Bហេតុអ្វីមានឈ្មោះ «ហាម៉ាស»?

«ហាម៉ាស» ជាអក្សរកាត់ភាសាអារ៉ាប់ حماس (Ḥamās) នៃឃ្លា Ḥarakat al-Muqāwamah al-Islāmiyyah ដែលបកប្រែថា «ចលនាតស៊ូអ៊ីស្លាម» (Islamic Resistance Movement)។

ចំណុចគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍គឺ ពាក្យ ហាម៉ាស ខ្លួនវាផ្ទាល់ក៏ជាពាក្យអារ៉ាប់ធម្មតាមួយមានន័យថា «ភាពក្លាហាន» «ចិត្តអំណត់» ឬ «ភាពខ្នះខ្នែង» ដែលមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ — ស្ថាបនិកបានជ្រើសរើសអក្សរកាត់នេះដោយចេតនា ដើម្បីឱ្យវាដំណើរការជាទាំងឈ្មោះអង្គការ និងជាពាក្យដែលផ្ទុកអត្ថន័យខាងវិញ្ញាណក្នុងពេលតែមួយ។

ខាងផ្នែកយោធា ចលនាហៅខ្លួនឯងផ្លូវការថា កងពលអ៊ីហ្សាឌីន អាល់-កាស្សាម (Izz ad-Din al-Qassam Brigades) ដាក់ឈ្មោះតាមរូបនាម ស្សេក អ៊ីហ្សាឌីន អាល់-កាស្សាម អ្នកសាសនា-អ្នកតស៊ូប្រឆាំងអាណានិគមអង់គ្លេស-ស៊ីយ៉ូនីសទសវត្សរ៍ ១៩៣០ ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកជាវីរបុរសដំបូងនៃការតស៊ូអាវុធប៉ាឡេស្ទីន។

Cដើមកំណើតចលនា — ហ្គាហ្សា ធ្នូ ១៩៨៧

ហាម៉ាសកកើតឡើងខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅហ្គាហ្សា ប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ពីអ៊ីនធីហ្វាដាលើកទី១ (ការបះបោរដ៏ធំរបស់ប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងការកាន់កាប់អ៊ីស្រាអែល) ចាប់ផ្តើមថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ១៩៨៧។ ចលនានេះមិនកកើតចេញពីលំហទទេទេ — វាជាការវិវត្តផ្ទាល់ពី មូចាម៉ា អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ា អង្គការសប្បុរសធម៌អ៊ីស្លាមបង្កើតឡើងឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយ ស្សេក អាហ្មិត យ៉ាស៊ីន ជាសាខាភាគខាងត្បូងនៃសមាគមភាតរភាពមូស្លីម។

គួរកត់សម្គាល់ថា ដំណាក់កាលដំបូង អ៊ីស្រាអែលធ្លាប់អត់ធ្មត់ និងសូម្បីតែលើកទឹកចិត្តដល់មូចាម៉ា ដោយចាត់ទុកវាជាកម្លាំងសាសនាដែលអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយ PLO/ហ្វាតាហ៍ ដែលជាចលនាលោកិយនិយមមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងនៅពេលនោះ។

ស្ថាបនិកចម្បងគឺ អាហ្មិត យ៉ាស៊ីន សន្មតជាអ្នកសាសនាពិការ រួមជាមួយ អាប់ឌែល អាហ្ស៊ីស អាល់-រ៉ាន់ទីស៊ី ម៉ាហ្មូត អាល់-ហ្សាហារ និងអ្នកដទៃទៀត។ ធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៨៨ ចាត់ទុកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាណត្តិទាំងមូលជា waqf (ទ្រព្យសម្បត្តិសាសនា) ជំរុញឱ្យធ្វើជេហាដដើម្បីលុបបំបាត់អ៊ីស្រាអែល និងបដិសេធការចរចាសន្តិភាព ព្រមទាំងមានខ្លឹមសារប្រឆាំងជនជាតិយូដាយ៉ាងច្បាស់ (រួមទាំងការដកស្រង់ «កិច្ចព្រមព្រៀងចាស់ Elders of Zion» ដែលជាឯកសារក្លែងក្លាយឆ្នាំ១៩០៣) — ត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញ និងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនចាត់ទុកជាឯកសារប្រឆាំងជនជាតិយូដា។

ឆ្នាំ ២០១៧ ហាម៉ាសចេញ «ឯកសារគោលការណ៍ទូទៅ» ថ្មីមួយនៅដូហា ដោយខាឡែត ម៉ាស្កាល់ ដកចេញឃ្លាប្រឆាំងជនជាតិយូដា និងបង្កើតគំនិតជម្លោះទៅនឹង «គម្រោងសែយោនីនិយម» ជំនួសឱ្យប្រឆាំងជនជាតិយូដាទាំងអស់ ព្រមទាំងទទួលយក (ដោយមិនទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែល) រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនតាមព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧ ជាមធ្យោបាយឯកភាពជាតិមួយ។ ឯកសារនេះ មិនបានលុបចោលធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៨៨ជាផ្លូវការឡើយ ដែលនៅតែជាឯកសារមូលដ្ឋានតាមផ្លូវច្បាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

Dអ្នកដឹកនាំ — ពីអតីតដល់បច្ចុប្បន្ន

ស្សេក អាហ្មិត យ៉ាស៊ីន ស្ថាបនិកចម្បង ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតដោយវាយប្រហារតាមអាកាសថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ២០០៤។ ក្រោមមួយខែក្រោយមក អាប់ឌែល អាហ្ស៊ីស អាល់-រ៉ាន់ទីស៊ី ដែលឡើងកាន់តំណែងជាប្រធាន ក៏ត្រូវបានធ្វើឃាតថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ២០០៤ ដដែល។

ខាឡែត ម៉ាស្កាល់ ដឹកនាំការិយាល័យនយោបាយពីទីក្រុងដាម៉ាស និងក្រោយមកដូហា ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៤ ដល់ ២០១៧។ បន្តមកគឺ អ៊ីស្មាអែល ហានីយេ ដែលធ្លាប់ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី PA ចាប់ពីមីនា ២០០៦ ដល់មិថុនា ២០០៧ មុនឡើងកាន់តំណែងប្រធានការិយាល័យនយោបាយឆ្នាំ ២០១៧។ ថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ២០២៤ ហានីយេត្រូវបានធ្វើឃាតនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់ អំឡុងចូលរួមពិធីតែងតាំងប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ង់ ជាការធ្វើឃាតដែលគេយល់ថាធ្វើដោយអ៊ីស្រាអែល ទោះមិនធ្លាប់បញ្ជាក់ ឬបដិសេធជាផ្លូវការក៏ដោយ។

យ៉ាហ្យា ស៊ីនវ៉ារ មេដឹកនាំហ្គាហ្សាដែលគេចាត់ទុកថាជាអ្នករៀបចំ/ទទួលខុសត្រូវការវាយប្រហារថ្ងៃទី៧ តុលា ២០២៣ ឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានការិយាល័យនយោបាយបន្ទាប់ពីហានីយេស្លាប់ ខែសីហា ២០២៤ ប៉ុន្តែត្រូវបានទាហានអ៊ីស្រាអែលសម្លាប់ក្នុងការប្រយុទ្ធនៅរ៉ាហ្វាថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ២០២៤។ បងប្អូនរបស់លោក ម៉ូហាំម៉ិត ស៊ីនវ៉ារ ដែលដឹកនាំប្រតិបត្តិការហ្គាហ្សាដើមឆ្នាំ ២០២៥ ក៏ត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលបញ្ជាក់ (តាមការធ្វើតេស្ត DNA) ថាបានស្លាប់ខែមិថុនា ២០២៥ ដដែល ក្រោយការវាយប្រហារខែឧសភា។ ម៉ូហាំម៉ិត ដេអ៊ីហ្វ មេបញ្ជាការយូរអង្វែងនៃកងពលអាល់-កាស្សាម ត្រូវបានបញ្ជាក់ស្លាប់ខែកក្កដា ២០២៤។

ក្រោយពីនោះ ចលនាដឹកនាំដោយ «គណៈកម្មការបណ្តោះអាសន្ន» ៥នាក់ (វិច្ឆិកា ២០២៤ – កក្កដា ២០២៦) ប្រកបដោយខាឡែត ម៉ាស្កាល់ (តំណាងក្រៅប្រទេស) ខលីល អាល់-ហៃយ៉ា (តំណាងហ្គាហ្សា/អនុប្រធានការិយាល័យនយោបាយ) ហ្សាហែរ ចាបារីន (តំណាងដងទឹកលិច ស្ថិតនៅទួរគី) មូហាំម៉ិត អ៊ីស្មាអែល ដារវីស (ប្រធានក្រុមប្រឹក្សា Shura) និងសមាជិកទី៥មិនបញ្ចេញឈ្មោះជាផ្លូវការ ដែលមានការរាយការណ៍ថាជា មូសា អាប៊ូ ម៉ាហ្សូក។

ថ្ងៃទី២០-២១ ខែកក្កដា ២០២៦ ខលីល អាល់-ហៃយ៉ា ត្រូវបានបោះឆ្នោតជា ប្រធានការិយាល័យនយោបាយ ក្នុងការប្រកួតជុំចុងក្រោយប្រឆាំងខាឡែត ម៉ាស្កាល់ — គាត់ជាសមាជិកស្ថាបនិកឆ្នាំ ១៩៨៧ កំណើតក្រុងហ្គាហ្សា ជាសមាជិកសភា PLC តាំងពីឆ្នាំ ២០០៦ និងជាអ្នកចរចាចម្បងរបស់ហាម៉ាសក្នុងកិច្ចចរចាឈប់បាញ់ជាមួយកាតារ-អេហ្ស៊ីប តាំងពីតុលា ២០២៣។ គាត់បានបាត់បង់សមាជិកគ្រួសារច្រើននាក់ពីការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលពេញមួយសង្គ្រាមនេះ (បងប្អូនប្រុសឆ្នាំ២០០៧ កូនប្រុសម្នាក់ឆ្នាំ២០០៨ កូនប្រុសច្បង ភរិយា និងចៅ៣នាក់ឆ្នាំ២០១៤ កូនប្រុសម្នាក់ទៀតក្នុងការវាយប្រហារនៅកាតារឆ្នាំ២០២៥ និងកូនប្រុសមួយទៀតឆ្នាំ២០២៦)។ មូហាំម៉ិត អ៊ីស្មាអែល ដារវីស នៅតែជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សា Shura ខណៈតំណែងថ្នាក់ដឹកនាំយោធានៅហ្គាហ្សា ត្រូវបានរាយការណ៍ថានៅទំនេរ បន្ទាប់ពីស្លាប់បងប្អូនស៊ីនវ៉ារទាំងពីរ។

Eមនោគមវិជ្ជា និងធម្មនុញ្ញ

ខាងលទ្ធិសាសនា-នយោបាយ ហាម៉ាសកាន់អ៊ីស្លាមនិយមស៊ុននី ក្នុងគោលលទ្ធិភាតរភាពមូស្លីម បញ្ចូលគ្នាជាមួយជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីន និងប្រឆាំងសែយោនីនិយម — ខុសពីប្រពៃណីជាតិនិយមលោកិយនិយមរបស់ PLO/ហ្វាតាហ៍។

ធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៨៨ បដិសេធសិទ្ធិអ៊ីស្រាអែលមានវត្តមាន និងកំណត់ជម្លោះជាបញ្ហាសាសនា-អត្ថិភាព។ ឯកសារឆ្នាំ ២០១៧ ទទួលយករដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនតាមព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧ ជា «ឯកភាពជាតិ» ដោយមិនទទួលស្គាល់អ៊ីស្រាអែលជាផ្លូវការ — អ្នកវិភាគខ្វែងគំនិតគ្នាថាតើនេះជាការវិវត្តន៍ពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែជាយុទ្ធសាស្ត្រកែតម្រូវរូបភាពជាបណ្តោះអាសន្ន ព្រោះឯកសារទាំងពីរមិនធ្លាប់ត្រូវបានផ្សះផ្សាជាផ្លូវការឡើយ។

ហាម៉ាសបង្ហាញខ្លួនជាទាំងចលនាសាសនា (ដាវ៉ា បណ្តាញព្រះវិហារ) និងចលនារំដោះជាតិ ខុសពីក្រុមជេហាដលោកខាងក្រៅសុទ្ធសាធ — ជាក់ស្តែង ISIS និង al-Qaeda ធ្លាប់រិះគន់ហាម៉ាសជាសាធារណៈថាមិនគ្រប់គ្រាន់ខាងអ៊ីស្លាមនិយម ព្រោះចូលរួមបោះឆ្នោត និងចរចាទុកចិត្តលើនយោបាយ។

Fកាលប្បវត្តិសង្ខេប (១៩៨៧–២០២៦)

Gរចនាសម្ព័ន្ធអង្គការ

ហាម៉ាសរួមបញ្ចូលក្រុមប្រឹក្សា Shura ការិយាល័យនយោបាយ កងពលអាវុធ និងបណ្តាញសេវាសង្គមទូលំទូលាយ។

ថ្នាក់ដឹកនាំ

«ក្រុមប្រឹក្សា Shura» ជាអង្គភាពពិគ្រោះកំពូល បច្ចុប្បន្នដឹកនាំដោយមូហាំម៉ិត អ៊ីស្មាអែល ដារវីស។ ការិយាល័យនយោបាយ (ប្រមាណ១៥នាក់) ធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រៅប្រទេស (ដាម៉ាស បន្ទាប់មកដូហា) បច្ចុប្បន្នដឹកនាំដោយខលីល អាល់-ហៃយ៉ា។

កងពលអាវុធ

កងពលអ៊ីហ្សាឌីន អាល់-កាស្សាម ជាខ្សែច្រវ៉ាក់បញ្ជាការឯករាជ្យ ទទួលខុសត្រូវលើការវាយប្រហារថ្ងៃទី៧ តុលា ការបាញ់កាំជ្រួច និងបណ្តាញរូងក្រោមដីហ្គាហ្សា។ អ្នកនាំពាក្យ Abu Obaida ត្រូវបានរាយការណ៍ថាស្លាប់ខែសីហា ២០២៥។

ការគ្រប់គ្រងហ្គាហ្សា ២០០៧-២០២៦

ក្រោយកាន់អំណាចហ្គាហ្សាឆ្នាំ ២០០៧ ហាម៉ាសដំណើរការរដ្ឋបាលស៊ីវិល ប៉ូលីស តុលាការ (មានធាតុច្បាប់អ៊ីស្លាមមួយចំនួន) និងគ្រប់គ្រងទ្រព្យសម្បត្តិ waqf ជាង១០%នៃដីហ្គាហ្សា។ ថ្ងៃទី៦ ខែកក្កដា ២០២៦ ហាម៉ាសប្រកាសបោះបង់តួនាទីរដ្ឋបាលស៊ីវិលជាផ្លូវការ តាមក្របខ័ណ្ឌផែនការសន្តិភាព ទោះបីការផ្ទេរអំណាចជាក់ស្តែងនៅមិនទាន់បញ្ចប់ត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៦ក៏ដោយ។

Hទឹកដី និងមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការ

អាជ្ញាធរអន្តរកាលអន្តរជាតិហ្គាហ្សា (GITA) ដែលស្នើឡើងដំបូងខែកញ្ញា ២០២៥ ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងផែនការសន្តិភាព ទទួលយកដោយហាម៉ាសនិងអ៊ីស្រាអែលថ្ងៃទី៨ តុលា ២០២៥ និងទទួលការអនុញ្ញាតតាមដីកាក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខសហប្រជាជាតិលេខ២៨០៣ ខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ដើម្បីក្លាយជា «អំណាចនយោបាយ-ច្បាប់កំពូល» របស់ហ្គាហ្សា ដោយមិនរាប់បញ្ចូលហាម៉ាស។ គិតត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៦ គម្រោងនេះនៅតែស្ថិតក្នុងកម្រិតទ្រឹស្តីច្រើនជាងការអនុវត្តជាក់ស្តែង។

Iការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ

ហាម៉ាសត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ខុសគ្នាទាំងស្រុងតាមប្រទេស ចាប់ពីអង្គការភេរវកម្មពេញលេញ រហូតដល់ដៃគូនយោបាយស្របច្បាប់។

ប្រទេសដែលចាត់ថ្នាក់ហាម៉ាសជាអង្គការភេរវកម្មរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក (FTO តុលា ១៩៩៧) សហភាពអឺរ៉ុប អង់គ្លេស អូស្ត្រាលី កាណាដា ជប៉ុន នូវែលសេឡង់ អ៊ីស្រាអែល ព្រមទាំង កូស្តារីកា អេក្វាទ័រ ហុងឌូរ៉ាស ប៉ារ៉ាហ្គាយ និងទ្រីនីដាដ-តូបាហ្គោ។

ផ្ទុយទៅវិញ កាតារ ទួរគី ផ្ទះការិយាល័យនយោបាយហាម៉ាសជាផ្លូវការ ខណៈ អ៊ីរ៉ង់ ជាអ្នកឧបត្ថម្ភរដ្ឋចម្បង ហើយ រុស្ស៊ី ចិន ធ្លាប់ទទួលភ្ញៀវប្រតិភូហាម៉ាស ចង់ចរចាការទូតជាងការដាក់កាត់ថ្នាក់។ ការប៉ុនប៉ងសហប្រជាជាតិកាត់ថ្នាក់ហាម៉ាសជាភេរវកម្ម (២០១៨ ២០២៣) មិនអាចទទួលបានសម្លេងបីភាគពីរតាមតម្រូវការនោះទេ។

Jនិមិត្តសញ្ញា ទង់ជាតិ

ពណ៌ចម្បងគឺ បៃតង (ពណ៌ប្រពៃណីអ៊ីស្លាម/ចលនាអ៊ីស្លាមនិយម) ជួនកាលបន្ថែមស ខ្មៅ ក្រហម ជាពណ៌ជាតិប៉ាឡេស្ទីនលើទង់មួយចំនួន។ ក្រឡាកណ្តាលមានរូបភាពព្រះវិហារដុំថ្មមាស (Dome of the Rock) ជាចំណុចកណ្តាល ដាវពីរឆ្លងគ្នានៅមូលដ្ឋាន (និមិត្តសញ្ញាការតស៊ូអាវុធ) ផែនទីព្រាងប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្រ ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីនពីរផ្ទាប់ជារង្វង់កន្លះមានឃ្លា Shahada («គ្មានព្រះណាក្រៅតែពីអល់ឡោះ ម៉ូហាំម៉ិតជាអ្នកនាំសារព្រះអង្គ») ពាក្យ «ប៉ាឡេស្ទីន» និងបដា «ចលនាតស៊ូអ៊ីស្លាម — ហាម៉ាស»។

ព្រះវិហារដុំថ្មមាសបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃក្រុងយេរូសាឡឹម ខណៈផែនទីដែលជារឿយៗគូសផែនដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល (មិនកំណត់ត្រឹមព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧) បញ្ជាក់ពីមហិច្ឆតាទឹកដីអតិបរមា។ ដាវទាំងពីរបញ្ជាក់ថាការតស៊ូអាវុធជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណខ្លួន។

Kទំនាក់ទំនងបរទេស និង «អ័ក្សតស៊ូមតិ»

ហាម៉ាសត្រូវបានចាត់ទុកជាសមាជិកធូររលុងមួយនៃ «អ័ក្សតស៊ូមតិ» របស់អ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងនេះខុសគ្នាខ្លាំងពីទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរបស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ជាមួយតេហេរ៉ង់។

បណ្តាញនេះរួមមានហេហ្ស៊្បុលឡាស់ (លីបង់) ចលនាហ៊ូទី (យេម៉ែន) និងក្រុមប្រយុទ្ធស៊ីអ៊ីតអ៊ីរ៉ាក់-ស៊ីរី — ការសម្របសម្រួលមានលក្ខណៈធូររលុង ជម្រុញដោយផលប្រយោជន៍រួមប្រឆាំងអ៊ីស្រាអែល/សហរដ្ឋអាមេរិកច្រើនជាងលទ្ធិសាសនារួម។

ចំណុចខុសគ្នាសំខាន់៖ ហាម៉ាសជា ស៊ុននី (ដើមកំណើតភាតរភាពមូស្លីម) មិនតាមទ្រឹស្តី Wilayat al-Faqih ដូចហេហ្ស៊្បុលឡាស់ស៊ីអ៊ីតឡើយ។ ទំនាក់ទំនងអ៊ីរ៉ង់-ហាម៉ាស មានលក្ខណៈជំនួញ-ប្រតិបត្តិការច្រើនជាងការសម្របគ្នាជាលទ្ធិ ហើយហាម៉ាសធ្លាប់បំបែកជំហរពីអ៊ីរ៉ង់ជាសាធារណៈអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី ២០១១-២០១២ (ប្រឆាំងរបបអាសាដ ខណៈអ៊ីរ៉ង់គាំទ្រអាសាដ) ដែលបង្កភាពតានតឹងជាច្រើនឆ្នាំ។ ក្រៅពីអ៊ីរ៉ង់ ហាម៉ាសក៏ទទួលការគាំទ្រនយោបាយ-ហិរញ្ញវត្ថុសំខាន់ពីកាតារ និងទួរគីជាតំបន់ស៊ុននីដូចគ្នា — បង្កើតបណ្តាញឧបត្ថម្ភចម្រុះជាងហេហ្ស៊្បុលឡាស់។

Lរូបភាព

ជម្រើសរូបភាពខាងក្រោមបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃចលនាហាម៉ាស ចាប់ពីអ្នកដឹកនាំ រហូតដល់ទីតាំងសំខាន់ៗ។ ចុចលើរូបភាពនីមួយៗដើម្បីមើលទំហំពេញ។

ខលីល អាល់-ហៃយ៉ា (២០២៦) ស្សេក អាហ្មិត យ៉ាស៊ីន ទង់ជាតិហាម៉ាស ផែនទីហ្គាហ្សា ការខូចខាត ២០២៣ ការតវ៉ាគាំទ្រហាម៉ាស

Mសេវាសង្គម និងវិបត្តិមនុស្សធម៌

ការគាំទ្រជើងគោលរបស់ហាម៉ាសក្នុងហ្គាហ្សា មិនកកើតចេញពីអាវុធតែម៉្យាងទេ — វាកកើតចេញពីបណ្តាញសេវាសង្គមស៊ីជម្រៅ ដែលមានតាំងពីមុនចលនាបង្កើតឡើងទៀត។

ឫសគល់ដាវ៉ា (សេវាសាសនា-សប្បុរសធម៌) មកពីមូចាម៉ា អាល់-អ៊ីស្លាមីយ៉ារបស់យ៉ាស៊ីន (១៩៧៣+) — បណ្តាញព្រះវិហារ សាលារៀន គ្លីនិក មណ្ឌលកុមារកំព្រា និងផ្ទះបាយចាយអំណោយ តាមគំរូភាតរភាពមូស្លីមអេហ្ស៊ីប ដែលបានផ្តល់មូលដ្ឋានគាំទ្រពីប្រជាជនធម្មតាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ខុសពី PLO ដែលមានលក្ខណៈអភិជនក្រៅប្រទេសច្រើនជាង។

ក្រោយកាន់អំណាចឆ្នាំ២០០៧ ហាម៉ាសគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលស៊ីវិលទាំងមូលនៃហ្គាហ្សា — ប៉ូលីស តុលាការ ពន្ធដារ និងទ្រព្យសម្បត្តិ waqf។ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (ដូចជា Freedom House) រិះគន់ការគ្រប់គ្រងនេះថាមានលក្ខណៈផ្តាច់ការ គ្មានយន្តការតម្លាភាពឯករាជ្យ គ្មានការបោះឆ្នោតសភាតាំងពីឆ្នាំ២០០៦ ឬបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតាំងពីឆ្នាំ២០០៨។

ចាប់ពីតុលា ២០២៣ ដល់ ២០២៦ សង្គ្រាមហ្គាហ្សាបានបង្កវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិភាគច្រើនពិពណ៌នាថាជាវិបត្តិខ្លាំងបំផុតមួយ — ការភៀសខ្លួនច្រើនរយៈពេល (រហូតដល់៩០%ប្រជាជនក្នុងកម្រិតកំពូល) ការបំផ្លាញលំនៅដ្ឋាន សេវាសុខាភិបាល និងទឹកស្អាត ព្រមទាំងសភាពអត់ឃ្លានធ្ងន់ធ្ងរនៅផ្នែកខ្លះក្នុងឆ្នាំ ២០២៤-២០២៥។ សូម្បីក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់តុលា ២០២៥ ការតាមដានកណ្តាលឆ្នាំ ២០២៦ បង្ហាញថាប្រមាណ៧៧%ប្រជាជននៅតែជួបបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀងធ្ងន់ធ្ងរ មានតែប្រមាណ៤២%មណ្ឌលសុខាភិបាលកំពុងដំណើរការ ខណៈការស្តារឡើងវិញនៅតែយឺតយ៉ាវខ្លាំង។ ទំហំនៃការឈឺចាប់នេះ ត្រូវបានចងក្រងដោយប្រភពសហប្រជាជាតិ-អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន ខណៈមូលហេតុជាក់ស្តែង (យុទ្ធនាការយោធា-ការទប់ស្កាត់ ធៀបនឹងការបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោមជម្លោះ) នៅតែជាបញ្ហាកំពុងជជែកវែកញែក។

Nការយល់ច្រឡំ

Oសំណួរ-ចម្លើយ

Pប្រភពយោង