
គួរដឹង · ភ្នែកខ្វាក់ពិភពលោក — ចក្ខុវិស័យ WHO, ភ្នែកឡើងបាំង, ជំងឺគជើងហួច និងគម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានការព្យាបាលភ្នែក
World Report on Vision ២០១៩ · SAFE Strategy · SPECS 2030 · ២,២ ពាន់លាននាក់មានបញ្ហាភ្នែក
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានចេញផ្សាយ របាយការណ៍ពិភពលោកស្តីពីចក្ខុវិស័យ (World Report on Vision) ដែលបញ្ជាក់ថា យ៉ាងតិចណាស់២,២ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក មានបញ្ហាចុះខ្សោយភ្នែកមើលឃើញជិត ឬឃើញឆ្ងាយ ហើយក្នុងចំណោមនោះ យ៉ាងតិច១ ពាន់លាននាក់ ជាករណីដែលអាចការពារបាន ឬនៅមិនទាន់ទទួលបានការព្យាបាលនៅឡើយ។ មូលហេតុពីរដែលបង្កបញ្ហាច្រើនជាងគេ គឺភ្នែកឡើងបាំង និងកំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែកមិនទាន់កែ — ទាំងពីរមានវិធីព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយមិនច្រើន ប៉ុន្តែលទ្ធភាពទទួលបានមិនស្មើគ្នារវាងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ និងទាប។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាពីក្របខ័ណ្ឌរបស់ WHO សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហានេះ៖ ស្ថានភាពភ្នែកឡើងបាំង និងអត្រាវះកាត់ជាសូចនាករតាមដាន, ជំងឺគជើងហួច (trachoma) ជាជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ដែលកំពុងឈានជិតការលុបបំបាត់ដោយយុទ្ធសាស្ត្រ SAFE, កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក និងគម្លាតវ៉ែនតា, និងគោលគំនិត «ការគ្របដណ្តប់សុខភាពភ្នែកជាសកល» ដែលទាមទារឲ្យសេវាភ្នែករួមចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅ។ អត្ថបទផ្តោតលើទិន្នន័យ និងគោលនយោបាយកម្រិតសកល មិនមែនដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ — សូមមើលប្រអប់ជូនដំណឹងចុងអត្ថបទ។
០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ បន្ទុកភ្នែកខ្វាក់ពិភពលោក
យោងតាមទិន្នន័យចុងក្រោយរបស់ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) យ៉ាងតិចណាស់២,២ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក មានបញ្ហាចុះខ្សោយភ្នែកមើលឃើញជិត ឬឃើញឆ្ងាយក្នុងកម្រិតណាមួយ។ ក្នុងចំណោមនោះ WHO ប៉ាន់ស្មានថា យ៉ាងតិចមួយពាន់លាននាក់ — ជិតពាក់កណ្តាល — ជាករណីដែលអាចការពារបាន ឬនៅមិនទាន់ទទួលបានអន្តរាគមន៍ណាមួយឡើយ សូម្បីតែអន្តរាគមន៍មានតម្លៃថោក និងមានប្រសិទ្ធភាពស្រាប់ក៏ដោយ។ តួលេខទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មានគំរូស្ថិតិ (modelled estimate) ពីការវិភាគទិន្នន័យសកលរបស់ក្រុមអ្នកជំនាញ Vision Loss Expert Group មិនមែនការរាប់ត្រង់ប្រជាជនពិតប្រាកដទេ ដូច្នេះអាចប្រែប្រួលបន្តិចនៅពេលធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព។
ក្នុងចំណោមមូលហេតុនៃការចុះខ្សោយភ្នែកមើលឃើញឆ្ងាយដែលអាចការពារបាននោះ WHO រាយបញ្ជីធំៗ៖ ភ្នែកឡើងបាំង (cataract) ប៉ះពាល់ប្រមាណ៩៤លាននាក់, កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែកមិនទាន់កែ (uncorrected refractive error) ប្រមាណ៨៨,៤លាននាក់, ការចុះខ្សោយចំណុចមូលភ្នែកតាមវ័យ (age-related macular degeneration) ប្រមាណ៨លាននាក់, ជំងឺវីវទឹកភ្នែក (glaucoma) ប្រមាណ៧,៧លាននាក់ និងជំងឺរីទីណាដោយសារទឹកនោមផ្អែម (diabetic retinopathy) ប្រមាណ៣,៩លាននាក់។ ភ្នែកឡើងបាំង និងកំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក សុទ្ធតែមានវិធីព្យាបាលមានភស្តុតាងជាប់លាប់៖ វះកាត់ និងវ៉ែនតា។ បញ្ហាមិនស្ថិតនៅកង្វះបច្ចេកវិទ្យាទេ គឺស្ថិតនៅលទ្ធភាពទទួលបានសេវា។
| ចំនួនសរុបមានបញ្ហាភ្នែក | យ៉ាងតិច២,២ ពាន់លាននាក់ (WHO) |
| អាចការពារ/មិនទាន់ព្យាបាល | យ៉ាងតិច១ ពាន់លាននាក់ — ជិតពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុប |
| មូលហេតុធំជាងគេ | ភ្នែកឡើងបាំង (~៩៤លាន) · កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក (~៨៨,៤លាន) |
| លទ្ធភាពទទួលបានវ៉ែនតា | ប្រទេសចំណូលទាប៖ ២នាក់ក្នុងចំណោម៣នាក់ដែលត្រូវការ មិនទាន់មាន |
| លទ្ធភាពទទួលបានវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង | ជាសកល៖ ១នាក់ក្នុងចំណោម២នាក់ដែលត្រូវការ មិនទាន់ទទួលបាន |
ភាពមិនស្មើគ្នានេះមិនបែងចែកស្មើគ្នាទូទាំងពិភពលោកទេ។ តាមមគ្គុទ្ទេសក៍ការរួមបញ្ចូលសេវាភ្នែករបស់ WHO ឆ្នាំ២០២២ ប្រមាណ៩០%នៃមនុស្សរស់នៅជាមួយបញ្ហាចុះខ្សោយភ្នែក រស់នៅក្នុងប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម។
០២របាយការណ៍ WHO ស្តីពីចក្ខុវិស័យ (World Report on Vision ២០១៩)
ថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ២០១៩ WHO បានចេញផ្សាយ របាយការណ៍ពិភពលោកស្តីពីចក្ខុវិស័យ — របាយការណ៍ដ៏ទូលំទូលាយដំបូងគេប្រភេទនេះ អំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលទាំងអស់ចាត់ទុកសុខភាពភ្នែកជាផ្នែកមួយនៃការគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល (UHC) ក្រោមគោលដៅ SDG 3.8។ របាយការណ៍នេះកំណត់បញ្ហាស្នូលមួយច្បាស់លាស់៖ សេវាភ្នែកមិនត្រូវបានរួមបញ្ចូលល្អគ្រប់គ្រាន់ទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅរបស់ប្រទេសភាគច្រើននោះទេ — ជារឿយៗប្រតិបត្តិការដាច់ដោយឡែកតាមកម្មវិធីបញ្ឈរផ្ទាល់ខ្លួន ធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺជាច្រើនធ្លាក់ចេញពីប្រព័ន្ធថែទាំមុនពេលទទួលបានការព្យាបាល។ អនុសាសន៍ស្នូល គឺគំរូ «ការថែទាំភ្នែកបញ្ចូលគ្នាផ្តោតលើមនុស្ស» (Integrated People-Centred Eye Care ឬ IPEC) — តភ្ជាប់សេវាការពារ រោគវិនិច្ឆ័យ ព្យាបាល និងស្តារនីតិសម្បទាភ្នែក ចូលទៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ថែទាំសុខភាពបឋមតែមួយ ជំនួសប្រព័ន្ធឯកទេសដាច់ដោយឡែក។
ជាលទ្ធផលបន្ត រដ្ឋសមាជិក WHO បានឯកភាពគ្នាដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលើគោលដៅតាមដានសកលចំពោះការគ្របដណ្តប់សេវាភ្នែក — អនុម័តនៅសម័យប្រជុំមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោកលើកទី៧៤ (WHA74) ខែឧសភា ២០២១។ គោលដៅមានពីរចំណុច គិតត្រឹមឆ្នាំ២០៣០៖ បង្កើនការគ្របដណ្តប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃការកែតម្រូវកំហុសឆ្គងភ្នែក ៤០ចំណុចភាគរយ និងបង្កើនការគ្របដណ្តប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃការវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង ៣០ចំណុចភាគរយ — WHO ចាត់ទុកអន្តរាគមន៍ទាំងពីរស្ថិតក្នុងចំណោមមានប្រសិទ្ធភាពចំណាយខ្ពស់បំផុត (សូមមើលផ្នែក D និង H)។
| ថ្ងៃចេញផ្សាយ | ថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩ · WHO |
| អនុសាសន៍ស្នូល | ការថែទាំភ្នែកបញ្ចូលគ្នាផ្តោតលើមនុស្ស (IPEC) ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ UHC |
| គោលដៅសកល (WHA74, ២០២១) | +៤០ចំណុចភាគរយ ការកែតម្រូវកំហុសឆ្គងភ្នែក · +៣០ចំណុចភាគរយ ការវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង |
| ក្របខ័ណ្ឌពេលវេលា | គិតត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ |
០៣ភ្នែកឡើងបាំង (Cataract)៖ មូលហេតុចម្បងបំផុតនៃភ្នែកខ្វាក់
ភ្នែកឡើងបាំង គឺជាស្ថានភាពដែលកែវភ្នែក (lens) ធម្មតាថ្លា ក្លាយជាព្រិលបន្តិចម្តងៗ ដោយសារដំណើរការចាស់ជរាតាមធម្មជាតិជាចម្បង — ធ្វើឲ្យពន្លឺមិនអាចជ្រាបចូលទៅដល់ភ្នែកខាងក្នុងច្បាស់ដូចមុន។ WHO និងសហភាពអន្តរជាតិដើម្បីការពារភ្នែកខ្វាក់ (IAPB) ចាត់ទុកភ្នែកឡើងបាំងជាមូលហេតុចម្បងបំផុតតែមួយគត់នៃភ្នែកខ្វាក់ (blindness ក្នុងន័យធ្ងន់ធ្ងរបំផុត) ជាសកល ខណៈកំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែកមិនទាន់កែវិញ ជាមូលហេតុចម្បងបំផុតនៃការចុះខ្សោយភ្នែកទាំងមូល (រួមកម្រិតស្រាល-មធ្យម)។ ភាពខុសគ្នានេះសំខាន់ព្រោះកម្មវិធីកាត់បន្ថយភ្នែកខ្វាក់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ត្រូវផ្តោតលើសេវាវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំងជាអាទិភាព ខណៈកម្មវិធីកាត់បន្ថយបញ្ហាចុះខ្សោយភ្នែកទាំងមូល ត្រូវពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានវ៉ែនតាផងដែរ។
ភ្នែកឡើងបាំងជាស្ថានភាពដែលព្យាបាលបានស្ទើរតែពេញលេញតាមរយៈការវះកាត់ — ដកកែវភ្នែកព្រិលចេញ ហើយដាក់កែវសិប្បនិម្មិតជំនួស (intraocular lens)។ បច្ចេកទេសនេះមានប្រវត្តិអនុវត្តន៍អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ ហើយត្រូវបានលក្ខណៈកម្មដោយអង្គការសុខភាពជាច្រើនថាមានសមាមាត្រចំណាយ-ប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតមួយ ព្រោះការវះកាត់តែម្តងអាចស្តារភ្នែកមើលឃើញវិញរយៈពេលយូរអង្វែង។ ការទទួលបានវះកាត់នេះមិនធានាដល់អ្នកទាំងអស់ស្មើគ្នាទេ — ជាចំណុចដែលផ្នែក D នឹងបង្ហាញលម្អិត។

០៤អត្រា-ការគ្របដណ្តប់វះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង៖ គម្លាតរវាងប្រទេស
ដើម្បីតាមដានលទ្ធភាពទទួលបានវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង WHO និង IAPB ប្រើសូចនាករមួយហៅថា «អត្រាវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង» (Cataract Surgical Rate ឬ CSR) — ចំនួនការវះកាត់ធ្វើក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងចំណោមប្រជាជនមួយលាននាក់។ ប៉ុន្តែ CSR វាស់តែបរិមាណវះកាត់ ដោយមិនប្រាប់ថាលទ្ធផលការវះកាត់នោះល្អឬអត់។ ដូច្នេះ WHO ណែនាំសូចនាករថ្មីសម្រាប់តាមដានគោលដៅ២០៣០ គឺ «ការគ្របដណ្តប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃការវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង» (effective Cataract Surgical Coverage ឬ eCSC) — វាស់ទាំងភាគរយប្រជាជនត្រូវការវះកាត់ដែលបានទទួល ព្រមទាំងភាគរយទទួលបានលទ្ធផលមើលឃើញល្អគ្រប់គ្រាន់ក្រោយវះកាត់ តាមការស្ទង់មតិប្រជាជនផ្ទាល់ មិនមែនទិន្នន័យរាយការណ៍ដោយមន្ទីរពេទ្យទេ។
យោងតាមការវិភាគរបស់ IAPB Vision Atlas eCSC សកលកើនពី២៨,២%ក្នុងឆ្នាំ២០០០ ដល់៤៣,៩%ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ប៉ាន់ស្មានឈានដល់៤៨,២%ត្រឹម២០២៥។ ប៉ុន្តែតាមនិន្នាការបច្ចុប្បន្ន ការព្យាករណ៍ឆ្នាំ២០៣០សម្រេចត្រឹមប្រមាណ៥២,៣%ប៉ុណ្ណោះ — ឆ្ងាយពីគោលដៅ WHA74 ដែលទាមទារកំណើន៣០ចំណុចភាគរយ (ជិត៧៤%)។ គម្លាតតំបន់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ៖ តំបន់អាហ្វ្រិកនៃ WHO មាន eCSC ត្រឹម២៣,៦%ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ព្យាករណ៍ត្រឹម២៥,៦%ត្រឹម២០៣០ — ស្មើពាក់កណ្តាលមធ្យមភាគសកលប៉ុណ្ណោះ។ កម្រិតប្រទេសនីមួយៗខុសគ្នាកាន់តែខ្លាំង៖ ចាប់ពីទាបជាងគេ២,១% (ប៊្រុនឌី) រហូតដល់ខ្ពស់ជាងគេ៧៧,៧% (កាតារ)។
| eCSC ពិភពលោក ២០០០ | ២៨,២% |
| eCSC ពិភពលោក ២០២០ | ៤៣,៩% |
| eCSC ពិភពលោក ២០២៥ (ប៉ាន់ស្មាន) | ៤៨,២% |
| eCSC ពិភពលោក ២០៣០ (ព្យាករណ៍តាមនិន្នាការ) | ~៥២,៣% — ក្រោមគោលដៅ WHA74 |
| eCSC តំបន់អាហ្វ្រិក WHO ២០២៥ → ២០៣០ | ២៣,៦% → ២៥,៦% (ព្យាករណ៍) |
| ចន្លោះកម្រិតប្រទេស | ២,១% (ប៊្រុនឌី) ដល់ ៧៧,៧% (កាតារ) |
មូលហេតុនៃគម្លាតនេះមិនមែនត្រឹមតែហិរញ្ញវត្ថុទេ។ គណៈកម្មការឡានសិតស្តីពីសុខភាពភ្នែកសកល (The Lancet Global Health Commission on Global Eye Health) បានឯកសារកំណត់ថា វេជ្ជបណ្ឌិតភ្នែក ជារឿយៗប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ទីក្រុងធំៗនៃប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ខណៈប្រជាជនជនបទដ៏ធំនៅប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម ជាញឹកញាប់មិនមានអ្នកជំនាញភ្នែកនៅជិតដែលអាចទៅដល់បានឡើយ — បន្ថែមលើឧបករណ៍ថ្លៃ តម្លៃវះកាត់ខ្លួនឯង និងការខ្វះជំនឿទុកចិត្តលើលទ្ធផលវះកាត់ក្នុងសហគមន៍មួយចំនួន។

០៥ជំងឺគជើងហួច (Trachoma)៖ ជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍
ជំងឺគជើងហួច ជាការឆ្លងផ្ទាល់ភ្នែកបណ្តាលមកពីបាក់តេរី Chlamydia trachomatis ដែលរាលដាលតាមការប៉ះទាក់ទងផ្ទាល់ ឬវត្ថុមានមេរោគ។ ការឆ្លងម្តងៗម្តងទៀតតាំងពីវ័យកុមារភាព បណ្តាលឲ្យស្នាមមុនផ្ទៃខាងក្នុងត្របកភ្នែកបង្កើតឡើងបន្តិចម្តងៗ — ដល់ដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ស្នាមមុននេះទាញត្របកភ្នែក និងរោមភ្នែកបត់ចូលក្នុង កោសកញ្ចក់ភ្នែក (cornea) រាល់ពេលភ្ន្រេបភ្នែក — ស្ថានភាពហៅថា trachomatous trichiasis — ដែលបើមិនព្យាបាល នាំឲ្យខូចកញ្ចក់ភ្នែក និងភ្នែកខ្វាក់អចិន្ត្រៃយ៍។ WHO ចាត់ថ្នាក់ជំងឺគជើងហួចជាមូលហេតុឆ្លងចម្បងចាស់ជាងគេនៃភ្នែកខ្វាក់ដែលអាចការពារបានដែលគេស្គាល់ ហើយចាត់ចូលក្នុងបញ្ជីជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ (Neglected Tropical Diseases ឬ NTDs)ចំនួន២០ប្រភេទដែល WHO កំណត់គោលដៅលុបបំបាត់ ឬកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។
ខុសពីជំងឺឆ្លងផ្សេងទៀតដែលចាប់អារម្មណ៍ផ្នែកព័ត៌មានច្រើន ជំងឺគជើងហួចប៉ះពាល់ស្ទើរតែផ្តាច់មុខទៅលើសហគមន៍ក្រីក្រនៅជនបទដាច់ស្រយាល ជាពិសេសកន្លែងខ្វះខាតទឹកស្អាត និងអនាម័យ — ជាមូលហេតុដែល WHO ចាត់ចូលវាទៅក្នុងក្រុមជំងឺដែល «មិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍»។ តាមទិន្នន័យចុងក្រោយរបស់សន្លឹកការពិត WHO ស្តីពីជំងឺគជើងហួច (ទិន្នន័យខែមីនា ២០២៦) ប្រមាណ៩២លាននាក់រស់នៅក្នុងតំបន់រាតត្បាតជំងឺគជើងហួច ហើយប្រឈមហានិភ័យភ្នែកខ្វាក់ដោយសារជំងឺនេះ។ ចំនួនប្រជាជនត្រូវការអន្តរាគមន៍ SAFE (សូមមើលផ្នែក F) ថយចុះខ្លាំងក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ៖ ពី១,៥ ពាន់លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០២ មកនៅត្រឹម៣១៤លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១១ និងធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម៩៧,១លាននាក់ត្រឹមខែវិច្ឆិកា ២០២៥ — ធ្លាក់ចុះក្រោមកម្រិត១០០លាននាក់ជាលើកដំបូងតាមការប្រកាសរបស់ WHO ថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦។ នេះស្មើនឹងការថយចុះជាង៩៤%ធៀបនឹងឆ្នាំ២០០២។
| ត្រូវការអន្តរាគមន៍ (២០០២) | ១,៥ ពាន់លាននាក់ |
| ត្រូវការអន្តរាគមន៍ (២០១១) | ៣១៤ លាននាក់ |
| ត្រូវការអន្តរាគមន៍ (វិច្ឆិកា ២០២៥) | ៩៧,១ លាននាក់ — ដំបូងគេក្រោម១០០លាន |
| រស់នៅតំបន់រាតត្បាត-ប្រឈមភ្នែកខ្វាក់ (២០២៦) | ~៩២ លាននាក់ |
| ការថយចុះសរុបចាប់ពី២០០២ | ជាង៩៤% |
| គោលដៅលុបបំបាត់ដើម → បច្ចុប្បន្ន | ឆ្នាំ២០២០ (WHA51.11, ១៩៩៨) → ពន្យារដល់ឆ្នាំ២០៣០ |
០៦យុទ្ធសាស្ត្រ SAFE និងការអនុវត្តន៍
ដើម្បីលុបបំបាត់ជំងឺគជើងហួច WHO ណែនាំក្របខ័ណ្ឌហៅកាត់ថា SAFE ដែលបញ្ចូលគ្នារវាងអន្តរាគមន៍វេជ្ជសាស្ត្រ និងសុខភាពសាធារណៈ៖ S (Surgery វះកាត់) — វះកាត់ត្របកភ្នែកសម្រាប់ដំណាក់កាល trichiasis ដោយបុគ្គលិកសុខាភិបាលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលកម្រិតសហគមន៍; A (Antibiotics ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច) — ចែកចាយថ្នាំ azithromycin កម្រិតតែម្តងដល់ប្រជាជនទាំងអស់ក្នុងសហគមន៍ប្រឈមហានិភ័យ ដើម្បីកាត់បន្ថយប្រភពឆ្លងទាំងមូល មិនមែនតែអ្នកមានរោគសញ្ញាទេ; F (Facial cleanliness អនាម័យមុខ) — លើកកម្ពស់ការលាងមុខ-ភ្នែកជាប្រចាំ កាត់បន្ថយការចម្លងតាមរុយ; និង E (Environmental improvement កែលម្អបរិស្ថាន) — ពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានទឹកស្អាត-អនាម័យមូលដ្ឋាន កាត់បន្ថយលក្ខខណ្ឌជំងឺរីករាលដាល។
ថ្នាំ azithromycin ត្រូវបានក្រុមហ៊ុនឱសថ Pfizer បរិច្ចាគទាំងស្រុងតាមរយៈអង្គការអន្តរជាតិផ្តួចផ្តើមប្រយុទ្ធនឹងជំងឺគជើងហួច (International Trachoma Initiative) — សរុបលើសពី១,១ ពាន់លានដូសរហូតមកដល់ពេលនេះ។ តាមរបាយការណ៍ WHO ចំពោះឆ្នាំ២០២៥ តែម្នាក់ឯង កម្មវិធីជុំវិញពិភពលោកបានធ្វើវះកាត់ត្របកភ្នែក (S) ប្រមាណ៩៨.៨២៩ករណី ព្រមទាំងចែកចាយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដល់ប្រមាណ៤៧,៤លាននាក់។ ក្របខ័ណ្ឌ SAFE ត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការដំបូងក្រោមដំណោះស្រាយ WHA51.11 ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ ដែលបង្កើតសម្ព័ន្ធភាព GET2020 — ក្រោយមកគោលដៅឆ្នាំត្រូវពន្យារទៅឆ្នាំ២០៣០ ក្រោមផែនទីបង្ហាញផ្លូវ NTD ដែល WHO អនុម័តឆ្នាំ២០២០ (សូមមើលផ្នែក J)។
| S — Surgery | វះកាត់ត្របកភ្នែក trichiasis · ~៩៨.៨២៩ករណីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ |
| A — Antibiotics | Azithromycin កម្រិតតែម្តង · ~៤៧,៤លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ · ១,១ ពាន់លានដូសបរិច្ចាគសរុប (Pfizer) |
| F — Facial cleanliness | លើកកម្ពស់ការលាងមុខ-ភ្នែកជាប្រចាំ កាត់បន្ថយការចម្លង |
| E — Environmental improvement | ពង្រីកទឹកស្អាត-អនាម័យមូលដ្ឋាន កាត់បន្ថយលក្ខខណ្ឌចម្លង |

០៧ការវាយតម្លៃរបស់ WHO និងវឌ្ឍនភាពការលុបបំបាត់
WHO មិនប្រកាសប្រទេសណាមួយថា «លុបបំបាត់» តាមការអះអាងផ្ទាល់ខ្លួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ — ដំណើរការទាមទារឲ្យប្រទេសបង្ហាញភស្តុតាងតាមការស្ទង់មតិប្រជាជនតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិថា ភាពប្រេវ៉ាឡង់នៃដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរបំផុត (trichiasis) បានធ្លាក់ចុះក្រោមកម្រិតកំណត់របស់ WHO នៅគ្រប់ស្រុកជាប់ជាបន្តបន្ទាប់ជាច្រើនឆ្នាំ ព្រមទាំងមានផែនការឃ្លាំមើលបន្ត មុននឹង WHO ចាត់ក្រុមអ្នកជំនាញឯករាជ្យធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាផ្លូវការ។
ថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ២០២៦ WHO បានផ្ទៀងផ្ទាត់ទីម័រខាងកើត (Timor-Leste) ជាប្រទេសទី៣៣ជាសកលដែលលុបបំបាត់ជំងឺគជើងហួចបានជោគជ័យ — ជាប្រទេសទី៤ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់ WHO។ ការទទួលស្គាល់នេះមកបន្ទាប់ពីអូស្ត្រាលីក្លាយជាប្រទេសទី៣០កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា ២០២៦, ទុយនីស៊ីទទួលការផ្ទៀងផ្ទាត់ថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ២០២៦, និងអែលសាល់វាឌ័រថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ២០២៦ — ភស្តុតាងថាវឌ្ឍនភាពកំពុងកើតឡើងលើទ្វីបជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ ក្នុងចំណោមប្រទេស២៧ដែលទទួលការផ្ទៀងផ្ទាត់រហូតដល់ដើមឆ្នាំ២០២៦ រួមមានហ្គាណា នេប៉ាល់ ឡាវ ម៉ារ៉ុក វៀតណាម ម៉ិកស៊ិក អូម៉ង់ តូហ្គោ អេហ្ស៊ីប អ៊ីរ៉ាក់ ប៉ាគីស្ថង់ សេណេហ្គាល់ ម៉ាឡាវី ចិន និងឥណ្ឌា។ ដុកទ័រ Daniel Ngamije Madandi នាយកផ្នែក NTD របស់ WHO មានប្រសាសន៍ថា «វឌ្ឍនភាពនៅគ្រប់តំបន់ WHO ដែលរាតត្បាតជំងឺគជើងហួច បង្ហាញថា SAFE មានទាំងប្រសិទ្ធភាព និងអាចសម្របតាមបរិបទផ្សេងៗគ្នា»។
| ចំនួនប្រទេសផ្ទៀងផ្ទាត់សរុប (កញ្ញា ២០២៦) | ៣៣ប្រទេស |
| អូស្ត្រាលី | ប្រទេសទី៣០ — ២៩ មេសា ២០២៦ |
| លីប៊ី | ខែកុម្ភៈ ២០២៦ |
| ទុយនីស៊ី | ១៤ ឧសភា ២០២៦ |
| អែលសាល់វាឌ័រ | ១៣ កក្កដា ២០២៦ |
| ទីម័រខាងកើត | ប្រទេសទី៣៣ · ទី៤ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ — ៣ កញ្ញា ២០២៦ |
| គម្លាតហិរញ្ញប្បទានដល់គោលដៅ២០៣០ | ប្រមាណ៣០០លានដុល្លារអាមេរិក (WHO ប៉ាន់ស្មាន) |

០៨កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក (Refractive Error) និងគម្លាតវ៉ែនតា
កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក គឺជាក្រុមស្ថានភាពដែលរាងភ្នែក ឬកែវភ្នែកមិនផ្តោតពន្លឺបានត្រឹមត្រូវលើភ្នែកខាងក្នុង — រួមមានភ្នែកខ្សោយមើលឆ្ងាយ (myopia), ភ្នែកខ្សោយមើលជិត (hyperopia), ភ្នែកមិនស្មើ (astigmatism) និងការចុះខ្សោយសមត្ថភាពមើលជិតតាមវ័យ (presbyopia)។ ស្ថានភាពទាំងនេះកែតម្រូវបានយ៉ាងងាយដោយវ៉ែនតា ឬកែវប៉ះភ្នែក។ ទោះជាយ៉ាងណា តាមទិន្នន័យ WHO នៅផ្នែក A កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែកមិនទាន់កែ នៅតែជាមូលហេតុតែមួយធំជាងគេនៃការចុះខ្សោយភ្នែកមើលឃើញឆ្ងាយទាំងមូល ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់មនុស្សគ្រប់វ័យ គ្រប់តំបន់ភូមិសាស្ត្រ ខុសពីភ្នែកឡើងបាំង ឬជំងឺគជើងហួចដែលផ្តោតកាន់តែច្រើននៅចំណោមប្រជាជនចាស់ ឬតំបន់ជាក់លាក់។
ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងគម្លាតនេះ WHO បានដាក់ចេញផ្តួចផ្តើម SPECS 2030 ដោយបើកកិច្ចប្រជុំដំបូងខែឧសភា ២០២៤ រួមជាមួយកិច្ចប្រជុំសម្ព័ន្ធភាព Global SPECS Network លើកទីមួយ — និងកិច្ចប្រជុំលើកទីពីរនៅខែកញ្ញា ២០២៦។ ផ្តួចផ្តើមនេះកសាងលើលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំពិគ្រោះជំនាញកំហុសឆ្គងភ្នែកសកលខែឧសភា ២០២៣ ហើយរៀបចំការងារជាបីផ្នែក៖ ការតស៊ូមតិ-ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង, កម្លាំងពលកម្ម-ធនធានមនុស្ស និងការផ្តល់សេវា-ការរួមបញ្ចូល (បញ្ចូលសេវាកែតម្រូវភ្នែកទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសាធារណៈជាមួយហិរញ្ញប្បទានចីរភាព)។ ជាឧទាហរណ៍អនុវត្តន៍ ចិនបានប្រកាសផែនការសកម្មភាពជាតិផ្ទាល់ខ្លួនក្រោមក្របខ័ណ្ឌ SPECS 2030 កាលពីខែតុលា ២០២៥។
| កិច្ចប្រជុំពិគ្រោះជំនាញ (ចាប់ផ្តើមក្របខ័ណ្ឌ) | ឧសភា ២០២៣ |
| ដាក់ដំណើរការ SPECS 2030 | ឧសភា ២០២៤ — កិច្ចប្រជុំ Global SPECS Network លើកទី១ |
| កិច្ចប្រជុំបន្ត | កញ្ញា ២០២៦ — លើកទី២ |
| ផ្នែកការងារ | តស៊ូមតិ · កម្លាំងពលកម្ម-ធនធានមនុស្ស · ការផ្តល់សេវា-ការរួមបញ្ចូល |
| គោលដៅ WHA74 ពាក់ព័ន្ធ | +៤០ចំណុចភាគរយ ការគ្របដណ្តប់កែតម្រូវកំហុសឆ្គងភ្នែក ត្រឹម២០៣០ |

០៩ការគ្របដណ្តប់សុខភាពភ្នែកជាសកល និងការរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធសុខភាព
គោលគំនិត «ការគ្របដណ្តប់សុខភាពភ្នែកជាសកល» (Universal Eye Health Coverage) កើតចេញពីរបាយការណ៍ពិភពលោកស្តីពីចក្ខុវិស័យ (សូមមើលផ្នែក B) ដោយពង្រីកគោលការណ៍ UHC ក្រោម SDG 3.8 ឲ្យអនុវត្តជាក់លាក់ចំពោះសេវាភ្នែក៖ មនុស្សគ្រប់រូបគួរទទួលបានសេវាការពារ ព្យាបាល និងស្តារនីតិសម្បទាភ្នែកមានគុណភាព ដោយមិនប្រឈមការលំបាកហិរញ្ញវត្ថុ។ ចំណុចដែលឯកសារ WHO សង្កត់ធ្ងន់ គឺហេតុអ្វីសេវាភ្នែកមិនទាន់រួមបញ្ចូលបានល្អចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅ៖ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ កម្មវិធីភ្នែកជាច្រើនអនុវត្តតាមផ្លូវឋិតបញ្ឈរដាច់ដោយឡែក (ជាទូទៅដឹកនាំដោយអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញ ឬយុទ្ធនាការវះកាត់រយៈពេលខ្លី) ជំនួសការចាត់ចែងជាផ្នែកទៀងទាត់នៃថវិកា និងបុគ្គលិកសុខាភិបាលបឋម — ធ្វើឲ្យសេវាមិនស្ថិតស្ថេរ នៅពេលមូលនិធិម្ចាស់ជំនួយផ្លាស់ប្តូរអាទិភាព។
គណៈកម្មការឡានសិតស្តីពីសុខភាពភ្នែកសកល (ចេញផ្សាយកុម្ភៈ ២០២១) បានប្រមូលភស្តុតាងបញ្ជាក់ពី «ផលប៉ះពាល់ផ្លាស់ប្តូរជីវិត» របស់ការថែទាំភ្នែក ដើម្បីជំរុញឲ្យអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយចាត់ទុកសុខភាពភ្នែកជាផ្នែកសម្រេចទាំង SDGs និង UHC មិនមែនវិស័យបន្ទាប់បន្សំដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ បន្តពីនោះ WHO ចេញផ្សាយមគ្គុទ្ទេសក៍អនុវត្តន៍ជាក់ស្តែងខែឧសភា ២០២២ ជួយប្រទេសសមាជិករៀបចំគំរូ IPEC (សូមមើលផ្នែក B) — រួមទាំងផ្ទេរភារកិច្ចពិនិត្យ-បញ្ជូនបន្តករណីភ្នែកមូលដ្ឋានទៅឲ្យបុគ្គលិកសុខាភិបាលបឋមមិនមែនអ្នកឯកទេសភ្នែក ជាវិធីបង្កើនលទ្ធភាពទទួលបានសេវាដោយមិនចាំបាច់បង្កើនចំនួនវេជ្ជបណ្ឌិតឯកទេសភ្លាមៗ។
១០ផ្លូវទៅមុខ៖ គោលដៅ២០៣០ និងគម្លាតហិរញ្ញប្បទាន
WHO តាមដានវឌ្ឍនភាពទាំងបីវិស័យនេះ តាមរបាយការណ៍ខ្សែគោលឆ្នាំ២០២២ ស្តីពីការគ្របដណ្តប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ធៀបនឹងគោលដៅ WHA74 ២០៣០។ ការវិភាគចុងក្រោយបង្ហាញភាពខុសគ្នា៖ ជំងឺគជើងហួច សម្រេចវឌ្ឍនភាពលឿនជាងគេ — ៣៣ប្រទេសផ្ទៀងផ្ទាត់ និងចំនួនប្រជាជនប្រឈមហានិភ័យធ្លាក់ចុះជាង៩៤%ធៀបនឹងឆ្នាំ២០០២ (សូមមើលផ្នែក G) ប៉ុន្តែនៅខ្វះថវិកា~៣០០លានដុល្លារដើម្បីបញ្ចប់ការងារត្រឹម២០៣០។ ចំណែកឯវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង និងកែតម្រូវកំហុសឆ្គងភ្នែក កំពុងកើនយឺតជាងគោលដៅ (សូមមើលផ្នែក D-H) ជាពិសេសនៅតំបន់អាហ្វ្រិក។
អ្វីដែលចង្អុលបង្ហាញរួមទាំងបីវិស័យ គឺដំណោះស្រាយរចនាសម្ព័ន្ធតែមួយ — ការរួមបញ្ចូលសេវាភ្នែកទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅ (សូមមើលផ្នែក I)។ សេវាភ្នែកសហគមន៍ដែលមានធនធានគ្រប់គ្រាន់មួយកន្លែង អាចដោះស្រាយទាំងវះកាត់ត្របកភ្នែក ការបញ្ជូនបន្តអ្នកជំងឺភ្នែកឡើងបាំង និងការចែកចាយវ៉ែនតា ជាសេវាតែមួយ ជំនួសកម្មវិធីបញ្ឈរបីផ្សេងគ្នា។ WHO មិនអះអាងថានេះនឹងដោះស្រាយគម្លាតទាំងអស់ភ្លាមៗទេ — ប៉ុន្តែចាត់ទុកជាមូលដ្ឋានចាំបាច់ សម្រាប់វឌ្ឍនភាពមិនអាស្រ័យលើមូលនិធិយុទ្ធនាការខ្លីតែឯកឯង។
| ជំងឺគជើងហួច | ៣៣ប្រទេសផ្ទៀងផ្ទាត់ · គម្លាតថវិកា ~៣០០លានដុល្លារ |
| ការវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង (eCSC) | និន្នាការ២០៣០ ~៥២,៣% — ក្រោមគោលដៅ |
| កំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែក | SPECS 2030 កំពុងសាងសង់រចនាសម្ព័ន្ធសកល |
| ដំណោះស្រាយរួម WHO ស្នើ | ការគ្របដណ្តប់សុខភាពភ្នែកជាសកល (IPEC/UHC) |
១១សំណួរញឹកញាប់
តើមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលមានបញ្ហាភ្នែកលើពិភពលោក?
តាម WHO យ៉ាងតិច២,២ ពាន់លាននាក់មានបញ្ហាចុះខ្សោយភ្នែកមើលឃើញជិត ឬឆ្ងាយ ហើយក្នុងនោះយ៉ាងតិច១ ពាន់លាននាក់ជាករណីអាចការពារបាន ឬនៅមិនទាន់ព្យាបាល។ សូមមើលផ្នែក A។
តើមូលហេតុអ្វីជាចម្បងបំផុត?
ភ្នែកឡើងបាំងជាមូលហេតុចម្បងបំផុតនៃភ្នែកខ្វាក់ (blindness) ខណៈកំហុសឆ្គងកែតម្រូវភ្នែកមិនទាន់កែ ជាមូលហេតុចម្បងបំផុតនៃការចុះខ្សោយភ្នែកទាំងមូល។ សូមមើលផ្នែក C និង H។
តើអត្រា-ការគ្របដណ្តប់វះកាត់ភ្នែកឡើងបាំងគឺជាអ្វី?
ជាសូចនាករវាស់ថាតើមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ត្រូវការវះកាត់ភ្នែកឡើងបាំង បានទទួល ព្រមទាំងទទួលបានលទ្ធផលមើលឃើញល្អ — eCSC សកលនៅត្រឹមប្រមាណ៤៨,២%ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ខណៈតំបន់អាហ្វ្រិកនៅត្រឹម២៣,៦%។ សូមមើលផ្នែក D។
តើជំងឺគជើងហួចជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីចាត់ជា NTD?
ជាការឆ្លងបាក់តេរីភ្នែកម្តងហើយម្តងទៀត ដែលបណ្តាលឲ្យត្របកភ្នែកកោសកញ្ចក់ភ្នែក — ប៉ះពាល់ស្ទើរតែផ្តាច់មុខទៅលើសហគមន៍ក្រីក្រខ្វះទឹកស្អាត ដូច្នេះចាត់ចូលក្នុងបញ្ជីជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍។ សូមមើលផ្នែក E។
តើយុទ្ធសាស្ត្រ SAFE ដំណើរការយ៉ាងណា?
SAFE បញ្ចូលគ្នារវាងវះកាត់ត្របកភ្នែក (S) ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចម៉ាស (A) អនាម័យមុខ (F) និងកែលម្អបរិស្ថានទឹក-អនាម័យ (E)។ សូមមើលផ្នែក F។
តើ WHO ផ្ទៀងផ្ទាត់ការលុបបំបាត់ដោយរបៀបណា ហើយប៉ុន្មានប្រទេសហើយ?
ប្រទេសត្រូវបង្ហាញភស្តុតាងស្ទង់មតិប្រជាជនថាភាពប្រេវ៉ាឡង់ដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរធ្លាក់ចុះក្រោមកម្រិតកំណត់ជាប់ជាបន្តបន្ទាប់ជាច្រើនឆ្នាំ — ត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៦ មាន៣៣ប្រទេសទទួលការទទួលស្គាល់។ សូមមើលផ្នែក G។
តើអ្វីជា SPECS 2030?
ជាផ្តួចផ្តើមសកលរបស់ WHO ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ២០២៤ ដើម្បីពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានវ៉ែនតា និងសេវាកែតម្រូវកំហុសឆ្គងភ្នែក តាមរយៈការតស៊ូមតិ ការអភិវឌ្ឍកម្លាំងពលកម្ម និងការរួមបញ្ចូលសេវា។ សូមមើលផ្នែក H។
តើ«ការគ្របដណ្តប់សុខភាពភ្នែកជាសកល»មានន័យដូចម្តេច?
ជាការពង្រីកគោលការណ៍ UHC ចំពោះសេវាភ្នែកជាក់លាក់ — មនុស្សគ្រប់រូបទទួលបានសេវាភ្នែកមានគុណភាព ដោយមិនប្រឈមការលំបាកហិរញ្ញវត្ថុ តាមរយៈការរួមបញ្ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពទូទៅជំនួសកម្មវិធីបញ្ឈរដាច់ដោយឡែក។ សូមមើលផ្នែក I។
១២ប្រភព
- WHO — Blindness and Visual Impairment (Fact Sheet)
- WHO — World Report on Vision (២០១៩)
- WHO — Global Eye Care Targets Endorsed at WHA74 (២០២១)
- IAPB — International Agency for the Prevention of Blindness
- IAPB Vision Atlas — Effective Cataract Surgical Coverage Trends
- The Lancet Global Health — Commission on Global Eye Health (២០២១)
- WHO — Trachoma (Fact Sheet)
- International Trachoma Initiative
- WHO News — ចំនួនប្រជាជនត្រូវការអន្តរាគមន៍ធ្លាក់ក្រោម១០០លាន (មករា ២០២៦)
- WHO News — អូស្ត្រាលីជាប្រទេសទី៣០ (មេសា ២០២៦)
- WHO News — ទុយនីស៊ីទទួលការផ្ទៀងផ្ទាត់ (ឧសភា ២០២៦)
- WHO News — អែលសាល់វាឌ័រទទួលការផ្ទៀងផ្ទាត់ (កក្កដា ២០២៦)
- WHO News — ទីម័រខាងកើតជាប្រទេសទី៣៣ (កញ្ញា ២០២៦)
- WHO — មគ្គុទ្ទេសក៍ការរួមបញ្ចូលសេវាភ្នែក (IPEC, ២០២២)
- WHO — SPECS 2030 / Global SPECS Network
- IAPB — SPECS 2030 Initiative Blog
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📚 សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ ទាំងអស់ →ជំងឺត្រូពិចមិនសូវមានគេចាប់អារម្មណ៍ (NTDs)គម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ជាសកលការគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល (UHC)