គ្រប់អរិយធម៌សុទ្ធតែមានវដ្តរបស់វា។ នេះជារឿងរ៉ាវនៃ «ការបញ្ចប់» និង «ការចាប់ផ្តើមឡើងវិញ» — របៀបដែលអរិយធម៌មួយ ដែលស្ថិតស្ថេរជាង ៣,០០០ ឆ្នាំ បានស្ងប់ស្ងាត់ ហើយក្រោយមកត្រូវបាន «ដាស់ឱ្យរស់ឡើងវិញ»។

#Cleopatra · #Tutankhamun · #Egyptology · #ប្រវត្តិសាស្ត្រ · #AncientEgypt

ពេញមួយស៊េរីនេះ យើងបានធ្វើដំណើរពីទន្លេនីលដែលបង្កើតអរិយធម៌ ឆ្លងកាត់អក្សរសម្ងាត់ ពីរ៉ាមីតដ៏ធំ និងជំនឿអំពីជីវិតក្រោយសេចក្តីស្លាប់។ សំណួរចុងក្រោយគឺ៖ តើអ្វីបានកើតឡើងចំពោះអេហ្ស៊ីបបុរាណ? ហើយ បើវាបានដួលរលំ និងត្រូវបានបំភ្លេច តើហេតុអ្វីសព្វថ្ងៃ យើងស្គាល់វាច្បាស់ម្ល៉េះ?

១ ការរិចរិល និងទីបញ្ចប់នៃរាជវង្សផារ៉ាអុង

អរិយធម៌អេហ្ស៊ីបមិនបានបញ្ចប់ភ្លាមៗឡើយ ប៉ុន្តែវាបានចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗ ហើយធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អំណាចបរទេសជាបន្តបន្ទាប់។ ជំពូកចុងក្រោយស្ថិតក្រោមរាជវង្ស Ptolemy ដែលជាដើមកំណើតក្រិក និងគ្រប់គ្រងអេហ្ស៊ីបចាប់តាំងពីការសោយទិវង្គតរបស់ Alexander មហារាជ កាលពីឆ្នាំ ៣២៣ មុនគ្រិស្តសករាជ [1]។

អ្នកគ្រប់គ្រងចុងក្រោយនៃរាជវង្សនេះ គឺព្រះនាង Cleopatra ទី៧។ ការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះនាងនៅឆ្នាំ ៣០ មុនគ្រិស្តសករាជ បានសម្គាល់ទីបញ្ចប់នៃរាជវង្ស Ptolemy ហើយទឹកដីអេហ្ស៊ីបបានក្លាយជាខេត្តមួយក្រោមចក្រភពរ៉ូម៉ាំង (Roman Empire) [1][2]។ នេះជាទីបញ្ចប់នៃយុគសម័យផារ៉ាអុង ដែលមានអាយុកាលជាង ៣,០០០ ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីការបង្រួបបង្រួមរបស់ Narmer។

២ ការបំភ្លេច៖ នៅពេលដែលអក្សរស្ងាត់ស្ងៀម

ក្រោមការគ្រប់គ្រងថ្មី និងការផ្លាស់ប្តូរសាសនា ប្រពៃណីចាស់ៗបានរសាត់បាត់។ ដូចដែលយើងបានឃើញក្នុងបទវិភាគទីពីរ សិលាចារឹកអក្សរហ៊ីរ៉ូក្លីហ្វចុងក្រោយត្រូវបានឆ្លាក់នៅព្រះវិហារ Philae នៅឆ្នាំ ៣៩៤ នៃគ្រិស្តសករាជ បន្ទាប់មក សំឡេងនៃអេហ្ស៊ីបបុរាណបានស្ងប់ស្ងាត់ [3]។

អស់រយៈពេលជាងមួយពាន់ឆ្នាំ ពីរ៉ាមីត ផ្នូរ និងប្រាសាទនៅតែឈរ ប៉ុន្តែបានក្លាយជា «អក្សរស្លាប់»។ កូនសោបានមកដល់នៅឆ្នាំ ១៧៩៩ ជាមួយការរកឃើញផ្ទាំងថ្ម Rosetta ហើយត្រូវបានបើកនៅឆ្នាំ ១៨២២ ដោយ Champollion — ដែលជាការកំណើតនៃ «អេហ្ស៊ីបសិក្សា» (Egyptology) [3]។

៣ ការរស់ឡើងវិញ៖ Tutankhamun និង «វត្ថុដ៏អស្ចារ្យ»

ប្រសិនបើផ្ទាំងថ្ម Rosetta បាន «ផ្តល់សំឡេង» ឱ្យអេហ្ស៊ីប នោះការរកឃើញមួយផ្សេងបាន «ផ្តល់មុខមាត់» ឱ្យវា។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩២២ បុរាណវិទូជនជាតិអង់គ្លេស Howard Carter និងអ្នកឧបត្ថម្ភ Lord Carnarvon បានរុករកនៅ «ជ្រលងភ្នំស្តេច» (Valley of the Kings) ហើយរកឃើញកាំជណ្តើរ និងទ្វារដែលមានព្រះនាមស្តេច Tutankhamun [4]។

នៅពេល Carter លុបភ្នែកមើលចូលក្នុង Lord Carnarvon សួរថា «តើអ្នកមើលឃើញអ្វីដែរ?» — Carter ឆ្លើយថា «បាទ — វត្ថុដ៏អស្ចារ្យ!»

មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យការរកឃើញនេះសំខាន់គឺ ផ្នូររបស់ស្តេចភាគច្រើនត្រូវបានចោរប្លន់កាលពីបុរាណកាល ប៉ុន្តែផ្នូររបស់ Tutankhamun ត្រូវបានកប់ក្រោមកំទេចកម្ទីអស់រយៈពេលជាយូរ ដែលធ្វើឱ្យវាមិនត្រូវបានប្លន់ច្រើន — ក្លាយជាផ្នូររាជវង្សស្ទើរតែពេញលេញតែមួយគត់ ដែលគេធ្លាប់រកឃើញ [4]។

៤ វិទ្យាសាស្ត្រទំនើប៖ ការសន្ទនាជាមួយអតីតកាល

ការ «រស់ឡើងវិញ» នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណមិនបានបញ្ឈប់ត្រឹមការជីករុករកឡើយ។ សព្វថ្ងៃ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើ ស្កេន CT (CT scans) MRI កាំរស្មីអ៊ិច និងការវិភាគ DNA ដើម្បីសិក្សាសាកសពថ្នាក់ ដោយមិនបាច់ស្រាយរុំក្រណាត់ចេញ — ស្វែងយល់ពីភេទ អាយុ ជំងឺ និងរបៀបដែលពួកគេបានស្លាប់ [5]។

សូម្បីតែពីរ៉ាមីតផ្ទាល់ ក៏កំពុងបង្ហាញអាថ៌កំបាំងថ្មីៗ។ តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាស្កេនមិនបំផ្លាញ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញច្រករបៀងលាក់កំបាំងថ្មីមួយនៅខាងក្នុងពីរ៉ាមីតធំ ដែលប្រកាសនៅឆ្នាំ ២០២៣ [3]។ នេះបង្ហាញថា ទោះបីបន្ទាប់ពីការសិក្សាជាងពីរសតវត្ស អេហ្ស៊ីបបុរាណនៅតែមានរឿងថ្មីៗដើម្បីប្រាប់យើង។

ការសន្និដ្ឋាន

រឿងរ៉ាវនៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ គឺជារឿងរ៉ាវនៃវដ្ត៖ ការកើតឡើងពីទន្លេនីល ភាពរុងរឿងនៃអក្សរ ស្ថាបត្យកម្ម និងជំនឿ ការដួលរលំ ការបំភ្លេច និងទីបំផុត ការ «រស់ឡើងវិញ» តាមរយៈបញ្ញាញាណរបស់មនុស្ស។ អរិយធម៌នេះបង្រៀនយើងថា សូម្បីតែអ្វីដែលហាក់ដូចជាបាត់បង់ ក៏អាចត្រូវបានស្តារ និងយល់ដឹងឡើងវិញបាន ប្រសិនបើយើងមានឧបករណ៍ត្រឹមត្រូវ — អក្សរ ភស្តុតាង វិទ្យាសាស្ត្រ និងការចង់ដឹងចង់ឃើញ។

សំណួរសម្រាប់អ្នកគិត

ឆ្ពោះទៅស៊េរីបន្ទាប់

យើងបានបញ្ចប់ដំណើរស្វែងយល់ពីអរិយធម៌អេហ្ស៊ីបបុរាណ។ ប៉ុន្តែសូមកត់សម្គាល់៖ ប្រជាជនអេហ្ស៊ីបបានយកខួរក្បាលចេញ ដោយគិតថាវាគ្មានតម្លៃ ប៉ុន្តែបែរជារក្សាបេះដូងជា «មជ្ឈមណ្ឌលនៃប្រាជ្ញា» វិញ។ តើពួកគេយល់ច្រឡំទេ? តើសរីរាង្គមួយណាពិតជា «បញ្ជា» ខ្លួនយើង? នេះនាំយើងទៅកាន់ស៊េរីបន្ទាប់ ក្រោមប្រធានបទ «សុខភាព រូបកាយ និងគំនិត» (Health, Body & Mind) — ស្វែងយល់ពីអាថ៌កំបាំងនៃរូបកាយ និងខួរក្បាលរបស់មនុស្ស។

ការបញ្ជាក់៖ អត្ថបទនេះគឺជាការសំយោគ និងវិភាគទិន្នន័យពីប្រភពស្រាវជ្រាវផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងចែករំលែកចំណេះដឹងទូទៅ និងការត្រិះរិះពិចារណាប៉ុណ្ណោះ។ យើងមិនទទួលខុសត្រូវលើការសម្រេចចិត្តណាមួយដោយផ្អែកលើការវិភាគនេះឡើយ។