០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ GDBS របស់ WHO ជាអ្វី ហើយប្រមូលទិន្នន័យតាមវិធីអ្វី?

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (World Health Organization — WHO) មិនមែនជាអ្នកប្រមូល រក្សាទុក ឬចែកចាយឈាមឲ្យប្រទេសណាមួយដោយផ្ទាល់ដៃឡើយ — ការងារនោះជាទំនួលខុសត្រូវរបស់សេវាកម្មបញ្ជូនឈាមជាតិ (national blood transfusion service) របស់ប្រទេសនីមួយៗ។ អ្វីដែល WHO ធ្វើ គឺដំណើរការមូលដ្ឋានទិន្នន័យមួយហៅថា Global Database on Blood Safety and Availability (GDBS) បង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨ ដើម្បី “ប្រមូល និងវិភាគទិន្នន័យពីគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ស្តីពីសុវត្ថិភាពឈាម និងផលិតផលឈាម” ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សកម្មភាពជាក់ស្តែងកែលម្អសុវត្ថិភាព និងភាពមានឈាមគ្រប់គ្រាន់ជាសកល។ ប្រទេសសមាជិកបំពេញកម្រងសំណួរតាមអនឡាញ (មានជាភាសាអង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី និងអេស្ប៉ាញ) ដោយប្រើលេខកូដសម្ងាត់ផ្ទាល់ខ្លួន ជាការរាយការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត មិនមែនកាតព្វកិច្ចផ្តន្ទាទោសទេ។

WHO ប្រើទិន្នន័យទាំងនេះដើម្បីបោះពុម្ពរបាយការណ៍ស្ថានភាពសកលតាមកាលកំណត់ (ចុងក្រោយ ឆ្នាំ២០២១ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៨) ជាការវិភាគ និងការណែនាំបច្ចេកទេស — មិនមែនយន្តការអនុវត្តតម្រូវការឡើយ។ នេះខុសពីឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមួយចំនួនរបស់ WHO ដូចជា បទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations — IHR ២០០៥) ដែលជា “ឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់” លើប្រទេស១៩៧ (រួមទាំងប្រទេសសមាជិក WHO ចំនួន១៩៤) ក្នុងវិសាលភាពការរាយការណ៍ និងឆ្លើយតបនឹងគ្រោះថ្នាក់សុខភាពឆ្លងកាត់ព្រំដែន — ប៉ុន្តែ IHR ក៏មិនបានចែងកាតព្វកិច្ចអំពីអត្រាបរិច្ចាគឈាម ឬស្តង់ដារត្រួតពិនិត្យឈាមជាក់លាក់ដែរ។

០២គម្លាតការបរិច្ចាគឈាមពិភពលោក៖ ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ធៀបនឹងចំណូលទាប

តាមសន្លឹកព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ WHO ស្តីពីសុវត្ថិភាព និងភាពមានឈាមគ្រប់គ្រាន់ (កែសម្រួលចុងក្រោយ ១២ មិថុនា ២០២៦) ពិភពលោកប្រមូលបានឈាមប្រមាណ ១២០,៤លាន ដងក្នុងឆ្នាំមួយ ប៉ុន្តែការចែកចាយមិនស្មើគ្នា៖ ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ប្រមូលបាន៣៦%នៃចំនួនសរុប ខណៈមានចំនួនប្រជាជនត្រឹមតែ១៥%នៃពិភពលោក។ អត្រាបរិច្ចាគជាមធ្យមក្នុងមួយ១.០០០នាក់ គឺ ២៨,៩ដងសម្រាប់ប្រទេសចំណូលខ្ពស់ ១៨,២ដងសម្រាប់ចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ ៨,៥ដងសម្រាប់ចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប និងត្រឹមតែ ៤,៥ដងសម្រាប់ប្រទេសចំណូលទាប។ ចន្លោះខុសគ្នារវាងប្រទេសនីមួយៗកាន់តែធំ៖ អត្រាទាបបំផុត និងខ្ពស់បំផុតដែលប្រទេសសមាជិករាយការណ៍ គឺចន្លោះពី ០,៤ ដល់ ៥៣ដងក្នុងមួយ១.០០០នាក់ ហើយប្រទេស២៤រាយការណ៍អត្រាតិចជាង៥ដងក្នុងមួយ១.០០០នាក់ តាមព័ត៌មាន WHO ចេញផ្សាយថ្ងៃទី១២ មិថុនា ២០២៦។

ឧទាហរណ៍ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ដែលមានប្រព័ន្ធបរិច្ចាគឈាមកសាងរួចហើយច្រើនទសវត្សរ៍ គឺជប៉ុន — សមាគមកាកបាទក្រហមជប៉ុន (Japanese Red Cross Society — JRCS) ជាអង្គភាពតែមួយគត់ក្នុងប្រទេសទទួលខុសត្រូវប្រមូល និងផ្គត់ផ្គង់ឈាមសម្រាប់ការចម្លងឈាមទាំងអស់ ក្រោមការសម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិមួយច្បាស់លាស់។ ផ្ទុយទៅវិញ តាមការវិភាគរបស់ការិយាល័យតំបន់អាហ្វ្រិករបស់ WHO (WHO/AFRO) អត្រាប្រមូលឈាមនៅតំបន់អាហ្វ្រិកជាមធ្យម “ទាបជាងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ជាងប្រាំដង”។ ក្នុងឆ្នាំ២០២២ ហ្កាណាប្រមូលបានឈាមត្រឹមតែ ១៨០.០០០ ដង ធៀបនឹងគោលដៅជាតិ ៣០៨.០០០ ដង ខណៈតាមរបាយការណ៍ដដែល ប្រទេសអាហ្វ្រិកចំនួន៣៨រួមគ្នារាយការណ៍ការខ្វះខាតឈាមសរុបលើសពី ៣លាន ថង់ក្នុងឆ្នាំ២០២០។

០៣ហេតុអ្វីឈាមចាំបាច់៖ ការធ្លាក់ឈាមពេលសម្រាលកូន គ្រោះថ្នាក់ មហារីក និងភាពស្លេកស្លាំងរ៉ាំរ៉ៃ

តាមសន្លឹកព័ត៌មាន WHO ដដែល ស្ថានភាពដែលត្រូវការការចម្លងឈាមខុសគ្នាទៅតាមកម្រិតចំណូលរបស់ប្រទេស។ ចំពោះប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ ការចម្លងឈាម “ត្រូវប្រើញឹកញាប់បំផុតជាការថែទាំគាំទ្រក្នុងការវះកាត់សរសៃឈាមបេះដូង ការវះកាត់ប្តូរសរីរាង្គ គ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ និងការព្យាបាលមហារីកទាំងប្រភេទដុំពក និងប្រភេទឈាម”។ ចំពោះប្រទេសមានចំណូលមធ្យម និងទាប ឈាមត្រូវប្រើញឹកញាប់ជាងសម្រាប់ “ការគ្រប់គ្រងផលវិបាកទាក់ទងនឹងការមានផ្ទៃពោះ និងភាពស្លេកស្លាំងធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកុមារ”។

ការធ្លាក់ឈាមធ្ងន់ធ្ងរបន្ទាប់ពីសម្រាលកូន (postpartum haemorrhage) ជាមូលហេតុសំខាន់មួយនៃការស្លាប់ម្តាយនៅជុំវិញពិភពលោក ហើយការចម្លងឈាមទាន់ពេលវេលាជាការអន្តរាគមន៍សំខាន់មួយក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ។ ចំណែកគ្រោះថ្នាក់ធំៗ (ចរាចរណ៍ ការវះកាត់បន្ទាន់) ត្រូវការឈាមក្នុងបរិមាណច្រើនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ អ្នកជំងឺមហារីកដែលទទួលការព្យាបាលគីមី ជាទូទៅភាគច្រើនប្រឈមនឹងភាពស្លេកស្លាំង ឬចំនួនប្លាកែតធ្លាក់ ដែលទាមទារការចម្លងកោសិកាឈាមក្រហម ឬប្លាកែតតាមកាលកំណត់។ ចំណែកអ្នកជំងឺដែលមានជំងឺឈាមរ៉ាំរ៉ៃពីកំណើត ដូចជា thalassaemia ឬ sickle cell disease ជាទូទៅត្រូវការការចម្លងឈាមទៀងទាត់អស់មួយជីវិត ដើម្បីរក្សាកម្រិតអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់។

០៤របៀបត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពឈាម៖ ស្តង់ដារ WHO ចំពោះមេរោគឆ្លងតាមឈាម

មុនត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការចម្លងឈាម ថង់ឈាមរបស់អ្នកបរិច្ចាគនីមួយៗត្រូវឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ជាមុនសិន។ WHO ណែនាំថា “ការបរិច្ចាគឈាមទាំងអស់ត្រូវត្រួតពិនិត្យរកមេរោគមុនប្រើ” ចំពោះមេរោគឆ្លងតាមឈាមចំនួនបួនប្រភេទចាំបាច់៖ មេរោគអេដស៍ (HIV) រលាកថ្លើមប្រភេទប៊ី (hepatitis B) រលាកថ្លើមប្រភេទស៊ី (hepatitis C) និងកាមរោគស៊ីភីលីស (syphilis)។ ការធ្វើតេស្តប្រើវិធីសាស្ត្រសេរ៉ូឡូស៊ី (ស្វែងរកអង់ទីករ ឬអង់ទីបូឌី) ជាមូលដ្ឋាន ហើយប្រព័ន្ធកម្រិតខ្ពស់ជាងនេះបន្ថែមការធ្វើតេស្តអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិក (nucleic acid testing — NAT) ដែលអាចរកឃើញការឆ្លងក្នុងដំណាក់កាលដំបូងជាងវិធីសេរ៉ូឡូស៊ីតែម្នាក់ឯង។ ក្រៅពីការត្រួតពិនិត្យរកមេរោគ ថង់ឈាមក៏ត្រូវធ្វើតេស្តប្រភេទឈាម (ABO/Rh) ដើម្បីធានាភាពត្រូវគ្នាមុនចម្លងផងដែរ។

ចំណុចសំខាន់ដែលអត្ថបទនេះមិនពន្យល់លម្អិត គឺជំហានបច្ចេកទេសក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ ឬពិធីការធ្វើតេស្តជាក់លាក់ណាមួយ — WHO ចេញឯកសារបច្ចេកទេសសម្រាប់អ្នកជំនាញមន្ទីរពិសោធន៍ផ្ទាល់សម្រាប់គោលបំណងនោះ។ អត្ថបទនេះផ្តោតត្រឹមកម្រិត “អ្វីត្រូវត្រួតពិនិត្យ” និង “អង្គភាពណាធានាគុណភាព” ប៉ុណ្ណោះ — ចម្លើយចំពោះសំណួរនោះស្មុគស្មាញជាងអ្វីដែលឃើញលើផ្ទៃ ដូចផ្នែក E នឹងបង្ហាញ។

០៥គម្លាតគុណភាពការត្រួតពិនិត្យ៖ ១០ប្រទេសមិនអាចត្រួតពិនិត្យឈាមទាំងអស់

តាមទិន្នន័យ GDBS ដែល WHO វិភាគ ក្នុងចំណោមប្រទេសដែលបានរាយការណ៍ មាន “១០ប្រទេសមិនអាចត្រួតពិនិត្យឈាមដែលបានបរិច្ចាគទាំងអស់ ចំពោះមេរោគមួយ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងចំណោមមេរោគខាងលើ” (HIV រលាកថ្លើមប៊ី/ស៊ី និងស៊ីភីលីស)។ លើសពីនេះ ចំណុចដែលអន់ខ្សោយជាងនោះទៅទៀត គឺភាពជឿទុកចិត្តបាននៃលទ្ធផលតេស្ត — WHO វាស់វែងតាមអត្រាចូលរួមកម្មវិធីវាយតម្លៃគុណភាពខាងក្រៅ (EQA) របស់មន្ទីរពិសោធន៍ឈាមជាតិ៖ ៩២%ចំពោះប្រទេសចំណូលខ្ពស់ ៦៦%ចំពោះចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ ៤៨%ចំពោះចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប និង ៦៨%ចំពោះប្រទេសចំណូលទាប — ចំណាំថា លំដាប់នេះមិនស្មើនឹងលំដាប់ចំណូលបន្តបន្ទាប់គ្នាទាំងស្រុងទេ ជាទិន្នន័យដែល WHO ខ្លួនឯងរាយការណ៍ដូច្នេះមែន។

ចំណុចអភិបាលកិច្ចផ្សេងទៀតដែល WHO រកឃើញពីការស្ទង់មតិសកលចុងក្រោយ៖ ប្រមាណ ៣៣%នៃប្រទេសមិនទាន់មានច្បាប់ជាក់លាក់គ្រប់គ្រងគុណភាព និងសុវត្ថិភាពឈាមទេ ៦៤%មានប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ (inspection) ជាប្រចាំ ៦២%មានប្រព័ន្ធផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណ និង ៤០%មានប្រព័ន្ធទទួលស្គាល់គុណភាព (accreditation) ចំពោះសេវាកម្មបញ្ជូនឈាមរបស់ខ្លួន។ ជាងមួយភាគប្រាំពីរនៃប្រទេសទាំងអស់ខ្វះទាំងថវិការដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ និងយន្តការសងវិញថ្លៃដើម (cost-recovery) សម្រាប់សេវាកម្មបញ្ជូនឈាមរបស់ខ្លួន។

• អ្វីដែលទិន្នន័យនេះប្រាប់៖ គម្លាតជាក់ស្តែងនៃប្រព័ន្ធធានាគុណភាព រវាងប្រទេសមានធនធានច្រើន និងតិច — មិនមែនថាឈាមភាគច្រើននៅលើពិភពលោកមិនមានសុវត្ថិភាពទេ

• អ្វីដែលមិនប្រាប់៖ អត្រាមេរោគជាក់លាក់ណាមួយឆ្លងតាមការចម្លងឈាមនៅប្រទេសណាមួយ — នោះជាទិន្នន័យប្រទេសនីមួយៗផ្ទាល់ ដែល WHO មិនបានផ្សព្វផ្សាយជាតួលេខសកលទេ

០៦សេចក្តីសម្រេច World Health Assembly ស្តីពីការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្ត៖ អនុសាសន៍ មិនមែនកាតព្វកិច្ច

គោលដៅផ្លូវការរបស់ WHO គឺ “ប្រទេសទាំងអស់គប្បីទទួលបានឈាមទាំងស្រុងពីអ្នកបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តដោយមិនទទួលថ្លៃឈ្នួល (voluntary non-remunerated blood donation)” ចាប់តាំងពី World Health Assembly (WHA — អង្គប្រជុំកំពូលរបស់ប្រទេសសមាជិក WHO ទាំងអស់) អនុម័តសេចក្តីសម្រេច WHA28.72 ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ជាលើកដំបូង។ ជាង៣ទសវត្សរ៍ក្រោយមក WHA បានពង្រឹងគោលការណ៍នេះជាថ្មីតាមរយៈសេចក្តីសម្រេច WHA63.12 “Availability, safety and quality of blood products” អនុម័តថ្ងៃទី២១ ឧសភា ២០១០ ដែលជម្រុញឲ្យប្រទេសសមាជិក “បង្កើត អនុវត្ត និងគាំទ្រកម្មវិធីឈាម និងប្លាស្មាដែលសម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិ គ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាព” ដោយមានគោលដៅសម្រេច “ភាពគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង (self-sufficiency) លើឈាមសុវត្ថិភាព ដោយផ្អែកលើការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តដោយមិនទទួលថ្លៃឈ្នួល”។

ចំណុចសំខាន់ដែលអានងាយច្រឡំ៖ សេចក្តីសម្រេច WHA ទាំងអស់ — រួមទាំង WHA28.72 និង WHA63.12 — មិនមែនកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដូចសន្ធិសញ្ញា ឬដូច IHR ២០០៥ (ផ្នែក A) ឡើយ។ សេចក្តីសម្រេចទាំងនេះជាមតិឯកភាពរបស់អង្គប្រជុំ ជម្រុញឲ្យប្រទេសសមាជិកធ្វើតាមគោលការណ៍ណែនាំ — មិនតម្រូវឲ្យផ្តល់សច្ចាប័ន (ratification) ដូចសន្ធិសញ្ញា ហើយក៏មិនមានយន្តការផ្តន្ទាទោសសម្រាប់ប្រទេសដែលមិនអនុវត្តតាមដែរ។ ជាងកន្លះសតវត្សក្រោយ WHA28.72 គោលដៅឈាមស្ម័គ្រចិត្ត១០០%នៅតែជាគោលដៅ — មិនមែនការសម្រេចបានជាសកលនោះទេ ដូចផ្នែក G ខាងក្រោមបង្ហាញ។

០៧ការអនុវត្តជាក់ស្តែង៖ ៥៩ប្រទេសនៅតែពឹងផ្អែកលើអ្នកបរិច្ចាគជំនួស ឬបង់ប្រាក់

ជាសកល WHO រាយការណ៍ថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ លើសពី៨៥%នៃការបរិច្ចាគឈាមទាំងអស់មកពីអ្នកបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តដោយមិនទទួលថ្លៃឈ្នួល — លេខនេះខ្ពស់ជាងមុន ប៉ុន្តែមិនស្មើគ្នាទាល់តែសោះទៅតាមតំបន់៖ ៩៨,៤%ចំពោះប្រទេសចំណូលខ្ពស់ ធៀបនឹងត្រឹមតែ ៦៣,៤%ចំពោះប្រទេសចំណូលទាប។ តាមទិន្នន័យ GDBS ចំនួន៨០ប្រទេសប្រមូលបានលើសពី៩០%នៃឈាមទាំងអស់ពីអ្នកបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្ត (ក្នុងនោះ៧០ប្រទេសសម្រេចបានស្ទើរតែ១០០% គឺច្រើនជាង៩៩%) ប៉ុន្តែផ្ទុយមកវិញ ចំនួន៥៩ប្រទេស នៅតែពឹងផ្អែកលើអ្នកបរិច្ចាគជំនួស (family/replacement) ឬអ្នកបរិច្ចាគទទួលបង់ប្រាក់ សម្រាប់លើសពី៥០%នៃឈាមទាំងអស់របស់ខ្លួន — ជិត៥ទសវត្សរ៍ក្រោយ WHA28.72 (ផ្នែក F)។

ហេតុអ្វី WHO នៅតែជំរុញលើគោលការណ៍នេះ? តាមគោលនយោបាយផ្លូវការរបស់ខ្លួន “អ្នកបរិច្ចាគឈាមមានសុវត្ថិភាពបំផុត គឺអ្នកបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តដោយមិនទទួលថ្លៃឈ្នួល មកពីប្រជាជនហានិភ័យទាប” — ដោយសារអ្នកបរិច្ចាគជំនួស (ជាទូទៅជាសាច់ញាតិដែលត្រូវបានស្នើសុំដោយគ្រួសារអ្នកជំងឺ) និងអ្នកបរិច្ចាគទទួលបង់ប្រាក់ មានទំនោរប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ជាងក្នុងការលាក់បាំងកត្តាហានិភ័យផ្ទាល់ខ្លួន ដោយសារសម្ពាធសង្គម ឬហិរញ្ញវត្ថុ។ ក៏ប៉ុន្តែចំណុចសំខាន់ត្រូវកត់សម្គាល់៖ ការពឹងផ្អែកលើអ្នកបរិច្ចាគជំនួស មិនស្មើនឹងឈាមមិនមានសុវត្ថិភាពដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ — ដរាបណាការត្រួតពិនិត្យតាមផ្នែក D-E ធ្វើបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។

០៨តើអង្គការណាពិតជាប្រមូលឈាម៖ WHO ធៀបនឹងសេវាកម្មបញ្ជូនឈាមជាតិ

ខ្សែសង្វាក់ការងារជាក់ស្តែងចាប់ផ្តើមនៅសេវាកម្មបញ្ជូនឈាមជាតិ (National Blood Transfusion Service — NBTS) របស់ប្រទេសនីមួយៗ — អាចជាទីភ្នាក់ងាររដ្ឋាភិបាល (ដូចករណីភាគច្រើន) អង្គការកាកបាទក្រហមជាតិ (ដូចជប៉ុន ផ្នែក B) ឬបណ្តាញមន្ទីរពេទ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (ដែល WHO ចាត់ទុកថាមានហានិភ័យខ្ពស់ជាង ដោយសារខ្វះការសម្របសម្រួល និងស្តង់ដារឯកភាព)។ NBTS ជាអ្នកប្រមូល ធ្វើតេស្ត និងចែកចាយឈាមជាក់ស្តែង — មិនមែន WHO ទេ។ WHA63.12 (ផ្នែក F) ជម្រុញឲ្យរចនាសម្ព័ន្ធនេះ “សម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិ” ជាចម្បង ជាជាងបណ្តាញដាច់ដោយឡែក ដោយសារភស្តុតាងបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធកណ្តាលមួយគ្រប់គ្រងស្តង់ដារបានប្រសើរជាង។

NBTS រាយការណ៍ទិន្នន័យរបស់ខ្លួន (បរិមាណប្រមូល អត្រាស្ម័គ្រចិត្ត លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យ) ទៅកាន់ក្រសួងសុខាភិបាលជាតិ ដែលបន្តបំពេញកម្រងសំណួរ GDBS ជូន WHO តាមកាលកំណត់ (ផ្នែក A)។ WHO ចងក្រង វិភាគ និងផ្សព្វផ្សាយលទ្ធផលសរុប ព្រមទាំងផ្តល់ការគាំទ្របច្ចេកទេស និងឯកសារយោង — ប៉ុន្តែមិនផ្ទៀងផ្ទាត់ជាឯករាជ្យលើលេខដែលប្រទេសនីមួយៗរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ (ក្រៅពីរបៀបផ្ទៀងផ្ទាត់ខាងក្នុងកម្មវិធីស្ថិតិផ្ទាល់ខ្លួន) ជាចំណុចកម្រិតដែលពិភាក្សាបន្តនៅផ្នែក J។

០៩ការស្រាវជ្រាវឈាមសិប្បនិម្មិត៖ អ្វីដែលអះអាង ធៀបនឹងអ្វីដែលអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ

ដោយសារគម្លាតការផ្គត់ផ្គង់ឈាមធម្មជាតិ (ផ្នែក B-G) ក្រុមស្រាវជ្រាវជាច្រើនទសវត្សរ៍មកនេះ បានស្វែងរក “ឈាមសិប្បនិម្មិត” ជាដំណោះស្រាយបំពេញបន្ថែម — ជាពិសេសសារធាតុហៅថា hemoglobin-based oxygen carriers (HBOCs) ដែលរចនាឡើងឲ្យផ្ទុក និងដឹកជញ្ជូនអុកស៊ីសែនដូចកោសិកាឈាមក្រហម ដោយមិនតម្រូវការផ្គូផ្គងក្រុមឈាម ហើយអាចផ្ទុករក្សាទុកបានយូរជាងលក្ខខណ្ឌធម្មតា — ជាការអះអាងដ៏ទាក់ទាញសម្រាប់ស្ថានភាពសង្គ្រោះបន្ទាន់ ឬតំបន់ដាច់ស្រយាល។

ប៉ុន្តែស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃការអនុញ្ញាតតាមផ្លូវការ នៅឆ្ងាយពីការអះអាងនោះច្រើន។ ផលិតផល Hemopure (HBOC-201) របស់ក្រុមហ៊ុន HbO2 Therapeutics ទទួលបានការអនុញ្ញាតបទបញ្ជាត្រឹមតែនៅអាហ្រ្វិកខាងត្បូង (២០០១ សម្រាប់អ្នកជំងឺវះកាត់ដែលស្លេកស្លាំងធ្ងន់ធ្ងរ) និងនៅរុស្ស៊ី (សម្រាប់ភាពស្លេកស្លាំងធ្ងន់ធ្ងរគ្រប់មូលហេតុ)។ ចំណែក FDA នៅសហរដ្ឋអាមេរិក មិនទាន់អនុញ្ញាតផលិតផល HBOC ណាមួយសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ធម្មតាទេ — Hemopure នៅតែជា “ថ្នាំកំពុងស្រាវជ្រាវ” អាចប្រើបានតែក្នុងការសាកល្បងគ្លីនិក ឬកម្មវិធីលទ្ធភាពទទួលបានពិសេស (Expanded Access Program) សម្រាប់អ្នកជំងឺស្លេកស្លាំងធ្ងន់ធ្ងរដែលគ្មានជម្រើសព្យាបាលផ្សេងទៀតប៉ុណ្ណោះ។ សហភាពអឺរ៉ុបធ្លាប់អនុញ្ញាតផលិតផល HBOC មួយទៀត (Hemarina M101) ក្នុងឆ្នាំ២០២២ — ប៉ុន្តែសម្រាប់តែការរក្សាទុកសរីរាង្គមុនប្តូរ (ex-vivo organ perfusion) ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់ចាក់ចូលឈាមមនុស្សដើម្បីជំនួសការចម្លងឈាមធម្មតាឡើយ។

មូលហេតុសំខាន់មួយនៃការប្រុងប្រយ័ត្នផ្នែកបទបញ្ជានេះ គឺការវិភាគទិន្នន័យរួម (meta-analysis) របស់ Natanson និងសហការី បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី JAMA ឆ្នាំ២០០៨ ដែលប្រមូលទិន្នន័យសាកល្បងគ្លីនិកនៃផលិតផល HBOC ជាច្រើនប្រភេទចូលគ្នា ហើយរកឃើញហានិភ័យមរណភាពកើនប្រមាណ៣០% និងហានិភ័យគាំងបេះដូងកើនជិត៣ដង ធៀបនឹងក្រុមប្រៀបធៀប — ជាការរកឃើញដែលរួមចំណែកឲ្យអ្នកនិយ័តកម្មប្រុងប្រយ័ត្នខ្លាំង និងបន្ថយល្បឿនការសាកល្បងជាច្រើនចាប់ពីនោះមក (ថ្វីត្បិតវិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគនេះ ក៏ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះជជែកវែកញែកដែរ)។ សូម្បីតែផលិតផលដែលទទួលការអនុញ្ញាតជោគជ័យបំផុតមួយ — Oxyglobin (រូបមន្តសម្រាប់សត្វ) — ក៏ត្រូវបាន FDA អនុញ្ញាតតែសម្រាប់ព្យាបាលភាពស្លេកស្លាំងចំពោះឆ្កែប៉ុណ្ណោះ មិនមែនសម្រាប់មនុស្សឡើយ។

១០ដែនកំណត់នៃទិន្នន័យ GDBS៖ ការរាយការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត និងគម្លាតទិន្នន័យ

ដូចនឹងអនុសាសន៍ផ្សេងទៀតរបស់ WHO ដែលអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរីនេះបានលើកឡើង ប្រព័ន្ធទិន្នន័យដែលពឹងផ្អែកលើការរាយការណ៍ស្ម័គ្រចិត្ត តែងតែមានដែនកំណត់ជាមូលដ្ឋាន។ ទីមួយ ភាពទាន់ពេលវេលា៖ របាយការណ៍ស្ថានភាពសកលចុងក្រោយរបស់ WHO (បោះពុម្ព ១៤ មិថុនា ២០២២) ផ្អែកលើទិន្នន័យរហូតដល់ត្រឹមឆ្នាំ២០១៨ ប៉ុណ្ណោះ — គម្លាតពេលវេលាប្រមាណ៣-៤ឆ្នាំរវាងព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្តែង និងការបោះពុម្ព។ ទីពីរ ភាពពេញលេញ៖ វដ្តរាយការណ៍ខ្លះទទួលបានទិន្នន័យពី១៦៨ប្រទេស គ្របដណ្តប់ ៩៧%នៃប្រជាជនពិភពលោក — ន័យថា ប្រទេសមួយចំនួនតូចមិនរាយការណ៍ក្នុងវដ្តជាក់លាក់ណាមួយទេ។

ចំណុចទីបីសំខាន់ជាងគេ៖ លេខទាំងអស់ដែលបង្ហាញក្នុងអត្ថបទនេះ ជាការរាយការណ៍ខ្លួនឯង (self-reported) ពីប្រទេសនីមួយៗ — WHO មិនផ្ញើក្រុមឯករាជ្យទៅផ្ទៀងផ្ទាត់រាល់តួលេខនៅទីតាំងជាក់ស្តែងឡើយ។ ប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធទិន្នន័យខ្សោយបំផុត ច្រើនតែជាប្រទេសដដែលប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់បំផុតលើគម្លាតឈាម (ផ្នែក B-E) — ដែលមានន័យថា រូបភាពសកលដែលទិន្នន័យរាយការណ៍បង្ហាញ អាចនៅប្រសើរជាងស្ថានភាពពិតបន្តិចនៅចំណុចដែលខ្សោយបំផុត។

• អ្វីដែលទិន្នន័យ GDBS ផ្តល់ឲ្យបានច្បាស់៖ និន្នាការសកល និងតំបន់ធំៗ ដែលប្រៀបធៀបទៅតាមកម្រិតចំណូល

• អ្វីដែលមិនធានា៖ ភាពត្រឹមត្រូវ១០០%នៃលេខប្រទេសនីមួយៗ ឬការគ្របដណ្តប់ពេញលេញលើប្រទេសទាំង១៩៤សមាជិក WHO ក្នុងវដ្តតែមួយ

១១ទស្សនវិស័យអនាគត

ទិន្នន័យ GDBS ខ្លួនឯងបង្ហាញនិន្នាការវិជ្ជមានមួយចំនួន៖ អត្រាបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តជាសកលកើនដល់លើសពី៨៥%ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ហើយចំនួនប្រទេសដែលជិតដល់ភាពគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង (ផ្នែក G) កំពុងកើនឡើងបន្តិចម្តងៗ។ ប៉ុន្តែគម្លាតស្នូល — រវាងប្រទេសមានធនធានច្រើន និងតិច ទាំងលើអត្រាបរិច្ចាគ (ផ្នែក B) និងគុណភាពការត្រួតពិនិត្យ (ផ្នែក E) — មិនទំនងជានឹងបិទក្នុងពេលឆាប់ៗនេះទេ ព្រោះវឌ្ឍនភាពអាស្រ័យទាំងស្រុងលើថវិកា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមន្ទីរពិសោធន៍ និងឆន្ទៈជាតិរបស់ប្រទេសនីមួយៗ។

ចំណែកបច្ចេកវិទ្យាដែលអាចផ្លាស់ប្តូររូបភាពនេះជាមូលដ្ឋាន — ឈាមសិប្បនិម្មិត (ផ្នែក I) — នៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលស្រាវជ្រាវ/សាកល្បង ជាច្រើនឆ្នាំទៀត មុននឹងអាចទទួលការអនុញ្ញាតទូលំទូលាយ ប្រសិនបើអាចទៅរួច។ សរុបជារួម៖ ការកែលម្អគម្លាតឈាមសកលនាពេលឆាប់ៗនេះ នៅតែពឹងផ្អែកជាចម្បងលើប្រព័ន្ធសុខភាពជាតិដែលមានស្រាប់ — ការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តកាន់តែច្រើន និងការវិនិយោគលើសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ — ជាងបច្ចេកវិទ្យាថ្មីណាមួយដែលនៅមិនទាន់ត្រៀមរួច។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — Global Database on Blood Safety (GDBS)
2. WHO — Fact Sheet: Blood Safety and Availability (rev. 12 June 2026)
3. WHO — Safe Blood Supply Improves as Voluntary Donations Exceed 85% (12 June 2026)
4. WHO — Global Status Report on Blood Safety and Availability 2021
5. WHO — Voluntary Blood Donation Policy (WHA28.72)
6. WHA63.12 — Availability, Safety and Quality of Blood Products (2010)
7. WHO — International Health Regulations (IHR 2005)
8. WHO/AFRO — Low Donor Numbers Hamper Africa’s National Blood Services
9. Japanese Red Cross Society — Blood Program
10. Natanson et al. — JAMA (2008): Cell-Free Hemoglobin-Based Blood Substitutes and Risk of MI and Death
11. HbO2 Therapeutics — Hemopure (HBOC-201) Regulatory Status
12. PMC — Hemoglobin-Based Oxygen Carriers: Biochemical, Biophysical Differences, and Safety

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១២ ប្រភព