អាយអេស (ISIS) — តើពួកគេជានរណា?
ឈ្មោះ «Daesh» ត្រូវបានសត្រូវរបស់វាជ្រើសរើសប្រើដោយចេតនា ព្រោះវាស្តាប់ទៅជិតនឹងពាក្យអារ៉ាប់មានន័យថា «អ្នកជាន់សង្កត់» ខណៈក្រុមនេះខ្លួនឯងចង់ឱ្យគេហៅថា «រដ្ឋអ៊ីស្លាម»។ ក្រុមតូចមួយចេញពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់ធ្លាប់គ្រប់គ្រងទឹកដីស្មើនឹងចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រជាជនរាប់លាននាក់ក្នុងរយៈពេលតែពីរបីឆ្នាំ មុននឹងដួលរលំជា «រដ្ឋ» ប៉ុន្តែនៅតែបន្តគំរាមកំហែងជាបណ្តាញអន្តរជាតិរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
Aទិដ្ឋភាពទូទៅ
អាយអេស (Islamic State, ISIS, ISIL) ជាចលនាប្រដាប់អាវុធ Salafi-jihadist ឆ្លងព្រំដែន ដែលដុះចេញពីចលនាតទល់ (insurgency) នៅអ៊ីរ៉ាក់ក្រោយឆ្នាំ ២០០៣។ ចាប់ផ្តើមជាសាខាមួយរបស់ Al-Qaeda ក្នុងអ៊ីរ៉ាក់ ក្រុមនេះបំបែកខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០១៣–២០១៤ រួចកាន់កាប់ទឹកដីធំៗនៅអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ហើយប្រកាស «ខេលីហ្វាត» (Caliphate) នៅខែមិថុនា ២០១៤។
នៅចំណុចកំពូលឆ្នាំ ២០១៤–២០១៥ អាយអេសគ្រប់គ្រងទឹកដីមានទំហំប្រហែលស្មើនឹងចក្រភពអង់គ្លេស និងកាន់អំណាចលើប្រជាជនប្រមាណ ៨–១២ លាននាក់។ សម្ព័ន្ធអន្តរជាតិដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក («Global Coalition to Defeat ISIS», ជាង៨០ប្រទេស) រួមជាមួយកងកម្លាំងអ៊ីរ៉ាក់ កងកម្លាំង Kurdish Peshmerga និងកងកម្លាំង Syrian Democratic Forces (SDF) បានធ្វើសង្គ្រាមយូរឆ្នាំ ដល់ទីបំផុតកម្ចាត់ «រដ្ឋ» ទឹកដីរបស់វានៅខែមីនា ២០១៩ (ការដួលរលំនៃភូមិបាហ្គូស)។
ទោះបីជាបាត់ទឹកដីទាំងអស់ក៏ដោយ អាយអេសនៅតែបន្តជាបណ្តាញឆ្លងព្រំដែន៖ ធ្វើសង្គ្រាមទប់ទល់កម្រិតទាបនៅអ៊ីរ៉ាក់-ស៊ីរី ព្រមទាំងសាខាតំបន់ («ខេត្ត» wilayat) នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន/អាស៊ីខាងត្បូង និងទ្វីបអាហ្វ្រិកជាច្រើន។ អាយអេសទទួលខុសត្រូវលើអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងជនជាតិយេហ្ស៊ីឌី (Yazidi) ការសម្លាប់រង្គាលជាច្រើន ការធ្វើទាសករផ្លូវភេទ និងការបំផ្លាញកេរដំណែលវប្បធម៌បុរាណដោយចេតនា ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាអង្គការភេរវកម្មដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងស្ទើរតែគ្រប់រដ្ឋាភិបាលលើពិភពលោក។
ព័ត៌មានសង្ខេប
- ឈ្មោះខ្លួនឯង
- រដ្ឋអ៊ីស្លាម (Islamic State, IS) — ក្រោយឆ្នាំ ២០១៤
- ឈ្មោះមុន
- ISIS / ISIL (Islamic State of Iraq and Syria/the Levant), ២០១៣–២០១៤
- ឈ្មោះដាក់ដោយសត្រូវ
- Daesh — ពាក្យសង្កត់ន័យអវិជ្ជមានជាចេតនា
- ដើមកំណើត
- ចេញពី Al-Qaeda in Iraq, បង្កើតដោយ Abu Musab al-Zarqawi (១៩៩៩)
- ប្រកាសខេលីហ្វាត
- ២៩ មិថុនា ២០១៤ ក្រោយកាន់កាប់ក្រុងម៉ូស៊ុល
- អ្នកដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន
- Abu Hafs al-Hashimi al-Qurashi (តាំងពីសីហា ២០២៣)
- ស្ថានភាពទឹកដី (២០២៦)
- មិនគ្រប់គ្រងទឹកដីធំជា «រដ្ឋ» ទៀតទេ — ជាបណ្តាញកោសល្យ
- ប្រភពផ្លូវការ
- en.wikipedia.org/wiki/Islamic_State
អត្ថបទនេះពន្យល់ពីប្រភពឈ្មោះ ដើមកំណើត អ្នកដឹកនាំតាមលំដាប់ មនោគមវិជ្ជា កាលប្បវត្តិ រចនាសម្ព័ន្ធអំណាច ការទទួលស្គាល់ជាភេរវករអន្តរជាតិ ព្រមទាំងផលប៉ះពាល់មនុស្សធម៌ — ដោយផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន គិតត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៦។
Bឈ្មោះ ISIS, ISIL, Daesh — ខុសគ្នាយ៉ាងណា?
«Islamic State (IS)» ជាឈ្មោះដែលក្រុមនេះជ្រើសរើសហៅខ្លួនឯង ក្រោយការប្រកាសខេលីហ្វាតនៅខែមិថុនា ២០១៤។ មុនពេលនោះ ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៣–២០១៤ ក្រុមនេះប្រើឈ្មោះ «ISIS» ឬ «ISIL» (Islamic State of Iraq and Syria / the Levant) — ពីរឈ្មោះនេះខុសគ្នាត្រឹមតែការបកប្រែពាក្យអារ៉ាប់ «al-Sham» (ស៊ីរី ធៀបនឹង «Levant» តំបន់ធំជាង)។
«Daesh» គឺជាអក្សរកាត់អារ៉ាប់សម្រាប់ឈ្មោះដដែល (al-Dawla al-Islamiyya fi al-Iraq wa al-Sham) ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រើដោយចេតនាពីសត្រូវរបស់ក្រុមនេះ — ប្រទេសបារាំង អង់គ្លេស និងរដ្ឋាភិបាលនិយាយភាសាអារ៉ាប់ជាច្រើន — ព្រោះជាភាសាអារ៉ាប់ ពាក្យនេះស្តាប់ទៅជិតនឹងពាក្យមានន័យថា «អ្នកជាន់សង្កត់» ឬ «អ្នកសាបព្រួសភាពមិនចុះសម្រុងគ្នា»។ នេះជាការដកហូតពាក្យ «រដ្ឋ» ដ៏មានកិត្យានុភាព ចេញពីក្រុមនេះដោយចេតនា។ តាមរបាយការណ៍ជាច្រើន ក្រុមអាយអេសខ្លួនឯងធ្លាប់គំរាមផ្តន្ទាទោសអ្នកប្រើពាក្យនេះ នៅក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង។
Cដើមកំណើត — ពីជម្រៅសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ាក់
ឫសគល់របស់អាយអេសមិនចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ២០១៤ ទេ — វាតាមដានទៅដល់ចលនាមួយបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដោយបុគ្គលិកជនជាតិហ្សកដានីម្នាក់ឈ្មោះ Abu Musab al-Zarqawi។
Zarqawi បង្កើតក្រុម Jama’at al-Tawhid wal-Jihad នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន/អ៊ីរ៉ាក់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩។ ក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ ២០០៣ និងផ្តួលរំលំរបប Saddam Hussein ក្រុមនេះក្លាយជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងចលនាតទល់ប្រឆាំងកងកម្លាំងលោកខាងលិច។ ឆ្នាំ ២០០៤ Zarqawi ស្បថភក្តីភាពនឹង Osama bin Laden ប្តូរឈ្មោះក្រុមទៅជា «Al-Qaeda in Iraq» (AQI)។
ខែមិថុនា ២០០៦ Zarqawi ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ បួនខែក្រោយមក AQI និងសម្ព័ន្ធមិត្តប្រកាសបង្កើត «Islamic State of Iraq» (ISI) ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Abu Omar al-Baghdadi។ ឆ្នាំ ២០១០ Abu Bakr al-Baghdadi ឡើងកាន់ការដឹកនាំ ISI។
ខែមេសា ២០១៣ Abu Bakr al-Baghdadi ប្រកាសបញ្ចូលគ្នារវាង ISI និងក្រុម Al-Nusra Front នៅស៊ីរី ជា «ISIS» — ប៉ុន្តែទាំង Al-Nusra និងមេដឹកនាំ Al-Qaeda គឺ Ayman al-Zawahiri បដិសេធការបញ្ចូលនេះ។ ខែកុម្ភៈ ២០១៤ Al-Qaeda ប្រកាសកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាផ្លូវការជាមួយ ISIS ក្រោយជម្លោះខាងក្នុងកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ខែមករា–មិថុនា ២០១៤ ISIS វាយឆក់បានក្រុង Fallujah រួចបន្តដណ្តើមក្រុង Mosul (ថ្ងៃទី១០ មិថុនា — ទីក្រុងធំទី២របស់អ៊ីរ៉ាក់) ក្នុងការវាយឆក់លឿនរហ័ស។ ថ្ងៃទី២៩ មិថុនា ២០១៤ ក្រុមនេះប្រកាស «ខេលីហ្វាត» ហើយប្តូរឈ្មោះខ្លួនឯងសាមញ្ញថា «រដ្ឋអ៊ីស្លាម»។
Dស្ថាបនិក និងអ្នកដឹកនាំតាមលំដាប់
អាយអេសមានប្រវត្តិអ្នកដឹកនាំសុសសាំង — ស្ថាបនិកដើម និងខលីហ្វទីមួយ (Baghdadi) ជាមនុស្សសាធារណៈ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ មក អ្នកដឹកនាំគ្រប់រូបជា «បុរសនៃស្រមោល» — មិនបង្ហាញខ្លួន មិនចេញសំឡេង-វីដេអូជាសាធារណៈឡើយ។
ស្ថាបនិកដើមឆ្នាំ ១៩៩៩ ដឹកនាំ AQI ដល់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០០៦។
ដឹកនាំ ២០១០–២០១៩ ប្រកាសខលីហ្វខ្លួនឯង «Caliph Ibrahim» ឆ្នាំ ២០១៤ សម្លាប់ខ្លួនឯងក្នុងការវាយឆក់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅស៊ីរី ខែតុលា ២០១៩។
Abu Ibrahim al-Hashimi (២០១៩–២២), Abu al-Hasan al-Hashimi (២០២២), Abu al-Hussein al-Husseini (២០២២–២៣) — ទាំងបីត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងរយៈពេលខ្លីៗ។
ប្រកាសតំណែងខែសីហា ២០២៣ — នៅតែកាន់តំណែងគិតត្រឹមការស្រាវជ្រាវចុងក្រោយ (កញ្ញា ២០២៦) តាមប្រភព Wikipedia, Jamestown, និង CTC West Point។
ចំណុចសំខាន់ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវនៅ Combating Terrorism Center (CTC) សាកលវិទ្យាល័យ West Point កត់សម្គាល់ (អត្ថបទ «Caliphs of the Shadows») គឺថា ចាប់តាំងពីមរណភាពរបស់ Baghdadi ក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ មក ខលីហ្វទាំងអស់ជាបន្តបន្ទាប់ — រួមទាំង Abu Hafs al-Hashimi al-Qurashi បច្ចុប្បន្ន — មិនដែលមានអត្តសញ្ញាណពិតត្រូវបានបញ្ចេញជាសាធារណៈឡើយ ហើយមិនដែលចេញសារជាសំឡេង ឬវីដេអូជាសាធារណៈដូច Zarqawi និង Baghdadi ពីរនាក់ដំបូងនោះទេ។ លំនាំនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីយុទ្ធសាស្ត្ររស់រានរបស់អាយអេសក្រោយបាត់ទឹកដីឆ្នាំ ២០១៩ — ដកខ្លួនចូលស្រមោលទាំងស្រុង ដើម្បីការពារខ្លួនពីការវាយឆក់ដកចេញដោយកងកម្លាំងអន្តរជាតិ ដែលសម្លាប់ខលីហ្វម្នាក់ក្រោយម្នាក់ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៦–២៤ខែក្នុងមួយអាណត្តិ។
Eមនោគមវិជ្ជា — Salafi-jihadism និង Takfirism
អាយអេសកាន់មនោគមវិជ្ជា Salafi-jihadism លាយបញ្ចូលឥទ្ធិពល Wahhabist និងទ្រឹស្តីនយោបាយសាសនារបស់ Sayyid Qutb — ពិសេសគំនិត «jahiliyya» (សង្គមទំនើប សូម្បីតែសង្គមមូស្លីមភាគច្រើន ស្ថិតក្នុងសភាពល្ងង់ខ្លៅមុនអ៊ីស្លាម) និង «hakimiyya» (អធិបតេយ្យភាពជាកម្មសិទ្ធិព្រះជាម្ចាស់តែមួយគត់ បដិសេធច្បាប់មនុស្សបង្កើត និងប្រជាធិបតេយ្យ)។
គោលលទ្ធិស្នូលមួយដែលញែកអាយអេសចេញពីក្រុមជ្រុលនិយមផ្សេងទៀតគឺ Takfirism — ការប្រកាសថាមូស្លីមដទៃទៀត រួមទាំងមូស្លីមនិកាយស៊ីអ៊ីត (Shia) ជាពួកខិលខូចចេញពីសាសនា ដែលសមនឹងទទួលការសម្លាប់តាមច្បាប់សាសនា។ គោលការណ៍ជ្រុលនិយមខាងកិច្ចការនិកាយនេះ ខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងពី Al-Qaeda ដែលជាប្រវត្តិសាស្ត្រតែងជៀសវាងអំពើហិង្សាទូលំទូលាយប្រឆាំងស៊ីអ៊ីត ដើម្បីរក្សាការគាំទ្រពីមូស្លីមធំទូលាយ។
អាយអេស — កសាងរដ្ឋភ្លាមៗផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងទឹកដីភ្លាមៗ («remaining and expanding») កសាងរដ្ឋពិតប្រាកដមានពន្ធដារ រូបិយវត្ថុ តុលាការ ព្រមទាំងអំពើហិង្សាប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងជនជាតិយេហ្ស៊ីឌី និងជនជាតិភាគតិចដទៃទៀត។
Al-Qaeda — យុទ្ធសាស្ត្រយូរអង្វែងផ្តោតលើយុទ្ធនាការសកលអត់ធ្មត់ តវាយប្រហារ «សត្រូវឆ្ងាយ» (ដូចជា ៩/១១) ដោយមិនប្រញាប់កាន់កាប់ទឹកដី ហើយសាខាស៊ីរី (Al-Nusra) ជាទូទៅព្យាយាមកុំធ្វើឱ្យប្រជាជនមូលដ្ឋានចាកឆ្ងាយ។
ភាពខុសគ្នាទាំងនេះនាំឱ្យមានសង្គ្រាមបើកចំហររវាងអាយអេស និងក្រុមពាក់ព័ន្ធ Al-Qaeda នៅស៊ីរីចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៣–២០១៤ តទៅ ដែលបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
Fកាលប្បវត្តិសង្ខេប
Gរចនាសម្ព័ន្ធអំណាច
នៅចំណុចកំពូល អាយអេសដំណើរការដូចជា «រដ្ឋ» ជាក់ស្តែងមួយ — មិនមែនគ្រាន់តែជាក្រុមប្រយុទ្ធនោះទេ។
ទឹកដីត្រូវបានបែងចែកជា «ខេត្ត» (wilayat) ជាច្រើននៅទូទាំងអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ដោយមានអភិបាលខេត្តផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅកម្រិតកណ្តាល មានក្រុមប្រឹក្សាឯកទេសទទួលបន្ទុកកិច្ចការយោធា ហិរញ្ញវត្ថុ/ពន្ធដារ សាសនា/ច្បាប់ (តុលាការស្ហារីអា) និងសន្តិសុខ/ចារកម្ម — គេហៅផ្នែកសន្តិសុខផ្ទៃក្នុងនេះថា «Emni» ដែលល្បីល្បាញខាងភាពសាហាវ។
ចំណុចគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយគឺ ថ្នាក់ដឹកនាំយោធា/ចារកម្មជាន់ខ្ពស់ជាច្រើននាក់ ជាអតីតមន្ត្រីយោធា/ចារកម្មរបស់របប Saddam Hussein (Ba’athist) ដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញពីតំណែងក្រោយគោលនយោបាយ «de-Ba’athification» ឆ្នាំ ២០០៣ — ពួកគេនាំមកនូវជំនាញរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធ និងចារកម្មជំនាញវិជ្ជាជីវៈ ចូលរួមក្នុងអាយអេស។
ក្រោយបាត់ទឹកដីទាំងស្រុង (២០១៧–២០១៩) អាយអេសត្រលប់ទៅរចនាសម្ព័ន្ធកោសល្យបែកខ្ចាត់ខ្ចាយវិញ — អ្នកដឹកនាំ «ស្នូល» ស្រមោលមួយចំនួននៅអ៊ីរ៉ាក់/ស៊ីរី សម្របសម្រួលដោយសេរីជាមួយសាខា «ខេត្ត» ស្វយ័តនៅជុំវិញពិភពលោក ដែលប្រតិបត្តិការស្ទើរតែឯករាជ្យ ខណៈស្បថភក្តីភាព (bay’ah) ចំពោះខលីហ្វកណ្តាល។
Hទឹកដី — ពីចំណុចកំពូលដល់បច្ចុប្បន្ន
ចំណុចកំពូល (២០១៤–២០១៥)
- ទំហំទឹកដី
- ប្រហែលស្មើនឹងចក្រភពអង់គ្លេស (United Kingdom)
- ប្រជាជនក្រោមការគ្រប់គ្រង
- ប្រមាណ ៨–១២ លាននាក់
- ទីក្រុងសំខាន់
- ម៉ូស៊ុល (អ៊ីរ៉ាក់), រ៉ាកា (ស៊ីរី — រដ្ឋធានីជាក់ស្តែង)
- លក្ខណៈគ្រប់គ្រង
- ប្រមូលពន្ធ បោះពុម្ពរូបិយប័ណ្ណផ្ទាល់ខ្លួន គ្រប់គ្រងសេវាសាធារណៈមូលដ្ឋាន
បច្ចុប្បន្ន (កញ្ញា ២០២៦)
- ទឹកដីគ្រប់គ្រង
- គ្មានទឹកដីថេរធំជា «រដ្ឋ» ទៀតទេ — ភូមិចុងក្រោយបាហ្គូសធ្លាក់ចុះ មីនា ២០១៩
- សកម្មភាពស្នូល
- បណ្តាញកោសល្យក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនៅអ៊ីរ៉ាក់/ស៊ីរី
- សាខាតំបន់សកម្ម
- ISIS-K (អាហ្វហ្គានីស្ថាន), ISWAP និង Islamic State Sahel Province (អាហ្វ្រិកខាងលិច), Islamic State Somalia, Islamic State Central Africa Province (កុងហ្គោ), Islamic State Mozambique
- តំបន់ខ្លះនៅអាហ្វ្រិក
- សាខាមួយចំនួនគ្រប់គ្រង/ប្រកួតប្រជែងតំបន់តូចកម្រិតភូមិ — ខុសគ្នាឆ្ងាយពី «រដ្ឋ» ២០១៤–២០១៩
យោងតាមការវាយតម្លៃរបស់ Soufan Center («Not Resurgence, but Recalibration: ISIS in Syria», មិថុនា ២០២៦) និង HSToday («ISIS in Syria After Assad: A First Half 2026 Assessment») អាយអេសស្នូលនៅអ៊ីរ៉ាក់/ស៊ីរី បន្តជាការវាយប្រហារកម្រិតទាបជាបន្តបន្ទាប់ ជាជាងការត្រលប់មកកាន់កាប់ទឹកដីធំវិញ។ ខណៈគ្រា Soufan Center សន្និដ្ឋានថា អាយអេស «មិនទាន់ត្រូវបានកម្ចាត់ទាំងស្រុងទេ ហើយនឹងបន្តជាបញ្ហាប្រឆាំងភេរវកម្មសំខាន់មួយ សម្រាប់ពេលអនាគតដ៏មើលឃើញ»។
Iការទទួលស្គាល់ជាអង្គការភេរវកម្មអន្តរជាតិ
អាយអេសត្រូវបានចាត់ទុកជាអង្គការភេរវកម្មដោយស្ទើរតែគ្រប់រដ្ឋាភិបាលនៅលើពិភពលោក — ជាកម្រិតឯកភាពអន្តរជាតិដ៏កម្រមួយ។
ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដាក់អាយអេស (ISIL/Da’esh) នៅក្រោមរបប «ទណ្ឌកម្ម Al-Qaida» រួមគ្នា។ សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប រុស្ស៊ី ទួរគី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ឥណ្ឌា និងស្ទើរតែគ្រប់រដ្ឋជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់ បានដាក់វាក្នុងបញ្ជីអង្គការភេរវកម្មជាផ្លូវការ។ សម្ព័ន្ធអន្តរជាតិ «Global Coalition to Defeat ISIS/Daesh» ត្រូវបានបង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០១៤ មានសមាជិកលើសពី ៨០ប្រទេស/អង្គការ ធ្វើប្រតិបត្តិការយោធាបន្តបន្ទាប់អស់ជាច្រើនឆ្នាំ។
លើសពីនេះ ស្ថាប័នសាសនាមូស្លីមធំៗ និងអ្នកប្រាជ្ញសាសនាជាច្រើនទូទាំងពិភពលោក ក៏បានថ្កោលទោស និងបដិសេធការអះអាងខាងសាសនារបស់អាយអេសជាសាធារណៈផងដែរ ដោយចាត់ទុកគោលលទ្ធិ និងសកម្មភាពរបស់វាថាផ្ទុយពីអ៊ីស្លាមឯកភាព។
Jនិមិត្តសញ្ញា
និមិត្តសញ្ញាសំខាន់បំផុតគឺទង់ខ្មៅ ហៅថា «Black Standard» — ផ្ទៃខ្មៅ សរសេរស្ហាហាដះ (សម្តីសារភាពជំនឿអ៊ីស្លាម) ជាអក្សរអារ៉ាប់ពណ៌ស នៅខាងលើរង្វង់ស មានរូបត្រា Seal of Muhammad (ត្រាព្យាការីមូហាំម៉ាត់) ជាទម្រង់ក្បូនច្បាស់ — ជានិមិត្តសម្គាល់ភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្លាមដំបូង និងអះអាងភាពបន្តអំណាចពីព្យាការី។
ការរចនាទង់នេះកើតឡើងមុនអាយអេស ហើយធ្លាប់ត្រូវបានប្រើដោយក្រុមជ្រុលនិយមដទៃទៀតផងដែរ រួមទាំង Al-Qaeda ប៉ុន្តែក្លាយជាទង់ដែលភ្ជាប់ជិតស្និទ្ធបំផុតជាមួយអាយអេសនៅថ្នាក់សកល។ អ្នកប្រយុទ្ធភាគច្រើនក៏ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ខ្មៅជាទូទៅផងដែរ។
Kទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមផ្សេង និងរដ្ឋ
ធ្លាប់ជាអង្គការមេពីមុន ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងបែកបាក់ឆ្នាំ ២០១៣–២០១៤ ពីជម្លោះយុទ្ធសាស្ត្រស៊ីរី និងការបដិសេធមិនចុះចូលអំណាច Zawahiri របស់ Baghdadi — ក្លាយជាគូប្រជែងបើកចំហ ជួនកាលច្បាំងគ្នាផ្ទាល់ ជាពិសេសជាមួយ Al-Nusra Front/Hayat Tahrir al-Sham នៅស៊ីរី។
ធ្លាប់ច្បាំងប្រឆាំងក្រុមបះបោរស៊ីរីដទៃទៀត កងកម្លាំង Kurdish និងក្រុមអ៊ីស្លាមនិយមគូប្រជែង; នៅអាហ្វ្រិក/អាស៊ី សាខាធ្លាប់ទាំងសហការ និងច្បាំងហិង្សាជាមួយក្រុមប្រយុទ្ធដទៃទៀត ដូចជាការប៉ះទង្គិចជាមួយក្រុម JNIM ភ្ជាប់ Al-Qaeda នៅតំបន់ Sahel។
ប្រឆាំងដោយសម្ព័ន្ធអន្តរជាតិទូលំទូលាយ រួមមានសហរដ្ឋអាមេរិក រដ្ឋអឺរ៉ុប អ៊ីរ៉ាក់ SDF ដឹកនាំដោយ Kurdish, កងកម្លាំងពាក់ព័ន្ធអ៊ីរ៉ង់ (ធ្វើសង្គ្រាមស្របគ្នាដោយមិនសម្របសម្រួលជាមួយសម្ព័ន្ធលោកខាងលិច), រុស្ស៊ី (ធ្វើយុទ្ធនាការផ្ទាល់ខ្លួន ជាពិសេសនៅ Palmyra), និងរដ្ឋអារ៉ាប់តំបន់។
Lរូបភាព
ជម្រើសរូបភាពខាងក្រោមបង្ហាញពីនិមិត្តសញ្ញា ទឹកដី ការបំផ្លាញកេរដំណែលវប្បធម៌ និងប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិប្រឆាំងអាយអេស។ ចុចលើរូបភាពនីមួយៗដើម្បីមើលទំហំពេញ។
Mផលប៉ះពាល់មនុស្សធម៌ និងសិទ្ធិមនុស្ស
ក្រៅពីវិភាគនយោបាយ-យោធា កំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អាយអេសស្ថិតក្នុងចំណោមធ្ងន់ធ្ងរបំផុតរបស់ក្រុមប្រដាប់អាវុធសម័យទំនើប។
ក្រៅពីករណីយេហ្ស៊ីឌី អាយអេសបានប្រព្រឹត្តការសម្លាប់រង្គាលទាហានជាឈ្លើយ (ដូចករណី Camp Speicher ជនអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងបណ្តុះបណ្តាល ឆ្នាំ ២០១៤) ជនជាតិភាគតិចសាសនាដទៃទៀត អ្នកកាសែត និងអ្នកជំនួយមនុស្សធម៌ — ជាច្រើនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាវីដេអូឃោសនាឃោរឃៅ។ ជនជាតិគ្រឹស្តបរិស័ទ (បង្ខំប្តូរសាសនា បណ្តេញចេញ ពន្ធ «jizya» បំផ្លាញព្រះវិហារ) ស៊ីអ៊ីតមូស្លីម (សម្លាប់រង្គាលជាប្រព័ន្ធ ដូចករណី Camp Speicher) និងជនជាតិ Shabak, Turkmen ក៏ជាគោលដៅផងដែរ។
អាយអេសក៏ចេតនាបំផ្លាញកេរដំណែលវប្បធម៌បុរាណជាច្រើន ចាត់ទុកជា «ការគោរពរូបព្រះ» — រួមមានវិហារ Bel និងទ្វារជ័យជម្នះនៅ Palmyra (ស៊ីរី, ២០១៥) ទីក្រុងបុរាណ Assyrian Nimrud (កិនកម្ចាត់ដោយឧបករណ៍កសិកម្ម, ២០១៥) សារមន្ទីរម៉ូស៊ុល (បំបែកបំណែកសិល្បៈបុរាណលើវីដេអូ, ២០១៥) និងវិហារធំ al-Nuri ក្រុងម៉ូស៊ុល (បំផ្លាញ ២០១៧ — ដ៏ចម្លែកគឺជាវិហារដដែលដែល Baghdadi ធ្លាប់ប្រកាសខេលីហ្វាតកាលពី ២០១៤)។ ទង្វើទាំងនេះត្រូវបានថ្កោលទោសទូលំទូលាយថាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម/ការប្រល័យពូជសាសន៍វប្បធម៌ ដោយអង្គការយូណេស្កូ និងស្ថាប័នអន្តរជាតិផ្សេងទៀត។
Nការយល់ច្រឡំ
Oសំណួរ-ចម្លើយ
តើ «ISIS» តំណាងឱ្យអ្វី?
តើនរណាជាស្ថាបនិកអាយអេស?
តើអាយអេសនៅតែមាននៅសព្វថ្ងៃដែរឬទេ?
តើអាយអេសខុសពី Al-Qaeda យ៉ាងណា?
តើនរណាជាអ្នកដឹកនាំអាយអេសបច្ចុប្បន្ន?
តើ ISIS-K គឺជាអ្វី ហើយខុសពី «ISIS» ដែរឬទេ?
💜គាំទ្រ Eksastra
Eksastra ផ្តល់ឯកសារនិងអត្ថបទឥតគិតថ្លៃដល់សាធារណជន។ ប្រសិនបើអ្នកយល់ថាមាតិកានេះមានប្រយោជន៍ អាចឧបត្ថម្ភតាមរយៈ ABA PayWay ដើម្បីជួយឱ្យគម្រោងនេះបន្តដំណើរការ។
💜 បរិច្ចាគ · Donate