Bហេតុអ្វីមានឈ្មោះ «ហេហ្ស៊្បុលឡាស់»?

ពាក្យ «ហេហ្ស៊្បុលឡាស់» ជាការសរសេរតាមសំឡេងនៃពាក្យអារ៉ាប់ حزب الله (Hizb Allah) ផ្សំចេញពីពីរពាក្យ៖ «ហ៊ីហ្ស៊ប់» (حزب) មានន័យថា «បក្ស» និង «អាល់ឡោះ» (الله) មានន័យថា «ព្រះ»។ ដូច្នេះឈ្មោះនេះមានន័យផ្ទាល់ថា «បក្សរបស់ព្រះ»។

ឈ្មោះនេះដកស្រង់ចេញពីខគម្ពីរគូរអាន ជំពូកទី៥ ខ៥៦ ដែលមានខ្លឹមសារថា «បក្សរបស់អល់ឡោះ នឹងឈ្នះជាមិនខាន»។ ការជ្រើសរើសឈ្មោះនេះមិនមែនចៃដន្យទេ — វាបង្ហាញពីខ្លឹមសារមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់ចលនា គឺទស្សនវិស័យអ្នកតស៊ូតាមផ្លូវសាសនាដែលជឿជាក់លើជ័យជម្នះចុងក្រោយ។

ក្រៅពីឈ្មោះផ្លូវការនេះ ចលនានេះក៏ត្រូវបានហៅថា «ការតស៊ូអ៊ីស្លាម» (al-Muqawama al-Islamiyya) ជាពិសេសពេលសំដៅទៅលើផ្នែកយោធារបស់ខ្លួន — ព្រោះខ្លួនហេហ្ស៊្បុលឡាស់បដិសេធថាមិនមានការបែងចែកជា «ផ្នែកនយោបាយ» និង «ផ្នែកយោធា» ផ្សេងគ្នាឡើយ ចាត់ទុកខ្លួនឯងជាចលនាតែមួយរួម។

Cដើមកំណើតចលនា — លីបង់ ១៩៨២

ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបើកយុទ្ធនាការឈ្លានពានលីបង់ដ៏ធំមួយ ក្នុងបំណងបណ្តេញអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) ចេញពីភាគខាងត្បូងប្រទេស។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះកសាងភាពមិនពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមសហគមន៍ស៊ីអ៊ីតលីបង់ ដែលរងផលប៉ះពាល់ពីសង្គ្រាមធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។

អ៊ីរ៉ង់ ក្រោមរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់អាយ៉ាតូឡោះ ខូម៉េនី (ក្រោយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៧៩) ចាត់ទុកឱកាសនេះជាច្រកទ្វារនាំយកគំរូបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមទៅកាន់លីបង់។ IRGC បញ្ជូនអ្នកបង្វឹកប្រមាណ ១.៥០០នាក់ ទៅតាំងទីនៅជ្រលងភ្នំបេកា ដើម្បីរៀបចំរបស់អង្គការចលនាមួយចេញពីក្រុមប្រយុទ្ធស៊ីអ៊ីតតូចៗ។

ព្រឹត្តិការណ៍ការឆ្មក់វាយថ្ងៃទី៨ ខែមិថុនា ១៩៨២ ជិតក្រុងខាល់ដេ ត្រូវបានចាត់ទុកជាញឹកញាប់ថាជាចំណុចកំណើតដំបូងនៃចលនា។ ចលនាមិនទាន់មានឈ្មោះជាផ្លូវការ ឬរចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាលច្បាស់លាស់នៅដំណាក់កាលនេះ តែសកម្មភាពប្រយុទ្ធតបតអ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមរីកដុះដាលក្នុងលក្ខណៈកោសិកាបំបែកៗ។

រហូតដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ ១៩៨៥ ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ទើបប្រកាស «លិខិតបើកចំហ» (Open Letter) ជាសេចក្តីប្រកាសមនោគមវិជ្ជាផ្លូវការដំបូង ដោយកំណត់គោលដៅចម្បងចំនួនបី៖ បណ្តេញឥទ្ធិពលលោកខាងលិចចេញពីលីបង់ ប្រយុទ្ធប្រឆាំងអ៊ីស្រាអែល និងស្បថភក្តីភាពចំពោះអ្នកដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ (Wilayat al-Faqih)។ ក្រោយមក ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ លិខិតបញ្ជាក់ជំហរថ្មីមួយត្រូវបានចេញ ដោយបន្ទន់ភាសា និងផ្តោតលើផលប្រយោជន៍ជាតិលីបង់ច្រើនជាងមុន។

Dអ្នកដឹកនាំ — ពីអតីតដល់បច្ចុប្បន្ន

អគ្គលេខាធិការទីមួយរបស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ គឺ ស៊ូបហ៊ី អាល់-តូហ្វែលី (១៩៨៩–១៩៩១)។ គាត់ត្រូវបានបន្តដោយ អាបាស អាល់-មូសាវី (១៩៩១–១៩៩២) ប៉ុន្តែត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតក្នុងខែកុម្ភៈ ១៩៩២ ដោយវាយប្រហារជាមួយឧទ្ធម្ភាគចក្រ។

ការស្លាប់របស់អាល់-មូសាវី នាំមកនូវអ្នកដឹកនាំដែលជានិមិត្តសញ្ញាបំផុតរបស់ចលនា — ហាសសាន់ ណាសរ៉ូឡាស់ ដែលឡើងកាន់តំណែងនៅអាយុត្រឹមតែ ៣១ឆ្នាំ។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអស់រយៈពេលជាង៣០ឆ្នាំ (១៩៩២–២០២៤) ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ បានក្លាយជាកម្លាំងនយោបាយ-យោធាដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតនៅលីបង់ និងជាទង់ជាតិនាំមុខនៃ «អ័ក្សតស៊ូមតិ» របស់អ៊ីរ៉ង់។

ថ្ងៃទី២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៤ ណាសរ៉ូឡាស់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់អ៊ីស្រាអែលទៅលើទីស្នាក់ការកណ្តាលក្រោមដីរបស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ក្នុងតំបន់ដាហៀ (ជាយក្រុងបេរូតខាងត្បូង) ក្រោយរលកវាយប្រហារឧបករណ៍ pager និង walkie-talkie ដែលផ្ទុះលើខ្លួនអ្នកសកម្មជនហេហ្ស៊្បុលឡាស់ក្នុងខែតែមួយ។ ថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា ២០២៤ ណាអឹម កាសសិម សមាជិកស្ថាបនិកនិងអនុប្រធានយូរអង្វែងរបស់ចលនា ត្រូវបានតែងតាំងជាអគ្គលេខាធិការថ្មី ដឹកនាំចលនាដែលចុះខ្សោយធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។

Eមនោគមវិជ្ជា Wilayat al-Faqih និងទ្រឹស្តីតស៊ូ

ខាងលទ្ធិសាសនា ហេហ្ស៊្បុលឡាស់កាន់អ៊ីស្លាមនិយមស៊ីអ៊ីត ១២អ៊ីម៉ាម ដែលដើមកំណើតលទ្ធិសាសនាមកពីខូម៉េនីនិយម។ គោលលទ្ធិស្នូលគឺ Wilayat al-Faqih — ជំនឿថាអ្នកដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ជាអំណាចសាសនា-នយោបាយកំពូលបំផុត ក្តីតស៊ូជាកាតព្វកិច្ចខាងសាសនាចំពោះសមាជិកទាំងអស់។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមប្រឹក្សា Shura ផ្ទាល់របស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ជាអ្នកសម្រេចចិត្តជាក់ស្តែងប្រចាំថ្ងៃ។

ចលនានេះលើកយកគោលការណ៍ប្រឆាំងអាណានិគមនិយម ប្រឆាំងសែយោនីនិយម (anti-Zionism) និងលទ្ធិភូតអ៊ីស្លាមឆ្លងកាត់ព្រំដែន (pan-Islamism) ព្រមទាំងជំហរអភិរក្សខាងសង្គមផងដែរ។ គោលគំនិត «ការតស៊ូ» (al-Muqawama) ជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណ — ការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងអ៊ីស្រាអែល និងឥទ្ធិពលលោកខាងលិច ត្រូវបានចាត់ទុកជាកាតព្វកិច្ចខាងសាសនា មិនមែនត្រឹមតែជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយប៉ុណ្ណោះទេ។

ខាងឯការចាត់ថ្នាក់ខាងក្រៅ ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ខ្លួនឯងបដិសេធថាមានការបែងចែក «ផ្នែកនយោបាយ» និង «ផ្នែកយោធា» ដោយបង្ហាញខ្លួនជាចលនារួបរួមតែមួយ។ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចមានទស្សនៈខុសគ្នា — សហភាពអឺរ៉ុបធ្លាប់ចាត់ថ្នាក់តែ «ផ្នែកយោធា» ជាភេរវកម្ម ខណៈចក្រភពអង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់ហាមឃាត់ចលនាទាំងមូល។

Fកាលប្បវត្តិសង្ខេប (១៩៨២–២០២៦)

Gរចនាសម្ព័ន្ធអង្គការ និងថវិកា

ហេហ្ស៊្បុលឡាស់រួមបញ្ចូលទាំងសភានយោបាយ បណ្តាញកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងបណ្តាញហិរញ្ញវត្ថុទូលំទូលាយ ស្ថិតនៅក្រោមក្រុមប្រឹក្សា Shura តែមួយ។

ផ្នែកនយោបាយ

ក្រុមសភានីតិបញ្ញត្តិហៅថា «ភក្តីភាពចំពោះការតស៊ូ» (Loyalty to the Resistance) បានឈ្នះ ១៣/១២៨អាសនៈ ក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២២ (ប្រមាណ១៥ជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្តដល់ឆ្នាំ ២០២៥)។ ចលនានេះកាន់តំណែងក្នុងគណរដ្ឋមន្ត្រីជាបន្តបន្ទាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៥ (ក្រសួង ២ចាប់ពីដើមឆ្នាំ ២០២៥)។

ផ្នែកយោធា

ហៅថា «ការតស៊ូអ៊ីស្លាម» ឬក្រុមប្រឹក្សាចេតយ៉ាទ (Jihad Council) រួមមានកម្លាំងពិសេសដ៏ឆ្នើមហៅថា «កម្លាំងរ៉ាដវ៉ាន់» (Radwan Force) ដែលធ្លាប់មានចំនួនប្រមាណ៥.០០០នាក់មុនការបាត់បង់ធំក្នុងសង្គ្រាមឆ្នាំ២០២៤-២០២៦។

ខាងឯថវិកា ក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០១៨ ថាហេហ្ស៊្បុលឡាស់ទទួលថវិកាផ្ទាល់ពីអ៊ីរ៉ង់ប្រមាណ៧០០លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ បន្ថែមលើមូលនិធិពីបណ្តាញជំនួញលីបង់-ជនភៀសខ្លួននៅបរទេស (អាហ្វ្រិកខាងលិច តំបន់ព្រំដែនបីប្រទេសអាមេរិកខាងត្បូង)។ សមាគម Al-Qard al-Hasan ដែលដើរតួជា «ធនាគាររបស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់» ត្រូវបានក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកជាបណ្តាញហិរញ្ញវត្ថុមួយផងដែរ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានផ្ទេរប្រាក់ប្រមាណ១ពាន់លានដុល្លារតាមប្រព័ន្ធ hawala ឆ្លងកាត់អ៊ីរ៉ាក់ ទួរគី និងអារ៉ាប់រួម ដើម្បីគេចវេសពីទណ្ឌកម្ម។

Hទឹកដី និងមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការ

Iការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិ

ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ខុសគ្នាទាំងស្រុងតាមប្រទេស — ចាប់ពីអង្គការភេរវកម្មពេញលេញ រហូតដល់បក្សនយោបាយស្របច្បាប់។

ប្រទេសដែលចាត់ថ្នាក់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ជាអង្គការភេរវកម្ម (ទាំងអង្គភាព ឬយ៉ាងហោចណាស់ផ្នែកយោធា) រួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក (FTO ១៩៩៧) កាណាដា អ៊ីស្រាអែល អាហ្សង់ទីន បារ៉ែន ហូឡង់ អាល្លឺម៉ង់ (ចាត់ថ្នាក់អង្គភាពទាំងមូលឆ្នាំ២០២០) អង់គ្លេស (អង្គភាពទាំងមូលឆ្នាំ២០១៩) ក្រុមប្រទេស GCC និង លីគអារ៉ាប់ (២០១៦ ជាមួយករណីលើកលែងខ្លះ) អូស្ត្រាលី ប៉ារ៉ាហ្គាយ និងប្រទេសមួយចំនួនទៀត។

សហភាពអឺរ៉ុប ចាត់ថ្នាក់តែ «ផ្នែកយោធា» ជាភេរវកម្មចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៣ ដែលរងការរិះគន់ថាមានលក្ខណៈសិប្បនិម្មិត ព្រោះហេហ្ស៊្បុលឡាស់ខ្លួនឯងបដិសេធថាមានការបែងចែកបែបនេះ។

ផ្ទុយទៅវិញ លីបង់ ចាត់ទុកហេហ្ស៊្បុលឡាស់ជាបក្សនយោបាយស្របច្បាប់ដែលមានអាសនៈក្នុងសភា និងគណរដ្ឋមន្ត្រី ខណៈ រុស្ស៊ី ចិន និងប្រទេសជាច្រើននៅតំបន់លោកខាងលិចមិនផ្តោត មិនបានចាត់ថ្នាក់ជាអង្គការភេរវកម្មនោះទេ ហើយបន្តចរចាការទូតជាមួយចលនានេះជាធម្មតា។

Jនិមិត្តសញ្ញា ទង់ជាតិ

ទង់ជាតិហេហ្ស៊្បុលឡាស់មានផ្ទៃពណ៌លឿង តុបតែងដោយអក្សរ និងរូបភាពពណ៌បៃតង៖ កណ្តាប់ដៃលើកខ្ពស់កាន់កាំភ្លើងអាកា-៤៧ បង្កើតជារាងអក្សរអារ៉ាប់ «ហ៊» (ح) សញ្ញារបស់ពាក្យ «ហ៊ីស្ប» (Hizb)។ ក្រៅពីនេះ មានរូបភាពគម្ពីរគូរអាន ផែនទីភពផែនដី និងអក្សរអារ៉ាប់សរសេរឈ្មោះពេញ «ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ — ការតស៊ូអ៊ីស្លាមនៅលីបង់» ព្រមទាំងឃ្លាគម្ពីរគូរអានពីខ៥:៥៦។

ពណ៌លឿងលើទង់ ជាប់ទាក់ទងទៅនឹងស្លាកសញ្ញារបស់ IRGC និងបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ ខណៈពណ៌បៃតងជាពណ៌ប្រពៃណីភ្ជាប់ជាមួយអ៊ីស្លាម។ រូបភាពកណ្តាប់ដៃកាន់កាំភ្លើងបញ្ជាក់ថាការតស៊ូប្រដាប់អាវុធជាចំណុចស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណចលនា មិនមែនត្រឹមតែជាមធ្យោបាយបណ្តោះអាសន្ននោះទេ។

K«អ័ក្សតស៊ូមតិ» របស់អ៊ីរ៉ង់

ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ជាគំរូដើម និងសមាជិកមានសមត្ថភាពយោធាខ្ពស់បំផុតនៃបណ្តាញ «អ័ក្សតស៊ូមតិ» (Axis of Resistance) របស់អ៊ីរ៉ង់។

បណ្តាញនេះរួមមានហាម៉ាស និងចលនាជេហាដអ៊ីស្លាមប៉ាឡេស្ទីន (ហ្គាហ្សា/ដងទឹកលិច) ចលនាហ៊ូទី (យេម៉ែន) និងក្រុមប្រយុទ្ធស៊ីអ៊ីតអ៊ីរ៉ាក់ (ដូចជា Kataib Hezbollah)។ ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ធ្លាប់ដើរតួជាអ្នកហ្វឹកហាត់ និងផ្គត់ផ្គង់អាវុធដល់ក្រុមទាំងនេះ រួមទាំងជនជាតិហ៊ូទីផងដែរ តាមរបាយការណ៍ជាច្រើន។

ការសម្របសម្រួលរវាងក្រុមទាំងនេះមានលក្ខណៈធូររលុង មិនមែនជាការបញ្ជាកណ្តាលតឹងរ៉ឹងទេ ប៉ុន្តែមានគោលដៅរួមក្នុងការបង្កសម្ពាធលើអ៊ីស្រាអែល សហរដ្ឋអាមេរិក និងរដ្ឋឈូងសមុទ្រ។ ចាប់តាំងពីខែតុលា ២០២៣ បណ្តាញនេះបានធ្វើយុទ្ធនាការសម្ពាធច្រើនជួរតាមចង្វាក់ស្រដៀងគ្នាប្រឆាំងអ៊ីស្រាអែល ទោះបីក្រុមនីមួយៗនៅតែរក្សាឯករាជ្យភាពប្រតិបត្តិការផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដោយ។

Lរូបភាព

ជម្រើសរូបភាពខាងក្រោមបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពផ្សេងៗនៃចលនាហេហ្ស៊្បុលឡាស់ ចាប់ពីអ្នកដឹកនាំ រហូតដល់ទីតាំងសំខាន់ៗ។ ចុចលើរូបភាពនីមួយៗដើម្បីមើលទំហំពេញ។

សុន្ទរកថាណាសរ៉ូឡាស់ ២០២៣ ពិធីបុណ្យសព ២០២៥ ណាអឹម កាសសិម ផែនទីភាគខាងត្បូងលីបង់ ក្រុងបេរូត ដាហៀ

Mសកម្មភាពមនុស្សធម៌ និងសេវាសង្គម

ការគាំទ្រដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់ក្នុងចំណោមសហគមន៍ស៊ីអ៊ីតលីបង់ មិនមែនកើតចេញពីអាវុធតែម៉្យាងទេ — ចលនានេះក៏ដំណើរការបណ្តាញសេវាសង្គមទូលំទូលាយស្របគ្នាជាមួយរដ្ឋលីបង់ខ្សោយផងដែរ។

អង្គការស្តារឡើងវិញ Jihad al-Bina ធ្វើការស្តារផ្ទះ ផ្លូវថ្នល់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោយការវាយប្រហាររបស់អ៊ីស្រាអែលម្តងហើយម្តងទៀត។ ខាងសុខាភិបាល ចលនាដំណើរការមន្ទីរពេទ្យប្រមាណ៤កន្លែង និងគ្លីនិកប្រមាណ១២កន្លែង ផ្តល់សេវាថែទាំតម្លៃទាបដល់សហគមន៍ស៊ីអ៊ីតដែលមិនសូវទទួលបានសេវាពីរដ្ឋ។

ខាងអប់រំ មានសាលារៀនប្រមាណ១២កន្លែង បន្ថែមលើអាហារូបករណ៍។ «វិទ្យាស្ថានវីរជន» (Al-Shahid) ផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ និងលំនៅដ្ឋានដល់គ្រួសារអ្នកចម្បាំងស្លាប់។ សមាគម Al-Qard al-Hasan ផ្តល់កម្ចីមិនគិតការប្រាក់ដល់សហគមន៍ ខណៈពេលដែលត្រូវបានក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកជាបណ្តាញហិរញ្ញវត្ថុរបស់ចលនាផងដែរ។ ខាងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ចលនាដំណើរការទូរទស្សន៍ Al-Manar និងវិទ្យុ Al-Nour។ បណ្តាញនេះជួយបំពេញចន្លោះប្រហោងដែលរដ្ឋលីបង់ខ្សោយ និងចែកបំបែកតាមនិកាយបន្សល់ទុក ជាមូលហេតុមួយពន្យល់ពីអត្តសញ្ញាណ «រដ្ឋក្នុងរដ្ឋ» របស់ហេហ្ស៊្បុលឡាស់។

Nការយល់ច្រឡំ

Oសំណួរ-ចម្លើយ

Pប្រភពយោង