្គាល់» ផែនទីបង្ហាញផ្លូវនេះប៉ុណ្ណោះ។

គោលដៅហិរញ្ញវត្ថុថ្មីនេះ គឺជាបណ្ណធានារ៉ាប់រងសម្រាប់មនុស្សជាតិ ក្នុងពេលដែលផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ វាយប្រហារគ្រប់ប្រទេស។— លោក Simon Stiell នាយកប្រតិបត្តិ UN Climate Change (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ UNFCCC

បញ្ហានៅពេលនេះ គឺមិនមែនការកំណត់គោលដៅទេ ប៉ុន្តែជាការស្វែងរកលុយពិតប្រាកដ។ នៅ COP30 ប្រទេសនានាបានអំពាវនាវឱ្យខិតខំបង្កើនហិរញ្ញវត្ថុការបន្សាំបីដង នៅឆ្នាំ ២០៣៥។ ប៉ុន្តែយោងតាម Carbon Brief ពាក្យពេចន៍នេះទន់ជាងសេចក្ដីព្រាងដើម ដែលស្នើឆ្នាំ ២០៣០ ហើយមូលដ្ឋានគណនា «កម្រិតឆ្នាំ ២០២៥» មិនត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ទេ។

នៅថ្ងៃទី៤ កញ្ញា ២០២៦ នៅអ៊ីស្តង់ប៊ុល លោក Kurum បានថ្លែងថា តម្រូវការហិរញ្ញវត្ថុអាកាសធាតុមានចន្លោះពី ៧,៥ ដល់ ៩ ទ្រីលានដុល្លារ ប៉ុន្តែពិភពលោកវិនិយោគត្រឹមប្រហែល ១,៩ ទ្រីលានដុល្លារ ហើយហៅគម្លាតនេះថា ជា «ជ្រោះ»។ លោកបានប្រៀបធៀបជាមួយការសម្រេចរបស់ប្រទេសសមាជិក NATO ដែលនឹងបង្កើនការវិនិយោគពាក់ព័ន្ធនឹងការពារជាតិ រហូតដល់ ៥% នៃ GDP៖

ការវិនិយោគលើអាកាសធាតុ ត្រូវតែត្រូវបានមើលតាមរយៈកែវយឹតយុទ្ធសាស្ត្រដូចគ្នាទាំងស្រុង។— លោក Murat Kurum (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ប្រធានាធិបតីភាព COP31

ចម្លើយដែលតួកគីស្នើ គឺ «ស្ពានអនុវត្តអាកាសធាតុ» (BRIDGE) ដែលមានកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNDP) ជាដៃគូអនុវត្ត ដើម្បីជួយប្រទេសនានារៀបចំគម្រោង ឱ្យត្រៀមខ្លួនទទួលហិរញ្ញប្បទាន។ ប៉ុន្តែនៅកិច្ចប្រជុំបុនខែមិថុនា ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍបានទាមទារឱ្យមានកន្លែងចរចាដាច់ដោយឡែក ស្ដីពីកាតព្វកិច្ចផ្ដល់ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ របស់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ក្រោមមាត្រា ៩.១ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស។

ការវិភាគមានភាពតានតឹងជាមូលដ្ឋាន។ ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងប្រធានាធិបតីភាព COP31 និយាយអំពី «ការកៀរគរ» ទុនឯកជន និងធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ ចំណែកប្រទេសក្រីក្រចង់បានលុយសាធារណៈ ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្សាំ ដែលកម្រទាក់ទាញទុនឯកជន។ ក្នុងពេលដែលថវិកាជំនួយរបស់ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយធំៗកំពុងត្រូវកាត់បន្ថយ ការពិភាក្សាអំពីប្រភពលុយ អាចក្លាយជាចំណុចក្ដៅបំផុតនៅអង់តាល្យា។

០៥ · ផែនការជាតិNDC ឆ្នាំ ២០៣៥ និងសូចនាករការបន្សាំ៖ គម្លាតដែលនៅតែធំ

ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស ប្រទេសនីមួយៗត្រូវដាក់ «ការរួមចំណែកដែលកំណត់ដោយជាតិ» (NDC) ថ្មីរៀងរាល់ ៥ ឆ្នាំម្ដង។ ជុំបច្ចុប្បន្នមានគោលដៅសម្រាប់ឆ្នាំ ២០៣៥។ លទ្ធផលមកដល់ពេលនេះ មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ទេ៖

• យោងតាមវិទ្យាស្ថានធនធានពិភពលោក (WRI) នៅចុងបញ្ចប់ COP30 មាន ១១៩ ប្រទេស (តំណាងប្រហែល ៧៤% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នពិភពលោក) បានដាក់ផែនការថ្មី ប៉ុន្តែផែនការទាំងនោះរួមគ្នា ផ្ដល់ការកាត់បន្ថយ តិចជាង ១៥% នៃអ្វីដែលត្រូវការនៅឆ្នាំ ២០៣៥ សម្រាប់គោលដៅ ១,៥°C។
• យោងតាម Carbon Brief ការបញ្ចេញឧស្ម័នសកល ត្រូវបានព្យាករថានឹងធ្លាក់ចុះត្រឹមតែប្រហែល ១២% នៅឆ្នាំ ២០៣៥ ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០១៩ ហើយពិភពលោកនៅតែឆ្ពោះទៅកម្ដៅ ២,៣–២,៥°C នៅឆ្នាំ ២១០០។
• យោងតាមទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ត្រឹមថ្ងៃទី២៧ មីនា ២០២៦ ប្រទេសជាង ១៣០ បានដាក់ NDC ថ្មី ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រហែល ៧៥% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នពាក់ព័ន្ធនឹងថាមពល។

COP30 បានបង្កើតគំនិតផ្ដួចផ្ដើមស្ម័គ្រចិត្ត «Belém Mission to 1.5» ដែលត្រូវរាយការណ៍នៅ COP31។ ប៉ុន្តែនៅទីក្រុងបុន ក្នុងខែមិថុនា ២០២៦ ការពិភាក្សាលើកម្មវិធីការងារការកាត់បន្ថយ បានជាប់គាំង។ ប្រទេសខ្លះចង់ឱ្យវាផ្ដល់សញ្ញាច្បាស់ដើម្បីកាត់បន្ថយឧស្ម័ន ចំណែកប្រទេសខ្លះទៀតចង់ឱ្យវានៅតែជាកន្លែងផ្លាស់ប្ដូរព័ត៌មាន។

ការបន្សាំ៖ ៥៩ សូចនាករ និងការតស៊ូលើលុយ

COP30 បានអនុម័ត ៥៩ សូចនាករ សម្រាប់វាស់វែងវឌ្ឍនភាពនៃគោលដៅសកលស្ដីពីការបន្សាំ (GGA) ក្នុងវិស័យដូចជា ទឹក កសិកម្ម និងសុខាភិបាល។ យោងតាម Carbon Brief ទាំងនេះគឺ ៥៩ ក្នុងចំណោមសូចនាករដែលអាចមានប្រហែល ១០០ ហើយអត្ថបទបញ្ជាក់ថា សូចនាករ «មិនបង្កើតកាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុថ្មី» ទេ។ ដំណើរការរយៈពេលពីរឆ្នាំ ហៅថា «Belém–Addis vision» ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីកែលម្អសូចនាករទាំងនេះ។

នៅទីក្រុងបុន ការចរចាលើ GGA បានបរាជ័យក្នុងការឯកភាព ហើយត្រូវបានរុញទៅ COP31 ក្រោម «វិធាន ១៦»។ ចំណុចជម្លោះគឺ តើការសន្យាបង្កើនហិរញ្ញវត្ថុការបន្សាំបីដង គួរត្រូវបានភ្ជាប់ទៅក្នុងអត្ថបទ GGA ឬទេ។ យោងតាម Carbon Brief កាណាដា ន័រវែស និងជប៉ុន បានប្រឆាំងនឹងការដាក់គោលដៅនេះក្នុងអត្ថបទ។

វាជាការតស៊ូដ៏ធំ សូម្បីតែដើម្បីទទួលបានការទទួលស្គាល់ទន់ភ្លន់ចំពោះការសន្យានៅបេឡែម ក្នុងការបង្កើនហិរញ្ញវត្ថុការបន្សាំបីដង កុំថាឡើយផែនការពិតប្រាកដដើម្បីសម្រេចការសន្យានោះ។— លោកស្រី Teresa Anderson, ActionAid International (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Carbon Brief

០៦ · ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលផែនទីបង្ហាញផ្លូវក្រោយបេឡែម៖ ចាកចេញពីធ្យូងថ្ម ប្រេង និងឧស្ម័ន

នៅ COP28 ឆ្នាំ ២០២៣ ពិភពលោកបានឯកភាពជាលើកដំបូងលើការ «ផ្លាស់ប្ដូរឆ្ពោះចេញពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល»។ នៅ COP30 ប្រទេសប្រហែល ៨២ បានគាំទ្រឱ្យមានភាសាខ្លាំងជាងនេះ ដែលរួមមានផែនទីបង្ហាញផ្លូវច្បាស់លាស់។ ប៉ុន្តែយោងតាម Carbon Brief គ្មានផែនទីបង្ហាញផ្លូវណាមួយនៅក្នុងសេចក្ដីសម្រេចផ្លូវការទេ។ ជាការសម្របសម្រួល ប្រធាន COP30 លោក André Corrêa do Lago បានប្រកាសថា ប្រធានាធិបតីភាពប្រេស៊ីល នឹងរៀបចំផែនទីបង្ហាញផ្លូវពីរ ស្ដីពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ហើយបង្ហាញវានៅ COP31។

បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី២៤–២៩ មេសា ២០២៦ កូឡុំប៊ី និងហូឡង់ បានរៀបចំសន្និសីទលើកដំបូងស្ដីពីការផ្លាស់ប្ដូរចេញពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល នៅក្រុង Santa Marta។ យោងតាម Carbon Brief ប្រទេស ៥៧ ដែលតំណាងប្រហែលមួយភាគបីនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក បានចូលរួម។ ពួកគេបានបង្កើតខ្សែការងារបី៖ ផែនទីបង្ហាញផ្លូវជាតិ និងតំបន់ ការកែទម្រង់ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ រួមទាំងការឧបត្ថម្ភធនឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងពាណិជ្ជកម្ម។ ទូវ៉ាលូ និងអៀរឡង់នឹងរៀបចំសន្និសីទលើកទីពីរក្នុងឆ្នាំ ២០២៧។ ប៉ុន្តែសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន ឥណ្ឌា រុស្ស៊ី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងរដ្ឋឈូងសមុទ្រ មិនបានចូលរួមទេ។

នៅកិច្ចប្រជុំបុន មានតែប្រទេស ឬក្រុមប្រទេស ២១ ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានដាក់ទស្សនៈសម្រាប់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវរបស់ប្រេស៊ីល។ រដ្ឋកោះតូចៗ និងស្វីស បានជំរុញឱ្យដាក់ប្រធានបទនេះចូលក្នុងការចរចាផ្លូវការ ហើយសហភាពអឺរ៉ុបក៏បានអំពាវនាវឱ្យដាក់ការពិភាក្សាលើផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ចូលក្នុងរបៀបវារៈ COP31។

ជំហររបស់ម្ចាស់ផ្ទះ

តួកគីមិនជំរុញការលុបបំបាត់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលដោយផ្ទាល់ទេ។ យោងតាម Climate Home News លោក Kurum បាននិយាយថា គោលដៅអគ្គិសនីកម្មរបស់ COP31 នឹងកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល «ដោយប្រយោល» ហើយ COP31 នឹង «បន្តពី» កិច្ចព្រមព្រៀង COP28។ នៅថ្ងៃទី២១ កញ្ញា ២០២៦ នៅទីស្នាក់ការ UN ប្រធានាធិបតីភាព COP31 បានដាក់ចេញ ការសន្យា «35 by 35» ដើម្បីបង្កើនចំណែកអគ្គិសនីក្នុងការប្រើប្រាស់ថាមពលចុងក្រោយ ដល់ ៣៥% ជាសកល នៅឆ្នាំ ២០៣៥។

អ្នករិះគន់ចង្អុលបង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នា។ យោងតាម Climate Action Tracker (CAT) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ តួកគីបានវ៉ាដាច់អាល្លឺម៉ង់ ក្លាយជាអ្នកផលិតអគ្គិសនីពីធ្យូងថ្មធំបំផុតនៅអឺរ៉ុប ហើយ CAT វាយតម្លៃគោលនយោបាយអាកាសធាតុរបស់តួកគីថា «មិនគ្រប់គ្រាន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ» (critically insufficient) ទោះបីតួកគីមានគោលដៅសូន្យការបញ្ចេញឧស្ម័នសុទ្ធនៅឆ្នាំ ២០៥៣ ក៏ដោយ។

ការវិភាគផែនទីបង្ហាញផ្លូវរបស់ប្រេស៊ីលនឹងជាសាកល្បងមួយ។ វាមិនមែនជាសេចក្ដីសម្រេចដែលភាគីត្រូវអនុម័តទេ ដូច្នេះប្រទេសផលិតប្រេងមិនអាចរារាំងការបោះពុម្ពផ្សាយវាបានឡើយ។ ប៉ុន្តែដោយសារវានៅក្រៅការចរចា វាក៏គ្មានកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដែរ។ សំណួរធំគឺ តើអូស្ត្រាលី ក្នុងនាមជាប្រធានការចរចា នឹងព្យាយាមភ្ជាប់វាទៅនឹងអត្ថបទផ្លូវការណាមួយឬទេ។

០៧ · មហាអំណាចអាមេរិកក្រោម Trump ចិន អឺរ៉ុប និងឥណ្ឌា

សហរដ្ឋអាមេរិក៖ ការដកខ្លួនទាំងស្រុង

នៅថ្ងៃចូលកាន់តំណែងអាណត្តិទីពីរ (២០ មករា ២០២៥) ប្រធានាធិបតី Donald Trump បានចេញបទបញ្ជាដកខ្លួនពីកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស ហើយការដកខ្លួននេះបានចូលជាធរមាននៅចុងខែមករា ២០២៦។ រដ្ឋបាលរបស់លោកបានទៅឆ្ងាយជាងអាណត្តិទីមួយ៖ យោងតាម Climate Home News អាមេរិកបានដាក់លិខិតជូនដំណឹងដកខ្លួនពីអនុសញ្ញា UNFCCC ឆ្នាំ ១៩៩២ ហើយនឹងចាកចេញជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ ២០២៧ ក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេដែលចាកចេញពីអនុសញ្ញានេះ។ អាមេរិកក៏មិនបានបញ្ជូនគណៈប្រតិភូទៅ COP30 ដែរ។ លោក Simon Stiell បានហៅការសម្រេចនេះថា ជា «ការទាត់បាល់ចូលទីខ្លួនឯងដ៏ធំ» ដែលនឹងធ្វើឱ្យអាមេរិក «មិនសូវមានសុវត្ថិភាព និងមិនសូវរុងរឿង»។

ផលប៉ះពាល់មានពីរកម្រិតសំខាន់។ ទីមួយ ការបញ្ចេញឧស្ម័ន៖ យោងតាម EDGAR អាមេរិកមានកំណើនដាច់ខាតធំបំផុតក្នុងពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០២៥ (+២,២%)។ ទីពីរ ហិរញ្ញវត្ថុ៖ ការកាត់បន្ថយជំនួយរបស់ម្ចាស់ជំនួយធំៗ ជាពិសេសអាមេរិក កំពុងគំរាមហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈសម្រាប់អាកាសធាតុ។

ចិន៖ អ្នកបញ្ចេញធំបំផុត ដែលស្ងប់ស្ងាត់

ចិនបញ្ចេញឧស្ម័នជិតមួយភាគបីនៃពិភពលោក ប៉ុន្តែយោងតាម EDGAR ការបញ្ចេញរបស់ចិនស្ទើរតែនៅថេរក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (+០,១%)។ នៅខែកញ្ញា ២០២៥ ប្រធានាធិបតី Xi Jinping បានប្រកាស NDC ឆ្នាំ ២០៣៥៖ កាត់បន្ថយការបញ្ចេញ ៧–១០% ពីកម្រិតកំពូល ឱ្យថាមពលមិនមែនហ្វូស៊ីលឡើងដល់ ៣០% នៃថាមពលបឋម និងឱ្យសមត្ថភាពថាមពលខ្យល់ និងពន្លឺព្រះអាទិត្យលើសពី ៣ ៦០០ ជីហ្គាវ៉ាត់។ Carbon Brief ពិពណ៌នាថា អ្នកវិភាគមើលឃើញគោលដៅនេះថា «ប្រុងប្រយ័ត្ន» ប៉ុន្តែជាការផ្លាស់ប្ដូរទៅរកគោលដៅកាត់បន្ថយដាច់ខាត។

សហភាពអឺរ៉ុប៖ អ្នកជំរុញ ដែលកំពុងស្វែងរកសម្ព័ន្ធមិត្ត

NDC របស់ EU កំណត់ការកាត់បន្ថយ ៦៦,២៥–៧២,៥% នៅឆ្នាំ ២០៣៥ ធៀបនឹងឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយស្ថាប័ន EU បានឯកភាពលើគោលដៅ ៩០% នៅឆ្នាំ ២០៤០ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រើឥណទានកាបូនអន្តរជាតិរហូតដល់ ៥% ចាប់ពីឆ្នាំ ២០៣៦។ EU ចង់ដាក់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវឥន្ធនៈហ្វូស៊ីលក្នុងរបៀបវារៈ COP31 ហើយយោងតាម Agence Europe កំពុងពិចារណាសហការជាមួយឥណ្ឌា ចិន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក្រុមអារ៉ាប់ និងក្រុមអាហ្វ្រិក ដើម្បីបំពេញចន្លោះដែលអាមេរិកបន្សល់ទុក។

ឥណ្ឌា៖ ការអភិវឌ្ឍមុន

យោងតាម LSEG ឥណ្ឌាបានដាក់ NDC ឆ្នាំ ២០៣៥ នៅថ្ងៃទី២៤ មេសា ២០២៦៖ កាត់បន្ថយអាំងតង់ស៊ីតេនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នក្នុងមួយឯកតា GDP ៤៧% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០០៥ ឱ្យ ៦០% នៃសមត្ថភាពអគ្គិសនីមកពីប្រភពមិនមែនហ្វូស៊ីល និងបង្កើតអាងស្រូបកាបូនបន្ថែម ៣,៥–៤ ពាន់លានតោន។ ការបញ្ចេញក្នុងមនុស្សម្នាក់របស់ឥណ្ឌា ស្មើប្រហែលមួយភាគបីនៃ EU។ នៅទីក្រុងបុន យោងតាម Carbon Brief ឥណ្ឌា និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតត្រូវបានរាយការណ៍ថា បានលើកឡើងដែនកំណត់ ២°C ដោយបន្ថយការសង្កត់ធ្ងន់លើ ១,៥°C។

ការវិភាគដោយគ្មានអាមេរិក តុល្យភាពនៅ COP31 នឹងពឹងលើទំនាក់ទំនងរវាង EU ចិន និងឥណ្ឌា។ ចិន និងឥណ្ឌាចង់ឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ផ្ដល់ហិរញ្ញវត្ថុមុន ចំណែក EU ចង់បានការសន្យាកាត់បន្ថយខ្លាំងជាងមុន។ ការរួមបញ្ចូលគ្នាលើចំណុចណាមួយ ដូចជាអគ្គិសនីកម្ម អាចក្លាយជាលទ្ធផលជាក់ស្ដែងបំផុត។

០៨ · អ្នកងាយរងគ្រោះអ្វីដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ និងរដ្ឋកោះតូចៗចង់បាន

សម្រាប់រដ្ឋកោះតូចៗកំពុងអភិវឌ្ឍ (SIDS) និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចបំផុត (LDC) COP31 ជាបញ្ហារស់ ឬស្លាប់។ តម្រូវការរបស់ពួកគេអាចសង្ខេបជា៖

• រក្សាគោលដៅ ១,៥°C៖ មិនព្រមឱ្យគោលដៅនេះត្រូវបានដកចេញពីអត្ថបទ ឬជំនួសដោយ ២°C។
• ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ៖ ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្សាំ រួមទាំងផែនការច្បាស់លាស់ដើម្បីបង្កើនហិរញ្ញវត្ថុការបន្សាំបីដង។
• ការចាកចេញពីឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល៖ ដាក់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវចូលក្នុងដំណើរការផ្លូវការ។

សីតុណ្ហភាពដែលកើនឡើងម្ដងបន្តិចៗ បង្កើនហានិភ័យនៃការកើនឡើងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រដែលមិនអាចត្រឡប់វិញបាន។ យើងមិនអាចបោះបង់ការតស៊ូដើម្បី ១,៥ បានដាច់ខាត។— លោកស្រី Anna Rasmussen ប្រធានអ្នកចរចានៃសម្ព័ន្ធរដ្ឋកោះតូចៗ AOSIS (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ AP

នៅមហាសន្និបាត UN ខែកញ្ញា ២០២៦ មេដឹកនាំប្រទេសកោះបានបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់។ យោងតាម AP ប្រធានាធិបតីកោះម៉ាស្សាល លោកស្រី Hilda Heine បាននិយាយអំពីសាលារៀនដែលត្រូវបំផ្លាញដោយទឹកសមុទ្រ និងទឹកអណ្ដូងដែលពុលដោយទឹកប្រៃ ហើយទាមទារឱ្យមាន «សំណង»។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីទូវ៉ាលូ លោក Feleti Teo បានប្រកាសថា «ភាពជាប្រជាជាតិរបស់ទូវ៉ាលូ មិនអាចចរចាបានទេ»។ តំណាងក្រុម LDC លោកស្រី Isatou Camara បានប្រាប់នៅទីក្រុងបុនថា ហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈគឺជា «អុកស៊ីសែនសម្រាប់យើង»។

ការវិភាគpre-COP នៅហ្វីជី និងទូវ៉ាលូ ផ្ដល់ឥទ្ធិពលនិមិត្តរូបដល់ប៉ាស៊ីហ្វិក ប៉ុន្តែវានឹងមានន័យ លុះត្រាតែប្រែក្លាយជាពាក្យពេចន៍ក្នុងអត្ថបទចុងក្រោយ។

០៩ · ការវិភាគហានិភ័យ សេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន

ការវិភាគចំណុចផ្សេងទៀតដែលត្រូវតាមដាន៖ វត្តមាន ឬអវត្តមានរបស់អាមេរិក កាលបរិច្ឆេទក្នុងផែនទីបង្ហាញផ្លូវរបស់ប្រេស៊ីល និង NDC ថ្មីៗដែលនឹងដាក់មុន COP។

១០ · សំណួរសំណួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. Prime Minister of Australia — COP to be hosted by Türkiye with Australia leading negotiations (23.11.2025)
2. Climate Home News — Türkiye says it has “final decision” on COP31 despite Australia role (11.09.2026)
3. COP31 Presidency — COP31 President-Designate calls to close climate finance ‘chasm’ (04.09.2026)
4. UNFCCC — COP29 UN Climate Conference Agrees to Triple Finance to Developing Countries (24.11.2024)
5. Carbon Brief — COP30: Key outcomes agreed at the UN climate talks in Belém (11.2025)
6. Carbon Brief — Bonn climate talks: Key outcomes from the June 2026 UN climate conference (06.2026)
7. Carbon Brief — Santa Marta: Key outcomes from first summit on ‘transitioning away’ from fossil fuels (04.2026)
8. Climate Home News — US set to exit UN climate convention in February 2027 (04.03.2026)
9. European Commission JRC (EDGAR) — GHG emissions of all world countries, 2026 Report (09.2026)
10. Copernicus — August was the world’s joint hottest month on record (10.09.2026)
11. WMO — El Niño set to become very strong, raising risks of extreme weather into 2027 (03.09.2026)
12. Associated Press — ‘We’re not giving up’: Island nations act as conscience of a warming world (26.09.2026)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៨ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Cobija (CC BY-SA 4.0) · Hendric Stattmann (CC BY-SA 4.0) · Ali Hyder Junejo (CC BY 2.0) · Press Service of the President of the Republic of Azerbaijan (CC BY 4.0) · Xuthoria (CC BY-SA 4.0) · Şadi Akdoğan (CC BY 2.0) · mrlins (CC BY 2.0) · JialiangGao (CC BY-SA 4.0)។ តារាង និងគំនូសប្រៀបធៀប ត្រូវបានរៀបចំដោយ Eksastra ពីតួលេខផ្លូវការ។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។