០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ IARC ជាអ្វី?

ទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវមហារីក (International Agency for Research on Cancer — IARC) គឺជាភ្នាក់ងារឯកទេសផ្នែកមហារីករបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥ មានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុង Lyon ប្រទេសបារាំង។ ខុសពីនាយកដ្ឋានផ្សេងទៀតរបស់ WHO ដែលច្រើនផ្តោតលើគោលនយោបាយ ឬកម្មវិធីជំរុញសុខភាពផ្ទាល់ IARC ជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ-វិទ្យាសាស្ត្រសុទ្ធសាធ មានស្លាកសញ្ញាផ្ទាល់ខ្លួនថា «ការស្រាវជ្រាវមហារីក សម្រាប់ការបង្ការមហារីក» (cancer research for cancer prevention)។ ភារកិច្ចស្នូលមួយក្នុងចំណោមភារកិច្ចជាច្រើនរបស់ខ្លួន គឺកម្មវិធី IARC Monographs — ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ ១៩៧១ — ដែលកោះប្រជុំក្រុមអ្នកជំនាញឯករាជ្យអន្តរជាតិ ដើម្បីវាយតម្លៃភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រដែលបោះពុម្ពផ្សាយជាសាធារណៈ លើសារធាតុគីមី ការងារ ឥរិយាបថ ការឆ្លងមេរោគ ឬកត្តាបរិស្ថានផ្សេងៗ ថាតើពួកវាអាចបង្កមហារីកដល់មនុស្សដែរឬទេ។

រហូតដល់ភាគទី ១៤២ (គិតត្រឹមកាលបរិច្ឆេទផ្សព្វផ្សាយចុងក្រោយរបស់កម្មវិធី) IARC បានវាយតម្លៃសារធាតុ ឬកត្តារាប់ពាន់មកហើយ ដោយបែងចែកជា៤ក្រុមតាមកម្រិតជំនឿជឿជាក់នៃភស្តុតាង — មិនមែនតាមកម្រិតគ្រោះថ្នាក់ ឬលទ្ធភាពកើតឡើងជាក់ស្តែងឡើយ។ ចំណុចនេះហាក់ដូចជាបញ្ហាបច្ចេកទេសតូចមួយ ប៉ុន្តែជាមូលហេតុចម្បងនៃការភាន់ច្រឡំសាធារណៈជាច្រើនទសវត្សរ៍មកនេះ — ចំណុចដែលអត្ថបទនេះនឹងឆ្លុះបញ្ចាំងលម្អិតនៅផ្នែក D។ សំខាន់ត្រូវកត់សម្គាល់ពីដើមផងដែរថា IARC មិនមែនជាអង្គភាពបទបញ្ជា មិនហាមឃាត់ មិនអនុញ្ញាត និងមិនកំណត់ច្បាប់ប្រើប្រាស់សម្រាប់សារធាតុណាមួយដោយផ្ទាល់ឡើយ — លទ្ធផលចាត់ថ្នាក់របស់ខ្លួនគ្រាន់តែជាធាតុចូលមួយក្នុងចំណោមធាតុចូលជាច្រើន ដែលអង្គភាពបទបញ្ជាថ្នាក់ជាតិ ឬតំបន់ប្រើប្រកបជាមួយទិន្នន័យប្រភពការប៉ះពាល់ជាក់ស្តែង ដើម្បីសម្រេចគោលនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួន។

០២របៀបធ្វើការ៖ ក្រុមអ្នកជំនាញឯករាជ្យ វាយតម្លៃភស្តុតាងយ៉ាងណា?

ការចាត់ថ្នាក់នីមួយៗរបស់ IARC មិនមែនចេញពីបុគ្គលិកអចិន្ត្រៃយ៍របស់ខ្លួនផ្ទាល់ធ្វើសេចក្តីសម្រេចនោះទេ។ សម្រាប់សារធាតុ ឬកត្តានីមួយៗ IARC កោះប្រជុំ «ក្រុមការងារ» (Working Group) បណ្តោះអាសន្នមួយ ដែលមានអ្នកជំនាញអន្តរជាតិដែលត្រូវបានអញ្ជើញ ជាធម្មតាប្រមាណ ២០-៣០ នាក់ មកពីប្រទេសផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីត្រួតពិនិត្យផងគ្នាឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រ។ សមាជិកទាំងអស់ត្រូវឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យផលប្រយោជន៍ប៉ះទង្គិច (conflict of interest) យ៉ាងម៉ត់ចត់ជាមុន — ច្បាប់នេះកាន់តែតឹងរឹងឡើងបន្ទាប់ពីការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព «Preamble» ដែលជាឯកសារវិធីសាស្ត្រផ្លូវការរបស់កម្មវិធីនេះ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ — ដោយហាមឃាត់មិនឲ្យអ្នកមានទំនាក់ទំនងហិរញ្ញវត្ថុជាមួយឧស្សាហកម្មពាក់ព័ន្ធ ចូលរួមជាសមាជិកឧបករណ៍សម្រេចចិត្តបាន។

ក្រុមការងារត្រួតពិនិត្យភស្តុតាងតាមប្រភេទបីស្រទាប់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា៖ (១) ការសិក្សាឆ្លុះបញ្ចាំងលើមនុស្សពិត (epidemiological studies) (២) ការសិក្សាលើសត្វពិសោធន៍ និង(៣) ភស្តុតាងយន្តការជីវសាស្ត្រ ឬទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត (mechanistic data) — ដូចជាការសិក្សាកម្រិតកោសិកា។ សម្រាប់ស្រទាប់នីមួយៗ ក្រុមការងារវាយតម្លៃថាភស្តុតាង «គ្រប់គ្រាន់» (sufficient) «មានកម្រិត» (limited) ឬ «មិនគ្រប់គ្រាន់» (inadequate) — រួចបញ្ចូលការវាយតម្លៃទាំងបីស្រទាប់ចូលគ្នា ដើម្បីសម្រេចលើក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ចុងក្រោយ តាមគោលការណ៍ដែលចែងក្នុងឯកសារ Preamble to the IARC Monographs។ ចំណុចសំខាន់មួយ — IARC ត្រួតពិនិត្យតែឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រដែលបោះពុម្ពផ្សាយជាសាធារណៈប៉ុណ្ណោះ មិនធ្វើពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវថ្មីដោយខ្លួនឯងទេ — ចំណុចនេះនឹងក្លាយជាបញ្ហាជជែកវែកញែកសំខាន់នៅផ្នែក F ខាងក្រោម ពេលប្រៀបធៀបជាមួយវិធីសាស្ត្ររបស់អង្គភាពបទបញ្ជា។

០៣ក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ទាំង៤៖ Group 1, 2A, 2B, 3 ជាអ្វី?

លទ្ធផលចុងក្រោយនៃដំណើរការវាយតម្លៃខាងលើ គឺការដាក់សារធាតុ ឬកត្តានោះទៅក្នុងក្រុមណាមួយក្នុងចំណោម៤ក្រុម — សុទ្ធតែវាស់ស្ទង់ «កម្រិតជំនឿជឿជាក់លើភស្តុតាង» ថាមានទំនាក់ទំនងហេតុ-ផលពិតឬអត់ មិនមែនវាស់ស្ទង់ទំហំហានិភ័យឡើយ។ សូមកត់សម្គាល់ថា ធ្លាប់មានក្រុមទី៥ («Group 4 — ប្រហែលជាមិនបង្កមហារីក») ប៉ុន្តែត្រូវបានលុបចោលក្នុងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព Preamble ឆ្នាំ ២០១៩ ព្រោះមានតែសារធាតុមួយប៉ុណ្ណោះ (caprolactam) ធ្លាប់ស្ថិតក្នុងក្រុមនោះពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្រកម្មវិធី — ត្រូវបានប្តូរទៅ Group 3 វិញ។

០៤ចំណុចស្នូល៖ «គ្រោះថ្នាក់សក្តានុពល» ខុសពី «ហានិភ័យជាក់ស្តែង» យ៉ាងណា?

នេះជាចំណុចដែលអត្ថបទនេះទាំងមូលកសាងជុំវិញ។ IARC វាស់ស្ទង់តែ «hazard identification» (ការកំណត់អត្តសញ្ញាណគ្រោះថ្នាក់សក្តានុពល) — ពោលគឺ សំណួរ«តើសារធាតុនេះអាចបង្កមហារីកបានទេ ក្នុងកាលៈទេសៈណាមួយក៏ដោយ ទោះបីជាកម្រិតប៉ះពាល់ខ្ពស់ខុសពីជីវិតពិត»។ ចំណែក «risk assessment» (ការវាយតម្លៃហានិភ័យជាក់ស្តែង) ជាសំណួរខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ «តើក្នុងកម្រិតប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងធម្មតា (ដូសទឹកទាបប៉ុន្មាន ញឹកញាប់ប៉ុនណា រយៈពេលប៉ុន្មាន) លទ្ធភាពជាក់ស្តែងដែលវានឹងបង្កមហារីកមានប៉ុនណា»។ អង្គភាពដូចជា EPA សហរដ្ឋអាមេរិក និង EFSA សហភាពអឺរ៉ុប ធ្វើការវាយតម្លៃប្រភេទទីពីរនេះ — ដោយបញ្ចូលទិន្នន័យកម្រិតដូស របៀបប៉ះពាល់ជាក់ស្តែង និងព្រំដែនប្រើប្រាស់អនុញ្ញាតតាមច្បាប់ផងដែរ។

គោលការណ៍បុរាណនៃជាតិពុលវិទ្យា (toxicology) ដែលបានចែងតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៦ ដោយ Paracelsus គឺ «ដូសទឹកជាអ្នកកំណត់ថាជាថ្នាំពុលឬអត់» (the dose makes the poison)។ សូម្បីតែទឹក ឬកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ ក៏អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ក្នុងកម្រិតប៉ះពាល់ខ្លាំង ឬយូរដែរ — តាមពិត កាំរស្មីអុលត្រាវីយូឡេពីព្រះអាទិត្យខ្លួនឯង ក៏ស្ថិតក្នុង Group 1 ដូចគ្នា ព្រោះមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ថា ការប៉ះពាល់ខ្លាំង/យូរអាចបង្កមហារីកស្បែក។ ប៉ុន្តែនោះមិនមានន័យថា ការដើរក្រៅផ្ទះមួយភ្លែតក្នុងអាកាសធាតុស្រទុំ មានហានិភ័យស្មើនឹងការហាលថ្ងៃច្រើនម៉ោងជាប់ៗគ្នាឡើយ — ក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ Group 1 ដូចគ្នា ប៉ុន្តែហានិភ័យជាក់ស្តែងខុសគ្នាឆ្ងាយតាមកម្រិតប៉ះពាល់។ គោលការណ៍ដូចគ្នានេះពន្យល់ថា ហេតុអ្វី Group 1 អាចផ្ទុកទាំងបារីជក់ (ហានិភ័យខ្ពស់ខ្លាំង) និងសាច់កែច្នៃ (ហានិភ័យតូចជាងច្រើន) ក្នុងពេលតែមួយ — ចំណុចដែលផ្នែក G នឹងបង្ហាញលម្អិត។

០៥ហេតុអ្វីសាធារណជនច្រឡំជានិច្ច?

ចម្លើយសាមញ្ញបំផុត៖ ពាក្យ «Group 1 — បង្កមហារីកដល់មនុស្ស» ស្តាប់ទៅដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើវត្ថុនោះគ្រោះថ្នាក់ប៉ុនណា ខណៈតាមពិត វាគ្រាន់តែប្រាប់ថា ភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការសន្និដ្ឋានថា ទំនាក់ទំនងហេតុ-ផលមានស្រាប់ ក្នុងកាលៈទេសៈណាមួយក៏ដោយ។ កាសែត និងបណ្តាញសង្គមភាគច្រើនចម្លងចំណងជើងសារព័ត៌មានផ្លូវការ ដោយកាត់ចោលពាក្យបន្ថែម («ក្នុងកម្រិតប៉ះពាល់ខ្ពស់» ឬ «ក្នុងលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់») ព្រោះខ្លីជាងចាប់អារម្មណ៍អ្នកអានជាង — ដូចជា «WHO៖ សាច់កែច្នៃបង្កមហារីកដូចបារី» ខណៈអត្ថបទពេញលេញ ដែលចែងបរិបទត្រឹមត្រូវ ជារឿយៗអានតិចជាងចំណងជើងខ្លួនឯង។

ការសិក្សាស្តីពីទំនាក់ទំនងវិទ្យាសាស្ត្រហានិភ័យ (risk communication) ក៏កត់សម្គាល់ថា ព័ត៌មានដែលភ្ជាប់ជាមួយពាក្យគួរឲ្យខ្លាចដូចជា «មហារីក» «WHO» ស្រាប់តែធ្វើឲ្យអារម្មណ៍ថាហានិភ័យខ្ពស់ ទោះបីជាទំហំហានិភ័យជាក់ស្តែងតូចក៏ដោយ។ លើសពីនេះ ការដែល IARC ជាផ្នែកមួយនៃ WHO ក៏បង្កភាពច្រឡំបន្ថែម ព្រោះសាធារណជនច្រើនស្មានថា ការចាត់ថ្នាក់ណាមួយពី WHO ស្មើនឹង «អនុសាសន៍គោលនយោបាយផ្លូវការ» ខណៈតាមពិត IARC ជាផ្នែកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ ដែលមិនធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យ ឬចេញអនុសាសន៍ប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់ឡើយ (សូមមើលផ្នែក A)។

០៦ករណីសិក្សា ១៖ គ្លីហ្វូសាត ២០១៥ និងជម្លោះជាមួយ EPA/EFSA

ខែមីនា ២០១៥ ក្រុមការងារ IARC (ភាគទី ១១២) បានចាត់ថ្នាក់គ្លីហ្វូសាត — ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយបំផុតលើពិភពលោក (គីមីស្នូលក្នុងផលិតផលដូចជា Roundup) — ជា Group 2A «ប្រហែលជាបង្កមហារីកដល់មនុស្ស»។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាននេះផ្អែកលើភស្តុតាង «មានកម្រិត» លើមនុស្ស (ការសិក្សាឆ្លុះបញ្ចាំងលើកសិករប៉ះពាល់ការងារ) បូកនឹងភស្តុតាង «គ្រប់គ្រាន់» លើសត្វសាកល្បង ព្រមទាំងភស្តុតាងយន្តការជីវសាស្ត្រគាំទ្រ (ការខូចខាតក្រូម៉ូសូម)។ លទ្ធផលនេះផ្ទុយផ្ទាល់ជាមួយសេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គភាពបទបញ្ជាចម្បងពីរផ្សេងទៀត៖ EPA សហរដ្ឋអាមេរិក (២០១៧ បញ្ជាក់ឡើងវិញ ២០២០) និង EFSA សហភាពអឺរ៉ុប (២០១៥ និងការបន្តអាជ្ញាបណ្ណឡើងវិញឆ្នាំ ២០២៣) ដែលទាំងពីរសន្និដ្ឋានថា គ្លីហ្វូសាត «មិនទំនងជាបង្កមហារីកដល់មនុស្ស» ក្នុងកម្រិតប៉ះពាល់ជាក់ស្តែងធម្មតា។

ភាពខុសគ្នាចម្បងមិនមែនកើតចេញពីទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រខុសគ្នាទាំងស្រុងនោះទេ — ភាគច្រើនកើតចេញពីវិសាលភាព និងវិធីសាស្ត្រខុសគ្នា។ ដូចបានពន្យល់ក្នុងផ្នែក B ខាងលើ IARC ត្រួតពិនិត្យតែឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រដែលបោះពុម្ពផ្សាយជាសាធារណៈប៉ុណ្ណោះ ខណៈ EPA និង EFSA ក៏ត្រួតពិនិត្យទិន្នន័យសិក្សាឧស្សាហកម្មដែលមិនទាន់បោះពុម្ពជាសាធារណៈ (ដែលក្រុមហ៊ុនដាក់ជូនក្នុងឯកសារស្នើសុំចុះបញ្ជីអាជ្ញាបណ្ណ) ព្រមទាំងធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យពេញលេញ ដោយបញ្ចូលទិន្នន័យកម្រិតដូស និងព្រំដែនប្រើប្រាស់ស្របច្បាប់ — ខុសពី IARC ដែលមិនធ្វើជំហាននេះទេ។ អ្នករិះគន់ខ្លះ រួមទាំងអ្នកជំនាញរោគរាតត្បាតវិទ្យា Geoffrey Kabat ក្នុង Forbes ឆ្នាំ ២០១៧ បានលើកឡើងថា សេចក្តីព្រាងចុងក្រោយមានការកែសម្រួលសេចក្តីសន្និដ្ឋានលើការសិក្សាសត្វមួយចំនួន ហើយទីប្រឹក្សាពិសេសម្នាក់របស់ក្រុមការងារ ធ្លាប់ចុះកិច្ចសន្យាផ្នែកច្បាប់ជាមួយក្រុមមេធាវីប្តឹង Monsanto ដោយមិនបានប្រកាសផលប្រយោជន៍ប៉ះទង្គិចនេះជាមុន។ IARC ខ្លួនឯង តាមឯកសារឆ្លើយតបផ្លូវការ បដិសេធការកែសម្រួលដោយចេតនា ដោយពន្យល់ថា ការផ្លាស់ប្តូរសេចក្តីសន្និដ្ឋានឆ្លុះបញ្ចាំងការសម្រេចរួមរបស់ក្រុមការងារ មិនមែនការកែសម្រួលឯកតោភាគីទេ ហើយការទុកសេចក្តីព្រាងជាការសម្ងាត់ ជាការអនុវត្តស្តង់ដារនៃគណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិជាច្រើន ដើម្បីការពារអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពីសម្ពាធឧស្សាហកម្ម។

ជម្លោះវិទ្យាសាស្ត្រនេះមិនបានស្ថិតក្នុងព្រំដែនសិក្សាមួយប៉ុណ្ណោះទេ — ការចាត់ថ្នាក់ Group 2A របស់ IARC ត្រូវបានលើកយកទៅប្រើជាភស្តុតាងស្នូលក្នុងបណ្តឹងតុលាការរាប់ម៉ឺនករណីនៅសហរដ្ឋអាមេរិកប្រឆាំងក្រុមហ៊ុន Monsanto/Bayer (ម្ចាស់ផលិតផល Roundup) ដោយអ្នកជំងឺមហារីកឈាមប្រភេទ non-Hodgkin lymphoma ជាច្រើននាក់ជាប់ឈ្នះសំណងធំៗនៅតុលាការមួយចំនួន — ខណៈក្រុមហ៊ុន Bayer បន្តអះអាងជំហររបស់ EPA/EFSA ថាផលិតផលរបស់ខ្លួនមានសុវត្ថិភាព ក្នុងកម្រិតប្រើប្រាស់តាមស្លាកសញ្ញា។ សហភាពអឺរ៉ុបខ្លួនឯង បន្តអាជ្ញាបណ្ណគ្លីហ្វូសាតរហូតដល់ថ្ងៃទី១៥ ធ្នូ ២០៣៣ ក្រោយការទាមទារឲ្យផ្តល់ភស្តុតាងបន្ថែម — បង្ហាញថា សូម្បីតែអង្គភាពបទបញ្ជាដែលធ្លាប់ខ្វែងគំនិតគ្នា ក៏មិនទាន់ដល់ការហាមឃាត់ពេញលេញនោះទេ។

០៧ករណីសិក្សា ២៖ សាច់កែច្នៃ ២០១៥ ធៀបនឹងបារី

ខែតុលា ២០១៥ ក្រុមការងារ IARC (ភាគទី ១១៤) ដាក់ សាច់កែច្នៃ (ដូចជា សាច់ក្រកក្រៀម សាច់ជក់ផ្សែង ឬសាច់កែច្នៃដោយប្រៃ ឬសារធាតុរក្សាទុក) ចូលទៅក្នុង Group 1 «បង្កមហារីកដល់មនុស្ស» — ក្រុមចំណាត់ថ្នាក់ដូចគ្នាទៅនឹងបារីជក់ និងអាសបិស — ដោយផ្អែកលើភស្តុតាង «គ្រប់គ្រាន់» ថាការទទួលទានទាក់ទងនឹងមហារីកពោះវៀនធំ។ សាច់ក្រហម (មិនកែច្នៃ) ត្រូវបានដាក់ក្នុង Group 2A «ប្រហែលជាបង្កមហារីក» ដោយផ្អែកលើភស្តុតាង «មានកម្រិត» តែប៉ុណ្ណោះ។ ព័ត៌មានចេញផ្សាយពេលនោះ បង្កជាចំណងជើងសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោកភ្លាមៗ — មួយចំនួនអានទៅដូចជា «WHO៖ សាច់ក្រកបង្កមហារីកដូចបារី»។

ដើម្បីទប់ស្កាត់ការភាន់ច្រឡំនេះជាមុន IARC ខ្លួនឯងបានចេញផ្សាយឯកសារ សំណួរ-ចម្លើយផ្លូវការ (Q&A) ភ្លាមៗក្នុងថ្ងៃចេញផ្សាយលទ្ធផល ដោយបញ្ជាក់ច្បាស់ថា ការចាត់ថ្នាក់ក្នុងក្រុមតែមួយ មិនមានន័យថាហានិភ័យស្មើគ្នា ជាមួយបារីជក់ឡើយ — គ្រាន់តែមានន័យថា ភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រគាំទ្រការមានទំនាក់ទំនងហេតុ-ផលមានកម្រិតជំនឿជឿជាក់ស្មើគ្នា។ តាមទិន្នន័យដែល IARC ខ្លួនឯងផ្សព្វផ្សាយ ការទទួលទានសាច់កែច្នៃ ៥០ក្រាមក្នុងមួយថ្ងៃ (ប្រហែលសាច់ក្រកពីរដុំ) ភ្ជាប់ជាមួយការកើនហានិភ័យទាក់ទងគ្នា (relative risk) នៃមហារីកពោះវៀនធំប្រមាណ ១៨% — ខណៈការជក់បារីភ្ជាប់ជាមួយការកើនហានិភ័យទាក់ទងគ្នានៃមហារីកសួតរាប់ដប់ដងឡើងទៅ (អាស្រ័យលើការសិក្សា)។ ទំហំហានិភ័យខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់ ទោះបីជាចំណាត់ថ្នាក់ «កម្រិតជំនឿជឿជាក់» ដូចគ្នាក៏ដោយ — នេះជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងបំផុតនៃចំណុចដែលផ្នែក D បានលើកឡើងជាមុន។

០៨ករណីសិក្សា ៣៖ អាស្ប៉ាតែម ២០២៣ និងការងារវេនយប់

ខែកក្កដា ២០២៣ IARC ចាត់ថ្នាក់អាស្ប៉ាតែម (សារធាតុផ្អែមសិប្បនិម្មិតដែលប្រើក្នុងភេសជ្ជៈគ្មានជាតិស្ករ ស្ករគ្មានកាឡូរីជាច្រើនម៉ាក) ជា Group 2B «អាចនឹងបង្កមហារីកដល់មនុស្ស» ដោយផ្អែកលើភស្តុតាង «មានកម្រិត» ពីការសិក្សាឆ្លុះបញ្ចាំងលើមនុស្សចំនួនតែបីការសិក្សា ភ្ជាប់ជាមួយហានិភ័យមហារីកថ្លើម។ ចំណុចសំខាន់មួយដែលខុសពីករណីគ្លីហ្វូសាតឆ្នាំ ២០១៥ គឺ IARC និងគណៈកម្មាធិការជំនាញរួម JECFA (Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives) — ដែលធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យផ្ទាល់ (មិនមែនកំណត់អត្តសញ្ញាណគ្រោះថ្នាក់ដូច IARC ទេ) — បានចេញផ្សាយលទ្ធផលទាំងពីរក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានតែមួយ នៅថ្ងៃតែមួយ ដោយចេតនាចង់ជៀសវាងភាពច្រឡំបែបគ្លីហ្វូសាត។ JECFA សន្និដ្ឋានថា ភស្តុតាងបច្ចុប្បន្នមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរកម្រិតទទួលបានប្រចាំថ្ងៃដែលអាចទទួលយកបាន (Acceptable Daily Intake — ADI) ដែលនៅតែស្ថិតត្រឹម ៤០មីលីក្រាមក្នុងមួយគីឡូក្រាមទម្ងន់រាងកាយ — ស្មើនឹងកំប៉ុងភេសជ្ជៈគ្មានជាតិស្ករជាង៩ដបក្នុងមួយថ្ងៃសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យធម្មតា ទើបនឹងឈានដល់កម្រិតកំណត់នេះ។

ការចេញផ្សាយសំយោគនេះ តំណាងឲ្យការសិក្សាបទពិសោធន៍ស្ថាប័នមួយ — ក្រោយការភាន់ច្រឡំសាធារណៈជុំវិញគ្លីហ្វូសាត IARC និង WHO ខិតខំបញ្ជាក់ភ្លាមៗថា Group 2B «អាចនឹង» មិនស្មើនឹង «គួរតែជៀសវាង» ទេ ហើយហានិភ័យជាក់ស្តែងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតានៅតែទាបខ្លាំង តាមការវាយតម្លៃរបស់ JECFA។

ករណីមុនមួយទៀតដែលបង្កជម្លោះស្រដៀងគ្នា គឺ ការងារវេនយប់ (shift work involving circadian disruption) ដែល IARC ចាត់ថ្នាក់ជា Group 2A តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ដោយផ្អែកលើភស្តុតាងសត្វសាកល្បង និងភស្តុតាងមនុស្សមានកម្រិត ភ្ជាប់ជាមួយការរំខានចង្វាក់ជីវសាស្ត្រ (circadian rhythm) និងការថយចុះអរម៉ូន melatonin — ជាពិសេសទាក់ទងនឹងហានិភ័យមហារីកសុដន់។ ការចាត់ថ្នាក់នេះក៏បង្កចំណងជើងគួរឲ្យព្រួយបារម្ភសម្រាប់កម្មករវេនយប់រាប់លាននាក់ជាសកលដែរ ទោះបីជាទំហំហានិភ័យជាក់ស្តែងនៅមានកម្រិត និងភស្តុតាងបន្តវិវត្តន៍។ ក្រុមការងារ IARC បានធ្វើការវាយតម្លៃឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ (ភាគទី ១២៤) ដោយប្តូរឈ្មោះពី «ការងារវេនដែលបង្កការរំខានចង្វាក់ជីវសាស្ត្រ» ទៅជា «ការងារវេនយប់» ឲ្យច្បាស់ជាងមុន ប៉ុន្តែរក្សាទុកចំណាត់ថ្នាក់ Group 2A ដដែល។ អត្ថបទដាច់ដោយឡែកមួយក្នុងស៊េរីនេះ ស្តីពី នាឡិកាខាងក្នុងរាងកាយ និងការស្រាវជ្រាវលើកម្មករវេនយប់ ពិភាក្សាយន្តការជីវសាស្ត្រនេះលម្អិតជាងនេះ។

០៩ការជជែកវែកញែកវិធីសាស្ត្រ៖ អ្នកការពារ ធៀបនឹងអ្នករិះគន់

អ្នកការពារវិធីសាស្ត្ររបស់ IARC — រួមទាំង IARC ខ្លួនឯង អ្នកជំនាញរោគរាតត្បាតវិទ្យា (epidemiologists) និងអង្គការសុខភាពសាធារណៈជាច្រើន — អះអាងថា ភារកិច្ច «hazard identification» ជាតួនាទីវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់ និងចាំបាច់ដោយចេតនា៖ ការកំណត់ថាតើសារធាតុមួយអាចបង្កមហារីកបានទេ គឺជាជំហានវិទ្យាសាស្ត្រដំបូងចាំបាច់ មុននឹងអង្គភាពបទបញ្ជានីមួយៗអាចធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យតម្រូវតាមបរិបទជាតិខ្លួនឯង។ សាស្ត្រាចារ្យ Neil Pearce នៃ London School of Hygiene & Tropical Medicine ជាមួយអ្នកជំនាញរោគរាតត្បាតវិទ្យាជាង១២០នាក់ បានចេញអត្ថបទការពារដ៏ទូលំទូលាយក្រោយករណីគ្លីហ្វូសាត ដោយអះអាងថា ដំណើរការរបស់ IARC នៅតែត្រឹមត្រូវ ហើយការរិះគន់ឧស្សាហកម្មផ្តល់ថវិកាមួយចំនួន «មិនយុត្តិធម៌ និងគ្មានផលិតភាព»។ ការបំបែកតួនាទីនេះឲ្យដាច់ដោយឡែកពីការវាយតម្លៃហានិភ័យផ្ទាល់ ក៏ជួយការពារកម្មវិធីនេះពីសម្ពាធនយោបាយ ឬពាណិជ្ជកម្មផ្ទាល់ — ដំណើរការត្រួតពិនិត្យផលប្រយោជន៍ប៉ះទង្គិចយ៉ាងម៉ត់ចត់ (ផ្នែក B) និងវិធីសាស្ត្រតម្លាភាពដែលបោះពុម្ពជាសាធារណៈក្នុងឯកសារ Preamble ត្រូវបានលើកឡើងញឹកញាប់ថាជាភស្តុតាងនៃភាពត្រឹមត្រូវនិងស្មើភាពរបស់កម្មវិធីនេះ ដែលបន្តអនុវត្តជាប់លាប់អស់រយៈពេលជាង៥ទសវត្សរ៍មកហើយ។

ចំណែកអ្នករិះគន់ — រួមទាំងអ្នកជំនាញជាតិពុលវិទ្យា (toxicologists) អ្នកជំនាញវាយតម្លៃហានិភ័យ អ្នកកាសែតវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួន និងសមាគមឧស្សាហកម្មដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ — លើកឡើងបញ្ហាចម្បងបីចំណុច៖ ទីមួយ ការទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណជនមិនបានតាមទាន់ការបំបែក hazard-risk ដែលនាំឲ្យក្លាយជាការភ័យតក់ស្លុត ឬការចាត់វិធានការហួសហេតុជាក់ស្តែងក្នុងចំណោមអ្នកប្រើប្រាស់មួយចំនួន។ ទីពីរ វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យតែឯកសារបោះពុម្ព (ផ្នែក B, F) អាចនាំឲ្យខកខានទិន្នន័យបទបញ្ជាមួយចំនួន តាមអ្នករិះគន់ខ្លះ ខណៈអ្នកការពារតបថា វិធីនេះធានាតម្លាភាព ខុសពីទិន្នន័យឧស្សាហកម្មដែលច្រើនតែជាការសម្ងាត់ពាណិជ្ជកម្ម។ ទីបី ក្រុមហ៊ុន និងសមាគមឧស្សាហកម្មដែលរងផលប៉ះពាល់ (ជាពិសេសក្នុងករណីគ្លីហ្វូសាត) បានផ្តល់ថវិកាឲ្យអង្គការស្រាវជ្រាវ និងយុទ្ធនាការទំនាក់ទំនងសាធារណជនមួយចំនួន ដែលរិះគន់វិធីសាស្ត្រ IARC ដោយផ្ទាល់ — ជាព័ត៌មានបរិបទសំខាន់ដែលអ្នកអានគួរដឹង ទោះជាប្រភពថវិកាមិនស្មើនឹងភាពត្រឹមត្រូវនៃខ្លឹមសារនោះក៏ដោយ។

រវាងជំហរទាំងពីរនេះ អ្នកសិក្សាទំនាក់ទំនងវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួន (រួមទាំងអត្ថបទវិភាគក្នុងទស្សនាវដ្តីជំនាញ) បានស្នើថា ដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងបំផុត មិនមែនការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រស្នូលរបស់ IARC ទេ — ប៉ុន្តែជាការកែលម្អការទំនាក់ទំនងសាធារណជនឲ្យប្រសើរឡើង៖ ការចេញផ្សាយសម្ភារៈ hazard និង risk ព្រមគ្នា (ដូចករណីអាស្ប៉ាតែម ២០២៣ ក្នុងផ្នែក H) ការជៀសវាងភាសាមិនច្បាស់លាស់ក្នុងចំណងជើងសង្ខេប និងការបណ្តុះបណ្តាលអ្នកកាសែតឲ្យយល់ពីភាពខុសគ្នារវាង hazard និង risk កាន់តែច្បាស់។ IARC ខ្លួនឯង តាមរយៈការចេញផ្សាយ Q&A ជាប្រព័ន្ធ (ដូចករណីសាច់កែច្នៃ ២០១៥ និងអាស្ប៉ាតែម ២០២៣) ហាក់ដូចជាកំពុងផ្លាស់ប្តូរទិសដៅឆ្ពោះទៅរកការទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់ជាងមុនផងដែរ ទោះជាមិនទាន់ដោះស្រាយបញ្ហាការចម្លងព័ត៌មានដោយកាសែតទីបីទាំងស្រុងក៏ដោយ។

១០សំណួរញឹកញាប់

១១ប្រភព

1. IARC — International Agency for Research on Cancer (គេហទំព័រផ្លូវការ)
2. IARC Monographs — Preamble (ឯកសារវិធីសាស្ត្រផ្លូវការ, កែសម្រួល ២០១៩)
3. IARC — Agents Classified by the IARC Monographs, Volumes 1–142 (បញ្ជីពេញ)
4. IARC (២០១៥) — Q&A on the Carcinogenicity of Red Meat and Processed Meat (Volume 114)
5. EPA — Glyphosate: Cancer Risk Assessment (សេចក្តីសម្រេច ២០១៧/២០២០)
6. EFSA — Glyphosate (សេចក្តីវាយតម្លៃ និងការបន្តអាជ្ញាបណ្ណ)
7. European Commission — Glyphosate Second Renewal (២០២៣, ដល់ ២០៣៣)
8. IARC — Response to Criticisms of the Monographs and the Glyphosate Evaluation
9. Forbes/Geoffrey Kabat (២០១៧) — IARC’s Glyphosate-Gate Scandal
10. LSHTM/Neil Pearce (២០១៨) — Independent, Rigorous, Vilified: Why Attacks on IARC Are Unfounded
11. WHO/FAO/IARC (២០២៣) — Aspartame Hazard and Risk Assessment Results Released
12. IARC (២០១៩) — Evaluation of the Carcinogenicity of Night Shift Work (Volume 124)

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១២ ប្រភព