01តើ Iron Dome ជាអ្វី និងអ្នកណាបង្កើត

Iron Dome ត្រូវបានអភិវឌ្ឍដោយក្រុមហ៊ុន Rafael Advanced Defense Systems ដែលជាក្រុមហ៊ុនការពារជាតិរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល រួមសហការជាមួយ Israel Aerospace Industries (IAI) ដែលផលិតប្រព័ន្ធរ៉ាដារ។ គំនិតនេះបានចាប់ផ្ដើមឡើងវិញយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ ២០០៦ ដែលរ៉ុក្កែតរាប់ពាន់គ្រាប់ធ្លាក់ចូលទឹកដីអ៊ីស្រាអែលភាគខាងជើង ហើយក្រសួងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបានជ្រើសរើសសំណើររបស់ Rafael ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ២០០៧។ ប្រព័ន្ធនេះបានចាប់ផ្ដើមដាក់ពង្រាយជាលើកដំបូងក្នុងខែមីនា ២០១១ ជិតទីក្រុង Beersheba ហើយបានធ្វើការទប់ស្កាត់ជោគជ័យលើកដំបូងរបស់វានៅខែមេសាឆ្នាំដដែល។

ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១១ តទៅ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចូលរួមផ្ដល់ថវិកា និងសហផលិតកម្មតាមរយៈ U.S. Missile Defense Agency (MDA) ដោយសភាកុងឃ្រេសបានអនុម័តថវិកាជំនួយច្រើនជុំសម្រាប់ការទិញកងវរជន និងគ្រាប់កាំជ្រួច Tamir បន្ថែម។ របាយការណ៍របស់ Congressional Research Service (CRS) បញ្ជាក់ថា ការគាំទ្រនេះរួមមានទាំងថវិកាផ្ទាល់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសហផលិតកម្មដែលអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនអាមេរិក (Raytheon/RTX) ចូលរួមផលិតគ្រឿងផ្នែកខ្លះនៅលើដីអាមេរិកផងដែរ។

02ស្ថាបត្យកម្មបីផ្នែក៖ រកឃើញ សម្រេចចិត្ត បាញ់

Iron Dome មិនមែនជាឧបករណ៍តែមួយទេ — វាជាប្រព័ន្ធរួមផ្សំពីបីផ្នែកសំខាន់ដែលធ្វើការជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែប៉ុន្មានវិនាទី៖

03តក្កវិជ្ជា«បាញ់តាមតម្លៃ»៖ ហេតុអ្វីមិនបាញ់ចោលអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង

ចំណុចដែលមនុស្សភាគច្រើនមិនដឹងគឺ Iron Dome មិនព្យាយាមទប់ស្កាត់រាល់រ៉ុក្កែតទាំងអស់ឡើយ។ រាល់ដងដែលរ៉ាដាររកឃើញការបាញ់ចេញថ្មីមួយ ប្រព័ន្ធ BMC នឹងគណនាភ្លាមៗថាតើគន្លងហោះហើររបស់វានឹងធ្លាក់ចុះត្រង់ណា។ បើគណនាឃើញថានឹងធ្លាក់ក្នុងវាល ខ្សាច់ ឬតំបន់គ្មានមនុស្សរស់នៅ ប្រព័ន្ធនឹងទុកវាឲ្យធ្លាក់ដោយខ្លួនឯង ដោយមិនចំណាយគ្រាប់ Tamir ណាមួយឡើយ — ព្រោះគ្រាប់កាំជ្រួចមួយគ្រាប់ (ប៉ាន់ស្មាន ៤ម៉ឺន-៥ម៉ឺនដុល្លារ តាមរបាយការណ៍របស់ CRS និង CSIS) មានតម្លៃថ្លៃជាងរ៉ុក្កែត Qassam ឬ Grad ធម្មតាមួយគ្រាប់ (ជាធម្មតាមានតម្លៃត្រឹមតែពីររយទៅពីរបីពាន់ដុល្លារ) រាប់សិបដង។

តួលេខខាងលើសុទ្ធតែជាការប៉ាន់ស្មានប្រហែលពីរបាយការណ៍សាធារណៈ (CSIS Missile Defense Project, Congressional Research Service) មិនមែនជាតម្លៃកិច្ចសន្យាផ្លូវការដែលបានបញ្ជាក់ច្បាស់ទេ ដោយសារតម្លៃពិតប្រែប្រួលទៅតាមកិច្ចសន្យា និងចំនួនទិញនីមួយៗ។

04ប្រវត្តិប្រតិបត្តិការជាក់ស្តែង

ចាប់ពីការដាក់ពង្រាយដំបូងឆ្នាំ ២០១១ Iron Dome ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងប្រតិបត្តិការធំៗជាច្រើន ដែលនីមួយៗត្រូវបានរាយការណ៍ជាសាធារណៈ៖

05ប្រសិទ្ធភាព៖ លេខសាធារណៈ និងជម្លោះក្នុងការវាយតម្លៃ

Rafael និងក្រសួងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែលបានអះអាងជាច្រើនដងចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ថាអត្រាទប់ស្កាត់ជោគជ័យរបស់ Iron Dome (ចំពោះគោលដៅដែលវាជ្រើសរើសបាញ់ ជាមិនមែនរាល់រ៉ុក្កែតទាំងអស់ដែលបាញ់ចេញ) ស្ថិតនៅចន្លោះ ៨៥%–៩៧% ហើយថ្មីៗនេះថែមទាំងអះអាងជិត ៩៩% ក្នុងសង្គ្រាមមួយចំនួន។ ក៏ប៉ុន្តែលេខទាំងនេះមិនដែលមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកត្រួតពិនិត្យឯករាជ្យពេញលេញនោះទេ ព្រោះទិន្នន័យវិភាគលម្អិត (radar log, ការវិភាគបំណែកបំបែក) មិនត្រូវបានចេញផ្សាយជាសាធារណៈ។

អ្នកវិភាគមួយចំនួន — ដូចជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ Theodore Postol ដែលបានសរសេរនៅក្នុង Bulletin of the Atomic Scientists — បានប្រកែកយ៉ាងខ្លាំងថា ការវិភាគវីដេអូ និងសំឡេងផ្ទុះលើអាកាសបង្ហាញថាចំនួនគ្រាប់ Tamir ដែលពិតជាបំផ្លាញគោលដៅពេញលេញអាចទាបជាងលេខផ្លូវការច្រើន សម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ជាក់លាក់ខ្លះ។ ចំណែក CSIS Missile Defense Project និងអ្នកសិក្សាផ្នែកការពារជាតិផ្សេងទៀត ជាទូទៅទទួលស្គាល់ថាប្រព័ន្ធនេះមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងបានរំពឹងទុកនៅដើមឡើយ ប៉ុន្តែសង្កត់ធ្ងន់ថាលេខភាគរយច្បាស់លាស់នៅតែពិបាកផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យ។

06បរិបទ៖ ខែលការពារច្រើនស្រទាប់របស់អ៊ីស្រាអែល

Iron Dome គ្រាន់តែជាស្រទាប់មួយក្នុងចំណោមស្រទាប់ការពារផ្លូវអាកាសច្រើនស្រទាប់របស់អ៊ីស្រាអែល ដែលនីមួយៗគ្របដណ្ដប់ចម្ងាយ និងប្រភេទគំរាមកំហែងខុសៗគ្នា៖

• Iron Dome — រ៉ុក្កែត គ្រាប់ធំកាំភ្លើងធំ គ្រាប់មីស៊ែរ ចម្ងាយ ៤–៧០ គ.ម។
• David’s Sling — មីស៊ីលអាកាសកម្រិតមធ្យម និងគ្រាប់មីស៊ែរធំជាង អភិវឌ្ឍដោយ Rafael និង Raytheon រួមគ្នា។
• Arrow 2 / Arrow 3 — មីស៊ីលបាលីស្ទិកចម្ងាយឆ្ងាយ រួមទាំងនៅក្រៅបរិយាកាសផែនដី (exo-atmospheric) អភិវឌ្ឍដោយ IAI សហការជាមួយ Boeing ក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយ US MDA។
• Iron Beam — ប្រព័ន្ធឡាស៊ែរថាមពលខ្ពស់ដែល Rafael កំពុងអភិវឌ្ឍ ជាការបំពេញបន្ថែម (មិនមែនជំនួស) Iron Dome សម្រាប់គោលដៅតម្លៃទាបចម្ងាយខ្លី។ តាមរបាយការណ៍ផ្លូវការឆ្នាំ ២០២៥ ក្រសួងការពារជាតិបានប្រគល់ប្រព័ន្ធដំបូងឲ្យកងទ័ព ហើយប្រព័ន្ធព័ត៌មានមួយចំនួនបានរាយការណ៍ថាមានការប្រើប្រាស់ក្នុងចម្បាំងលើកដំបូងប្រឆាំងនឹងគ្រាប់មីស៊ែរពីលីបង់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ក៏ប៉ុន្តែព័ត៌មានលម្អិតអំពីលទ្ធផលនៅមានកម្រិត។

07ជំនឿខុស vs ការពិត

08សំណួរដែលសួរញឹកញាប់