០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ Global Malaria Programme របស់ WHO ជាអ្វី ហើយចេញអនុសាសន៍ ឬកាតព្វកិច្ច?

អង្គការសុខភាពពិភពលោក (World Health Organization — WHO) មិនមែនជាអង្គការតែមួយគត់ដែលធ្វើការលើបញ្ហាគ្រុនចាញ់ទេ ប៉ុន្តែផ្នែកបច្ចេកទេសដែលសម្របសម្រួលការងារនេះជាសកល ត្រូវបានហៅថា កម្មវិធីគ្រុនចាញ់សកល (Global Malaria Programme — GMP) ក្នុងទីស្នាក់ការកណ្តាល WHO។ GMP សម្របសម្រួលការងារបង្ការ ព្យាបាល និងលុបបំបាត់គ្រុនចាញ់ជាសកល ដោយផ្អែកលើយុទ្ធសាស្ត្របច្ចេកទេសសកល ២០១៦-២០៣០ (Global Technical Strategy for Malaria) ដែលអនុម័តដោយ World Health Assembly ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ និងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពក្នុងឆ្នាំ២០២១។

ចំណុចសំខាន់៖ អនុសាសន៍ភាគច្រើនរបស់ GMP — រួមទាំងវិធីសាស្ត្រតាមដានឱសថ ការធ្វើតេស្តហ្សែន និងគោលនយោបាយព្យាបាល — មិនមែនជាកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ចំពោះប្រទេសសមាជិកឡើយ។ នេះខុសពីឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមួយចំនួនរបស់ WHO ដូចជា បទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations — IHR ២០០៥) ដែល”ចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់”ចំពោះប្រទេសសមាជិកចំនួន១៩៤ ក្នុងវិសាលភាពការរាយការណ៍ និងឆ្លើយតបនឹងគ្រោះថ្នាក់សុខភាពឆ្លងកាត់ព្រំដែន — ប៉ុន្តែមិនបានចែងកាតព្វកិច្ចអំពីវិធីសាស្ត្រតាមដានការធន់ថ្នាំគ្រុនចាញ់ជាក់លាក់ឡើយ។

០២ការសិក្សាប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល (TES)៖ វិធីសាស្ត្រស្តង់ដាររបស់ WHO រកឃើញឱសថធន់

វិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែល WHO ណែនាំសម្រាប់រកឱសថប្រឆាំងគ្រុនចាញ់ដែលកំពុងបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពនៅទីវាល ត្រូវបានហៅថា ការសិក្សាប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល (Therapeutic Efficacy Study — TES)។ គោលការណ៍មូលដ្ឋានសាមញ្ញ៖ ជ្រើសរើសអ្នកជំងឺគ្រុនចាញ់ Plasmodium falciparum ដែលមិនស្មុគស្មាញ ព្យាបាលដោយឱសថបន្សំដែលមានមូលដ្ឋានអាតេមីស៊ីនីន (ACT) ជាបន្ទាត់ទីមួយ ឬទីពីររបស់ប្រទេសនោះ រួចតាមដានឡើងវិញនូវការឆ្លើយតបគ្លីនិក និងកម្រិតប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងឈាមរបស់អ្នកជំងឺម្នាក់ៗឲ្យបានទៀងទាត់ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៨ ឬ៤២ បន្ទាប់ពីព្យាបាល។

តាមពិធីការ WHO រយៈពេលតាមដានប្រែប្រួលទៅតាមរយៈពេលកម្ចាត់ (half-life) របស់ឱសថ៖ ២៨ថ្ងៃសម្រាប់ឱសថកម្ចាត់លឿន និង៤២ថ្ងៃសម្រាប់ឱសថកម្ចាត់យឺត ដូចជា mefloquine និង piperaquine។ ការសិក្សានីមួយៗត្រូវការអ្នកជំងឺ~៥០-៧៣នាក់ក្នុងមួយទីតាំង (បូក២០% ទូទាត់ការបាត់តាមដាន) ហើយលទ្ធផលចាត់ថ្នាក់ជាបួនប្រភេទ៖ បរាជ័យព្យាបាលដំបូង (ថ្ងៃទី១-៣) បរាជ័យគ្លីនិកយឺត (ថ្ងៃទី៤ដល់២៨/៤២ ជាមួយរោគសញ្ញា) បរាជ័យប៉ារ៉ាស៊ីតយឺត (គ្មានរោគសញ្ញាតែនៅមានប៉ារ៉ាស៊ីត) និងការឆ្លើយតបគ្លីនិក-ប៉ារ៉ាស៊ីតគ្រប់គ្រាន់ (ACPR — ជាសះស្បើយពេញលេញត្រឹមចុងបញ្ចប់)។ WHO ណែនាំឲ្យប្រទេសនីមួយៗធ្វើតេស្តម្តងទៀតលើឱសថបន្ទាត់ទីមួយ និងទីពីររបស់ខ្លួន យ៉ាងតិចម្តងរៀងរាល់២៤ខែ នៅទីតាំងឃ្លាំមើលថេរ (sentinel sites) ប៉ុន្តែនេះជាការណែនាំ មិនមែនកាតព្វកិច្ចទេ — កម្មវិធីជាតិនីមួយៗសម្រេចចិត្តខ្លួនឯង។

• អ្វីដែល TES ប្រាប់បាន៖ អត្រាបរាជ័យព្យាបាលជាក់ស្តែងចំពោះឱសថដែលកំពុងប្រើនៅទីតាំងជាក់លាក់មួយ ក្នុងចន្លោះពេលជាក់លាក់មួយ

• អ្វីដែល TES មិនប្រាប់៖ មូលហេតុហ្សែននៃការធន់ថ្នាំនោះ ឬថាតើការធន់ថ្នាំកំពុងរីករាលដាលទៅតំបន់ណាមួយផ្សេងទៀត — នេះជាតួនាទីរបស់ការឃ្លាំមើលហ្សែន សូមមើលផ្នែក C

០៣បណ្តាញឃ្លាំមើលហ្សែន kelch13៖ តួនាទីរបស់ WHO និង WWARN

ក្រៅពី TES ដែលវាស់ការឆ្លើយតបគ្លីនិក វិធីសាស្ត្រទីពីរដែលកំពុងក្លាយជាមូលដ្ឋានសំខាន់ស្មើគ្នា គឺការឃ្លាំមើលសញ្ញាសម្គាល់ហ្សែន (molecular markers) — ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនជាក់លាក់ក្នុងប៉ារ៉ាស៊ីត P. falciparum ដែលទាក់ទងនឹងការធន់ថ្នាំ។ សញ្ញាសម្គាល់ដែលពិភាក្សាច្រើនជាងគេ គឺហ្សែន kelch13 (ការធន់ថ្នាំអាតេមីស៊ីនីនផ្នែក) ក៏ដូចជាសញ្ញាសម្គាល់ឱសថដៃគូ ដូចជា pfcrt pfmdr1 និង pfplasmepsin2-3។ អត្ថប្រយោជន៍ធំបំផុត គឺអាចផ្តល់សញ្ញាព្រមានមុនពេលអត្រាបរាជ័យព្យាបាលកើនដល់កម្រិតគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុង TES។

WHO ខ្លួនឯងដំណើរការវេទិកាទិន្នន័យមួយហៅថា ផែនទីគំរាមកំហែងគ្រុនចាញ់ (Malaria Threats Map) ដែលតាមដានគ្រោះថ្នាក់ជីវសាស្ត្របួនប្រភេទ៖ ការធន់ថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត ការលេចឡើងមូសប្រភេទឈ្លានពាន ការលុបហ្សែន pfhrp2/3 (ដែលធ្វើឲ្យតេស្តរហ័សលទ្ធផលអវិជ្ជមានក្លែងក្លាយ) និងការធន់ថ្នាំ/ប្រសិទ្ធភាពឱសថប្រឆាំងគ្រុនចាញ់ — រួមទាំងទិន្នន័យ kelch13។ វេទិកានេះអភិវឌ្ឍដោយ GMP សហការជាមួយ Oxford និង Mahidol ដោយថវិកាពី Gates, Global Fund និង Wellcome Trust — ពឹងផ្អែកលើដៃគូ និងហិរញ្ញប្បទានក្រៅ WHO ដែរ ទោះ WHO ជាអ្នកដំណើរការក៏ដោយ។ WHO ក៏បោះពុម្ពសៀវភៅសញ្ញាសម្គាល់ហ្សែន (Compendium of Molecular Markers) ជាឯកសារយោងសម្រាប់កម្មវិធីជាតិ។

ខុសពី Malaria Threats Map ដែលជាវេទិកា WHO ផ្ទាល់ បណ្តាញឯករាជ្យមួយទៀតដែលធ្វើការងារស្រដៀងគ្នា គឺ បណ្តាញការធន់ថ្នាំប្រឆាំងគ្រុនចាញ់ពិភពលោក (WorldWide Antimalarial Resistance Network — WWARN) បង្កើតឡើងឆ្នាំ២០០៩ ប្រតិបត្តិការក្រោម Infectious Diseases Data Observatory (IDDO) នៅ Oxford។ WWARN ជាបណ្តាញស្រាវជ្រាវសិក្សា — មិនមែនស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ឬអង្គការសហប្រជាជាតិទេ — ប្រមូលទិន្នន័យបើកចំហស្តីពីការធន់ថ្នាំគ្រុនចាញ់ និងធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញជាប្រព័ន្ធ “រស់” (living systematic reviews)។ អភិបាលកិច្ចរបស់ខ្លួនដាច់ដោយឡែកពី WHO ទាំងស្រុង — ក្រោមក្រុមប្រឹក្សា IDDO និងគណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្រឯករាជ្យ។

០៤ករណីសិក្សា៖ តំបន់ទន្លេមេគង្គ និងកំណើតយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចប់ការឆ្លងកាត់ព្រំដែន

តំបន់ទន្លេមេគង្គធំ (Greater Mekong Subregion — GMS) សំដៅលើប្រទេស និងតំបន់ដែលឆ្លងកាត់ដោយប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ភាគខាងជើង។ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ការសិក្សា TES នៅតំបន់ព្រំដែនមួយចំនួន បានចាប់ផ្តើមរកឃើញការកម្ចាត់ប៉ារ៉ាស៊ីតយឺតជាងធម្មតាបន្ទាប់ពីព្យាបាលដោយ ACT — សញ្ញាដំបូងនៃការធន់ថ្នាំអាតេមីស៊ីនីនផ្នែក ដែលតាមឯកសារ GMP ត្រូវបានចងក្រងចាប់តាំងពីមុនឆ្នាំ២០០១។ ដោយសារប៉ារ៉ាស៊ីត និងមូសមិនគោរពព្រំដែនប្រទេស ការ “ដាក់ព្រំដែន” តាមភូមិសាស្ត្រត្រូវបានចាត់ទុកថាពិបាកអនុវត្ត — WHO និងដៃគូក្នុងតំបន់ បានជ្រើសយកយុទ្ធសាស្ត្រខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ លុបបំបាត់ការឆ្លងគ្រុនចាញ់ទាំងអស់ចេញពីតំបន់ទាំងមូល ជំនួសឲ្យការគ្រប់គ្រងតែប៉ារ៉ាស៊ីតធន់ថ្នាំប៉ុណ្ណោះ។

គោលការណ៍នេះក្លាយជាផ្លូវការក្នុង យុទ្ធសាស្ត្រលុបបំបាត់គ្រុនចាញ់នៅតំបន់ទន្លេមេគង្គធំ ២០១៥-២០៣០ ដែលការិយាល័យប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិចរបស់ WHO បោះពុម្ពថ្ងៃទី២១ ឧសភា ២០១៥។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះកំណត់គោលដៅពីរជាន់៖ លុបបំបាត់ P. falciparum ត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ (ទាក់ទងនឹងការធន់ថ្នាំពហុឱសថ) និងលុបបំបាត់គ្រុនចាញ់គ្រប់ប្រភេទត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ ដើម្បីអនុវត្តជាក់ស្តែង WHO បានបង្កើត កម្មវិធីលុបបំបាត់គ្រុនចាញ់តំបន់មេគង្គ (Mekong Malaria Elimination — MME) ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ជាយន្តការផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេស — មិនមែនអំណាចអនុវត្តបង្ខំ — ដល់ថៃ ភូមា វៀតណាម ឡាវ និងខេត្តយូណាន (ចិន)។

តួនាទីរបស់ WHO ក្រោម MME រួមមានការតាមដានប្រសិទ្ធភាពឱសថ ការពង្រឹងប្រព័ន្ធឃ្លាំមើល និងការដំណើរការមូលដ្ឋានទិន្នន័យតំបន់ (Malaria Elimination Database) សម្រាប់ចែករំលែកទិន្នន័យឆ្លងកាត់ព្រំដែន — ដោយប្រទេសនីមួយៗនៅតែជាម្ចាស់កម្មវិធីជាតិខ្លួនឯង។

០៥លទ្ធផល និងមេរៀនពីតំបន់ទន្លេមេគង្គ៖ ថៃ វៀតណាម ឡាវ ភូមា និងខេត្តយូណាន

ប៊ុលេទីនត្រីមាសរបស់ MME ជាប្រភពទិន្នន័យកម្រិតតំបន់ល្អបំផុតមួយ។ ប៊ុលេទីនចុងក្រោយ (មេសា-មិថុនា ២០២៥) រាយការណ៍ថា ប្រទេស GMS ទាំងអស់រួមគ្នារាយការណ៍ករណីគ្រុនចាញ់សរុប ៧៣.០២៩ករណីក្នុងត្រីមាសនោះ — ថយចុះ១០% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន ខណៈ P. falciparum បូកចម្រុះថយចុះ៦១% ហើយ P. vivax ថយចុះ១៦%។

ភស្តុតាងជោគជ័យជាក់ស្តែងបំផុតរបស់យុទ្ធសាស្ត្រនេះ គឺខេត្តយូណានប្រទេសចិន។ WHO បានធ្វើការបញ្ជាក់ថាប្រទេសចិនគ្មានគ្រុនចាញ់ (malaria-free) នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ក្រោយរាយការណ៍ករណីឆ្លងក្នុងស្រុកសូន្យជាប់គ្នា៤ឆ្នាំពេញ (២០១៧-២០២០)។ ប្រទេសចិនធ្លាប់រាយការណ៍ករណីគ្រុនចាញ់ប្រមាណ៣០លានករណីក្នុងឆ្នាំ១៩៤០ មុនកាត់បន្ថយមកនៅត្រឹមប្រមាណ ៥.០០០ករណីត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ ដោយមានជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពី Global Fund។ ក៏ប៉ុន្តែ WHO សង្កត់ធ្ងន់ថា ខេត្តយូណានគួរតាមដានបន្តជាពិសេស ព្រោះព្រំប្រទល់ជាមួយប្រទេសបីដែលនៅមានការឆ្លង — ឡាវ ភូមា វៀតណាម — ការឃ្លាំមើលនៅតែចាំបាច់ សូម្បីក្រោយបញ្ជាក់ជាផ្លូវការហើយក៏ដោយ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការចម្លងកើតឡើងវិញ។

តាមរបាយការណ៍ MME ថៃ វៀតណាម និងឡាវ បន្តរីកចម្រើនឆ្ពោះទៅរកការលុបបំបាត់ ខណៈភូមា — ដោយសារបញ្ហាចូលកន្លែងដាច់ស្រយាល និងសហគមន៍ចល័តព្រំដែន — នៅតែរាយការណ៍ចំណែកករណីធំជាងគេក្នុងចំណោមប្រទេស GMS ទាំងអស់។

០៦ការលេចឡើងឯករាជ្យនៅអាហ្វ្រិក៖ រវ៉ាន់ដា អ៊ូហ្គង់ដា និងអេរីទ្រា

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០មក ការសិក្សាហ្សែនឯករាជ្យជាបន្តបន្ទាប់បានបញ្ជាក់ថា ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន kelch13 ដែលទាក់ទងនឹងការធន់ថ្នាំអាតេមីស៊ីនីនផ្នែក កំពុងលេចឡើងនៅទ្វីបអាហ្វ្រិកតាមរបៀបឯករាជ្យ — មិនមែនរាលដាលមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទេ។ ការសិក្សាបីករណីខាងក្រោមបង្ហាញលំនាំដូចគ្នា។

នៅរវ៉ាន់ដា ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនាំមុខដោយ Didier Menard បានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Nature Medicine ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ ការរកឃើញការផ្លាស់ប្តូរ kelch13 R561H ក្នុងសំណាកឈាម ១៩ក្នុងចំណោម ២៥៧ (៧,៤ភាគរយ) ពីទីតាំង Masaka (ក្នុងចំណោមប្រាំមួយទីតាំង) ចាប់ពីឆ្នាំ២០១២ដល់២០១៥។ ការវិភាគពូជពង្សបានបង្ហាញថា ប៉ារ៉ាស៊ីត R561H នៅរវ៉ាន់ដា “គ្មានទំនាក់ទំនងហ្សែន” ជាមួយប៉ារ៉ាស៊ីតដូចគ្នាដែលរកឃើញនៅភូមា និងថៃ — ជាការវិវត្តន៍ថ្មីក្នុងស្រុក មិនមែនរាលដាលពីអាស៊ីទេ។

នៅអ៊ូហ្គង់ដា Balikagala និងសហការី បានចេញផ្សាយលិខិតដំបូងក្នុងទស្សនាវដ្តី New England Journal of Medicine ឆ្នាំ២០២១ ដែលបញ្ជាក់ភស្តុតាងធន់ថ្នាំដំបូងបំផុតនៅភាគខាងជើងប្រទេស។ ការសិក្សាតាមដានលើកក្រោយ (១០-១៦ទីតាំង ២០១៦-២០២២) រកឃើញការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនប្រភេទចែកតាមតំបន់ (469Y/675V/469F/561H/441L) ដែលខ្លះមានប្រេវ៉ាឡង់រហូតដល់៥៤ភាគរយ។ ត្រឹមឆ្នាំ២០២១-២០២២ ប្រេវ៉ាឡង់សញ្ញាសម្គាល់ធន់ថ្នាំលើសពី២០ភាគរយក្នុងស្រុកចំនួន១១ក្នុងចំណោម១៦ស្រុកដែលធ្វើការស្ទង់មតិ។

នៅអេរីទ្រា ក្រុមអ្នកនិពន្ធនាំមុខដោយ Selam Mihreteab បានបោះពុម្ពការសិក្សាមួយក្នុងទស្សនាវដ្តី Lancet Microbe ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ តាមដានការផ្លាស់ប្តូរ kelch13 R622I ចាប់ពីមិនមានវត្តមានក្នុងឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ប្រេវ៉ាឡង់ជាមធ្យម ១១,៩ភាគរយ (ចន្លោះ ៥,៩-២៨,០ភាគរយ) ត្រឹមឆ្នាំ២០១៨-២០២០ ហើយទាក់ទងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាមួយការលុបហ្សែន pfhrp3 (ចន្លោះខ្វះការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ដែលនឹងពិភាក្សានៅផ្នែក J)។ ការវិភាគពូជពង្សបង្ហាញលំនាំចម្រុះ ដែលអ្នកនិពន្ធសន្និដ្ឋានថាទំនងជា “វិវត្តន៍ក្នុងស្រុកនៅអេរីទ្រា មិនមែនរាលដាលពីប្រទេសជិតខាងទេ”។

០៧យុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតបរបស់ WHO ចំពោះអាហ្វ្រិក៖ អនុសាសន៍ មិនមែនកាតព្វកិច្ច

ក្រោយភស្តុតាងហ្សែននៅរវ៉ាន់ដា អ៊ូហ្គង់ដា និងអេរីទ្រា ក្លាយជាការព្រួយបារម្ភជាសាធារណៈ WHO បានបោះពុម្ពយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតបនឹងការធន់ថ្នាំគ្រុនចាញ់នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ថ្ងៃទី១៨ វិច្ឆិកា ២០២២ ជាឯកសារ៨៧ទំព័រ ដែលមានគោលដៅ “កាត់បន្ថយគំរាមកំហែង និងផលប៉ះពាល់នៃការធន់ថ្នាំគ្រុនចាញ់ P. falciparum នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក”។

យុទ្ធសាស្ត្រនេះកំណត់គោលដៅស្នូលបី៖ (១) ពង្រឹងការរកឃើញការធន់ថ្នាំដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍លឿន (២) ពន្យារពេលការលេចឡើងនៃការធន់ថ្នាំអាតេមីស៊ីនីន និងឱសថដៃគូក្នុង ACT និង (៣) គ្រប់គ្រងការរីករាលដាលនៃប៉ារ៉ាស៊ីតធន់ថ្នាំនៅតំបន់ដែលបានបញ្ជាក់រួចហើយ។

ដូចអនុសាសន៍ផ្សេងទៀតរបស់ GMP (ផ្នែក A) យុទ្ធសាស្ត្រនេះក៏មិនមែនកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដែរ — ជាឯកសារយុទ្ធសាស្ត្រ និងគាំទ្របច្ចេកទេស ដែលប្រទេសនីមួយៗសម្រេចចិត្តអនុវត្តដោយខ្លួនឯង។ សកម្មភាពជាក់ស្តែងដែលកម្មវិធីនេះគាំទ្រ រួមមានការឃ្លាំមើលកាន់តែច្រើន ការដោះស្រាយឱសថក្លែងក្លាយ/គុណភាពទាប និងការបន្តប្រើ ACT ជាឱសថដែលមានប្រសិទ្ធភាពល្អបំផុតបច្ចុប្បន្ន។

០៨គម្លាតថវិកា និងការសម្របសម្រួល៖ វដ្តបំពេញបន្ថែមថវិការបស់ Global Fund

ការឃ្លាំមើល និងឆ្លើយតបនឹងការធន់ថ្នាំ មិនអាចដំណើរការដោយគ្មានថវិកាបានទេ — ប្រភពហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិធំបំផុតសម្រាប់កម្មវិធីគ្រុនចាញ់ គឺមូលនិធិសកលប្រយុទ្ធនឹងជំងឺអេដស៍ របេង និងគ្រុនចាញ់ (Global Fund) ជាស្ថាប័នហិរញ្ញប្បទាន មិនមែនទីភ្នាក់ងារបច្ចេកទេសទេ — ខ្លួនឯងរាយការណ៍ថា ផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានអន្តរជាតិដល់ ៥៩% នៃចំនួនសរុប និងបានវិនិយោគជាង ២០,៣ពាន់លានដុល្លារ គិតត្រឹមមិថុនា ២០២៦។

ថវិកា Global Fund ត្រូវបានប្រមូលតាមវដ្តបំពេញបន្ថែម (replenishment) រៀងរាល់៣ឆ្នាំម្តង — ចលនាដែលអត្ថបទដាច់ដោយឡែកមួយក្នុងស៊េរីនេះ ពន្យល់យន្តការហិរញ្ញប្បទានលម្អិត។ ចំពោះវដ្តលើកទី៨ Global Fund ប្រមូលបានប្រតិកម្ម ១២,៦៤ពាន់លានដុល្លារ ធៀបនឹងគោលដៅ ១៨ពាន់លានដុល្លារ — គម្លាតប្រមាណ ៥,៣៦ពាន់លានដុល្លារ តាមរបាយការណ៍ឯករាជ្យ។ ម្ចាស់ជំនួយសំខាន់ៗខ្លះកាត់បន្ថយកិច្ចសន្យា៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសន្យា ៤,៦ពាន់លានដុល្លារ (ថយពី៦ពាន់លានដុល្លារនៅវដ្តមុន) បារាំងកាត់បន្ថយប្រមាណ៥៨ភាគរយ (ពី១,៦ពាន់លានអឺរ៉ូមកនៅត្រឹមប្រមាណ ៦៧២លានអឺរ៉ូ) ខណៈសហភាពអឺរ៉ុបពន្យារពេលការសន្យា ៧០០លានអឺរ៉ូ។

របាយការណ៍សុខភាពឯករាជ្យ (independent health-policy reporting) បានលើកឡើងថា ការឃ្លាំមើលការធន់ថ្នាំ — សមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ធ្វើលំដាប់ហ្សែន ការគាំទ្រទីតាំង TES — ត្រូវប្រកួតប្រជែងជាមួយតម្រូវការសំខាន់ផ្សេងទៀត (ថ្នាំ ជាលិចមុងលេប ការធ្វើតេស្ត) ក្នុងឈូងសមុទ្រថវិកាតូចចង្អៀត។ ការឃ្លាំមើលមិនសង្គ្រោះជីវិតដោយផ្ទាល់ទេ — ប៉ុន្តែជាមូលដ្ឋានដែលកម្មវិធីទាំងមូលពឹងផ្អែក ដើម្បីដឹងថាឱសថកំពុងប្រើនៅមានប្រសិទ្ធភាពដែរឬទេ។

០៩ការសម្របសម្រួលស្ថាប័ន៖ WHO និងបណ្តាញស្រាវជ្រាវឯករាជ្យធ្វើការជាមួយគ្នាយ៉ាងណា

ខ្សែសង្វាក់ការងារជាក់ស្តែងចាប់ផ្តើមនៅកម្មវិធីគ្រុនចាញ់ជាតិ (National Malaria Control Programme — NMCP) របស់ប្រទេសនីមួយៗ ដែលសម្រេចចិត្តផ្ទាល់ថាតើប្រព្រឹត្ត TES ឬប្រមូលសំណាកហ្សែនដែរឬទេ តាមកាលវិភាគ និងធនធានខ្លួនឯង — ជាការសម្រេចចិត្តជាតិ មិនមែនតម្រូវការពី WHO ទេ។ លទ្ធផលដែលចែករំលែក ត្រូវបញ្ចូលទៅក្នុង Malaria Threats Map ជាឆានែលផ្លូវការ WHO ខណៈអត្ថបទបោះពុម្ពផ្សាយផ្សេងទៀត ត្រូវបានប្រមូលដោយឡែកទៅក្នុងឧបករណ៍ WWARN/IDDO ដែលដំណើរការឯករាជ្យ។ ចំណុចសំខាន់៖ ការទាំងពីរនេះត្រួតគ្នាមួយផ្នែក (អ្នកឧបត្ថម្ភថវិកា និងសាកលវិទ្យាល័យដៃគូខ្លះដូចគ្នា) ប៉ុន្តែមិនមែនអង្គភាពតែមួយទេ — WHO ជាអ្នកចេញអនុសាសន៍ផ្លូវការ ខណៈ WWARN ជាធាតុចូលមួយប៉ុណ្ណោះ។

១០ដែនកំណត់នៃការឃ្លាំមើល៖ គម្លាតទិន្នន័យ និងសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍

ការឃ្លាំមើលទាំងពីរប្រភេទមានដែនកំណត់ជាក់ស្តែង។ TES ត្រូវការបុគ្គលិកគ្លីនិកបានហ្វឹកហាត់ និងអ្នកជំងឺគ្រប់គ្រាន់នៅមួយកន្លែង — កន្លែងដែលមានបន្ទុកជំងឺខ្ពស់បំផុត ច្រើនតែជាកន្លែងខ្វះសមត្ថភាពប្រព័ន្ធសុខភាពបំផុតដែរ។ ចំណែកការវិភាគហ្សែន ត្រូវការមន្ទីរពិសោធន៍ធ្វើលំដាប់ហ្សែន ដែលប្រមូលផ្តុំតែនៅមន្ទីរពិសោធន៍យោង/សាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនតូច — ករណីរវ៉ាន់ដាបង្ហាញគម្លាតពេលវេលាជាក់ស្តែង៖ សំណាកប្រមូលពីឆ្នាំ២០១២-២០១៥ ប៉ុន្តែលទ្ធផលទើបបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ២០២០។

ការលុបហ្សែន pfhrp2/3 ដែលរកឃើញនៅអេរីទ្រា (ផ្នែក F) ថែមទាំងបន្ថែមចន្លោះខ្វះមួយទៀត៖ តេស្តរហ័ស (RDT) ភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រូតេអ៊ីន HRP2 ដើម្បីរកឃើញការឆ្លង — ប៉ារ៉ាស៊ីតដែលបានលុបហ្សែននេះ អាចផ្តល់លទ្ធផលអវិជ្ជមានក្លែងក្លាយ មានន័យថា អាចមានការឆ្លងគ្រុនចាញ់ដែលមិនត្រូវបានរកឃើញផងដែរ ជាចន្លោះខ្វះមួយត្រួតលើចន្លោះខ្វះការធន់ថ្នាំ។

• អ្វីដែលការឃ្លាំមើលបានប្រាប់៖ និន្នាការការធន់ថ្នាំនៅទីតាំងដែលមានការតាមដានពិតប្រាកដ ក្នុងចន្លោះពេលជាក់លាក់

• អ្វីដែលមិនប្រាប់៖ រូបភាពជាតិ ឬតំបន់ពេញលេញ សម្រាប់កន្លែងគ្មានទីតាំងឃ្លាំមើលថេរ — អនុសាសន៍របស់ WHO មានប្រសិទ្ធភាពត្រឹមកម្រិតដែលប្រទេសនីមួយៗអនុវត្តតាមប៉ុណ្ណោះ

១១ទស្សនវិស័យអនាគត

អ្វីដែលទំនងបំផុតនឹងផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពជាក់ស្តែងបំផុតនាពេលខាងមុខ គឺការពង្រីកសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ធ្វើលំដាប់ហ្សែន និងចំនួនទីតាំង TES នៅប្រទេសអាហ្វ្រិកដែលមានបន្ទុកជំងឺខ្ពស់ — ជាគោលដៅផ្ទាល់មួយរបស់យុទ្ធសាស្ត្រ WHO ២០២២ (ផ្នែក G) — រួមជាមួយហិរញ្ញប្បទានស្ថិរភាព តាមរយៈវដ្តបំពេញបន្ថែមរបស់ Global Fund (ផ្នែក H)។ គំរូការចែករំលែកទិន្នន័យឆ្លងកាត់ព្រំដែនរបស់ MME (ផ្នែក D-E) ក៏ជាគំរូមួយដែលអាចត្រូវសិក្សាកែសម្រួលសម្រាប់ក្រុមប្រទេសអាហ្វ្រិកផងដែរ ទោះជាទំហំ និងកម្រិតឆ្លងខុសគ្នាខ្លាំងក៏ដោយ។

សរុបជារួម៖ លក្ខណៈពិសេសដែលធ្វើឲ្យអនុសាសន៍របស់ WHO អាចត្រូវទទួលយកបានទូលំទូលាយឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធសុខភាពខុសគ្នាខ្លាំង — លក្ខណៈមិនចងកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន — ក៏ជាហេតុផលដែលធ្វើឲ្យជោគជ័យរបស់វា អាស្រ័យទាំងស្រុងលើហិរញ្ញប្បទាន និងឆន្ទៈជាតិផងដែរ ខុសពីរបបសន្ធិសញ្ញាចងកាតព្វកិច្ច។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — Global Malaria Programme
2. WHO — Global Technical Strategy for Malaria 2016–2030 (Update)
3. WHO — International Health Regulations (IHR 2005)
4. WHO — Methods for Surveillance of Antimalarial Drug Efficacy
5. WHO — Compendium of Molecular Markers for Antimalarial Drug Resistance
6. WHO — Malaria Threats Map
7. WWARN — WorldWide Antimalarial Resistance Network (IDDO, University of Oxford)
8. WHO — Strategy for Malaria Elimination in the Greater Mekong Subregion 2015–2030
9. WHO — Mekong Malaria Elimination Programme
10. WHO — China Certified Malaria-Free (30 June 2021)
11. Uwimana et al. — Nature Medicine (2020): kelch13 R561H Mutant Parasites in Rwanda
12. Balikagala et al. — NEJM (2021): Evidence of Artemisinin-Resistant Malaria in Africa
13. Balikagala et al. — NEJM (2023): Evolution of Partial Resistance to Artemisinins in Uganda
14. Mihreteab et al. — Lancet Microbe (2025): Molecular Markers of Artemisinin Partial Resistance in Eritrea
15. WHO — Strategy to Respond to Antimalarial Drug Resistance in Africa (2022)
16. WHO — Q&A: Artemisinin Partial Resistance
17. Global Fund — Malaria
18. Health Policy Watch — Global Fund Faces $5bn Shortfall

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៨ ប្រភព