០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ វិសាលភាព និងអ្វីដែលអត្ថបទនេះមិនធ្វើ

«ការវះកាត់» ស្តាប់ទៅដូចជាសេវាកម្មបច្ចេកទេសដែលមានឬអត់តាមមន្ទីរពេទ្យនីមួយៗ — ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥មក វិស័យសុខភាពសាធារណៈបានចាត់ទុកលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ថាជាសសរស្តម្ភនៃប្រព័ន្ធសុខភាពមួយ ស្មើនឹងវ៉ាក់សាំង ឬការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លង។ ចំណុចប្រែក្លាយសំខាន់ គឺរបាយការណ៍ដ៏ធំមួយរបស់ The Lancet Commission on Global Surgery (LCoGS) ដែលបានប៉ាន់ស្មានជាលើកដំបូងក្នុងទម្រង់សកលថា តើមានប៉ុន្មាននាក់គ្មានលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ ហើយហេតុអ្វី។

អត្ថបទនេះមិនពិពណ៌នាបច្ចេកទេសវះកាត់ណាមួយជាក់លាក់ទេ — មិនមែនជំហានវះកាត់ ការសម្រេចចិត្តព្យាបាលបុគ្គល ឬការវាយតម្លៃគុណភាពមន្ទីរពេទ្យជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ អត្ថបទផ្តោតលើសំណួរសុខភាពសាធារណៈ-ស្ថាប័នមួយ៖ តើតួលេខ «៥ពាន់លាននាក់» គណនាតាមវិធីសាស្ត្រណា តើសូចនាករបន្ទាប់បន្សំណាដែល WHO និងធនាគារពិភពលោកប្រើដើម្បីតាមដានវឌ្ឍនភាព ហើយភស្តុតាងបច្ចុប្បន្នបង្ហាញអ្វីខ្លះអំពីគម្លាតកម្លាំងពលកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុរវាងតំបន់។

០២តើ Lancet Commission on Global Surgery ជាអ្វី? ប្រវត្តិសង្ខេប

The Lancet Commission on Global Surgery ត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ជាកិច្ចសហការឯករាជ្យរវាងអ្នកស្រាវជ្រាវសុខភាពសាធារណៈ គ្រូពេទ្យវះកាត់ និងវេជ្ជបណ្ឌិតថ្នាំសន្លប់ជិត២៥រូប ដឹកនាំដោយប្រធានរួមបីរូប៖ លោក John G. Meara (មន្ទីរពេទ្យកុមារ Boston/សាកលវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ Harvard) លោក Andrew (Andy) Leather (King’s College London) និងលោក Lars Hagander (សាកលវិទ្យាល័យ Lund ប្រទេសស៊្វែដ)។ កម្មការនេះទទួលការគាំទ្រពីមហាវិទ្យាល័យវះកាត់ និងថ្នាំសន្លប់ជាង២៣ស្ថាប័នជុំវិញពិភពលោក តាមព័ត៌មានផ្លូវការរបស់គម្រោង។

លទ្ធផលស្នូល — របាយការណ៍ដែលមានចំណងជើងថា Global Surgery 2030: evidence and solutions for achieving health, welfare, and economic development — ត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៥។ តាមសេចក្តីប្រកាសរួមរបស់ Lancet ដែលចុះផ្សាយលើ EurekAlert របាយការណ៍នេះជាលើកដំបូងដែលព្យាយាមប៉ាន់ស្មានទំហំគម្លាតវះកាត់ជាសកលក្នុងទម្រង់លម្អិត ដោយផ្សំទិន្នន័យពីស្ថាប័នជាតិ ការស្ទង់មតិមណ្ឌលសុខភាព និងគំរូគណិតវិទ្យាសេដ្ឋកិច្ចសុខភាព។

របាយការណ៍នេះមិនស្ថិតនៅឯកកោទេ — ធនាគារពិភពលោកបានចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំដដែល (២០១៥) សៀវភៅដៃគូមួយក្បាល ហៅថា Essential Surgery ជាភាគទី១ នៃស៊េរី Disease Control Priorities លើកទី៣ (DCP3) កែសម្រួលដោយលោក Haile Debas លោក Peter Donkor លោក Atul Gawande លោក Dean Jamison លោកស្រី Margaret Kruk និងលោក Charles Mock — ជាការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាព-ថ្លៃដើមនៃអន្តរាគមន៍វះកាត់ជាបន្តបន្ទាប់ពីរបាយការណ៍ Lancet — ចេតនាឲ្យភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក ពេលដាក់ជូនអ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ។

០៣វិធីសាស្ត្រគណនា «៥ ពាន់លាននាក់»៖ និយមន័យបីស្រទាប់

តួលេខដែលគេចងចាំច្រើនជាងគេពីរបាយការណ៍ LCoGS គឺ៖ ប្រមាណ៥ ពាន់លាននាក់ — ស្មើនឹងជិត២ភាគ៣នៃប្រជាជនពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០១៥ — គ្មានលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ និងការប្រើថ្នាំសន្លប់ដែល «មានសុវត្ថិភាព ទាន់ពេលវេលា និងមានលទ្ធភាពទូទាត់បាន» នៅពេលត្រូវការ។ តាមសេចក្តីប្រកាសរួមរបស់ Lancet ក្នុងប្រទេសចំណូលទាប សមាមាត្រនេះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាង — ប្រមាណ៩នាក់ក្នុងចំណោម១០នាក់ គ្មានលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់មូលដ្ឋានឡើយ។ ចំណុចសំខាន់ដែលអ្នកអានគួរដឹង៖ នេះជាការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូ (modeled estimate) មិនមែនការរាប់ផ្ទាល់នីមួយៗទេ ហើយផ្សំពីនិយមន័យបីស្រទាប់ដាច់ដោយឡែក។

ដើម្បីទទួលបានលេខសរុបនេះ ក្រុមកម្មការបានផ្សំទិន្នន័យបីប្រភេទ៖ ការស្ទង់មតិមណ្ឌលសុខភាពជាតិ (ជាពិសេសទិន្នន័យរបស់ WHO ដែលនឹងលម្អិតនៅផ្នែក G) ទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រ-ចម្ងាយធ្វើដំណើរ និងទិន្នន័យប្រជាជន/សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារពីស្ថាប័នជាតិនីមួយៗ។ ដោយសារវិធីសាស្ត្រនេះជាគំរូផ្សំ (composite model) មិនមែនការស្ទង់មតិផ្ទាល់លើប្រជាជនទាំងអស់ លេខ៥ពាន់លាននាក់នេះគួរអានថាជាការប៉ាន់ស្មានល្អបំផុតតាមទិន្នន័យដែលមានពេលនោះ មិនមែនការរាប់ត្រង់ត្រាទេ — ចំណុចនេះទាក់ទងផ្ទាល់នឹងការពិភាក្សាអំពីអាយុកាលទិន្នន័យនៅផ្នែក E។

គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ភាគរយ «២ភាគ៣» គណនាផ្អែកលើប្រជាជនពិភពលោកឆ្នាំ២០១៥ ដែលប៉ាន់ស្មានប្រមាណ៧,៣ ពាន់លាននាក់។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ប្រជាជនពិភពលោកបានកើនដល់ជាង៨ ពាន់លាននាក់ — មានន័យថា ទោះជាស្ថានភាពមូលដ្ឋានពិតប្រាកដមិនផ្លាស់ប្តូរទាល់តែសោះក្តី ភាគរយ ឬចំនួនដាច់ខាតជាក់ស្តែងក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ក៏អាចខុសពីលេខ ២០១៥ ដែរ — ជាមូលហេតុមួយបន្ថែមទៀតដែលការប៉ាន់ស្មានឡើងវិញកម្រិតសកលមានសារៈសំខាន់ (ផ្នែក E)។

០៤តួលេខបន្ទុកជំងឺ និងចំណាយវិនាសកម្មផ្សេងទៀត

ក្រៅពីលេខ៥ពាន់លាននាក់ របាយការណ៍ LCoGS ក៏បានផ្តល់ស៊េរីតួលេខមួយចំនួនទៀត ដែលចាំបាច់ត្រូវអានក្នុងបរិបទ មិនមែនអានដាច់ដោយឡែកតួលេខទទេទេ។ ទីមួយ ក្រុមកម្មការប៉ាន់ស្មានថា ត្រូវការការវះកាត់បន្ថែមយ៉ាងហោចណាស់១៤៣លានករណីជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីជៀសវាងការស្លាប់ និងពិការភាពពីជម្ងឺដែលអាចព្យាបាលដោយការវះកាត់។ ទីពីរ ការវិភាគទិន្នន័យស្លាប់ឆ្នាំ២០១០ រកឃើញថា ៣២,៩% (ប្រមាណ១៦,៩លាននាក់) នៃការស្លាប់ជាសកលនោះឆ្នាំ គឺមកពីប្រភេទជម្ងឺដែលចាត់ថ្នាក់ថាអាចព្យាបាលដោយការវះកាត់បាន — លើសពីចំនួនសរុបនៃការស្លាប់ដោយ HIV/ជំងឺរបេង និងគ្រុនចាញ់រួមគ្នា។

ទីបី ស្តីពីចំណាយ ក្រុមកម្មការប៉ាន់ស្មានថា ប្រមាណមួយភាគបួន (២៥%) នៃមនុស្សជាសកលដែលទទួលការវះកាត់ណាមួយ ជួបហានិភ័យ «ចំណាយវិនាសកម្ម» (catastrophic health expenditure) — ដោយបន្ទុកនេះធ្ងន់ធ្ងរបំផុតលើប្រជាជនក្រីក្រនៅប្រទេសចំណូលទាប និងចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប។ ចំណុចនេះឆ្លុះបញ្ចាំងផ្ទាល់ក្នុងនិយមន័យស្រទាប់ទីបី «មានលទ្ធភាពទូទាត់» ខាងលើ។

ដើម្បីផ្តល់តួលេខផ្ទុយ (positive framing) ជាជម្រើសអានប្រៀបធៀប សៀវភៅដៃគូ DCP3 Essential Surgery (ផ្នែក B) ប៉ាន់ស្មានថា ការផ្តល់ការវះកាត់មូលដ្ឋានឲ្យបានពេញលេញ អាចជៀសវាងការស្លាប់បានប្រមាណ១,៥លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ — ស្មើនឹង៦-៧%នៃការស្លាប់ដែលអាចជៀសវាងបានទាំងអស់នៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម។ ការអានតួលេខទាំងពីរប្រភេទរួមគ្នា — បន្ទុកបច្ចុប្បន្ន និងអត្ថប្រយោជន៍ដែលអាចសម្រេចបាន — ផ្តល់ចំណុចយោងសមស្របជាងការមើលលេខតែមួយចំនួន។

០៥មួយទសវត្សរ៍ក្រោយមក៖ ស្ថិតិចាស់ ធៀបនឹងការតាមដានថ្មីៗ

គិតដល់ឆ្នាំ២០២៦ តួលេខ«៥ ពាន់លាននាក់» មានអាយុលើសពីមួយទសវត្សរ៍ហើយ — ចំណុចដែលអ្នកអានគួរដឹងចំហទាំងស្រុង៖ មិនទាន់មានការប៉ាន់ស្មានឡើងវិញកម្រិតសកលថ្មីទាំងស្រុង តាមវិធីសាស្ត្រដូចគ្នា និងកម្រិតលម្អិតដូចគ្នាចេញផ្សាយជាសាធារណៈនៅឡើយទេ ចាប់តាំងពីរបាយការណ៍ដើមឆ្នាំ២០១៥។ នេះមិនមែនមានន័យថាគ្មានការតាមដានទាល់តែសោះទេ — ប៉ុន្តែការតាមដានក្រោយមកកើតឡើងតាមផ្នែកសមាសភាគនីមួយៗ មិនមែនតួលេខសរុបតែមួយឡើងវិញទេ។

និយាយម្យ៉ាងទៀត អ្វីដែលមានក្នុងឆ្នាំ២០២៦ គឺការតាមដានផ្នែកសមាសភាគ — ដូចជាកម្លាំងពលកម្មវះកាត់-ដង្ស្កូត់-សម្ភព (SAO) ដែលនឹងលម្អិតនៅផ្នែក H — មិនមែនតួលេខសរុប «អ្នកគ្មានលទ្ធភាព» កម្រិតសកលថ្មីទេ។ ចំណុចនេះជាចំណុចសំខាន់មួយ ដែលអ្នកតស៊ូមតិលទ្ធភាពទទួលបានច្រើនតែលើកឡើងថាជាចន្លោះប្រហោងទិន្នន័យធ្ងន់ធ្ងរមួយ — ត្រូវពិភាក្សាបន្ថែមនៅផ្នែក K។

០៦«Bellwether Procedures» ជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីជ្រើសរើសបីមុខនេះ

ដោយសារវាមិនអាចធ្វើទៅបានក្នុងផ្នែកធនធាន ដើម្បីស្ទង់មតិមណ្ឌលសុខភាពគ្រប់ស្រុកឲ្យបានលម្អិតលើប្រតិបត្តិការវះកាត់ជាច្រើនរាប់រយប្រភេទ អ្នកស្រាវជ្រាវបានស្វែងរក «សូចនាករតំណាង» (proxy indicator) មួយចំនួនតូចដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងសមត្ថភាពមណ្ឌលទាំងមូល។ ការសិក្សាមួយក្នុងទស្សនាវដ្តី World Journal of Surgery ឆ្នាំ២០១៦ ដឹកនាំដោយលោកស្រី Kathleen M. O’Neill លោកស្រី Sarah L. M. Greenberg និងលោកស្រី Meena Cherian (កម្មវិធីវះកាត់សង្គ្រោះបន្ទាន់និងចាំបាច់របស់ WHO) បានវិភាគទិន្នន័យមណ្ឌលសុខភាពរាប់ពាន់កន្លែងជាសកល ដើម្បីស្វែងរកថា តើប្រតិបត្តិការណាដែលអាចទស្សន៍ទាយសមត្ថភាពទាំងមូលបានល្អបំផុត។

លទ្ធផល៖ សមត្ថភាពធ្វើការវះកាត់សម្ភព (cesarean delivery) ការវះកាត់ពោះបើក (laparotomy) និងការព្យាបាលឆ្អឹងបាក់បើក (open fracture) — ត្រូវបាន «ភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធតាមស្ថិតិ» (p<០,០០១) ជាមួយសមត្ថភាពមណ្ឌលធ្វើប្រតិបត្តិការសម្ភព ទូទៅ សង្គ្រោះបន្ទាន់ និងឆ្អឹង-សន្លាក់ជាទូទៅផ្សេងទៀតទាំងអស់។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រតិបត្តិការមួយចំនួនទៀត ដូចជាការវះកាត់ត្រចៀកមាត់ស្រូច ការវះកាត់វេចភ្នែក ឬការវះកាត់ទារកទើបនឹងកើត មិនបានបង្ហាញទំនាក់ទំនងស្ថិតិដូចគ្នានេះទេ។ ហេតុនេះហើយ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្តល់ឈ្មោះថា «bellwether procedures» — ដកស្រង់ពីពាក្យ «bellwether» (ចៀមដឹកមុខហ្វូង ដែលពាក់កណ្តឹង) មានន័យថាជា «សញ្ញាបង្ហាញនាំមុខ»។

• ការវះកាត់សម្ភព — សូចនាករសម្ភពនិងសង្គ្រោះមាតា
• ការវះកាត់ពោះបើក — សូចនាករវះកាត់ទូទៅ-សង្គ្រោះបន្ទាន់ (ដូចជាពោះវៀនប្រេះ ឬផ្ទៃពោះក្រៅស្បូន)
• ការព្យាបាលឆ្អឹងបាក់បើក — សូចនាកររបួស-ឆ្អឹង-សន្លាក់

ចំណុចសំខាន់៖ ការសិក្សានេះប្រើទិន្នន័យពី WHO Global Initiative for Emergency and Essential Surgical Care (GIEESC) ដែលប្រមូលតាមឧបករណ៍ស្ទង់មតិផ្លូវការមួយ (លម្អិតនៅផ្នែក G)។ ព្រោះមណ្ឌលកម្រិតទីមួយភាគច្រើនគួរអាចធ្វើប្រតិបត្តិការទាំងបីនេះបាន ការតាមដានតែបីមុខនេះ ជំនួសការតាមដានប្រតិបត្តិការរាប់រយប្រភេទ ក្លាយជាមធ្យោបាយចំណាយធនធានតិច ប៉ុន្តែផ្តល់ព័ត៌មានច្រើន — គោលការណ៍ស្នូលដែល WHO និងធនាគារពិភពលោកនៅតែប្រើសព្វថ្ងៃ។

០៧ឧបករណ៍ស្ទង់មតិ WHO SAT និងកម្មវិធីវះកាត់សង្គ្រោះបន្ទាន់

ទិន្នន័យបំបែកទៅជាមូលដ្ឋាននៃការគណនាទាំងអស់ខាងលើ មកពីកម្មវិធីរបស់ WHO ហៅថា Global Initiative for Emergency and Essential Surgical Care (GIEESC)។ កម្មវិធីនេះបានបង្កើតឧបករណ៍ស្ទង់មតិស្តង់ដារមួយ ហៅថា Situational Analysis Tool (SAT) ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមណ្ឌលសុខភាពនីមួយៗរាយការណ៍ដោយស្ម័គ្រចិត្តអំពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បុគ្គលិក ឧបករណ៍ និងប្រភេទប្រតិបត្តិការដែលខ្លួនអាចធ្វើបាន។

ទិន្នន័យទាំងនេះត្រូវប្រមូលផ្តុំក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យសកលមួយ ហៅថា WHO Global Emergency and Essential Surgical Care Database — ជាប្រភពដែលការសិក្សា bellwether procedures (ផ្នែក F) ប្រើវិភាគ។ ដោយសារជាការរាយការណ៍ដោយស្ម័គ្រចិត្តតាមមណ្ឌលនីមួយៗ មិនមែនជំរឿនកាតព្វកិច្ចទេ គម្រប (coverage) ខុសគ្នាទៅតាមប្រទេស — ចំណុចនេះជាដែនកំណត់ភស្តុតាងសំខាន់មួយ ដែលនឹងលើកឡើងបន្ថែមនៅផ្នែក K។

• ស្ទង់មតិដោយស្ម័គ្រចិត្តតាមមណ្ឌលនីមួយៗ — មិនមែនជំរឿនកាតព្វកិច្ចទេ
• ផ្តោតលើសមត្ថភាពមណ្ឌល (មានធនធាន/បុគ្គលិកអាចធ្វើប្រតិបត្តិការណាបាន) — មិនមែនវាស់ចំនួនប្រជាជនប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ទេ
• ជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យដែលទាំង LCoGS និងការសិក្សា bellwether procedures ពឹងផ្អែក

០៨គម្លាតកម្លាំងពលកម្មវះកាត់-ដង្ស្កូត់-សម្ភព (SAO) តាមតំបន់

សូចនាករមួយក្នុងចំណោមសូចនាករសំខាន់ៗ ដែល LCoGS ស្នើឲ្យតាមដានជាប្រចាំ គឺដង់ស៊ីតេកម្លាំងពលកម្មវះកាត់-ដង្ស្កូត់-សម្ភព (surgical, anaesthetic, and obstetric — SAO — workforce density) វាស់ជាចំនួនអ្នកផ្តល់សេវាកម្មទាំងបីប្រភេទនេះក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់។ ការស្រាវជ្រាវផ្សំជាមួយរបាយការណ៍ LCoGS បានស្នើគោលដៅអប្បបរមា ២០នាក់ក្នុងចំនួនប្រជាជន១០០.០០០នាក់ ត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ — ជាកម្រិតដែលចាត់ទុកថាចាំបាច់សម្រាប់ប្រព័ន្ធសុខភាពមួយ ដើម្បីឆ្លើយតបតម្រូវការវះកាត់មូលដ្ឋានបាន។

ស្របគ្នានេះ World Federation of Societies of Anaesthesiologists (WFSA) ដែលជាបណ្តាញសមាគមថ្នាំសន្លប់ជាតិជាង១៥០ប្រទេស ថែរក្សា «Workforce Map» ដាច់ដោយឡែក ដែលផ្តោតជាក់លាក់លើវេជ្ជបណ្ឌិតថ្នាំសន្លប់ — សំខាន់ព្រោះកង្វះថ្នាំសន្លប់ជាញឹកញាប់ជាចំណុចស្ទះស្នូល (bottleneck) មិនតិចជាងកង្វះគ្រូពេទ្យវះកាត់ខ្លួនឯងទេ។ WFSA ខ្លួនឯងបានអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋសមាជិកធ្វើឲ្យ «កម្លាំងពលកម្មវះកាត់ ដង្ស្កូត់ និងសម្ភព មើលឃើញច្បាស់» ក្នុងផែនការកម្លាំងពលកម្មសុខភាពជាតិ — ចង្អុលថាទិន្នន័យនេះនៅតែខ្វះនៅប្រទេសជាច្រើន។

ចំណុចដែលអ្នកស្រាវជ្រាវកម្លាំងពលកម្មសុខភាពជាទូទៅរាយការណ៍ គឺបញ្ហា «ការធ្លាយខួរក្បាល» (brain drain)៖ គ្រូពេទ្យវះកាត់ និងវេជ្ជបណ្ឌិតថ្នាំសន្លប់ដែលទទួលការបណ្តុះបណ្តាលនៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម ជាញឹកញាប់ជ្រើសរើសផ្លាស់ទីទៅធ្វើការនៅប្រទេសចំណូលខ្ពស់ ដែលផ្តល់ប្រាក់ខែ និងលក្ខខណ្ឌការងារប្រកួតប្រជែងជាង — ធ្វើឲ្យការវិនិយោគបណ្តុះបណ្តាលនៅប្រទេសដើមមិនបានបំប្លែងទៅជាកម្លាំងពលកម្មនៅតែក្នុងស្រុកទាំងស្រុងទេ។ នេះជាមូលហេតុមួយបន្ថែមទៀត ដែលហេតុអ្វីគោលដៅ ២០នាក់/១០០.០០០ លើសពីការបណ្តុះបណ្តាលបន្ថែម ក៏ទាមទារយុទ្ធសាស្ត្ររក្សាបុគ្គលិកផងដែរ។

០៩ក្របខ័ណ្ឌសូចនាករ៦ចំណុច និងតំណភ្ជាប់ SDG៣

ដើម្បីមិនឲ្យប្រព័ន្ធសុខភាពនីមួយៗត្រូវតាមដានតួលេខច្រើនប្រភេទឥតគោលដៅច្បាស់លាស់ របាយការណ៍ LCoGS ដើមឆ្នាំ២០១៥ បានស្នើក្របខ័ណ្ឌសូចនាករស្នូល៦ចំណុច ដែលអង្គការសុខភាពសាធារណៈជាច្រើនប្រើជាចំណុចយោងរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សូចនាករទាំង៦នេះ រចនាឡើងឲ្យស្របគ្នានឹងក្របខ័ណ្ឌតាមដានទូទៅរបស់ WHO-ធនាគារពិភពលោក សម្រាប់គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ចីរភាព (SDG) លេខ៣ ជាពិសេសគោលដៅរងSDG ៣.៨ ស្តីពី «គ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល» (Universal Health Coverage) ដែលទាមទារទាំងលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសុខភាពសំខាន់ៗ និងការការពារហិរញ្ញវត្ថុ — គោលការណ៍ពីរដែលសូចនាករវះកាត់ខាងលើឆ្លុះបញ្ចាំងផ្ទាល់។ សូមកត់សម្គាល់ថា នេះជាក្របខ័ណ្ឌតាមដានស្រប មិនមែនផ្នែកផ្លូវការនៃសន្ទស្សន៍ SDG ៣.៨.១ ផ្លូវការទេ — ជាឧបករណ៍ដែលអង្គការសុខភាពសាធារណៈជ្រើសយកប្រើដោយស្ម័គ្រចិត្ត។

១០តួនាទីស្ថាប័ន៖ ធនាគារពិភពលោក WHO និងផែនការជាតិ NSOAP

ខុសពីប្រធានបទសុខភាពសាធារណៈមួយចំនួន (ដូចជាបទបញ្ជាត្រួតពិនិត្យជំងឺឆ្លងក្រោម International Health Regulations (IHR) ២០០៥ របស់ WHO ដែលជាឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិចងកាតព្វកិច្ចលើប្រទេសសមាជិកចំនួន១៩៧) — គ្មានសន្ធិសញ្ញាចងកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិណាមួយជាក់លាក់ចំពោះលទ្ធភាពទទួលបានការវះកាត់ទេ។ អ្វីដែលមាន គឺឧបករណ៍ណែនាំ និងវេទិកាសហការមិនចងកាតព្វកិច្ចមួយចំនួន។

WHO ដំណើរការកម្មវិធី GIEESC (ផ្នែក G) និងផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេសដល់ប្រទេសសមាជិកក្នុងការរៀបចំផែនការវះកាត់ជាតិ។ ធនាគារពិភពលោក បានផ្តល់ថវិកា និងជំនាញសម្រាប់សៀវភៅ Essential Surgery (ផ្នែក B) ព្រមទាំងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះទិន្នន័យសូចនាករ SAO workforce (ផ្នែក H) ជាផ្នែកនៃឈុតទិន្នន័យធំជាងអំពីកម្លាំងពលកម្មសុខភាព និងគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកលរបស់ខ្លួន។ ចំណុចទាំងពីរជាតួនាទីជំនួយ-តាមដាន មិនមែនអំណាចអនុវត្តច្បាប់ទេ។

នៅកម្រិតជាតិ ប្រទេសមួយចំនួនកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ផែនការជាតិវះកាត់ ដង្ស្កូត់ និងសម្ភព (National Surgical, Obstetric, and Anaesthesia Plans — NSOAPs) — ជាឯកសារផែនការជាតិដែលព្យាយាមបកប្រែសូចនាករ៦ចំណុច (ផ្នែក I) ទៅជាគោលដៅវិនិយោគជាក់ស្តែងផ្ទាល់ក្នុងវិស័យសុខភាពរបស់ខ្លួន — ជាកិច្ចអន្តរាគមន៍ថ្នាក់ជាតិដោយស្ម័គ្រចិត្ត ទទួលការគាំទ្របច្ចេកទេសពី WHO និងសម្ព័ន្ធអ្នកតស៊ូមតិដូចជា G4 Alliance — សម្ព័ន្ធសកលដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៥ រួមអង្គការសមាជិកជាង៧០ ធ្វើការតស៊ូមតិគោលនយោបាយនៅសម័យប្រជុំមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ និងមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោក។ តាមរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវជាទូទៅលើវិស័យនេះ ប្រទេសមួយចំនួននៅតំបន់អាហ្រ្វិកខាងត្បូងសាហារ៉ា ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសសកម្មបំផុតក្នុងការបោះពុម្ព NSOAP ជាផ្លូវការ ដោយសហការជាមួយការិយាល័យតំបន់របស់ WHO — ខណៈតំបន់ផ្សេងទៀតកំពុងតាមក្រោយបន្តិចម្តងៗ។

• WHA — ដំណោះស្រាយឆ្នាំ២០១៥ (WHA68.15) លើកទឹកចិត្តឲ្យរដ្ឋសមាជិកពង្រឹងសេវាវះកាត់-ថ្នាំសន្លប់ជាផ្នែកនៃ UHC — ជាដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោក មិនចងកាតព្វកិច្ចដូចសន្ធិសញ្ញាទេ
• NSOAPs — ផែនការជាតិស្ម័គ្រចិត្ត មិនមែនកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិទេ

១១ដែនកំណត់ភស្តុតាង និងចំណុចជជែកវែកញែក

ក្របខ័ណ្ឌដែលបានពិពណ៌នាទាំងអស់ខាងលើ មានតម្លៃពិត ប៉ុន្តែក៏មានដែនកំណត់ដែលអ្នកអានគួរដឹងផងដែរ។ ទីមួយ សូចនាករ bellwether (ផ្នែក F) វាស់សមត្ថភាពមណ្ឌល មិនមែនវាស់ថាតើប្រជាជនពិតជាទៅដល់ ឬប្រើប្រាស់សេវានោះឡើយទេ — មណ្ឌលអាចមានសមត្ថភាព ប៉ុន្តែប្រជាជននៅតែជួបឧបសគ្គដឹកជញ្ជូន ឬបញ្ហាថ្លៃចំណាយ ដែលធ្វើឲ្យមិនអាចទទួលបានសេវានោះបានជាក់ស្តែងទេ។ ទីពីរ ដោយសារទិន្នន័យនៅលើ WHO SAT (ផ្នែក G) ជាការរាយការណ៍ដោយស្ម័គ្រចិត្ត គម្របប្រទេសមិនស្មើគ្នា ហើយអាយុកាលទិន្នន័យខុសគ្នាច្រើន — ធនាគារពិភពលោកខ្លួនឯងបង្ហាញគម្របត្រឹមឆ្នាំ២០០៨-២០១៨ សម្រាប់ប្រទេសភាគច្រើន (ផ្នែក E)។ ទីបី សូចនាករនីមួយៗក្នុងចំណោមសូចនាករ៦ចំណុច (ផ្នែក I) វាស់វែងផ្នែកខុសគ្នា — ប្រទេសមួយអាចមានលទ្ធផលល្អសូចនាករមួយ (ឧទាហរណ៍ ចម្ងាយធ្វើដំណើរ២ម៉ោង) ប៉ុន្តែលទ្ធផលខ្សោយលើសូចនាករមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ការការពារពីចំណាយវិនាសកម្ម) — ធ្វើឲ្យការសង្ខេបស្ថានភាពទាំងមូលជាលេខតែមួយ មិនងាយធ្វើបានឡើយ។

ចំណុចជជែកវែកញែកមួយទៀត គឺថាតើគួរផ្តោតលើការពង្រីកមណ្ឌលថ្មី ឬពង្រឹងកម្លាំងពលកម្មនៅមណ្ឌលដែលមានស្រាប់សិន — អ្នកស្រាវជ្រាវភាគច្រើនផ្អែកលើទិន្នន័យនៅផ្នែក H គាំទ្រមើលថាទីពីរ ព្រោះកង្វះកម្លាំងពលកម្មច្រើនតែជាចំណុចស្ទះស្នូលជាងកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ជាចុងក្រោយ ចំណុចដែលអ្នកជំនាញភាគច្រើនយល់ស្របគ្នា៖ ការមិនធ្វើការប៉ាន់ស្មានសកលឡើងវិញតាមវិធីសាស្ត្រដូចគ្នា ចាប់តាំងពី២០១៥ (ផ្នែក E) ជាចន្លោះប្រហោងសំខាន់ពិតប្រាកដមួយ មិនមែនសញ្ញាថាបញ្ហាបានដោះស្រាយរួចទេ។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. The Lancet (២០១៥) — Global Surgery 2030: Evidence and Solutions
2. The Lancet Commission on Global Surgery — គេហទំព័រផ្លូវការ
3. globalsurgery.info — ព័ត៌មានប្រធានកម្មការ និងគម្រោង
4. EurekAlert (២០១៥) — សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ The Lancet
5. World Journal of Surgery (២០១៦) — O’Neill et al., Bellwether Procedures
6. WHO — Surgical Care (Clinical Services and Systems)
7. World Bank Open Data — Specialist Surgical Workforce (per 100,000)
8. World Bank/DCP3 (២០១៥) — Essential Surgery, Disease Control Priorities vol.1
9. World Federation of Societies of Anaesthesiologists (WFSA)
10. G4 Alliance — សម្ព័ន្ធតស៊ូមតិវះកាត់-ដង្ស្កូត់-របួសសកល
11. អង្គការសហប្រជាជាតិ — SDG ៣ (សុខភាព) និងគោលដៅរង ៣.៨ (UHC)
12. WHO — International Health Regulations (២០០៥)
13. WHO — Global Health Observatory
14. IHME — Global Burden of Disease Study

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៤ ប្រភព