_in_The_Hague_01_(cropped).jpg?width=1600)
រូបភាព៖ OSeveno (CC BY-SA 3.0) · Wikimedia Commonsតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ពន្យល់៖ ពីលក្ខន្តិកៈរ៉ូម ដល់ដីកាលើ Putin, Netanyahu និងទណ្ឌកម្មអាមេរិក
ICC ជាតុលាការអចិន្ត្រៃយ៍តែមួយគត់ក្នុងពិភពលោក ដែលអាចកាត់ទោសបុគ្គលពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន។ តុលាការនេះបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ហើយកំពុងរៀបចំជំនុំជម្រះអតីតប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន។ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ វាកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន៖ ព្រះរាជអាជ្ញាត្រូវបានបណ្ដេញចេញ ចៅក្រមពាក់កណ្ដាលរងទណ្ឌកម្មអាមេរិក ហើយរដ្ឋសមាជិកខ្លះកំពុងចាកចេញ។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- កំណើត៖ លក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូមត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី១៧ កក្កដា ១៩៩៨ ដោយសំឡេង ១២០ គាំទ្រ ៧ ប្រឆាំង និង ២១ អនុប្បវាទ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១ កក្កដា ២០០២។
- តួនាទី៖ ICC កាត់ទោសបុគ្គល មិនមែនរដ្ឋទេ។ វាជា «តុលាការចុងក្រោយ» ដែលធ្វើការតែនៅពេលតុលាការជាតិមិនចង់ ឬមិនអាចកាត់ក្ដីបាន។
- សមាជិកភាព៖ មានរដ្ឋភាគី ១២៥។ សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន រុស្ស៊ី និងឥណ្ឌា មិនមែនជាសមាជិកទេ។
- សំណុំរឿងធំៗ៖ ដីកាចាប់ខ្លួនលោក Vladimir Putin (២០២៣) លោក Benjamin Netanyahu (២០២៤) និងការចាប់ខ្លួនលោក Rodrigo Duterte (២០២៥) ដែលការជំនុំជម្រះគ្រោងបើកនៅថ្ងៃទី៣០ វិច្ឆិកា ២០២៦។
- ហេតុអ្វីសំខាន់ពេលនេះ៖ រដ្ឋាភិបាល Trump ប្រកាសថានឹង «រុះរើ» ICC ព្រះរាជអាជ្ញា Karim Khan ត្រូវបានរដ្ឋភាគីបណ្ដេញចេញនៅខែកក្កដា ២០២៦ ហើយរដ្ឋសាហែលបីបានប្រកាសដកខ្លួន។
០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វី ICC សំខាន់ជាពិសេសនៅឆ្នាំ ២០២៦?
តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (International Criminal Court – ICC) ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងឡាអេ (The Hague) ប្រទេសហូឡង់ ធ្លាប់ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាស្ថាប័នច្បាប់ដែលធ្វើការយឺតៗ និងឆ្ងាយពីនយោបាយប្រចាំថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ វាបានក្លាយជាចំណុចកណ្ដាលនៃជម្លោះរវាងមហាអំណាច។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗខាងក្រោម កើតឡើងក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានខែ៖
- សំណុំរឿង Duterte៖ នៅថ្ងៃទី២៣ មេសា ២០២៦ អង្គបុរេជំនុំជម្រះទី១ បានតម្កល់ការចោទប្រកាន់ទាំងបីលើអតីតប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន លោក Rodrigo Duterte ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។ ការជំនុំជម្រះគ្រោងបើកនៅថ្ងៃទី៣០ វិច្ឆិកា ២០២៦។
- ហុងគ្រីប្ដូរចិត្ត៖ នៅថ្ងៃទី២៩ ឧសភា ២០២៦ ហុងគ្រីបានជូនដំណឹងទៅអគ្គលេខាធិការ UN ថា ខ្លួនដកលិខិតដកខ្លួនពី ICC វិញ ត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនការដកខ្លួននោះចូលជាធរមាន។
- រដ្ឋសាហែលចាកចេញ៖ នីហ្សេ (១៨ មិថុនា) ប៊ួគីណាហ្វាសូ និងម៉ាលី (២៤ មិថុនា ២០២៦) បានប្រកាសដកខ្លួន ដែលនឹងមានប្រសិទ្ធភាពមួយឆ្នាំក្រោយ។
- យុទ្ធនាការ «រុះរើ» របស់អាមេរិក៖ នៅថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ២០២៦ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក Marco Rubio បានប្រកាសការឆ្លើយតប «ទូទាំងរដ្ឋាភិបាល» ដើម្បីបិទសមត្ថភាពដំណើរការរបស់ ICC។
- ព្រះរាជអាជ្ញាត្រូវបណ្ដេញ៖ នៅថ្ងៃទី២៤ កក្កដា ២០២៦ សន្និបាតរដ្ឋភាគីបានបោះឆ្នោត ៨២ សំឡេង ដើម្បីបណ្ដេញលោក Karim Khan ចេញពីតំណែង ក្រោយការស៊ើបអង្កេតលើការចោទប្រកាន់ពីអំពើមិនសមរម្យផ្លូវភេទ។
- ប្រធានតុលាការរងទណ្ឌកម្ម៖ នៅខែសីហា ២០២៦ អាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រធាន ICC លោកស្រីចៅក្រម Tomoko Akane។ យោងតាម UN News ចៅក្រម ៩ រូបក្នុងចំណោម ១៨ រូប ព្រមទាំងព្រះរាជអាជ្ញារងទាំងពីររូប ឥឡូវស្ថិតក្រោមទណ្ឌកម្មអាមេរិក។
ទណ្ឌកម្មទាំងនេះ គឺជាការវាយប្រហារយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត ទៅលើឯករាជ្យភាពនៃស្ថាប័នតុលាការមួយដែលមិនលម្អៀង។— សេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់ ICC ថ្ងៃទី១៩ សីហា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ UN News
ការវិភាគICC កំពុងប្រឈមនឹងសម្ពាធពីទិសដៅពីរក្នុងពេលតែមួយ។ ពីខាងក្រៅ មហាអំណាចដែលមិនមែនជាសមាជិកកំពុងព្យាយាមធ្វើឱ្យវាខ្សោយ។ ពីខាងក្នុង រឿងអាស្រូវរបស់ព្រះរាជអាជ្ញាផ្ទាល់ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពជឿជាក់របស់ស្ថាប័ន។ ដើម្បីយល់ថា ហេតុអ្វីតុលាការមួយដែលគ្មានប៉ូលិស និងគ្មានកងទ័ព អាចបង្កការភ័យខ្លាចដល់រដ្ឋាភិបាលធំៗ យើងត្រូវត្រឡប់ទៅមើលកំណើតរបស់វា។
០២ · ប្រវត្តិពីនូរ៉េមប៊ែក ដល់រ៉ូម៖ កំណើតនៃតុលាការអចិន្ត្រៃយ៍
គំនិតនៃការកាត់ទោសមេដឹកនាំពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មធំៗ នៅចំពោះមុខតុលាការអន្តរជាតិ បានកើតចេញពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ។ តុលាការយោធាអន្តរជាតិនៅទីក្រុងនូរ៉េមប៊ែក (Nuremberg) ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ បានកាត់ទោសមេដឹកនាំណាស៊ីក្នុងបន្ទប់សវនាការលេខ ៦០០ នៃវិមានយុត្តិធម៌។ ប៉ុន្តែតុលាការប្រភេទនោះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយសង្គ្រាម ដោយប្រទេសដែលឈ្នះ ហើយសម្រាប់តែជម្លោះមួយប៉ុណ្ណោះ។
ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN បានបង្កើតសាលាក្ដីពិសេសសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី និងរវ៉ាន់ដា។ បទពិសោធន៍ទាំងនេះ បានជំរុញឱ្យរដ្ឋជាច្រើនសួរថា៖ ហេតុអ្វីមិនបង្កើតតុលាការអចិន្ត្រៃយ៍មួយ ដែលមិនចាំបាច់បង្កើតថ្មីរាល់ពេលមានអំពើឃោរឃៅ?
.jpg?width=900)
សន្និសីទការទូតនៅទីស្នាក់ការ FAO ក្នុងទីក្រុងរ៉ូម ដោយមានរដ្ឋចូលរួម ១៦១។
លក្ខន្តិកៈរ៉ូមត្រូវបានអនុម័ត ១២០ ទល់នឹង ៧ និងអនុប្បវាទ ២១។ ចិន អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានបញ្ជាក់ជាសាធារណៈថា បានបោះឆ្នោតប្រឆាំង។
ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Bill Clinton ចុះហត្ថលេខាលើលក្ខន្តិកៈ ប៉ុន្តែមិនបញ្ជូនទៅព្រឹទ្ធសភាឱ្យផ្ដល់សច្ចាប័នទេ។
លក្ខន្តិកៈចូលជាធរមាន ក្រោយការផ្ដល់សច្ចាប័នគ្រប់ ៦០។ ICC អាចកាត់ទោសតែឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតឡើងចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ។
សន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញនៅទីក្រុងកំប៉ាឡា (អ៊ូហ្គង់ដា) ឆ្នាំ ២០១០ បានកំណត់និយមន័យឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន។ យុត្តាធិការលើឧក្រិដ្ឋកម្មនេះ ចាប់ផ្ដើមដំណើរការនៅថ្ងៃទី១៧ កក្កដា ២០១៨។
ការផ្ដន្ទាទោសលើកដំបូង៖ លោក Thomas Lubanga Dyilo មកពីសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។
ICC មានអាយុជិត ២៥ ឆ្នាំ ហើយកំពុងប្រឈមនឹងទណ្ឌកម្ម ការដកខ្លួន និងវិបត្តិដឹកនាំ។
០៣ · យន្តការICC ដំណើរការយ៉ាងដូចម្ដេច?
ICC មិនមែនជាស្ថាប័នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទេ។ វាជាអង្គការអន្តរជាតិឯករាជ្យ ដែលបង្កើតឡើងដោយសន្ធិសញ្ញា ហើយគ្រប់គ្រងដោយសន្និបាតរដ្ឋភាគី (Assembly of States Parties)។ ភាពខុសគ្នាដ៏សំខាន់មួយទៀត៖ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដែលស្ថិតនៅទីក្រុងឡាអេដូចគ្នា ដោះស្រាយវិវាទរវាងរដ្ឋ រីឯ ICC កាត់ទោសបុគ្គល។
ស្ថាប័នទាំងបួន
- គណៈប្រធាន៖ ប្រធាន អនុប្រធានទីមួយ និងអនុប្រធានទីពីរ ដែលចៅក្រមបោះឆ្នោតជ្រើសរើសពីក្នុងចំណោមពួកគេ។ ប្រធានបច្ចុប្បន្នគឺលោកស្រី Tomoko Akane (ជប៉ុន) ចាប់តាំងពីខែមីនា ២០២៤។
- ផ្នែកតុលាការ៖ ចៅក្រម ១៨ រូប ជាពលរដ្ឋនៃរដ្ឋភាគី ដែលសន្និបាតរដ្ឋភាគីបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសម្រាប់អាណត្តិ ៩ ឆ្នាំ ហើយជាទូទៅមិនអាចជាប់ឆ្នោតឡើងវិញបានទេ។ ពួកគេបែងចែកជាផ្នែកបុរេជំនុំជម្រះ សាលាដំបូង និងបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍។
- ការិយាល័យព្រះរាជអាជ្ញា៖ ស៊ើបអង្កេត និងចោទប្រកាន់។ ព្រះរាជអាជ្ញាក៏មានអាណត្តិ ៩ ឆ្នាំដែរ។ លោកស្រី Fatou Bensouda កាន់តំណែងពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០២១ ហើយលោក Karim Khan ពីខែមិថុនា ២០២១ រហូតដល់ត្រូវបណ្ដេញចេញនៅខែកក្កដា ២០២៦។
- ការិយាល័យក្រឡាបញ្ជី៖ គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល មណ្ឌលឃុំឃាំង ការការពារសាក្សី និងការចូលរួមរបស់ជនរងគ្រោះ។
តើសំណុំរឿងមួយចាប់ផ្ដើមយ៉ាងដូចម្ដេច?
ICC មានយុត្តាធិការ នៅពេលឧក្រិដ្ឋកម្មកើតឡើងលើទឹកដីរបស់រដ្ឋភាគី ឬប្រព្រឹត្តដោយពលរដ្ឋនៃរដ្ឋភាគី។ ករណីលើកលែងធំមួយគឺ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN អាចបញ្ជូនស្ថានការណ៍ណាមួយមក ICC ទោះបីជារដ្ឋនោះមិនមែនជាសមាជិកក៏ដោយ។ សំណុំរឿងអាចចាប់ផ្ដើមតាមផ្លូវបី៖
| ផ្លូវ | អ្នកចាប់ផ្ដើម | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| ការបញ្ជូនដោយរដ្ឋភាគី | រដ្ឋសមាជិកណាមួយ រួមទាំងរដ្ឋដែលកើតហេតុផ្ទាល់ | អ៊ូហ្គង់ដា (ធ្នូ ២០០៣) និងម៉ាលី (កក្កដា ២០១២) បញ្ជូនស្ថានការណ៍របស់ខ្លួនឯង |
| ការបញ្ជូនដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ | ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN | ដាហ្វួរ (ស៊ូដង់) ខែមីនា ២០០៥ |
| គំនិតផ្ដួចផ្ដើមរបស់ព្រះរាជអាជ្ញា | ព្រះរាជអាជ្ញា ដោយមានការអនុញ្ញាតពីអង្គបុរេជំនុំជម្រះ | អាហ្វហ្គានីស្ថាន (អនុញ្ញាតនៅខែមីនា ២០២០) |
ប្រភព៖ Wikipedia (Rome Statute) · ASIL · HRW · Wikipedia (United States and the ICC)។ រដ្ឋដែលមិនមែនជាសមាជិក ក៏អាចប្រកាសទទួលយកយុត្តាធិការរបស់ ICC ជាលក្ខណៈពិសេសបានដែរ ដូចអ៊ុយក្រែនបានធ្វើតាំងពីឆ្នាំ ២០១៤ មុនពេលក្លាយជាសមាជិកនៅថ្ងៃទី១ មករា ២០២៥។
ក្នុងនាមជាតុលាការចុងក្រោយ ICC ស្វែងរកការបំពេញបន្ថែម មិនមែនជំនួសតុលាការជាតិទេ។— គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ ICC (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ icc-cpi.int
នេះហៅថា គោលការណ៍បំពេញបន្ថែម (complementarity)។ ប្រសិនបើប្រទេសមួយកំពុងស៊ើបអង្កេត និងកាត់ទោសដោយស្មោះត្រង់ ICC ត្រូវតែដកថយ។ ហេតុនេះហើយ ទើបរដ្ឋជាច្រើនដែលរងការស៊ើបអង្កេត តែងតែអះអាងថា ប្រព័ន្ធតុលាការរបស់ខ្លួនអាចដោះស្រាយបញ្ហាដោយខ្លួនឯងបាន។
០៤ · ឧក្រិដ្ឋកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មបួនប្រភេទដែល ICC អាចកាត់ទោស
| ឧក្រិដ្ឋកម្ម | អត្ថន័យសង្ខេប | ស្ថានភាព |
|---|---|---|
| អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ | ទង្វើក្នុងគោលបំណងបំផ្លាញក្រុមជាតិ ជាតិពន្ធុ ពូជសាសន៍ ឬសាសនាមួយ ទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក | តាំងពីឆ្នាំ ២០០២ |
| ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ | ការវាយប្រហារទូលំទូលាយ ឬជាប្រព័ន្ធលើជនស៊ីវិល ដូចជាឃាតកម្ម ការនិរទេស ការធ្វើទារុណកម្ម ការធ្វើបាបដោយផ្អែកលើអត្តសញ្ញាណ | តាំងពីឆ្នាំ ២០០២ |
| ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម | ការរំលោភធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់សង្គ្រាម ដូចជាការវាយប្រហារលើជនស៊ីវិល ការប្រើការធ្វើឱ្យអត់អាហារជាវិធីធ្វើសង្គ្រាម ការជ្រើសរើសទាហានកុមារ | តាំងពីឆ្នាំ ២០០២ |
| ឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន | ការរៀបចំ ឬដឹកនាំការប្រើកម្លាំងយោធារបស់រដ្ឋមួយ ប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់រដ្ឋមួយទៀត ដែលរំលោភធ្ងន់ធ្ងរលើធម្មនុញ្ញ UN | តាំងពីថ្ងៃទី១៧ កក្កដា ២០១៨ |
គោលការណ៍សំខាន់ៗនៃលក្ខន្តិកៈរ៉ូម៖
- គ្មានអភ័យឯកសិទ្ធិដោយសារតំណែង៖ ប្រមុខរដ្ឋ ឬនាយករដ្ឋមន្ត្រី មិនអាចប្រើតំណែងជាខែលការពារខ្លួនបានទេ (មាត្រា ២៧)។
- គ្មានអាជ្ញាយុកាល៖ ឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងនេះមិនផុតកំណត់តាមពេលវេលាឡើយ។
- មិនអនុវត្តថយក្រោយ៖ ICC មិនអាចកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតឡើងមុនថ្ងៃទី១ កក្កដា ២០០២ ទេ។
- គ្មានប៉ូលិសផ្ទាល់ខ្លួន៖ ICC ពឹងលើរដ្ឋនានាដើម្បីចាប់ខ្លួន និងបញ្ជូនជនសង្ស័យ។ ដីកាចាប់ខ្លួនដែលគ្មានរដ្ឋណាអនុវត្ត ធ្វើឱ្យសំណុំរឿងនៅទ្រឹងនៅនឹងកន្លែង។
លក្ខន្តិកៈនេះត្រូវអនុវត្តស្មើៗគ្នាចំពោះមនុស្សគ្រប់រូប ដោយគ្មានការប្រកាន់ផ្អែកលើតួនាទីផ្លូវការឡើយ។— មាត្រា ២៧ នៃលក្ខន្តិកៈរ៉ូម (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Wikipedia (Rome Statute)
ការវិភាគចំណុចចុងក្រោយនេះ ពន្យល់ពីភាពខ្លាំង និងភាពខ្សោយរបស់ ICC ក្នុងពេលតែមួយ។ ដីកាចាប់ខ្លួនមិនអាចបង្ខំឱ្យមេដឹកនាំមួយរូបចុះចេញពីអំណាចបានទេ ប៉ុន្តែវាបង្រួមពិភពលោករបស់គាត់៖ ការធ្វើដំណើរទៅរដ្ឋភាគី ១២៥ ក្លាយជាហានិភ័យផ្លូវច្បាប់ និងការទូត។
០៥ · សមាជិកភាពអ្នកនៅក្នុង និងអ្នកនៅក្រៅ
យោងតាម UN News ICC មានរដ្ឋភាគី ១២៥ នៅខែកក្កដា ២០២៦ ដោយអ៊ុយក្រែនជាសមាជិកថ្មីបំផុត (១ មករា ២០២៥)។ ប៉ុន្តែមហាអំណាចធំៗ ភាគច្រើននៅក្រៅប្រព័ន្ធនេះ។
| ប្រទេស | ជំហរ | ស្ថានភាព |
|---|---|---|
| សហរដ្ឋអាមេរិក | ចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ ២០០០ ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី៦ ឧសភា ២០០២ បានជូនដំណឹងថា មិនមានបំណងក្លាយជាភាគីទេ | ប្រឆាំងយ៉ាងសកម្ម |
| រុស្ស៊ី | ដកហត្ថលេខាចេញនៅថ្ងៃទី៣០ វិច្ឆិកា ២០១៦ | មិនមែនសមាជិក |
| ចិន | បោះឆ្នោតប្រឆាំងនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ហើយមិនដែលចូលជាសមាជិក | មិនមែនសមាជិក |
| ឥណ្ឌា | មិនដែលចូលជាសមាជិក | មិនមែនសមាជិក |
| អ៊ីស្រាអែល | ដកហត្ថលេខាចេញនៅឆ្នាំ ២០០២។ ប៉ុន្តែប៉ាឡេស្ទីនបានចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ ២០១៥ | មិនមែនសមាជិក |
| ប៊ូរុនឌី និងហ្វីលីពីន | ដកខ្លួន (មានប្រសិទ្ធភាព ២៧ តុលា ២០១៧ និង ១៧ មីនា ២០១៩) | អតីតសមាជិក |
| ហុងគ្រី | សភាបោះឆ្នោតដកខ្លួននៅថ្ងៃទី២០ ឧសភា ២០២៥ ប៉ុន្តែដកលិខិតនោះវិញនៅថ្ងៃទី២៩ ឧសភា ២០២៦ | នៅជាសមាជិក |
| នីហ្សេ ប៊ួគីណាហ្វាសូ ម៉ាលី | ប្រកាសដកខ្លួននៅខែមិថុនា ២០២៦ ដែលនឹងមានប្រសិទ្ធភាពនៅខែមិថុនា ២០២៧ | កំពុងចាកចេញ |
ប្រភព៖ Wikipedia (International Criminal Court · United States and the ICC) · ASIL · ICC តាមរយៈ GlobalSecurity.org · HRW ០២.០៧.២០២៦។
ការដកខ្លួនមិនលុបយុត្តាធិការលើអតីតកាលទេ៖ ICC រក្សាយុត្តាធិការលើឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតឡើង ខណៈប្រទេសនោះនៅជាសមាជិក។ ឧទាហរណ៍ ICC បានស៊ើបអង្កេតនៅម៉ាលីតាំងពីឆ្នាំ ២០១៣ ហើយបានផ្ដន្ទាទោសជនជាប់ចោទពីររូប។
[ICC] កំពុងក្លាយជាឧបករណ៍ដែលរើសអើង និងមាននិន្នាការនយោបាយ។— រដ្ឋាភិបាលប៊ួគីណាហ្វាសូ ពេលប្រកាសដកខ្លួន ខែមិថុនា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Human Rights Watch
ការវិភាគHuman Rights Watch អះអាងថា របបយោធាទាំងបីចង់គេចពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះការសម្លាប់រង្គាល។ ករណីហុងគ្រីបង្ហាញថា ការដកខ្លួនអាចត្រូវលុបចោលវិញ នៅពេលនយោបាយក្នុងស្រុកផ្លាស់ប្ដូរ។
០៦ · សំណុំរឿងសំណុំរឿង និងដីកាចាប់ខ្លួនដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណ ICC
យោងតាមគេហទំព័រ ICC តុលាការនេះមានសំណុំរឿង ៣២ បានចេញដីកាចាប់ខ្លួន ៤៩ និងដីកាកោះហៅ ៩។ លទ្ធផលរហូតមកដល់ពេលនេះ នៅតិចតួច បើធៀបនឹងថវិកា និងការរំពឹងទុក៖
ជនជាប់ចោទនៅ ICC តាមលទ្ធផល
ចំនួនបុគ្គល · តួលេខពីគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ ICC (icc-cpi.int)
ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបញ្ជូនស្ថានការណ៍ដាហ្វួរ (ស៊ូដង់) មក ICC ដោយអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ។ ក្រោយមក ICC បានចោទប្រកាន់អតីតប្រធានាធិបតីស៊ូដង់ លោក Omar al-Bashir។
ការផ្ដន្ទាទោសលើកដំបូងលើលោក Thomas Lubanga Dyilo។ ក្រោយមក សំណុំរឿងលើមេដឹកនាំកេនយ៉ា លោក Uhuru Kenyatta និងលោក William Ruto ត្រូវបានទម្លាក់ ហើយលោក Laurent Gbagbo (កូតឌីវ័រ) ត្រូវបានដោះលែងឱ្យរួចខ្លួន។
ដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក Vladimir Putin និងលោកស្រី Maria Lvova-Belova ពីបទនិរទេស និងផ្ទេរកុមារអ៊ុយក្រែនដោយខុសច្បាប់ពីតំបន់កាន់កាប់ទៅរុស្ស៊ី។ ក្រោយមក មានដីកាលើមន្ត្រីយោធា និងការពារជាតិរុស្ស៊ីបួនរូបទៀត រួមទាំងលោក Sergei Shoigu និងលោក Valery Gerasimov (២៤ មិថុនា ២០២៤)។
លោក Putin ទៅទស្សនកិច្ចម៉ុងហ្គោលី ដែលជារដ្ឋភាគី ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានចាប់ខ្លួនទេ។ នៅខែតុលា ២០២៤ ICC បានបញ្ជូនបញ្ហាម៉ុងហ្គោលីទៅសន្និបាតរដ្ឋភាគី។
ដីកាចាប់ខ្លួននាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Benjamin Netanyahu និងអតីតរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ លោក Yoav Gallant ពីបទប្រើការធ្វើឱ្យអត់អាហារជាវិធីធ្វើសង្គ្រាម ឃាតកម្ម ការធ្វើបាប និងអំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗ ចាប់ពីថ្ងៃទី៨ តុលា ២០២៣ ដល់យ៉ាងហោចណាស់ថ្ងៃទី២០ ឧសភា ២០២៤។
អាជ្ញាធរហ្វីលីពីនចាប់ខ្លួនលោក Duterte នៅទីក្រុងម៉ានីល ហើយប្រគល់គាត់ទៅ ICC នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ក្នុងករណីទាក់ទងនឹង «សង្គ្រាមប្រឆាំងគ្រឿងញៀន»។
ដីកាចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំតាលីបង់ លោក Haibatullah Akhundzada។
ICC ផ្ដន្ទាទោសលោក Ali Kushayb អតីតមេដឹកនាំកងជីវពល Janjaweed លើបទចោទ ២៧ ក្នុងចំណោម ៣១ ហើយកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារ ២០ ឆ្នាំ។ នេះជាសាលក្រមដំបូងក្នុងស្ថានការណ៍ដាហ្វួរ ជិត ២០ ឆ្នាំក្រោយការបញ្ជូនពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។
ការជំនុំជម្រះលោក Duterte គ្រោងបើកនៅមុខអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងទី៣ លើបទចោទបីករណីនៃឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ (ឃាតកម្ម និងការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតកម្ម) ដែលគ្របដណ្ដប់ឧប្បត្តិហេតុ ៤៩ និងជនរងគ្រោះ ៧៨ នាក់ ចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ២០១១ ដល់ថ្ងៃទី១៦ មីនា ២០១៩។
.jpg?width=1200)
នៅថ្ងៃទី១៦ កក្កដា ២០២៥ ICC បានបដិសេធសំណើរបស់អ៊ីស្រាអែលឱ្យដកដីកាចាប់ខ្លួន ហើយនៅខែតុលា ២០២៥ បានបដិសេធបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍មួយទៀត។ យោងតាម Times of Israel ការជំទាស់លើយុត្តាធិការរបស់អ៊ីស្រាអែល នៅតែស្ថិតក្រោមការពិនិត្យ។ លោក Netanyahu ហៅដីកានោះថា «ការសម្រេចប្រឆាំងសាសន៍យូដា»។
ការវិភាគអស់រយៈពេលជាងមួយទសវត្សរ៍ ICC ត្រូវបានចោទថាផ្ដោតតែលើអាហ្វ្រិក។ ដីកាលើលោក Putin និងលោក Netanyahu បានផ្លាស់ប្ដូររូបភាពនោះ៖ ឥឡូវ ICC កំណត់គោលដៅលើមេដឹកនាំនៃសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ និងសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់អាមេរិក ដែលបង្កើនទាំងភាពជឿជាក់ និងសត្រូវដ៏មានអំណាច។
០៧ · អាមេរិកសហរដ្ឋអាមេរិក ធៀបនឹង ICC៖ ពីការចុះហត្ថលេខា ដល់ការ «រុះរើ»
ទំនាក់ទំនងរវាងវ៉ាស៊ីនតោន និង ICC ប្រែប្រួលតាមរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែគោលការណ៍ស្នូលនៅដដែល៖ អាមេរិកមិនទទួលស្គាល់យុត្តាធិការ ICC លើពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនទេ។
រដ្ឋាភិបាល Bush ជូនដំណឹងនៅថ្ងៃទី៦ ឧសភាថា អាមេរិកនឹងមិនធ្វើជាភាគី។ ច្បាប់ ASPA ដែលគេហៅថា «ច្បាប់ឈ្លានពានឡាអេ» អនុញ្ញាតឱ្យប្រធានាធិបតីប្រើ «មធ្យោបាយចាំបាច់ និងសមរម្យទាំងអស់» ដើម្បីដោះលែងបុគ្គលិកអាមេរិកដែលត្រូវឃុំខ្លួន។
រដ្ឋាភិបាល Trump ទីមួយដកទិដ្ឋាការព្រះរាជអាជ្ញា Fatou Bensouda (មេសា ២០១៩) ហើយចេញបទបញ្ជាប្រតិបត្តិ ១៣៩២៨ ដាក់ទណ្ឌកម្មលើបុគ្គលិក ICC (មិថុនា ២០២០)។
រដ្ឋាភិបាល Biden លុបចោលទណ្ឌកម្ម។ ក្រោយមក លោក Biden ស្វាគមន៍ដីកាលើលោក Putin ប៉ុន្តែហៅដីកាលើលោក Netanyahu ថា «គួរឱ្យខឹង»។
លោក Trump ចុះហត្ថលេខាលើបទបញ្ជាប្រតិបត្តិ ១៤២០៣។ ព្រះរាជអាជ្ញា Karim Khan ជាអ្នកទីមួយដែលរងទណ្ឌកម្ម។
ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញារង និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សប៉ាឡេស្ទីនបី ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីទណ្ឌកម្មជាបន្តបន្ទាប់ (៥ មិថុនា ២០ សីហា កញ្ញា និង ១៨ ធ្នូ)។
លោក Rubio ប្រកាសយុទ្ធនាការ «រុះរើ» ICC (១៤ កក្កដា) រួមទាំងការដកទិដ្ឋាការ ការដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែម និងការដាក់សម្ពាធលើប្រទេសផ្សេងឱ្យដកខ្លួន ឬកាត់ថវិកា។ នៅថ្ងៃទី១៨ សីហា អាមេរិកដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រធាន ICC លោកស្រី Tomoko Akane និងមេធាវីជាន់ខ្ពស់ផ្នែកជំនុំជម្រះ លោក Abdoulaye Seye។
_at_The_Hague_(53877987960).jpg?width=1200)
ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងអស់ដែលរដ្ឋាភិបាលយើងមាន … យើងនឹងរុះរើ ICC ម្ដងមួយឥដ្ឋៗ ប្រសិនបើចាំបាច់។— លោក Marco Rubio រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក ថ្ងៃទី១៤ កក្កដា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ TIME
យោងតាម TIME ក្រៅពីហ្គាហ្សា រដ្ឋាភិបាល Trump ក៏ព្រួយបារម្ភពីការស៊ើបអង្កេតដែលអាចកើតមានលើសកម្មភាពអាមេរិកនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន វ៉េណេស៊ុយអេឡា និងអ៊ីរ៉ង់។ ក្នុងខែមិថុនា ២០២៦ ចៅក្រម ICC បីរូបបានប្ដឹងរដ្ឋាភិបាល Trump ទាក់ទងនឹងទណ្ឌកម្ម (Al Jazeera)។
ការវិភាគទណ្ឌកម្មប្រភេទនេះ ជាធម្មតាប្រើប្រឆាំងនឹងរបបផ្ដាច់ការ ឬក្រុមឧក្រិដ្ឋកម្ម មិនមែនចៅក្រមអន្តរជាតិទេ។ សម្ពាធធំបំផុតធ្លាក់លើសម្ព័ន្ធមិត្តអឺរ៉ុប ដែលត្រូវជ្រើសរើសរវាងតុលាការដែលខ្លួនបានបង្កើត និងទំនាក់ទំនងជាមួយវ៉ាស៊ីនតោន។ ចៅក្រមបារាំង Nicolas Guillou ដែលរងទណ្ឌកម្មតាំងពីខែសីហា ២០២៥ ក៏ជាសមាជិកអង្គជំនុំជម្រះដែលនឹងកាត់ក្ដីលោក Duterte ផងដែរ។
០៨ · តុល្យភាពការរិះគន់ និងចំណុចខ្លាំងរបស់ ICC
ICC ត្រូវបានរិះគន់ពីទិសដៅផ្ទុយគ្នា៖ អ្នកខ្លះថាវាទន់ខ្សោយពេក អ្នកខ្លះថាវាហួសដែនសមត្ថកិច្ច។
✅ ចំណុចខ្លាំង
- តុលាការអចិន្ត្រៃយ៍៖ មិនចាំបាច់រង់ចាំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបង្កើតសាលាក្ដីថ្មី រាល់ពេលមានអំពើឃោរឃៅ។
- គ្មានអភ័យឯកសិទ្ធិ៖ ប្រមុខរដ្ឋកំពុងកាន់អំណាចក៏អាចត្រូវចោទប្រកាន់ ដូចករណីលោក Putin និងលោក Netanyahu។
- សំឡេងជនរងគ្រោះ៖ ជនរងគ្រោះអាចចូលរួមក្នុងដំណើរការ ហើយមូលនិធិសម្រាប់ជនរងគ្រោះ (មាត្រា ៧៩) ផ្ដល់ជំនួយ និងសំណង។
⚠️ ការរិះគន់
- ផ្ដោតលើអាហ្វ្រិក៖ ICC ត្រូវបានចោទថាកំណត់គោលដៅមេដឹកនាំអាហ្វ្រិកមិនសមាមាត្រ។ នៅឆ្នាំ ២០១៦ អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ប៊ូរុនឌី និងហ្គាំប៊ី បានប្រកាសដកខ្លួន ប៉ុន្តែមានតែប៊ូរុនឌីប៉ុណ្ណោះដែលបានចាកចេញពិតប្រាកដ។
- យឺត និងថ្លៃ៖ ការផ្ដន្ទាទោសតែ ១១ ក្នុងរយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍ ខណៈថវិកាប្រចាំឆ្នាំជិត ១៩០ លានអឺរ៉ូ។
- ពឹងលើរដ្ឋ៖ គ្មានប៉ូលិស។ ម៉ុងហ្គោលីមិនបានចាប់លោក Putin ហើយហុងគ្រីបានទទួលលោក Netanyahu (មេសា ២០២៥) ដោយមិនចាប់ខ្លួន។
- មហាអំណាចនៅក្រៅ៖ អាមេរិក ចិន រុស្ស៊ី និងឥណ្ឌា មិនទទួលស្គាល់យុត្តាធិការ ហើយអាចការពារខ្លួនពីការបញ្ជូនដោយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។
- វិបត្តិផ្ទៃក្នុង៖ ការបណ្ដេញព្រះរាជអាជ្ញាដោយសាររឿងអាស្រូវ ធ្វើឱ្យភាពជឿជាក់របស់ស្ថាប័នរងរបួស។
ការវិភាគអ្នករិះគន់អាហ្វ្រិកចង់ឱ្យ ICC ក្លាហានជាងនេះលើមហាអំណាច។ ប៉ុន្តែនៅពេល ICC ធ្វើដូច្នោះ វាទទួលការវាយប្រហារខ្លាំងបំផុតពីមហាអំណាច និងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ អនាគតរបស់ ICC អាស្រ័យលើឆន្ទៈនយោបាយរបស់រដ្ឋភាគី ១២៥ ច្រើនជាងលើចៅក្រម។ សូមអានបន្ថែម៖ សិទ្ធិវេតូក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ពន្យល់។
០៩ · បន្ទាប់ពីនេះសេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន
សេណារីយ៉ូ ១៖ ឈរជើងបាន
រដ្ឋភាគីជ្រើសរើសព្រះរាជអាជ្ញាថ្មីដែលមានភាពជឿជាក់ ការជំនុំជម្រះលោក Duterte ដំណើរការ ហើយសម្ព័ន្ធមិត្តអឺរ៉ុបការពារតុលាការពីទណ្ឌកម្ម។
សេណារីយ៉ូ ២៖ រស់រានតែខ្សោយ
ICC បន្តដំណើរការ ប៉ុន្តែការងារយឺត ដោយសារបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ ទណ្ឌកម្ម និងការខ្វះកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ។ ដីកាលើមេដឹកនាំធំៗ នៅតែមិនត្រូវបានអនុវត្ត។
សេណារីយ៉ូ ៣៖ រលកដកខ្លួន
សម្ពាធអាមេរិក ធ្វើឱ្យរដ្ឋផ្សេងទៀតដើរតាមរដ្ឋសាហែល ហើយតុលាការបាត់បង់ថវិកា និងយុត្តាធិការ។
- ៣០ វិច្ឆិកា ២០២៦៖ ការបើកសវនាការជំនុំជម្រះលោក Duterte នៅមុខអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងទី៣ (ចៅក្រម Joanna Korner, Keebong Paek និង Nicolas Guillou)។
- ៧–១៧ ធ្នូ ២០២៦៖ សម័យប្រជុំលើកទី២៥ នៃសន្និបាតរដ្ឋភាគី នៅញូវយ៉ក នឹងជ្រើសរើសចៅក្រមថ្មីប្រាំមួយរូប (បេក្ខជន ១៤)។ រដ្ឋភាគីក៏ត្រូវជ្រើសរើសព្រះរាជអាជ្ញាថ្មីផងដែរ។
- ទណ្ឌកម្មថ្មី៖ តើអាមេរិកនឹងពង្រីកទណ្ឌកម្ម ឬដាក់សម្ពាធលើប្រទេសដែលគាំទ្រ ICC ដូចលោក Rubio បានព្រមានដែរឬទេ?
- សំណុំរឿងអ៊ីស្រាអែល៖ ការសម្រេចលើការជំទាស់យុត្តាធិការរបស់អ៊ីស្រាអែល។
- ខែមិថុនា ២០២៧៖ ការដកខ្លួនរបស់នីហ្សេ ប៊ួគីណាហ្វាសូ និងម៉ាលី ចូលជាធរមាន លុះត្រាតែពួកគេប្ដូរចិត្តដូចហុងគ្រី។
១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់
ហេតុអ្វី ICC អាចចេញដីកាលើលោក Netanyahu ទោះបីជាអ៊ីស្រាអែលមិនមែនជាសមាជិក?
ICC មានយុត្តាធិការលើឧក្រិដ្ឋកម្មដែលកើតឡើងលើទឹកដីនៃរដ្ឋភាគី។ ប៉ាឡេស្ទីនបានចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ ២០១៥ ហើយឧក្រិដ្ឋកម្មចោទប្រកាន់ កើតឡើងក្នុងតំបន់ហ្គាហ្សា។ អ៊ីស្រាអែលជំទាស់នឹងការបកស្រាយនេះ។ ករណីលោក Putin ក៏ស្រដៀងគ្នា ព្រោះអ៊ុយក្រែនបានទទួលយកយុត្តាធិការ ICC តាំងពីឆ្នាំ ២០១៤។
ហេតុអ្វីលោក Duterte អាចត្រូវកាត់ទោស បើហ្វីលីពីនបានចាកចេញហើយ?
ការដកខ្លួនរបស់ហ្វីលីពីនចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៧ មីនា ២០១៩។ ការចោទប្រកាន់គ្របដណ្ដប់ឧក្រិដ្ឋកម្មចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ២០១១ ដល់ថ្ងៃទី១៦ មីនា ២០១៩ ពោលគឺក្នុងអំឡុងពេលដែលហ្វីលីពីននៅជាសមាជិក។ អង្គជំនុំជម្រះបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍បានបញ្ជាក់យុត្តាធិការនេះនៅថ្ងៃទី២២ មេសា ២០២៦។
តើប្រទេសមួយអាចចាកចេញពី ICC បានយ៉ាងដូចម្ដេច?
រដ្ឋត្រូវផ្ញើលិខិតជូនដំណឹងទៅអគ្គលេខាធិការ UN ហើយការដកខ្លួនចូលជាធរមានមួយឆ្នាំក្រោយ (មាត្រា ១២៧)។ រដ្ឋអាចដកលិខិតនោះវិញបាន ដូចហុងគ្រីបានធ្វើនៅខែឧសភា ២០២៦។
១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព
- International Criminal Court — About the Court (key figures)
- Wikipedia — Rome Statute of the International Criminal Court
- Wikipedia — United States and the International Criminal Court
- Human Rights Watch — ICC: Court Sends Duterte Case to Trial (23.04.2026)
- ICC (via GlobalSecurity.org) — Duterte case: Trial to open on 30 November 2026 (27.05.2026)
- ICC (via GlobalSecurity.org) — The ICC welcomes the decision of Hungary to remain a State Party (01.06.2026)
- Human Rights Watch — Sahel Countries’ Withdrawal From ICC Betrays Victims (02.07.2026)
- TIME — Trump Administration Vows to Dismantle the International Criminal Court (14.07.2026)
- UN News — International Criminal Court Prosecutor Karim Khan dismissed (24.07.2026)
- Al Jazeera — US sanctions International Criminal Court president and trial lawyer (18.08.2026)
- UN News — International Criminal Court: New US sanctions ‘a flagrant attack’ (19.08.2026)
- ASIL — ICC Delivers First Trial Judgment in Darfur Situation (10.2025)
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពទាំង ៨ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ OSeveno (CC BY-SA 3.0) · JensKunstfreund (CC BY-SA 4.0) · Scopritore (CC BY-SA 3.0) · Coalition for the ICC / Wim Van Cappellen (CC BY-SA 2.0) · European Commission DG ECHO (CC BY-SA 2.0) · ក្រសួងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងអ៊ុយក្រែន (CC BY 4.0) · Hussein Jaber សម្រាប់ UNRWA (CC BY 4.0) · Tony Webster (CC BY 2.0)។ តារាង និងគំនូស រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។
🌐 ផ្នែកវិភាគ Eksastra
អត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅលើព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ជាភាសាខ្មែរ — បរិបទ ពេលវេលា អ្វីដែលភាគីនីមួយៗចង់បាន និងផលប៉ះពាល់ទៅលើពិភពលោក។
បើកមជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ →🗳️ សិទ្ធិវេតូក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN ពន្យល់🇺🇦 ដើមកំណើតសង្គ្រាមរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន🏕️ សង្គ្រាមស៊ូដង់ និងជនភៀសខ្លួននៅឆាដ🌍 ពិភពលោក និងអង្គការអន្តរជាតិ