សង្គ្រាមអវកាស៖ ពេលផ្កាយរណបក្លាយជាគោលដៅ — អាវុធ ៥ ប្រភេទ និងគ្រោះថ្នាក់សំរាមអវកាស
ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់យើងពឹងលើផ្កាយរណបជាងការគិត — GPS, ទូរគមនាគមន៍, អាកាសធាតុ, ប្រព័ន្ធធនាគារ។ តើមានអ្វីកើតឡើងបើគេវាយប្រហារវា? ការសិក្សាអំពីអាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណប, ករណីជាក់ស្ដែងពីអ៊ុយក្រែន និងមជ្ឈិមបូព៌ា និង«សំរាមអវកាស»ដែលគំរាមយើងទាំងអស់គ្នា។
«សង្គ្រាមអវកាសមិនមែនជារឿងភាពយន្តទៀតទេ» — ផ្កាយរណបត្រូវបានរំខាន (jam), បន្លំសញ្ញា (spoof), លួចចូល (hack) និងសាកល្បងបំផ្លាញដោយមីស៊ីលរួចទៅហើយ។ ប៉ុន្តែអាវុធភាគច្រើនមើលមិនឃើញ ហើយជនរងគ្រោះធំបំផុតអាចជាយើងទាំងអស់គ្នា។
តើហេតុអ្វីការបំផ្លាញផ្កាយរណបតែមួយ អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អវកាសទាំងមូល?
ក្នុងអត្ថបទមុនៗ យើងបានឃើញថាការការពារទំនើបពឹងលើរ៉ាដារព្រមានមុន និងសិនស័រអវកាសប្រឆាំងមីស៊ីល hypersonic។ អត្ថបទនេះងាកទៅមើលសមរភូមិខ្ពស់បំផុត៖ អវកាស។ បច្ចុប្បន្នមានផ្កាយរណបសកម្មជាងមួយម៉ឺនគ្រឿងកំពុងវិលជុំវិញផែនដី ហើយពួកវាជាឆ្អឹងខ្នងនៃជីវិតទំនើប — ពីការបង្ហាញផ្លូវ GPS រហូតដល់ប្រតិបត្តិការធនាគារ។ ដោយសារតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនេះហើយ ទើបមហាអំណាចកំពុងអភិវឌ្ឍអាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណប (counterspace weapons) គ្រប់ទម្រង់។ អត្ថបទនេះពន្យល់ជាភាសាខ្មែរ ដោយផ្អែកលើរបាយការណ៍ Secure World Foundation, CSIS Aerospace Security និងការរាយការណ៍ដែលផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
ហេតុអ្វីផ្កាយរណបជាគោលដៅយោធាដ៏មានតម្លៃ?
ផ្កាយរណបធ្វើការងារសំខាន់បួនដែលកងទ័ពទំនើប (និងជីវិតស៊ីវិល) មិនអាចខ្វះបាន។ នេះជាមូលហេតុដែលអ្នកយុទ្ធសាស្ត្រហៅអវកាសថាជា«ជើងទីបួននៃសមរភូមិ» បន្ថែមលើដី សមុទ្រ និងអាកាស៖
វាយផ្កាយរណបមួយគ្រឿង = អាចផ្ដាច់ភ្នែក ត្រចៀក និងនាឡិការបស់កងទ័ពទាំងមូលក្នុងពេលតែមួយ។
អាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណបមាន ៥ ប្រភេទ
របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់ Secure World Foundation (Global Counterspace Capabilities 2026) ដែលតាមដានសមត្ថភាពរបស់ប្រទេសចំនួន ១៣ បែងចែកអាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណបជា ៥ ប្រភេទ។ ចំណុចសំខាន់៖ អាវុធភាគច្រើនមិនបំផ្លាញរូបវន្តទេ — វារំខាន បន្លំ ឬលួចចូល ព្រោះវិធីទាំងនេះថោកជាង បដិសេធបានងាយជាង និងមិនបង្កើតសំរាមអវកាស៖
| ប្រភេទ | របៀបដំណើរការ | ឧទាហរណ៍ជាក់ស្ដែង |
|---|---|---|
| ១. មីស៊ីលបាញ់ផ្ទាល់ (Direct-ascent) | បាញ់ពីដីបំផ្លាញដោយការប៉ះ | ការសាកល្បងចិន ២០០៧, រុស្ស៊ី ២០២១ |
| ២. គន្លងរួម (Co-orbital) | ផ្កាយរណបចូលជិត អូស ឬរំខានគោលដៅ | Luch/Olymp (រុស្ស៊ី), SJ-21 (ចិន) |
| ៣. ថាមពលតម្រង់ទិស (Directed energy) | ឡាស៊ែរធ្វើឲ្យសិនស័រងងឹត/ខូច | ប្រព័ន្ធ Peresvet (រុស្ស៊ី — រាយការណ៍) |
| ៤. អេឡិចត្រូនិច (EW) | រំខាន (jam) ឬបន្លំ (spoof) សញ្ញា | ការរំខាន GPS/Starlink ក្នុងអ៊ុយក្រែន |
| ៥. ស៊ីប៊ែរ (Cyber) | លួចចូលប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង/ម៉ូដឹម | ការវាយ Viasat KA-SAT (កុម្ភៈ ២០២២) |
ការសាកល្បងបំផ្លាញពិត និងបញ្ហា«សំរាមអវកាស»
មានតែបួនប្រទេសប៉ុណ្ណោះដែលបានបង្ហាញសមត្ថភាពបំផ្លាញផ្កាយរណបដោយមីស៊ីល៖ អាមេរិក, រុស្ស៊ី, ចិន និងឥណ្ឌា។ ការសាកល្បងទាំងនេះបង្កើតសំរាមអវកាស (space debris) ដែលហោះក្នុងល្បឿនប្រហែល ៧–៨ គ.ម/វិនាទី — លឿនដល់ថ្នាក់បំណែកប៉ុនគ្រាប់ថ្នាំពណ៌ ក៏អាចបំផ្លាញផ្កាយរណបផ្សេងបាន។ ករណីអាក្រក់បំផុតគឺការសាកល្បងរបស់ចិនឆ្នាំ២០០៧ ដែលបង្កើតបំណែកដែលតាមដានបានជាង ៣,០០០ — ច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ (ឯកសារការសាកល្បង ២០០៧)។
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ NASA លោក Donald Kessler បានព្រមានតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៨៖ បើសំរាមច្រើនដល់កម្រិតមួយ ការបុកគ្នានឹងបង្កើតសំរាមថ្មីជាខ្សែច្រវាក់ រហូតធ្វើឲ្យគន្លងខ្លះប្រើមិនបានរាប់ជំនាន់មនុស្ស — គេហៅថា Kessler Syndrome។ នៅខែវិច្ឆិកា ២០២១ ពេលរុស្ស៊ីបាញ់បំផ្លាញផ្កាយរណបចាស់ Kosmos-1408 អវកាសយានិកលើស្ថានីយ ISS (រួមទាំងជនជាតិរុស្ស៊ីខ្លួនឯង) ត្រូវចូលជ្រកក្នុងយានសង្គ្រោះ (Heritage Foundation)។ ក្រោយហេតុការណ៍នេះ អាមេរិកបានប្រកាសឯកតោភាគីឆ្នាំ២០២២ ថាខ្លួននឹងឈប់សាកល្បងបំផ្លាញបែបនេះទៀត។
សំរាមអវកាសមិនស្គាល់ទង់ជាតិទេ — វាគំរាមផ្កាយរណបគ្រប់ប្រទេស ជារៀងរាប់ទសវត្សរ៍។
សង្គ្រាមអវកាស«ស្ងាត់ៗ»កំពុងកើតឡើងរួចហើយ
អាវុធដែលត្រូវបានប្រើជាក់ស្ដែងសព្វថ្ងៃមិនមែនមីស៊ីលទេ — គឺអេឡិចត្រូនិច និងស៊ីប៊ែរ៖
ការវាយស៊ីប៊ែរ Viasat (២៤ កុម្ភៈ ២០២២)
ត្រឹមមួយម៉ោងមុនរុស្ស៊ីចូលលុកអ៊ុយក្រែន ការវាយស៊ីប៊ែរមួយបានបិទម៉ូដឹមរាប់ម៉ឺននៃបណ្ដាញផ្កាយរណប KA-SAT របស់ Viasat — ប៉ះពាល់ទំនាក់ទំនងយោធាអ៊ុយក្រែន និងអតិថិជនស៊ីវិលទូទាំងអឺរ៉ុប (រួមទាំងកង្ហារភ្លើងខ្យល់នៅអាល្លឺម៉ង់)។ អាមេរិក, EU និងចក្រភពអង់គ្លេសបានសន្និដ្ឋានជាផ្លូវការថាជាស្នាដៃរុស្ស៊ី។ នេះជាឧទាហរណ៍ច្បាស់បំផុតថាសង្គ្រាមអវកាសអាចចាប់ផ្ដើមដោយគ្មានការបាញ់អ្វីឡើងលើមេឃសោះ។
Starlink និងការប្រយុទ្ធរំខានសញ្ញា
ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន Starlink ក្លាយជាខ្សែជីវិតទំនាក់ទំនង។ រុស្ស៊ីព្យាយាមរំខានវាជាបន្ត — តាមការរាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៦ ប្រព័ន្ធរំខានចល័តថ្មីតម្លៃប្រហែល ១.៥ លានដុល្លារ/គ្រឿង ត្រូវបានពង្រាយតាមរយៈភាគខាងត្បូង តែអ៊ុយក្រែនតាមបំផ្លាញវាវិញក្នុងពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ (KeepTrack)។ មេរៀន៖ បណ្ដាញផ្កាយរណបរាប់ពាន់គ្រឿង (mega-constellation) ពិបាកបំផ្លាញជាងផ្កាយរណបធំតែមួយ។
ការបន្លំសញ្ញា GPS (spoofing)
ជុំវិញសង្គ្រាម១២ថ្ងៃ (មិថុនា ២០២៥ — ដែលយើងបានរៀបរាប់ក្នុងអត្ថបទ Al Udeid) ការរំខាន និងបន្លំសញ្ញា GPS បានរីករាលដាលក្នុងតំបន់ — ឧបករណ៍ទទួលបង្ហាញទីតាំងក្លែងក្លាយ ប៉ះពាល់ទាំងនាវាចរាចរណ៍ស៊ីវិលផង (Inside GNSS)។
ផ្កាយរណប«ត្រួតពិនិត្យ»៖ ល្បែងខ្មោចលងក្នុងគន្លង
ប្រភេទទីពីរដែលគួរឲ្យព្រួយបារម្ភបំផុតគឺ co-orbital — ផ្កាយរណបដែលអាចផ្លាស់ទីចូលជិតគោលដៅ។ ករណីដែលបានកត់ត្រា៖ ផ្កាយរណបរុស្ស៊ី Luch/Olymp បានផ្លាស់ទីចូលជិតផ្កាយរណបទូរគមនាគមន៍ពាណិជ្ជកម្មជាច្រើនលើកចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ (ទំនងជាដើម្បីស្ដាប់សញ្ញា); ហើយក្នុងខែមករា ២០២២ ផ្កាយរណបចិន SJ-21 បានចាប់អូសផ្កាយរណប Beidou ដែលខូចមួយគ្រឿង ទៅចោលក្នុង«គន្លងផ្នូរ» (graveyard orbit) — បង្ហាញសមត្ថភាពដែលអាចប្រើទាំងសម្អាតសំរាម ទាំងចាប់ផ្កាយរណបសត្រូវ។
ក្នុងខែមីនា ២០២៥ មេបញ្ជាការរងកងទ័ពអវកាសអាមេរិក (Gen. Michael Guetlein) បាននិយាយថា ផ្កាយរណបចិនកំពុងហ្វឹកហាត់ប្រតិបត្តិការចូលជិតគ្នាដែលគាត់ហៅថា«dogfighting in space»។ ទន្ទឹមនោះអាមេរិកបានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភជាសាធារណៈ (ចាប់ពីឆ្នាំ២០២៤) អំពីកម្មវិធីរុស្ស៊ី ដែលរាយការណ៍ថាពាក់ព័ន្ធនឹងអាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណបនុយក្លេអ៊ែរក្នុងគន្លង — ការអះអាងដែលរុស្ស៊ីបដិសេធ ហើយយើងសម្គាល់ថាជា«ការរាយការណ៍» មិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យ។
បញ្ហាធំបំផុតនៃ co-orbital៖ យានសម្អាតសំរាម និងអាវុធចាប់ផ្កាយរណប ប្រើបច្ចេកវិទ្យាដូចគ្នា។
ច្បាប់ ស្ថាប័ន និងការប្រកួតប្រជែងថ្មី
ច្បាប់អន្តរជាតិគោលគឺ សន្ធិសញ្ញាអវកាស ១៩៦៧ (Outer Space Treaty) — ហាមដាក់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ/WMD ក្នុងគន្លង និងតម្រូវឲ្យប្រើព្រះច័ន្ទ/អាកាសកាយដើម្បីសន្តិភាព។ ប៉ុន្តែវាមិនហាមអាវុធធម្មតា, ការរំខានសញ្ញា ឬមីស៊ីល ASAT ឡើយ — ចន្លោះច្បាប់ដ៏ធំ។ ស្ថាប័នយោធាអវកាសក៏កើតជាបន្តបន្ទាប់៖ អាមេរិកបង្កើត U.S. Space Force ខែធ្នូ ២០១៩; ចិនរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធថ្មីជា PLA Aerospace Force ខែមេសា ២០២៤; បារាំង ជប៉ុន និងដទៃទៀតមានបញ្ជាការអវកាសរៀងៗខ្លួន។
ទិសដៅថ្មីពីរដែលត្រូវតាមដាន៖ ទីមួយ គម្រោង Golden Dome របស់អាមេរិក (ប្រកាសឆ្នាំ២០២៥) មានបំណងដាក់ទាំងសិនស័រ ទាំងគ្រាប់ស្កាត់ក្នុងអវកាស — ដែលអ្នកវិភាគខ្លះព្រមានថាអាចបង្កើនការប្រណាំងអាវុធ; ទីពីរ ការពឹងលើបណ្ដាញតូចច្រើនគ្រឿង (proliferated constellations ដូច Starlink និង PWSA របស់ក្រសួងការពារអាមេរិក) ជាយុទ្ធសាស្ត្រភាពធន់ — បាញ់មួយធ្លាក់ នៅសល់រាប់ពាន់។
មេរៀនសំខាន់ — ហេតុអ្វីរឿងនេះពាក់ព័ន្ធនឹងយើងគ្រប់គ្នា
សង្គ្រាមអវកាសមិនមែនជារឿងឆ្ងាយពីកម្ពុជាទេ។ GPS ដែលយើងប្រើបង្ហាញផ្លូវ, ប្រព័ន្ធធនាគារដែលពឹងលើម៉ោងផ្កាយរណប, ការព្យាករអាកាសធាតុសម្រាប់កសិករ, និងអ៊ីនធឺណិតផ្កាយរណប — ទាំងអស់ស្ថិតក្នុងគន្លងដែលសំរាមអវកាសមិនរើសមុខ។ ការបំផ្លាញផ្កាយរណបតែមួយអាចបន្សល់គ្រោះថ្នាក់រាប់ទសវត្សរ៍ដល់អ្នកប្រើអវកាសគ្រប់ប្រទេស — នេះជាមូលហេតុដែលសហគមន៍អន្តរជាតិជំរុញឲ្យបញ្ឈប់ការសាកល្បងបំផ្លាញ។
ដូចអត្ថបទមុនៗដែរ ត្រូវអានព័ត៌មានប្រភេទនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្ន៖ សមត្ថភាពខ្លះត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការសាកល្បងជាក់ស្ដែង (ASAT kinetic, ការរំខានសញ្ញា, ការវាយស៊ីប៊ែរ) ខណៈខ្លះទៀតនៅជាការរាយការណ៍ ឬការអះអាង (អាវុធនុយក្លេអ៊ែរក្នុងគន្លង, ឡាស៊ែរប្រយុទ្ធ)។ ការបែងចែកនេះសំខាន់បំផុតក្នុងការយល់ស្ថានការណ៍ពិត។
អវកាសជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរួមរបស់មនុស្សជាតិ — បំផ្លាញវាម្នាក់ ខូចទាំងអស់គ្នា។
ចំណុចគួរចងចាំ
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- ហេតុអ្វីអាវុធ«មិនបំផ្លាញរូបវន្ត» (jamming, cyber) ត្រូវបានប្រើញឹកញាប់ជាងមីស៊ីល ASAT?
- តើ Kessler Syndrome បង្រៀនយើងអ្វីអំពីផលវិបាករួមនៃសកម្មភាពយោធារបស់ប្រទេសតែមួយ?
- បើសន្ធិសញ្ញា ១៩៦៧ មានចន្លោះច្បាប់ធំ តើសហគមន៍អន្តរជាតិគួរបន្ថែមច្បាប់អ្វីខ្លះសម្រាប់អវកាសសម័យថ្មី?
