០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ បញ្ហាមានទំហំធំប៉ុនណា?

ខែកក្កដា ២០២០ អង្គការ UNICEF និងអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញឯកទេសផ្នែកសម្អាតការពុលធាតុពុលបរិស្ថាន Pure Earth បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍រួមមួយឈ្មោះ «The Toxic Truth៖ Children’s Exposure to Lead Pollution Undermines a Generation of Potential» ដោយផ្អែកលើគំរូស្ថិតិរបស់វិទ្យាស្ថាន IHME (Institute for Health Metrics and Evaluation) ដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់សម្រាប់បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Environmental Health Perspectives។ លទ្ធផលចម្បង៖ កុមារប្រមាណ ៨០០លាននាក់ នៅទូទាំងពិភពលោក — ស្មើនឹងជិតមួយភាគបីនៃចំនួនកុមារសកលទាំងអស់ — មានកម្រិតសំណក្នុងឈាម (blood lead level — BLL) ចាប់ពី ៥µg/dL ឡើងទៅ ជាកម្រិតដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង-បង្ការជំងឺអាមេរិក (CDC) កំណត់ថាតម្រូវឲ្យមានអន្តរាគមន៍សុខភាព។ ជិតពាក់កណ្តាលនៃចំនួននេះ រស់នៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង។

សំណ (lead) ជាលោហៈធាតុធ្ងន់ដែលរាងកាយមនុស្សគ្មានតម្រូវការជីវសាស្ត្រណាមួយសោះ ហើយបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្ទើរតែគ្រប់ប្រព័ន្ធសរីរាង្គ ជាពិសេសប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកំពុងវិវត្ត។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានផ្លូវការចុងក្រោយរបស់ WHO ការប៉ះពាល់សំណត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយមរណភាពជាង ៣.៥លាននាក់ នៅទូទាំងពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ — ភាគច្រើនតាមរយៈជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង — និងជីវិតឆ្នាំបាត់បង់ដោយសារពិការភាព-ជំងឺ (DALYs) ជាង ៧១.៥លាន ក្នុងឆ្នាំដដែល។ ចំពោះកុមារ ផលប៉ះពាល់ធំបំផុតមិនមែនមរណភាពភ្លាមៗទេ — គឺការខូចខាតការវិវត្តខួរក្បាល និងប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដែលមិនអាចត្រឡប់វិញបាន ដូចនឹងអត្ថបទនេះនឹងពន្យល់លម្អិតនៅផ្នែក B ខាងក្រោម។

០២ហេតុអ្វី «គ្មានកម្រិតសុវត្ថិភាព» សម្រាប់ខួរក្បាលកុមារ?

ខុសពីជាតិពុលមួយចំនួនដែលមានកម្រិត «ដូសទាបគ្មានផលប៉ះពាល់» ច្បាស់លាស់ សំណមិនមានកម្រិតបែបនោះទេ សម្រាប់ការវិវត្តខួរក្បាលកុមារ។ នេះជាការសន្និដ្ឋានផ្លូវការរបស់ទាំង WHO និង CDC — មិនមែនការនិយាយបំផ្លើសសារព័ត៌មានទេ។ មូលដ្ឋានភស្តុតាងសំខាន់មួយ គឺការវិភាគសរុប (pooled analysis) អន្តរជាតិឆ្នាំ ២០០៥ ដឹកនាំដោយអ្នកជំនាញ Bruce Lanphear លើកុមារជាង ១,៣០០នាក់ពីការសិក្សា៧កម្មវិធី ដែលរកឃើញថា ទំនាក់ទំនងរវាងកម្រិតសំណក្នុងឈាម និងការបាត់បង់ IQ គឺមិនមែនបន្ទាត់ត្រង់ទេ (nonlinear) — ផ្ទុយទៅវិញ ការកើនឡើងកម្រិត BLL ក្នុងចន្លោះទាបបំផុត (ក្រោម ១០µg/dL) ទាក់ទងជាមួយការបាត់បង់ IQ ក្នុងសមាមាត្រច្រើនជាងការកើនឡើងកម្រិតដូចគ្នា ក្នុងចន្លោះខ្ពស់ជាង។ និយាយឲ្យសាមញ្ញ៖ ការទប់ស្កាត់ការប៉ះពាល់ដំបូងបំផុត — សូម្បីតែកម្រិតទាបក៏ដោយ — ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ការពារធំជាងការកាត់បន្ថយពីកម្រិតខ្ពស់រួចទៅជាមធ្យម។

ចំណុចនេះពន្យល់ថា ហេតុអ្វី CDC មិនប្រើពាក្យ «កម្រិតសុវត្ថិភាព» ទេ ប៉ុន្តែប្រើពាក្យ «តម្លៃយោង» (reference value) ជំនួសវិញ — ជាការកំណត់ស្ថិតិសុទ្ធសាធ មិនមែនកម្រិតសុខភាពទេ។ តម្លៃនេះកំណត់តាមភាគរយទី ៩៧.៥ (97.5th percentile) នៃការចែកចាយ BLL ក្នុងចំណោមកុមារអាមេរិកអាយុ ១-៥ឆ្នាំ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិសុខភាពជាតិ NHANES — មានន័យថា កុមារណាដែលមាន BLL លើសពីតម្លៃនេះ ស្ថិតក្នុងចំណោម ២.៥% ខ្ពស់បំផុតនៃចំនួនប្រជាជនកុមារទាំងអស់ តម្រូវឲ្យទទួលការចាត់វិធានការជាអាទិភាព។ តម្លៃនេះធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់៖ ១០µg/dL មុនឆ្នាំ ២០១២ ធ្លាក់មក ៥µg/dL ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ រួចធ្លាក់ថែមទៀតមក ៣.៥µg/dL ក្នុងខែតុលា ២០២១ — មិនមែនព្រោះកម្រិតទាបជាងនេះមានសុវត្ថិភាពទេ ប៉ុន្តែព្រោះការចែកចាយកម្រិត BLL ក្នុងចំណោមប្រជាជនធ្លាក់ចុះជារួម ធ្វើឲ្យតម្លៃយោងស្ថិតិត្រូវកែតម្រូវតាម។

០៣ផ្លូវប៉ះពាល់ទី១៖ ការកែច្នៃថ្មឡានចាស់មិនផ្លូវការ (ULAB)

ថ្មបញ្ជូនចរន្តអគ្គិសនីប្រភេទសំណ-អាស៊ីត (lead-acid battery — ប្រើប្រាស់ក្នុងឡាន ម៉ូតូ និងប្រព័ន្ធថាមពលបម្រុង) ផ្ទុកសំណប្រហែល ៦០% នៃទម្ងន់សរុប។ តាមរយៈកំណើនចំនួនយានយន្តនៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម តម្រូវការសំណកែច្នៃឡើងវិញកើនឡើងឥតឈប់ឈរ — ប៉ុន្តែផ្នែកធំមួយនៃការកែច្នៃថ្មចាស់ (ULAB — used lead-acid batteries) នៅតែធ្វើឡើងតាមផ្លូវការមិនផ្លូវការ។ អ្នកកែច្នៃខ្នាតតូចបំបែកសំបកថ្មចេញ ចម្រាញ់សំណតាមរយៈការដុតរលាយលើភ្លើងបើកចំហ ដោយគ្មានឧបករណ៍ការពារផ្ទាល់ខ្លួន ឬប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យផ្សែង-ធូលី — បញ្ចេញធូលីសំណចូលទៅក្នុងខ្យល់ ដី និងទឹកជុំវិញភូមិកន្លែងកែច្នៃ។ អង្គការ Pure Earth កត់សម្គាល់ថា ចំណុចនេះខុសពី «សំណល់អេឡិចត្រូនិកសកល» ជាទូទៅ (ដែលអត្ថបទដាច់ដោយឡែកមួយក្នុងស៊េរីនេះ ស្តីពី សំណល់អេឡិចត្រូនិកសកល បានពិភាក្សារួចហើយ) — ULAB ជាចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ដាច់ដោយឡែក ផ្តោតតែលើសំណក្នុងថ្មរថយន្តជាក់លាក់ ដែលមានតម្រូវការទីផ្សារខ្ពស់ ព្រោះសំណកែច្នៃលក់ត្រឡប់ទៅឧស្សាហកម្មផលិតថ្មថ្មីវិញបាន ធ្វើឲ្យវាមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចទាក់ទាញអ្នកកែច្នៃមិនផ្លូវការ។

ករណីឯកសារមួយដែល Pure Earth កត់ត្រា នៅតំបន់ Ogijo ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ការធ្វើតេស្តលើប្រជាជន ៧០នាក់រស់នៅជិតកន្លែងកែច្នៃថ្មមិនផ្លូវការ រកឃើញថា កម្មករគ្រប់រូបត្រូវបានប៉ះពាល់សំណ ហើយកុមារជាង ពាក់កណ្តាល ដែលបានធ្វើតេស្ត មានកម្រិត BLL ខ្ពស់គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កគ្រោះថ្នាក់ការយល់ដឹងអចិន្ត្រៃយ៍។ លំនាំបែបនេះកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត នៅជុំវិញកន្លែងកែច្នៃមិនផ្លូវការជាច្រើននៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ — ខណៈកន្លែងកែច្នៃថ្មតាមផ្លូវការ ដែលប្រើប្រព័ន្ធរំសំណដេញធូលី និងផ្ទុះកម្តៅបិទជិត អាចកែច្នៃសំណដោយសុវត្ថិភាពប្រៀបធៀបខ្ពស់ជាងច្រើន — ដូចករណីជោគជ័យមួយចំនួននៅប្រេស៊ីល ចិន និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែល Pure Earth ធ្លាប់ចូលរួមគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរទៅរកបច្ចេកទេសបិទជិត។

០៤ផ្លូវប៉ះពាល់ទី២៖ គ្រឿងទេស គ្រឿងសំអាង និងថ្នាំលាបជញ្ជាំង

ការសិក្សានៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូងដឹកនាំដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ Jenna Forsyth និងសហការី ពីសាកលវិទ្យាល័យ Stanford (បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Environmental Research និង Environmental Science & Technology) រកឃើញថា អ្នកកែច្នៃខ្ញីលឿងមួយចំនួន លាយបញ្ចូលជាតិពណ៌ឧស្សាហកម្ម lead chromate ដើម្បីធ្វើឲ្យពណ៌ភ្លឺជាងធម្មតា — ការអនុវត្តនេះមានប្រភពតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ក្រោយទឹកជំនន់ធ្វើឲ្យដំណាំខ្ញីលឿងលែងភ្លឺ ហើយអ្នកកែច្នៃខ្លះបន្តអនុវត្តជាប្រពៃណីតម្លៃថោក។ ក្រុមស្រាវជ្រាវរកឃើញថា ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះជាង ៣០% ក្នុងតំបន់ជនបទដែលបានស្ទង់មតិ មានកម្រិត BLL ខ្ពស់លើសកម្រិត ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១១ មកម៉ាកខ្ញីលឿងលើសពី ១៥ ត្រូវបានដកចេញពីទីផ្សារនៅប្រទេសនាំចូល (រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក) ដោយសារផ្ទុកសំណលើសកម្រិត។ ដំណឹងល្អមួយ៖ ការសិក្សាតាមក្រោយបង្ហាញថា ការអនុវត្តគោលនយោបាយសុវត្ថិភាពចំណីអាហារខ្នាតគោលដៅនៅបង់ក្លាដេស ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ បានកាត់បន្ថយការលាយបញ្ចូល lead chromate ក្នុងខ្ញីលឿងបានគួរឲ្យកត់សម្គាល់ — ជាភស្តុតាងថា ការអនុវត្តគោលនយោបាយអាចផ្តល់លទ្ធផលពិតប្រាកដបាន។

ក្រៅពីគ្រឿងទេស សំណក៏បង្ហាញខ្លួនក្នុងគ្រឿងសំអាងប្រពៃណីមួយចំនួន ដូចជាម្សៅលាបភ្នែក kohl/surma/kajal ដែលមានផ្ទុកសំណស៊ុលហ្វីត — ប្រើប្រាស់តាមប្រពៃណីនៅតំបន់មួយចំនួននៃអាស៊ីខាងត្បូង មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខ្លះ រួមទាំងលាបលើភ្នែកទារកតូចៗ ដោយជំនឿប្រពៃណីមួយចំនួនថាការពារភ្នែក។ ចំណែកថ្នាំលាបជញ្ជាំង — ក្នុងប្រទេសដែលមិនទាន់មានច្បាប់កំណត់ដែនកំណត់ត្រឹមត្រូវ ការធ្វើតេស្តដោយអង្គការ IPEN និង WHO/UNEP បានរកឃើញថ្នាំលាបជញ្ជាំងលក់តាមទីផ្សារ ដែលមានផ្ទុកសំណលើសពីព្រំដែនអន្តរជាតិដែលផ្តល់អនុសាសន៍ (៩០ppm) រាប់រយ ដល់រាប់ពាន់ដង — ចំណុចដែលផ្នែក G ខាងក្រោមនឹងបង្ហាញលម្អិតអំពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្ថាប័នដើម្បីដោះស្រាយ។

០៥ផ្លូវប៉ះពាល់ទី៣៖ ដី ទឹក និងតំបន់ឧស្សាហកម្ម-រ៉ែ

ដីនៅជិតរោងចក្រធ្វើឧស្សាហកម្មសំណ (រោងចម្រាញ់ រោងសម្លាយ ឬតំបន់រុករករ៉ែដែលមានផ្ទុកសំណជាមួយ) អាចនៅតែបំពុលអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយប្រតិបត្តិការឈប់ដំណើរការ ព្រោះសំណមិនរលាយបាត់ក្នុងបរិស្ថានទេ — វានៅជាប់ក្នុងធូលីដីលើផ្ទៃដីរាប់ជំនាន់។ ករណីសិក្សាធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយដែលបានចុះឯកសារ គឺការផ្ទុះជំងឺពុលសំណនៅរដ្ឋ Zamfara ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ឆ្នាំ ២០១០ — កើតឡើងក្រោយភូមិមួយចំនួនចាប់ផ្តើមកិនថ្មរ៉ែមាសផ្ទុកសំណខ្ពស់នៅតាមផ្ទះលំនៅដ្ឋាន ដើម្បីទាញយកមាស។ WHO កត់ត្រាថា ភូមិដំបូងៗដែលធ្វើតេស្ត រកឃើញកុមារជាង ១០០នាក់មានជំងឺពុលសំណធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈការប៉ាន់ស្មានពង្រីកលើភូមិទាំង ៥ បង្ហាញថា មនុស្សជាង ២,០០០នាក់ ត្រូវការការព្យាបាលបញ្ចេញជាតិពុល (chelation therapy) ជាបន្ទាន់ — គំរូចៃដន្យលើកុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ រកឃើញលើសពី ៩០% មានកម្រិត BLL ខ្ពស់គ្រោះថ្នាក់។ កម្រិតសំណក្នុងដីនៅភូមិខ្លះឡើងដល់ ១០០,០០០ppm — ខ្ពស់ជាង ២៥០ដងនៃព្រំដែនកម្រិតដីលំនៅដ្ឋានសហរដ្ឋអាមេរិក-បារាំង (៤០០ppm)។

ក្រៅពីករណីធ្ងន់ធ្ងរបែបនេះ ការបំពុលកម្រិតទាបជាងតែរាលដាលច្រើនជាងក៏មានផងដែរ៖ ធូលីដីនៅតំបន់ទីក្រុងចាស់ៗមួយចំនួន នៅតែផ្ទុកសំណជាកេរដំណែលពីជំនាន់សាំងលាយសំណ (leaded petrol) ដែលត្រូវបានហាមឃាត់ជាសកលរួចហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២១ ប៉ុន្តែសំណដែលធ្លាប់បញ្ចេញតាមផ្សែងឡានពីមុន នៅតែជាប់នៅក្នុងធូលីដីតាមផ្លូវថ្នល់ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលចរាចរណ៍កាលពីមុនច្រើន។ ប្រព័ន្ធបំពង់ទឹកចាស់ដែលផលិតឬតភ្ជាប់ដោយសំណក៏ជាប្រភពមួយផ្សេងទៀត — ជាពិសេសនៅអគារចាស់ដែលហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមិនទាន់ត្រូវជំនួស។ ចំណុចរួមរបស់ផ្លូវប៉ះពាល់ទាំងអស់នេះ គឺទាមទារកិច្ចខិតខំបន្សំបនួន ចាប់ពីការធ្វើផែនទីតំបន់ហានិភ័យ ការសម្អាតដីកាកសំណល់ រហូតដល់ការត្រួតពិនិត្យទឹកផឹក — មិនមែនដំណោះស្រាយតែមួយសោះ។

០៦ការប៉ាន់ស្មានចំណាយសេដ្ឋកិច្ច៖ IQ បាត់បង់ និងចំណូលពេញមួយជីវិត

ការសិក្សាសេដ្ឋកិច្ចជាប្រព័ន្ធដំបូងបំផុតលើប្រធានបទនេះ បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Environmental Health Perspectives ឆ្នាំ ២០១៣ ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ Teresa Attina និង Leonardo Trasande ពីសាកលវិទ្យាល័យ NYU ដោយអនុវត្តអនុគមន៍ទំនាក់ទំនង BLL-IQ របស់ Lanphear (ផ្នែក B ខាងលើ) លើទិន្នន័យស្ទង់មតិ BLL ថ្នាក់ជាតិចំនួន ១៧២ប្រទេស រួចបំលែងការបាត់បង់ IQ ជាការបាត់បង់ចំណូលពេញមួយជីវិត តាមទំនាក់ទំនង IQ-ចំណូល ដែលទទួលស្គាល់ក្នុងអក្សរសិល្ប៍សេដ្ឋកិច្ច។ លទ្ធផល៖ ការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំឆ្នាំពាក់ព័ន្ធការប៉ះពាល់សំណលើកុមារនៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម ប៉ាន់ស្មានប្រមាណ ៩៧៧ ពាន់លានដុល្លារ (ជាដុល្លារអន្តរជាតិឆ្នាំ ២០១១) — ស្មើនឹងប្រមាណ ១.២០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសកលលោក។ របាយការណ៍ Toxic Truth ឆ្នាំ ២០២០ (ផ្នែក A) បានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពការប៉ាន់ស្មាននេះ ដោយឲ្យតួលេខថា ការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចជិត ១ ត្រីលានដុល្លារ ប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់សក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចដែលកុមារនៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យមបាត់បង់ពេញមួយជីវិត។

ការសិក្សាទូលំទូលាយបំផុតគិតត្រឹមបច្ចុប្បន្ន បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet Planetary Health ខែតុលា ២០២៣ ដោយសេដ្ឋវិទូធនាគារពិភពលោក Bjorn Larsen និង Ernesto Sánchez-Triana បានបូកបញ្ចូលទាំងផលប៉ះពាល់ IQ លើកុមារ និងមរណភាពសរសៃឈាមបេះដូងលើមនុស្សពេញវ័យ (គិតត្រឹមទិន្នន័យឆ្នាំ ២០១៩)។ លទ្ធផល៖ កុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ បាត់បង់ IQ សរុប ៧៦៥លានចំណុច នៅទូទាំងពិភពលោក — ៩៥.៣% ស្ថិតនៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម — ស្មើនឹងមធ្យមភាគ ៥.៩ ចំណុច IQ ក្នុងមួយកុមារនៅប្រទេសទាំងនោះ ដែលប្រែជាការថយចុះចំណូលពេញមួយជីវិតប្រមាណ ១២% ក្នុងមួយកុមារ។ ក្រៅពីនេះ ការសិក្សានេះប៉ាន់ស្មានមរណភាពសរសៃឈាមបេះដូងពាក់ព័ន្ធសំណលើមនុស្សពេញវ័យចំនួន ៥.៥លាននាក់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ដដែល (៩០.២% នៅប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម)។ ការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចសរុប — បូករួមទាំងភាគចំណូលបាត់បង់ពីកុមារ (២៣%) និងសំណងតម្លៃជីវិតបាត់បង់ពីមរណភាព (៧៧%) — ប៉ាន់ស្មានដល់ ៦ ត្រីលានដុល្លារ (ចន្លោះទំនុកចិត្ត ២.៦-៩.០ ត្រីលាន) ស្មើនឹង ៦.៩% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសកលលោក — អ្នកនិពន្ធសន្និដ្ឋានថា ការចំណាយសកលនេះ «ស្មើនឹងកម្រិតការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចនៃ ការបំពុលខ្យល់ PM2.5» ដែលអត្ថបទស៊េរីនេះបានពិភាក្សា។

០៧ការឆ្លើយតបស្ថាប័នទី១៖ សម្ព័ន្ធភាព WHO-UNEP លុបបំបាត់ថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទុកសំណ

សម្ព័ន្ធភាពសកលដើម្បីលុបបំបាត់ថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទុកសំណ (Global Alliance to Eliminate Lead Paint — GAELP) បង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០១១ ជាកិច្ចសហការស្ម័គ្រចិត្តអន្តរជាតិ ដឹកនាំរួមគ្នាដោយកម្មវិធីបរិស្ថានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNEP) និង WHO ដោយបូករួមរដ្ឋាភិបាល រោងចក្រថ្នាំលាបជញ្ជាំង អង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញ និងសាកលវិទ្យាល័យ។ គោលដៅចម្បង៖ ជំរុញឲ្យរដ្ឋសមាជិកទាំងអស់អនុម័តច្បាប់ចងកាតព្វកិច្ច (legally binding controls) លើការផលិត នាំចូល លក់ និងប្រើប្រាស់ថ្នាំលាបជញ្ជាំងផ្ទុកសំណ — ខុសពីវិធានការស្ម័គ្រចិត្តដែល WHO/UNEP ខ្លួនឯងកត់សម្គាល់ថា មិនអាចអនុវត្តបានពិតប្រាកដ ព្រោះគ្មានយន្តការតម្រូវច្បាប់។ លទ្ធភាពបច្ចេកទេសបញ្ជាក់ច្បាស់តាមករណីជាក់ស្តែងមួយនៅប្រទេសអេក្វាទ័រ — ក្រុមហ៊ុនថ្នាំលាបជញ្ជាំងមួយបានកាត់បន្ថយផ្ទុកសំណពី ៣៤,៦៨៩mg/kg មកនៅត្រឹមក្រោម ៥៦mg/kg ដោយគ្រាន់តែជំនួសជាតិពណ៌សំណ ដោយជាតិពណ៌ជំនួសដែលមានលក់ក្នុងទីផ្សារស្រាប់ — បង្ហាញថា ការកែច្នៃឡើងវិញអាចធ្វើទៅបានតាមបច្ចេកទេស មិនមែនរង់ចាំបច្ចេកវិទ្យាថ្មីនោះទេ។ ខ្សែការណែនាំបច្ចេកទេសរបស់ GAELP ផ្តល់អនុសាសន៍ព្រំដែនផ្ទុកសំណត្រឹម ៩០ppm (mg/kg) ជា «ការការពារសុខភាពល្អបំផុតដែលអាចធ្វើទៅបានតាមបច្ចេកទេស»។

ទោះជាយ៉ាងណា វឌ្ឍនភាពនៅតែយឺត៖ ចាប់ពី ៥២ប្រទេសមានច្បាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ កើនដល់ ៧៥ប្រទេស (៣៩%) ត្រឹមឧសភា ២០២០ រួចដល់ ៨៧ប្រទេស មុននឹងកំណត់គោលដៅឲ្យបាន ១០០ប្រទេសត្រឹមឆ្នាំ ២០២៣ — គោលដៅដែលមិនបានសម្រេច។ ទិន្នន័យផ្លូវការចុងក្រោយរបស់ WHO បង្ហាញថា ត្រឹមថ្ងៃទី ១៦ មករា ២០២៤ មានតែ ៤៨% នៃប្រទេសទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះដែលបញ្ជាក់ថាមានច្បាប់ចងកាតព្វកិច្ច — កើនតិចតួចពី ៤៣% ត្រឹមចុងឆ្នាំ ២០២១។ មានន័យថា ជាង ១០០ប្រទេសចំណូលទាប-មធ្យម នៅតែគ្មានច្បាប់កំណត់ដែនកំណត់សំណក្នុងថ្នាំលាបជញ្ជាំង — ចន្លោះប្រហោងច្បាប់ដែលអនុញ្ញាតឲ្យផលិតផលបន្តលក់ដោយស្របច្បាប់នៅតំបន់ទាំងនោះ ថ្វីត្បិតជាតិពណ៌ជំនួសមានលក់ក្នុងតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលគ្នាក៏ដោយ។

០៨ការឆ្លើយតបស្ថាប័នទី២៖ របាយការណ៍ «Toxic Truth» របស់ UNICEF-Pure Earth

មុនរបាយការណ៍ Toxic Truth ចេញផ្សាយឆ្នាំ ២០២០ ពិភពលោកគ្មានប៉ាន់ស្មានទំហំបញ្ហាការពុលសំណកុមារកម្រិតសកលដ៏ទូលំទូលាយបែបនេះទេ — ការវាស់ស្ទង់ BLL ភាគច្រើនធ្វើនៅកម្រិតជាតិ ឬតំបន់ដាច់ៗគ្នា។ ដោយផ្សំគំរូម៉ូដែល IHME ជាមួយទិន្នន័យស្ទង់មតិ BLL ជាតិដែលមានស្រាប់ពីប្រទេសរាប់សិប របាយការណ៍នេះផ្តល់រូបភាពសកលដំបូងបំផុត — ក្លាយជាឯកសារយោងស្នូលដែលអត្ថបទព័ត៌មាន គោលនយោបាយ និងអង្គការសុខភាពជាច្រើនបន្តយោងតាមចាប់តាំងពីនោះមក។ របាយការណ៍ថែមទាំងជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នអន្តរជាតិពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យ BLL ជាប្រព័ន្ធ គ្រប់គ្រងប្រភពប៉ះពាល់ចម្បង (ULAB, ថ្នាំលាបជញ្ជាំង, គ្រឿងទេស) និងបង្កើនការវិនិយោគស្រាវជ្រាវ-ការឆ្លើយតបសុខភាពសាធារណៈ។

របាយការណ៍នេះក៏ជាកត្តាជំរុញផ្ទាល់ដល់ការបង្កើតអង្គការថ្មីមួយ — Lead Exposure Elimination Project (LEEP) — បើកដំណើរការខែកញ្ញា ២០២០ ជាអង្គការ«ប្រសិទ្ធភាពការសប្បុរសធម៌» (effective altruism) បង្កើតដោយកម្មវិធីអញ្ជើញអង្គការ Charity Entrepreneurship។ ខុសពី Pure Earth ដែលធ្វើកិច្ចការឯកទេសសម្អាតបរិស្ថានលើសំណល់ចម្រុះ LEEP ផ្តោតតែមួយមុខលើការគាំទ្រច្បាប់ថ្នាំលាបជញ្ជាំង — ជ្រើសរើសប្រទេសអាទិភាពតាមទំហំបន្ទុកជំងឺ និងលទ្ធភាពជោគជ័យគោលនយោបាយ ធ្វើតេស្តគំរូថ្នាំលាបជញ្ជាំងលក់តាមទីផ្សារជាក់ស្តែង កសាងទំនាក់ទំនងជាមួយក្រសួងសុខភាព/ពាណិជ្ជកម្មមូលដ្ឋាន និងតាមដានឥទ្ធិពលច្បាប់ថ្មីនីមួយៗ។ ការវិភាគប្រសិទ្ធភាព-ចំណាយបឋមរបស់ខ្លួន ប៉ាន់ស្មានថា ការវិនិយោគក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងច្បាប់ថ្នាំលាបជញ្ជាំង អាចមានប្រសិទ្ធភាពប្រៀបធៀបខ្ពស់ជាមួយអន្តរាគមន៍សុខភាពសកលកម្រិតកំពូលមួយចំនួនទៀត — ថ្វីត្បិតការវិភាគនេះនៅតែជាការប៉ាន់ស្មានផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អង្គការក៏ដោយ។

០៩គម្លាតរវាងដំណោះស្រាយថោក និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង

ចំណុចដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយ ក្នុងអក្សរសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈស្តីពីសំណ គឺស្ទើរតែគ្មានអ្នកជំនាញណាម្នាក់ជជែកប្រកែកលើសំណួរ «តើដឹងវិធីដោះស្រាយទេ?» — ចម្លើយភាគច្រើនគឺ «ដឹង»។ ការជំនួសជាតិពណ៌សំណក្នុងថ្នាំលាបជញ្ជាំង (ផ្នែក G) ការបំប្លែងកន្លែងកែច្នៃ ULAB មិនផ្លូវការទៅជាប្រព័ន្ធបិទជិត (ផ្នែក C) និងការត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពចំណីអាហារលើគ្រឿងទេស (ផ្នែក D) សុទ្ធតែជាបច្ចេកទេសពិសោធន៍ស្គាល់ច្បាស់ និងមានតម្លៃថោកប្រៀបធៀបនឹងអន្តរាគមន៍សុខភាពសាធារណៈជាច្រើនផ្សេងទៀត — ភស្តុតាងករណីអេក្វាទ័រ និងបង់ក្លាដេស (ផ្នែក D, G) បង្ហាញច្បាស់ថា កំណែទម្រង់គោលនយោបាយអាចផ្តល់លទ្ធផលវាស់វែងបានក្នុងរយៈពេលមួយចំនួនឆ្នាំតែប៉ុណ្ណោះ។ សំណួរស្នូលមិនមែន «អ្វី» ត្រូវធ្វើទេ — គឺ «ហេតុអ្វី» ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅតែយឺតយ៉ាវខ្លាំង។

ចម្លើយបែងចែកជាច្រើនស្រទាប់៖ ទីមួយ សមត្ថភាពស្ថាប័នកម្រិតជាតិ — ប្រទេសជាច្រើនចំណូលទាប-មធ្យមខ្វះមន្ទីរពិសោធន៍អាចធ្វើតេស្ត BLL ជាទូលំទូលាយបាន ធ្វើឲ្យទំហំបញ្ហាមិនអាចវាស់វែងបានច្បាស់ថ្នាក់ជាតិ — ខ្វះទិន្នន័យមូលដ្ឋាន ក៏ធ្វើឲ្យពិបាកបញ្ចុះបញ្ចូលថវិកា ឬអាទិភាពនយោបាយ។ ទីពីរ ធម្មជាតិសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការនៃប្រភពប៉ះពាល់ជាច្រើន — ជាពិសេស ULAB — មានន័យថា គ្រួសាររាប់ពាន់ពឹងផ្អែកលើកិច្ចការទាំងនោះជាចំណូលរស់នៅ ធ្វើឲ្យការហាមឃាត់ដោយគ្មានផែនការជំនួសចំណូល អាចជំរុញឲ្យសកម្មភាពនៅតែបន្តក្រៅច្បាប់ ជាជាងឈប់សុទ្ធសាធ។ ទីបី ការប្រកួតប្រជែងអាទិភាពសុខភាព — ក្នុងប្រព័ន្ធសុខភាពដែលមានធនធានកំណត់ ជំងឺឆ្លងស្រួចស្រាវ ឬវិបត្តិមាតា-ទារកជាទូទៅទទួលអាទិភាពជាមុនជាងបញ្ហារ៉ាំរ៉ៃដូចជាការវិវត្តខួរក្បាលយឺតៗ ដែលមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាភ្លាមៗ។

១០សំណួរញឹកញាប់

១១ប្រភព

1. WHO — Lead Poisoning and Health (Fact Sheet)
2. WHO (២០២៥) — No Safe Level: Act Now to End Lead Exposure
3. UNICEF (២០២០) — The Toxic Truth: Children’s Exposure to Lead Pollution
4. Pure Earth — The Toxic Truth Report (Global Lead Program)
5. Pure Earth — Unsafe Used Lead-Acid Battery Recycling Is a Global Crisis
6. CDC — Update of the Blood Lead Reference Value (២០២១)
7. Attina & Trasande (២០១៣, EHP) — Economic Costs of Childhood Lead Exposure in LMICs
8. Larsen & Sánchez-Triana (២០២៣, Lancet Planetary Health) — Global Health Burden and Cost of Lead Exposure
9. WHO/UNEP (២០២០) — Global Progress Toward Eliminating Lead Paint (GAELP)
10. WHO GHO — Legally-Binding Controls on Lead Paint (Country Data)
11. UNEP — Inside the Push to Eliminate Lead Paint
12. WHO — Disease Outbreak News: Lead Poisoning, Zamfara, Nigeria (២០១០)
13. Stanford News (២០១៩) — Lead Found in Turmeric (Forsyth et al.)
14. Lead Exposure Elimination Project (LEEP) — Fact File

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៤ ប្រភព