គួរដឹង · ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលុបបំបាត់ជំងឺពក់ខ្វាក់ — nOPV2 វ៉ាក់សាំងតាមមាត់ដែលរចនាហ្សែនឡើងវិញឲ្យស្ថិតស្ថេរ និងចម្ងាយប៉ុន្មានទៀតទើបដល់គោលដៅសូន្យ
nOPV2 · WHO Emergency Use Listing ២០២០ · cVDPV2 · Global Polio Eradication Initiative · អាហ្វហ្គានីស្ថាន-ប៉ាគីស្ថាន
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
ចាប់តាំងពីគំនិតផ្តួចផ្តើមលុបបំបាត់ជំងឺពក់ខ្វាក់ពិភពលោក (Global Polio Eradication Initiative ឬ GPEI) ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ១៩៨៨ ខណៈកុមារជាង១.០០០នាក់ត្រូវពិការជើងដៃរាល់ថ្ងៃ ចំនួនករណីមេរោគពក់ខ្វាក់ព្រៃដើម (wild poliovirus) បានធ្លាក់ចុះជាង៩៩% ហើយប្រភេទរងចំនួន២ក្នុងចំណោម៣ (ប្រភេទទី២ និងទី៣) ត្រូវបានប្រកាសផ្លូវការថាលុបបំបាត់អស់ហើយ។ ប៉ុន្តែផ្លូវឆ្ពោះទៅសូន្យពិតប្រាកដ ស្មុគស្មាញជាងអ្វីមើលទៅដំបូង៖ វ៉ាក់សាំងតាមមាត់ខ្លួនឯង (oral polio vaccine ឬ OPV) ដែលជាឧបករណ៍សំខាន់សម្រាប់លុបបំបាត់ អាចនាំឲ្យកើតមេរោគថ្មីមួយប្រភេទហៅថា «មេរោគពក់ខ្វាក់ចេញពីវ៉ាក់សាំងចរាចរណ៍» (circulating vaccine-derived poliovirus ឬ cVDPV) នៅក្នុងសហគមន៍ដែលអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរចនាហ្សែនវ៉ាក់សាំងថ្មីមួយហៅថា nOPV2 (novel oral polio vaccine type 2) ដោយកែប្រែហ្សែនច្រើនចំណុចទប់ស្កាត់ការត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវវិញ — ទទួលបានការអនុញ្ញាតប្រើប្រាស់ក្នុងគ្រាអាសន្ន (EUL)ពី WHO ឆ្នាំ២០២០ ហើយឥឡូវចាក់ជូនកុមារលើសពី២ពាន់លានដូសរួចមកហើយ។ អត្ថបទនេះពន្យល់ពីរបៀបរចនាហ្សែន nOPV2 ការឃ្លាំមើលហ្សែនតាមដានការវិវត្តរបស់វា និងហេតុផលដែល GPEI នៅតែមិនទាន់ដល់គោលដៅសូន្យ — ចាប់ពីមេរោគពក់ខ្វាក់ព្រៃដើមដែលនៅសេសសល់ត្រឹមតែអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន រហូតដល់បញ្ហាសុវត្ថិភាពតំបន់ជម្លោះ ភាពស្ទាក់ស្ទើរចាក់វ៉ាក់សាំង និងភាពទន់ខ្សោយនៃប្រព័ន្ធចាក់វ៉ាក់សាំងប្រចាំ។
០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ជិតដល់ ប៉ុន្តែមិនទាន់ដល់
ជំងឺពក់ខ្វាក់ (poliomyelitis) បង្កដោយមេរោគពក់ខ្វាក់ ឆ្លងតាមផ្លូវលាមក-មាត់ ហើយក្នុងករណីកម្រអាចវាយប្រហារប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ បណ្តាលពិការជើងដៃអចិន្ត្រៃយ៍ ឬស្លាប់។ តាំងពី GPEI ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ១៩៨៨ ជាកិច្ចសហការរវាងអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) យូនីសេហ្វ Rotary International និង CDC ចំនួនករណីពិការជើងដៃប្រចាំឆ្នាំបានធ្លាក់ចុះពីប្រមាណ៣៥ម៉ឺនករណីក្នុង១២៥ប្រទេស មកនៅត្រឹមតិចជាង៥០ក្នុងមួយឆ្នាំ — ការធ្លាក់ចុះជាង៩៩%។ មេរោគពក់ខ្វាក់មាន៣ប្រភេទរង (serotype) ខុសគ្នាតាមហ្សែន ហើយប្រភេទរងទី២ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការថាលុបបំបាត់អស់ហើយចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ (ករណីចុងក្រោយឆ្នាំ១៩៩៩) ខណៈប្រភេទរងទី៣ត្រូវបានប្រកាសលុបបំបាត់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩ (ករណីចុងក្រោយខែវិច្ឆិកា ២០១២)។ សល់តែប្រភេទរងទី១ប៉ុណ្ណោះដែលនៅតែចរាចរតាមធម្មជាតិ ហើយកំណត់តែក្នុងអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន (សូមមើលផ្នែក G)។
ប៉ុន្តែរឿងស្មុគស្មាញនោះ ចេញមកពីឧបករណ៍សំខាន់ខ្លួនឯង — វ៉ាក់សាំង OPV។ OPV ប្រើមេរោគរស់ដែលចុះខ្សោយ (attenuated) តាមរបៀបស្រាវជ្រាវរបស់លោក Albert Sabin ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៥០ ចាក់តាមមាត់ថោក ងាយចែកចាយ និងបង្កើតភាពស៊ាំក្នុងពោះវៀន ជួយបញ្ឈប់ការចម្លងលឿនជាងវ៉ាក់សាំងចាក់តាមចង្កេះ (IPV)។ ប៉ុន្តែមេរោគរស់ដែលចុះខ្សោយនេះ អាចវិវត្តត្រឡប់ទៅជាមេរោគសាហាវវិញនៅពេលឆ្លងកាត់មនុស្សជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងសហគមន៍ដែលអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប — បង្កើតជា cVDPV ដែលអាចបណ្តាលឲ្យពិការជើងដៃបានដូចមេរោគព្រៃដើមដែរ (សូមមើលផ្នែក B)។ ដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ ជាពិសេសសម្រាប់ប្រភេទរងទី២ដែលជាប្រភពករណី cVDPV ភាគច្រើនចាប់តាំងពី OPV បីផ្សំដកចេញពីកម្មវិធីប្រចាំឆ្នាំ២០១៦ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំងជំនាន់ថ្មីហៅ nOPV2 រចនាហ្សែនឲ្យស្ថិតស្ថេរជាង។
| ប្រភេទរង១ (ព្រៃដើម) | នៅតែចរាចរ — អាហ្វហ្គានីស្ថាន ប៉ាគីស្ថាន (មិនទាន់លុបបំបាត់) |
| ប្រភេទរង២ | លុបបំបាត់ព្រៃដើមឆ្នាំ២០១៥ — ប៉ុន្តែ cVDPV2 នៅតែជាប្រភពករណីភាគច្រើននាពេលថ្មី |
| ប្រភេទរង៣ | លុបបំបាត់ព្រៃដើមឆ្នាំ២០១៩ — cVDPV3 កម្រណាស់ |
| ដំណោះស្រាយ nOPV2 | វ៉ាក់សាំងតាមមាត់ រចនាហ្សែនស្ថិតស្ថេរ ប្រើប្រឆាំង cVDPV2 ចាប់ពី២០២១ |
០២OPV បែប Sabin និងហេតុអ្វីវាអាចត្រឡប់ជាមេរោគវិញ
ចំណុចស្នូលនៃបញ្ហាស្ថិតនៅត្រង់ហ្សែនមួយផ្នែកតូចនៃមេរោគ Sabin ដែលហៅថា «ដែនទី៥» (domain V) ស្ថិតក្នុងតំបន់មិនបកប្រែជាប្រូតេអ៊ីន (5′ untranslated region ឬ 5’UTR) នៃហ្សែនមេរោគ។ ដែនតំបន់នេះបត់រាងជារចនាសម្ព័ន្ធ RNA ស្មុគស្មាញដែលគ្រប់គ្រងល្បឿននៃការបកប្រែប្រូតេអ៊ីនមេរោគ — កាន់តែបត់រឹងតឹង កាន់តែចុះខ្សោយ (attenuated) ចាក់មិនបង្កជំងឺ។ បញ្ហាគឺ ការផ្លាស់ប្តូរតួអក្សរហ្សែន (nucleotide) តែមួយ ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរឋានៈហៅថា A481G នៅលើមេរោគ Sabin ប្រភេទទី២ គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធ្វើឲ្យរចនាសម្ព័ន្ធនេះទន់ចុះ ធ្វើឲ្យមេរោគចាប់ផ្តើមបកប្រែប្រូតេអ៊ីនលឿនឡើងវិញ ស្មើនឹងកម្រិតវីរុសសាហាវ — ដំណើរការហៅថា «ការត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវ» (reversion to neurovirulence)។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះកើតឡើងញឹកញាប់ និងអាចទាយទុកមុនបាន ដោយសារវាជាមធ្យោបាយតែមួយងាយបំផុតសម្រាប់មេរោគទន់ចុះមកវិញ។
នៅពេលកុមារទទួលវ៉ាក់សាំង OPV មេរោគចុះខ្សោយបន្តកើនចំនួនក្នុងពោះវៀនប្រមាណ១ខែ ហើយបញ្ចេញតាមលាមក។ ប្រសិនកុមារនោះនៅក្នុងសហគមន៍អនាម័យខ្សោយ និងអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប មេរោគអាចឆ្លងបន្តទៅកុមារផ្សេង ហើយរាល់ការឆ្លងម្តងៗ បង្កើនឱកាសហ្សែនកកកុញកាន់តែច្រើន។ បន្ទាប់ពីជំហានឆ្លងបន្តប្រមាណ១២-១៨ខែ (អាស្រ័យលើអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងក្នុងតំបន់) មេរោគអាចប្រមូលផ្តុំហ្សែនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីវិវត្តត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវសមមូលនឹងមេរោគព្រៃដើម ក្លាយជា cVDPV ដែលអាចបង្កជំងឺពិការជើងដៃដូចគ្នា។ Sabin OPV2 ជាប្រភពចម្បង ព្រោះក្នុងចំណោមប្រភេទរងទាំង៣ វាមានទំនោរត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវលឿនជាងគេ។
០៣ការរចនាហ្សែន nOPV2៖ ស្ថិរភាពតាមបែបវិស្វកម្មម៉ូលេគុល
nOPV2 មិនមែនវ៉ាក់សាំងថ្មីទាំងស្រុងទេ — វាកសាងលើគ្រោងហ្សែន Sabin ដដែល ប៉ុន្តែកែច្នៃចំណុចជាក់លាក់ជាច្រើនទប់ស្កាត់ផ្លូវត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវ។ យោងតាមការសិក្សាបោះពុម្ពក្នុង npj Vaccines (ត្រកូល Nature) ក្រុមអ្នកអភិវឌ្ឍន៍បានរចនាឡើងវិញដែនទី៥ (domain V) ក្នុងតំបន់ 5’UTR ជាជំនាន់ស្ថិតស្ថេរហៅ S15 ដោយលុបគូអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ីក U-G ដែលងាយប្រែប្រួល — ធ្វើឲ្យការផ្លាស់ប្តូរតួអក្សរតែមួយបែប A481G លែងអាចធ្វើឲ្យរចនាសម្ព័ន្ធទន់ចុះបានងាយដូច Sabin ដើមទៀតហើយ។ លើសពីនេះ វ៉ាក់សាំង nOPV2 មានពីរជំនាន់រង (candidate) ដែលនីមួយៗបន្ថែមស្រទាប់ការពារខុសគ្នា៖
- nOPV2-c1 — ផ្លាស់ទីធាតុហ្សែន cis-acting replication element (cre) ពីទីតាំងដើមក្នុងហ្សែន 2C ទៅតំបន់ 5’UTR វិញ ខណៈធាតុហ្សែន 2C ដើមធ្វើឲ្យអសកម្មដោយការផ្លាស់ប្តូរស្ងាត់ (silent mutations)។ ការផ្លាស់ទីនេះការពារដែន S15 កុំឲ្យត្រូវជំនួសតាមផ្លូវផ្សំហ្សែនតែមួយជំហាន (single recombination) — ផ្លូវសំខាន់មួយដែលមេរោគអាចប្រើស្តារភាពសាហាវឡើងវិញ។ nOPV2-c1 ក៏មានការផ្លាស់ប្តូរអង់ស៊ីម 3D polymerase ២ចំណុច កាត់បន្ថយភាពញឹកញាប់ផ្សំហ្សែន និងបង្កើនភាពត្រឹមត្រូវចម្លងហ្សែន (replication fidelity)។
- nOPV2-c2 — ប្រើវិធីខុសគ្នា៖ កែច្នៃកូដុង (codon deoptimization) ប្រមាណ៤០%នៃតំបន់ហ្សែនកូដកម្ម capsid ដោយបញ្ចូលគូអាស៊ីតនុយក្លេអ៊ីក CpG ច្រើនជាងធម្មតាទីតាំងទី២-៣នៃកូដុង — ធ្វើឲ្យល្បឿនចម្លងហ្សែនយឺតជាងមុន ខណៈនៅតែរក្សាសមត្ថភាពជំរុញភាពស៊ាំបាន។
ការសាកល្បងលើកុមារនៅបែលហ្សិក និងប៉ាណាម៉ា បង្ហាញថាមេរោគ nOPV2 បញ្ចេញតាមលាមកកុមារ គ្មានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន (polymorphism) ស្របនឹងការត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវលើដែន S15 ទេ — ផ្ទុយពី Sabin OPV2 ដែលបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរទាយទុកមុនបានលឿន។ GPEI បានជ្រើសរើស nOPV2-c1 សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាទូទៅ។
០៤ប្រវត្តិការអនុញ្ញាតរបស់ WHO៖ ពី EUL ដល់ការទទួលស្គាល់ពេញលេញ
ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ WHO បានផ្តល់ការអនុញ្ញាតប្រើប្រាស់ក្នុងគ្រាអាសន្ន (Emergency Use Listing ឬ EUL) ដល់ nOPV2 — ជាវ៉ាក់សាំងដំបូងគេបំផុតធ្លាប់ឆ្លងកាត់យន្តការ EUL របស់ WHO ដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់ឆ្លើយតបគ្រាអាសន្នសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ (PHEIC)។ EUL អនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំងបានលឿន ខណៈនៅតែឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យទិន្នន័យព្យាបាលយ៉ាងម៉ត់ចត់ដោយអ្នកជំនាញឯករាជ្យ — ផ្អែកលើលទ្ធផលការសាកល្បងព្យាបាលនៅបែលហ្សិក និងប៉ាណាម៉ា ក្រោមកិច្ចសហការស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយធំ រួមមាន CDC អង្គការ PATH និងមូលនិធិ Bill & Melinda Gates។ ក្រោយពី EUL អនុញ្ញាតឲ្យប្រើប្រាស់ ប្រទេសនីមួយៗនៅតែត្រូវសម្រេចចិត្ត និងទទួលការអនុញ្ញាតបទបញ្ជាថ្នាក់ជាតិដោយឡែកមុននឹងដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។
ក្រោយជាង៣ឆ្នាំនៃការប្រើប្រាស់ក្រោម EUL — ចាក់កុមារជិត១ពាន់លានដូសរួចត្រឹមចុងឆ្នាំ២០២៣ — nOPV2 ទទួលបានការទទួលស្គាល់ពេញលេញ (WHO prequalification) ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ — ជំហានផ្លាស់ប្តូរពីការអនុញ្ញាតបណ្តោះអាសន្នទៅជាការទទួលស្គាល់រយៈពេលវែង។ ដំណើរការទាំងមូលពីការចាប់ផ្តើមស្រាវជ្រាវឆ្នាំ២០១៥ ដល់ការទទួលស្គាល់ពេញលេញឆ្នាំ២០២៣ ចំណាយជិត៨ឆ្នាំ — បញ្ជាក់ថា EUL ជួយប្រើប្រាស់លឿនក្នុងគ្រាអាសន្ន ប៉ុន្តែការធានាសុវត្ថិភាព-ប្រសិទ្ធភាពពេញលេញនៅតែទាមទារពេលច្រើនឆ្នាំ។
| ខែវិច្ឆិកា ២០២០ | WHO ផ្តល់ EUL — ជាវ៉ាក់សាំងដំបូងគេឆ្លងកាត់យន្តការនេះ |
| ២០២១-២០២៣ | ដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ក្រោម EUL — ជិត១ពាន់លានដូស |
| ខែធ្នូ ២០២៣ | WHO ផ្តល់ការទទួលស្គាល់ពេញលេញ (prequalification) |
| ២០២៦ | ដូសសរុបលើសពី២ពាន់លាន ចាប់ពីចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ |
០៥ការដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ប្រឆាំង cVDPV2 និងករណីអ៊ូហ្គង់ដា
មុននឹងយល់ពីការដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ nOPV2 ត្រូវយល់ពីដំណើររបស់ GPEI ខ្លួនឯងសិន។ សម្ព័ន្ធលុបបំបាត់ជំងឺពក់ខ្វាក់សកល (Global Polio Eradication Initiative ឬ GPEI) បង្កើតឡើងឆ្នាំ១៩៨៨ តាមរយៈសេចក្តីសម្រេចរបស់សន្និសីទសុខភាពពិភពលោក (World Health Assembly) ជាភាពជាដៃគូរវាង WHO អង្គការយូនីសេហ្វ (UNICEF) មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងបង្ការជំងឺសហរដ្ឋអាមេរិក (CDC) និងអង្គការ Rotary International ក្រោយមកបានចូលរួមដោយមូលនិធិ Bill & Melinda Gates និង Gavi ជាដៃគូហិរញ្ញប្បទានសំខាន់។ នៅឆ្នាំចាប់ផ្តើម ១៩៨៨ ចំនួនករណីពក់ខ្វាក់ប៉ាន់ស្មានប្រមាណ៣៥ម៉ឺនករណីនៅក្នុង១២៥ប្រទេស — មកដល់បច្ចុប្បន្នធ្លាក់ចុះជាង៩៩% ជាបញ្ជាក់ន័យវិទ្យាសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំបំផុតមួយបន្ទាប់ពីការលុបបំបាត់ជំងឺអុះស្វាយ (smallpox)។
- ១៩៨៨ — WHA បង្កើត GPEI ជាមួយគោលដៅលុបបំបាត់ពក់ខ្វាក់ពេញលេញត្រឹមឆ្នាំ២០០០ (ក្រោយមកត្រូវផ្លាស់ប្តូរផុតកំណត់ច្រើនដង)។
- ២០១៥ — WHO បង្កើតយន្តការ Emergency Use Listing (EUL) ក្រោយវិបត្តិអេបូឡាអាហ្វ្រិកខាងលិច ដើម្បីអនុញ្ញាតដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រថ្មីលឿនជាងធម្មតាក្នុងអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។
- វិច្ឆិកា ២០២០ — nOPV2 ទទួល EUL ជាបណ្តោះអាសន្ន ក្លាយជាវ៉ាក់សាំងដំបូងគេប្រើយន្តការនេះ។
- ធ្នូ ២០២៣ — nOPV2 ទទួលការទទួលស្គាល់ពេញលេញ (prequalification) បន្ទាប់ពីទិន្នន័យសុវត្ថិភាព-ប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែងជាង៣ឆ្នាំពីប្រទេសអនុវត្តដំបូង។
ចាប់ពីចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ឆ្នាំ២០២១ nOPV2 ត្រូវបានប្រើជាចម្បងឆ្លើយតបករណីផ្ទុះ cVDPV2 តាមរយៈយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងបន្ថែម (supplementary immunization) ផ្តោតលើតំបន់ជាក់លាក់មានករណីរកឃើញ។ តាមរបាយការណ៍ចុងក្រោយពីគណៈកម្មាធិការអាសន្នស្តីពីបទបញ្ញត្តិសុខភាពអន្តរជាតិ (IHR Emergency Committee) របស់ WHO កិច្ចប្រជុំលើកទី៤៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ចំនួនដូស nOPV2 ដែលបានចាក់សរុបលើសពី២ពាន់លានដូសហើយ ចាប់តាំងពីចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់។ ទោះជាយ៉ាងណា គណៈកម្មាធិការក៏កត់សម្គាល់ថា មានករណី cVDPV2 ថ្មីទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ nOPV2 ខ្លួនឯងចំនួន៤២ករណីរួចហើយ — ស្តាប់ទៅច្រើន ប៉ុន្តែត្រូវយល់ធៀបនឹងចំនួនដូសសរុប៖ អត្រាកើតឡើងទាបជាង Sabin OPV2 ចាស់យ៉ាងសំខាន់ ដូចរៀបរាប់ផ្នែក C។
ករណីអ៊ូហ្គង់ដាឆ្នាំ២០២២ (មើលផ្នែក C) ជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយបង្ហាញពីរបៀបដែលប្រព័ន្ធការពារពហុស្រទាប់ដំណើរការជាក់ស្តែង៖ ថ្វីត្បិតមានខ្សែពូជកម្រមួយបាត់បង់ការការពារហ្សែនក៏ដោយ ការឃ្លាំមើលបរិស្ថាន (environmental surveillance — ការត្រួតពិនិត្យទឹកកខ្វក់) បានចាប់បានសញ្ញាភ្លាមៗ ខណៈអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងខ្ពស់ (យុទ្ធនាការទី១ខែមករា ២០២២ ចាក់កុមារជិត៩,៨លាននាក់ និងយុទ្ធនាការទី២ខែវិច្ឆិកា ២០២២ ដល់កុម្ភៈ ២០២៣ ចាក់ជិត១១លាននាក់) ការពារកុំឲ្យខ្សែពូជនោះឆ្លងបន្តទូលំទូលាយ។ លំនាំនេះ — ការឃ្លាំមើលហ្សែនចាប់សញ្ញាលឿន + ការចាក់វ៉ាក់សាំងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ — ត្រូវបានចាត់ទុកជាគំរូឆ្លើយតបប្រកបប្រសិទ្ធភាព ដែល WHO កំពុងព្យាយាមចម្លងទៅតំបន់ផ្សេង។
ក្រៅពីអ៊ូហ្គង់ដា ណៃជេរីយ៉ាជាឧទាហរណ៍សំខាន់មួយទៀតនៃការឆ្លើយតបទូលំទូលាយ។ ថ្វីត្បិតតំបន់អាហ្វ្រិកទាំងមូលរបស់ WHO ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាគ្មានមេរោគព្រៃដើមទៀតហើយចាប់ពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ក៏ដោយ ណៃជេរីយ៉ាបន្តជាចំណុចក្តៅមួយសម្រាប់ cVDPV2 ដោយសារចន្លោះភាពស៊ាំសហគមន៍ធំមកពីអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងប្រចាំទាបនៅតំបន់ខាងជើងប្រទេស។ ការឆ្លើយតបប្រើគំរូមជ្ឈមណ្ឌលប្រតិបត្តិការអាសន្ន (Emergency Operations Centre) ដែលដកស្រង់បទពិសោធន៍ពីការទប់ស្កាត់ជំងឺអេបូឡា ព្រមទាំងចូលរួមជាមួយអ្នកដឹកនាំសាសនា និងប្រពៃណីមូលដ្ឋាន ដើម្បីស្តារទំនុកចិត្តសហគមន៍ក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ធ្វើកូដកម្មប្រឆាំងការចាក់វ៉ាក់សាំងឆ្នាំ២០០៣-២០០៤នៅតំបន់ខាងជើងប្រទេស។ បទពិសោធន៍ណៃជេរីយ៉ាបង្ហាញថា ការគ្រប់គ្រង cVDPV2 ពឹងផ្អែកលើកិច្ចសហការវិទ្យាសាស្ត្រ-សង្គមស្មើគ្នា មិនមែនត្រឹមតែបច្ចេកវិទ្យាវ៉ាក់សាំងតែម្នាក់ឯងឡើយ។
០៦ការឃ្លាំមើលហ្សែនមេរោគ៖ ការស្រាវជ្រាវតាមដានការវិវត្ត
ការធានាថា nOPV2 នៅតែស្ថិតស្ថេរ និងការចាប់សញ្ញាមេរោគព្រៃដើមឲ្យបានលឿន ពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធឃ្លាំមើលហ្សែនធំជាងគេលើពិភពលោក៖ បណ្តាញមន្ទីរពិសោធន៍ពក់ខ្វាក់សកល (GPLN) មន្ទីរពិសោធន៍ជាង១៤០កន្លែងទូទាំងពិភពលោក វិភាគគំរូឈាម-លាមកកុមារសង្ស័យ។ បច្ចេកទេសសំខាន់ដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូររបៀបស្រាវជ្រាវគឺ ការចាត់លំដាប់ហ្សែនជំនាន់ថ្មី (next-generation sequencing ឬ NGS) ដែលអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអានលំដាប់ហ្សែនពេញលេញនៃមេរោគក្នុងសំណាកតែមួយបានលឿន និងចំណាយតិចជាងវិធីសាស្ត្រចាស់ដែលអាស្រ័យលើការចិញ្ចឹមមេរោគក្នុងកោសិកា — យោងតាមការសិក្សាបោះពុម្ពក្នុង Journal of Clinical Microbiology។ NGS ជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចរកឃើញព្រឹត្តិការណ៍ផ្សំហ្សែន (recombination) ដូចករណីអ៊ូហ្គង់ដាបានលឿន មុននឹងវាឆ្លងរីករាលដាលធំទូលាយ។
លើសពីការធ្វើតេស្តលើកុមារជំងឺរោគសញ្ញាសរសៃប្រសាទស្រួចស្រាវ (acute flaccid paralysis) ជាវិធីសាស្ត្រប្រពៃណី ប្រព័ន្ធកំពុងពង្រីកទៅរកការឃ្លាំមើលបរិស្ថាន (environmental surveillance) — ការយកគំរូទឹកកខ្វក់ពីប្រព័ន្ធលូក្នុងសហគមន៍ ដើម្បីរកមេរោគបញ្ចេញតាមលាមកមនុស្សឆ្លង ទោះមិនទាន់មានករណីរោគសញ្ញាបង្ហាញក៏ដោយ។ វិធីសាស្ត្រនេះមានប្រយោជន៍ព្រោះក្នុងចំណោមមនុស្សឆ្លងមេរោគពក់ខ្វាក់ ភាគច្រើនជាង៩៩%គ្មានរោគសញ្ញាបង្ហាញច្បាស់ (asymptomatic) — មានន័យថាការឃ្លាំមើលផ្អែកលើករណីជំងឺម្នាក់ៗអាចខកខានការចាប់សញ្ញាបានទាន់ពេល។ ការសិក្សាមួយក្នុង Scientific Reports ឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថា ការឃ្លាំមើលទឹកកខ្វក់នៅកាណាដាចាប់សញ្ញាមេរោគ cVDPV2 ដាច់ដោយឡែកខ្លះឆ្នាំ២០២២ ថ្វីត្បិតប្រទេសនេះគ្មានប្រវត្តិផ្ទុះជំងឺក៏ដោយ — បញ្ជាក់ថាមេរោគអាចផ្លាស់ទីតាមមនុស្សធ្វើដំណើរ ដោយគ្មានសញ្ញាព្រមានច្បាស់លាស់។
ចំណាត់ថ្នាក់ជាមេរោគ cVDPV តម្រូវឲ្យមានភាពខុសគ្នាហ្សែនយ៉ាងតិច៦ចំណុចនុយក្លេអូទីតពីខ្សែពូជ Sabin ដើម នៅក្នុងតំបន់ហ្សែន VP1 — ធ្វើជាព្រំដែនវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់សម្គាល់ថាមេរោគនោះបានឆ្លងបន្តគ្រប់គ្រាន់ក្នុងសហគមន៍ដើម្បីស្តារលក្ខណៈបង្កជំងឺឡើងវិញ។ ល្បឿននៃការវិភាគក៏សំខាន់មិនចាញ់គុណភាពដែរ៖ ជាមធ្យមមន្ទីរពិសោធន៍ GPLN អាចផ្តល់លទ្ធផលចាត់លំដាប់ហ្សែនពេញលេញក្នុងរយៈពេលប្រមាណ២សប្តាហ៍ចាប់ពីទទួលសំណាក បើប្រៀបធៀបនឹងច្រើនខែសម្រាប់វិធីសាស្ត្រចាស់ — ភាពលឿននេះជាកត្តាសម្រេចក្នុងការទប់ស្កាត់ព្រឹត្តិការណ៍ដូចអ៊ូហ្គង់ដាមុននឹងវារីករាលដាលធំទូលាយ។

០៧មេរោគព្រៃដើមចុងក្រោយ៖ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន
ចាប់ពីតំបន់ធ្លាប់រាតត្បាតលើ៤ទ្វីប សព្វថ្ងៃមេរោគពក់ខ្វាក់ព្រៃដើមប្រភេទទី១ (WPV1) នៅចរាចរតែតំបន់ព្រំដែនរវាងអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថានប៉ុណ្ណោះ — តំបន់ដែលអ្នកជំនាញហៅ «ចម្លងតែមួយ» ដោយសារចរាចរមនុស្សឆ្លងកាត់ព្រំដែនញឹកញាប់។ តាមរបាយការណ៍ IHR Emergency Committee ចំនួនករណី WPV1 ធ្លាក់ចុះពី៥២ករណីក្នុងឆ្នាំ២០២៥ (២១នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ៣១នៅប៉ាគីស្ថាន) មកនៅត្រឹម៤ករណីរហូតដល់ចុងខែមេសា ២០២៦ (៣នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ១នៅប៉ាគីស្ថាន)។ ក៏ប៉ុន្តែសំណាកបរិស្ថានវិជ្ជមានចំនួន៧៤ (១៧អាហ្វហ្គានីស្ថាន ៥៧ប៉ាគីស្ថាន) បង្ហាញថាមេរោគនៅតែចរាចរទូលំទូលាយជាងចំនួនករណីជំងឺជាក់ស្តែងច្រើនដង — ជាការរំលឹកសំខាន់ថាអត្រាករណីជំងឺមិនស្មើនឹងអត្រាមេរោគចរាចរពិតប្រាកដឡើយ ព្រោះករណីស្លាកស្លាមជំងឺមានតែក្នុងចំណោមមនុស្សឆ្លងមួយភាគតូចប៉ុណ្ណោះ។
ឥណ្ឌាដែលធ្លាប់ជាប្រទេសមានបន្ទុកធំបំផុត បានរាយការណ៍ករណីចុងក្រោយឆ្នាំ២០១១ ខណៈតំបន់អាហ្វ្រិកទាំងមូលរបស់ WHO ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាគ្មានមេរោគព្រៃដើមទៀតហើយចាប់ពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ (ណៃជេរីយ៉ាជាប្រទេសអាហ្វ្រិកចុងក្រោយបំផុត)។ នេះទុកឲ្យសល់តែអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថានជាប្រទេសនៅតែមានមេរោគព្រៃដើមចរាចរជាប់លាប់ (endemic) — លេខនេះនៅតែមិនផ្លាស់ប្តូរច្រើនពេក ថ្វីត្បិតកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងច្រើនរាប់ពាន់លានដុល្លារក៏ដោយ។
០៨ឧបសគ្គតំបន់ជម្លោះ និងលទ្ធភាពចូលដល់កុមារ
យុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងទាមទារឲ្យបុគ្គលិកសុខាភិបាលចូលដល់ផ្ទះម្តងម្នាក់ៗ («door-to-door») ធានាថាកុមារគ្រប់រូបទទួលបានដូស — ប៉ុន្តែនៅតំបន់ជម្លោះ ការចូលដល់បែបនេះមិនតែងតែអាចធ្វើបានទេ។ តាមរបាយការណ៍ IHR Emergency Committee ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ លក្ខខណ្ឌសុវត្ថិភាពនៅអាហ្វហ្គានីស្ថានបានតម្រូវឲ្យប្តូរទៅជាយុទ្ធនាការ «តាមចំណុច» (site-to-site) ជំនួសឲ្យការចូលដល់ផ្ទះម្តងម្នាក់ៗ — ដែលជាទូទៅមិនអាចចូលដល់កុមារបានគ្រប់ចំនួនដូចវិធីសាស្ត្រដើម។ នៅតំបន់ខាងត្បូងខេត្ត Khyber Pakhtunkhwa ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន កុមារប្រមាណ២៥ម៉ឺននាក់មិនអាចទទួលបានវ៉ាក់សាំងកំឡុងយុទ្ធនាការថ្មីៗ ដោយសារលក្ខខណ្ឌសុវត្ថិភាព ខណៈនៅសូម៉ាលី កុមារជាង៤៥ម៉ឺននាក់មិនអាចទទួលបានវ៉ាក់សាំងកំឡុងយុទ្ធនាការ។
ស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយគឺយេមែន ដែលគណៈកម្មាធិការ WHO បញ្ចេញការព្រួយបារម្ភជ្រាលជ្រៅចំពោះការចម្លង cVDPV2 កំពុងបន្ត ខណៈមិនទាន់មានការឆ្លើយតបចាក់វ៉ាក់សាំងជាក់ស្តែងនៅតំបន់ខេត្តខាងជើងឡើយ — ប៉ះពាល់កុមារអាយុក្រោម៥ឆ្នាំច្រើនជាង៤,៥លាននាក់។ ស្ថានភាពនេះបង្ហាញឲ្យឃើញច្បាស់ថា បញ្ហាវិទ្យាសាស្ត្រ (ការរចនា-ផលិតវ៉ាក់សាំង) និងបញ្ហាភូមិសាស្ត្រនយោបាយ (ការចូលដល់សហគមន៍ដោយសុវត្ថិភាព) ជាឧបសគ្គពីរផ្សេងគ្នាទាំងស្រុង — ដោះស្រាយបញ្ហាមួយមិនស្មើនឹងដោះស្រាយមួយទៀតឡើយ។ ជាការឆ្លើយតប គណៈកម្មាធិការណែនាំឲ្យរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិប្រកាសការចម្លងជំងឺនេះជាអាសន្នថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋ ដើម្បីរៀបចំវិធីសាស្ត្រ «ទូទាំងរដ្ឋាភិបាល-សង្គម» ពង្រីកដល់កម្រិតស្រុក។
០៩ភាពស្ទាក់ស្ទើរចាក់វ៉ាក់សាំង និងព័ត៌មានមិនពិត
ក្រៅពីបញ្ហាសុវត្ថិភាព ក៏មានគ្រួសារមួយចំនួនបដិសេធមិនចាក់វ៉ាក់សាំងឲ្យកូនស្ម័គ្រចិត្ត — ហេតុផលចម្រុះចាប់ពីភាពមិនទុកចិត្តលើកម្មវិធីសុខភាពដែលមកពីខាងក្រៅសហគមន៍ រហូតដល់ព័ត៌មានមិនពិតស្តីពីគ្រោះថ្នាក់វ៉ាក់សាំង។ តាមរបាយការណ៍ IHR Emergency Committee ចំណុចបដិសេធជាប់លាប់ (persistent refusal pockets) កំពុងកើតមានច្រើននៅតំបន់ខាងត្បូងខេត្ត Khyber Pakhtunkhwa តំបន់ Quetta Block និងភាគអាគ្នេយ៍អាហ្វហ្គានីស្ថាន។ លើសពីនេះ ប្រជាជនចល័ត និងជនអន្តោប្រវេសន៍ធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ព្រំដែនញឹកញាប់ ជាក្រុមពិបាកតាមដានតាមប្រព័ន្ធចុះឈ្មោះធម្មតាបំផុត — ជួយពន្យារការចម្លងឆ្លងកាត់ព្រំដែនឲ្យបន្តកកកុញ។
ភាពស្ទាក់ស្ទើរចាក់វ៉ាក់សាំង (vaccine hesitancy) ខុសពីការមិនអាចទទួលបានវ៉ាក់សាំង (lack of access) ជាមូលដ្ឋាន — មួយជាការសម្រេចចិត្តស្ម័គ្រចិត្ត ខណៈមួយទៀតជាឧបសគ្គខាងក្រៅការគ្រប់គ្រងគ្រួសារ។ ការវាស់វែងសមាមាត្ររវាងកត្តាទាំងពីរនេះសំខាន់ចំពោះយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតប ព្រោះដំណោះស្រាយខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ ការកែលម្អសុវត្ថិភាពដើម្បីចូលដល់សហគមន៍ មិនដោះស្រាយចំណុចបដិសេធស្ម័គ្រចិត្តបានទេ ហើយផ្ទុយមកវិញ យុទ្ធនាការកសាងទំនុកចិត្តសហគមន៍ក៏មិនអាចជួយកុមារក្នុងតំបន់មិនអាចចូលដល់បានដែរ។ WHO និង GPEI ណែនាំឲ្យប្រើទិន្នន័យតាមដានទំនុកចិត្តលើវ៉ាក់សាំង (vaccine confidence monitoring) ដើម្បីសម្គាល់ភាពខុសគ្នារវាងតំបន់ដែលបញ្ហាចម្បងជាសុវត្ថិភាព និងតំបន់ដែលបញ្ហាចម្បងជាទំនុកចិត្ត។
យុទ្ធសាស្ត្រកសាងទំនុកចិត្តដែលបង្ហាញលទ្ធផលល្អបំផុតនៅតំបន់ខាងត្បូងខេត្ត Khyber Pakhtunkhwa និងតំបន់ដទៃទៀត ពឹងផ្អែកលើអ្នកសម្របសម្រួលសហគមន៍ស្រី (female social mobilizers) ដែលអាចចូលដល់ផ្ទះស្រីៗបានងាយជាងបុគ្គលិកបុរស ព្រមទាំងការចូលរួមពីអ្នកដឹកនាំសាសនាមូលដ្ឋានក្នុងការបញ្ជាក់ថាវ៉ាក់សាំងមិនផ្ទុយនឹងគោលការណ៍សាសនាឡើយ។ គណៈកម្មាធិការ IHR កត់សម្គាល់ថា គ្រួសារដែលធ្លាប់បដិសេធច្រើនតែផ្លាស់ប្តូរចិត្តគំនិតបន្ទាប់ពីការសន្ទនាម្តងហើយម្តងទៀតជាមួយអ្នកសម្របសម្រួលដដែលៗ មិនមែនតាមរយៈយុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយទូទៅឡើយ — បញ្ជាក់ថាការស្តារទំនុកចិត្តជាដំណើរការផ្ទាល់ខ្លួន ទាមទារពេលវេលា មិនអាចសម្រេចក្នុងយុទ្ធនាការតែមួយបានទេ។

១០ភាពទន់ខ្សោយប្រព័ន្ធចាក់វ៉ាក់សាំងប្រចាំ
ហួសពីករណីច្បាស់លាស់ចំនួនតិចតួច ឧបសគ្គជ្រៅជាងគេមួយចំពោះការលុបបំបាត់ពិតប្រាកដ គឺភាពទន់ខ្សោយទូទៅនៃប្រព័ន្ធចាក់វ៉ាក់សាំងប្រចាំ (routine immunization) នៅតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់។ គណៈកម្មាធិការ IHR កត់សម្គាល់ថា ថវិកាចំណាយកម្មវិធីលុបបំបាត់ពក់ខ្វាក់សកលកំពុងខ្វះខាតជិត៣០% ធៀបនឹងតម្រូវការ — បង្ខំប្រព័ន្ធជាតិមួយចំនួនកាត់បន្ថយវិសាលភាពការឃ្លាំមើល ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិក ឬចំនួនយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងបន្ថែម។ ក្នុងវិបត្តិមនុស្សធម៌ ដូចជាការភៀសខ្លួន ឬជម្លោះបន្ត ប្រព័ន្ធសុខភាពជាតិផ្តោតធនធានទៅតម្រូវការបន្ទាន់ជាមុនសិន ធ្វើឲ្យកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងប្រចាំធ្លាក់ចុះ — កុមារខកខានដូសមូលដ្ឋានទាំងនេះ រងហានិភ័យខ្ពស់ចំពោះជំងឺឆ្លងជាច្រើនប្រភេទ មិនមែនត្រឹមតែពក់ខ្វាក់ប៉ុណ្ណោះទេ។
ចំណុចខ្វះថវិកានេះមិនមែនរឿងថ្មីទេ — GPEI ធ្លាប់ជួបវិបត្តិហិរញ្ញប្បទានស្រដៀងគ្នាកន្លងមកជាច្រើនដង។ Rotary International ខ្លួនឯងបានរួមចំណែកលើសពី២ពាន់លានដុល្លារចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៥ ជាដៃគូឯកជនធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈ ខណៈរដ្ឋាភិបាលអ្នកបរិច្ចាគសំខាន់ៗ និងមូលនិធិ Gates បន្តគាំទ្របន្ថែម។ ក៏ប៉ុន្តែរាល់ពេលដែលចំនួនករណីជំងឺថយចុះខ្លាំង ការចាប់អារម្មណ៍និងថវិកាបរិច្ចាគមានទំនោរថយចុះតាម — បាតុភូតហៅថា «ថវិកាធ្លាក់ចុះតាមជោគជ័យ» ជាបញ្ហាប្រឈមទូទៅចំពោះកម្មវិធីសុខភាពសាធារណៈស្ទើរគ្រប់មុខដែលជិតដល់គោលដៅ។
ដើម្បីឆ្លើយតប គណៈកម្មាធិការណែនាំឲ្យរដ្ឋាភិបាលជាតិផ្តល់អាទិភាពហិរញ្ញប្បទានក្នុងស្រុក មិនពឹងតែលើថវិកាអន្តរជាតិ ព្រមទាំងបញ្ចូលដូសទី២ IPV ចូលកម្មវិធីចាក់ប្រចាំ ដើម្បីបង្កើនភាពស៊ាំមូលដ្ឋានលើសពី OPV តែម្នាក់ឯង។ ចំណុចនេះឆ្លុះបញ្ចាំងទស្សនវិស័យធំជាងគំនិតផ្តួចផ្តើមតែមួយ៖ ការលុបបំបាត់ពក់ខ្វាក់ពេញលេញ មិនអាចសម្រេចដោយបុគ្គលិកបំពាក់ដូសបន្ថែមតែម្នាក់ឯងឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារឲ្យប្រព័ន្ធសុខភាពមូលដ្ឋានទូទៅរឹងមាំគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីរក្សាកម្រិតការពារស្ថិតស្ថេររយៈពេលវែង។
ឧបសគ្គមួយទៀតដែលងាយមើលរំលងគឺខ្សែច្រវ៉ាក់ត្រជាក់ (cold chain) — nOPV2 ទាមទារកក់ត្រជាក់ជាប់លាប់ចាប់ពីរោងចក្រផលិតរហូតដល់ចំណុចចាក់ចុងក្រោយ។ នៅតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាល ខ្វះអគ្គិសនីជាប់លាប់ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដឹកជញ្ជូនខ្សោយ ការរក្សាឲ្យវ៉ាក់សាំងស្ថិតក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រឹមត្រូវពេញមួយផ្លូវអាចពិបាកមិនចាញ់ការចូលដល់សហគមន៍ខ្លួនឯងឡើយ។ ដំណោះស្រាយបច្ចេកទេសដូចជាថង់ត្រជាក់ថាមពលព្រះអាទិត្យកំពុងជួយថែមក្នុងតំបន់ខ្លះ ប៉ុន្តែមិនទាន់អាចជំនួសហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអគ្គិសនីស្ថិរភាពបានពេញលេញនៅឡើយ។
១១សំណួរញឹកញាប់
តើ nOPV2 ខុសពី OPV ធម្មតាត្រង់ណា?
nOPV2 កសាងលើគ្រោងហ្សែន Sabin ដូចគ្នា ប៉ុន្តែកែច្នៃចំណុចហ្សែនច្រើនកន្លែង ជាពិសេសដែនទី៥ (S15) ធ្វើឲ្យលំបាកត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវវិញ។ សូមមើលផ្នែក C។
តើ WHO អនុញ្ញាតប្រើ nOPV2 តាំងពីពេលណា?
WHO ផ្តល់ EUL ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២០ ហើយផ្តល់ការទទួលស្គាល់ពេញលេញ (prequalification) ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣។ សូមមើលផ្នែក D។
តើ nOPV2 អាចបង្កើត cVDPV2 ថ្មីបានទេ?
អាចកើតបាន ប៉ុន្តែកម្រជាង Sabin OPV2 ប្រមាណ៧៦%។ ករណីអ៊ូហ្គង់ដា២០២២ជាឧទាហរណ៍កម្រ ដែលការឃ្លាំមើលហ្សែន និងអត្រាចាក់ខ្ពស់ការពារកុំឲ្យរីករាលដាល។ សូមមើលផ្នែក C និង E។
តើប្រទេសណាខ្លះនៅតែមានមេរោគព្រៃដើមចរាចរ?
សល់តែអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថានជាប្រទេស «endemic» ដោយសារជាតំបន់ចម្លងតែមួយឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ សូមមើលផ្នែក G។
តើការឃ្លាំមើលបរិស្ថាន (environmental surveillance) ដំណើរការយ៉ាងណា?
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយកគំរូទឹកកខ្វក់ក្នុងសហគមន៍ ធ្វើតេស្តរកមេរោគមនុស្សឆ្លងបញ្ចេញតាមលាមក ទោះមិនទាន់មានករណីរោគសញ្ញាក៏ដោយ — មានប្រយោជន៍ព្រោះមនុស្សឆ្លងភាគច្រើនជាង៩៩%គ្មានរោគសញ្ញាច្បាស់។ សូមមើលផ្នែក F។
តើហេតុអ្វីតំបន់ជម្លោះពិបាកលុបបំបាត់ជំងឺនេះជាងគេ?
សុវត្ថិភាពរារាំងការចូលដល់កុមារតាមផ្ទះម្តងម្នាក់ៗ បង្ខំឲ្យប្រើវិធីសាស្ត្រ «តាមចំណុច» ដែលចូលដល់កុមារបានតិចជាង។ សូមមើលផ្នែក H។
តើភាពស្ទាក់ស្ទើរចាក់វ៉ាក់សាំងខុសពីកង្វះលទ្ធភាពយ៉ាងណា?
ការស្ទាក់ស្ទើរជាការសម្រេចចិត្តស្ម័គ្រចិត្តរបស់គ្រួសារ ខណៈកង្វះលទ្ធភាពជាឧបសគ្គខាងក្រៅដូចជាសុវត្ថិភាព ឬចម្ងាយភូមិសាស្ត្រ — ដំណោះស្រាយខុសគ្នាទាំងស្រុង។ សូមមើលផ្នែក I។
តើពិភពលោកនៅឆ្ងាយប៉ុនណាទៀតពីការលុបបំបាត់ពេញលេញ?
ចំនួនករណីធ្លាក់ចុះជាង៩៩%ពី១៩៨៨ ប៉ុន្តែឧបសគ្គចុងក្រោយ (សុវត្ថិភាព ថវិកា ទំនុកចិត្ត) មិនមែនបញ្ហាវិទ្យាសាស្ត្រសុទ្ធសាធទេ — WHO នៅតែរក្សា PHEIC ជាបន្តបន្ទាប់ចាប់ពី២០១៤។ សូមមើលផ្នែក J។
តើ GPEI បង្កើតឡើងនៅពេលណា ហើយមានដៃគូអ្វីខ្លះ?
GPEI បង្កើតឡើងឆ្នាំ១៩៨៨ដោយសេចក្តីសម្រេចរបស់សន្និសីទសុខភាពពិភពលោក (WHA) ជាភាពជាដៃគូរវាង WHO UNICEF CDC និង Rotary International ក្រោយមកបន្ថែមមូលនិធិ Gates និង Gavi។ សូមមើលផ្នែក E។
តើ Emergency Use Listing (EUL) ខុសពីការអនុម័តធម្មតាដូចម្តេច?
EUL ជាយន្តការបង្កើតឆ្នាំ២០១៥ក្រោយវិបត្តិអេបូឡា អនុញ្ញាតឲ្យប្រើឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រថ្មីលឿនជាងក្នុងអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យសុវត្ថិភាព-ប្រសិទ្ធភាពដំបូង មុននឹងទទួលការត្រួតពិនិត្យពេញលេញតាម prequalification នៅពេលក្រោយ។ សូមមើលផ្នែក E។
តើហេតុអ្វីត្រូវការវ៉ាក់សាំងច្រើនប្រភេទ (OPV, nOPV2, IPV) ជំនួសតែមួយ?
OPV តាមមាត់ (រួមទាំង nOPV2) បង្កើតភាពស៊ាំពោះវៀនរារាំងការឆ្លងបន្តក្នុងសហគមន៍បានល្អ ងាយចាក់ ថោក មិនត្រូវការបុគ្គលិកជំនាញ ប៉ុន្តែផ្អែកលើមេរោគរស់ធ្វើឲ្យទន់។ IPV ចាក់តាមចង្កេះប្រើមេរោគស្លាប់ ពុំអាចត្រឡប់ជាមេរោគសាហាវបានឡើយ ប៉ុន្តែបង្កើតភាពស៊ាំពោះវៀនតិចជាង។ ការផ្សំទាំងពីរប្រភេទផ្តល់ការការពារពេញលេញបំផុត។ សូមមើលផ្នែក H។
១២ប្រភព
- GPEI — History of Polio (សេចក្តីសង្ខេបប្រវត្តិសាស្ត្រ)
- WHO — Poliomyelitis Fact Sheet
- GPEI — nOPV2 Granted Interim EUL (២០២០)
- PATH — WHO Prequalifies nOPV2 (២០២៣)
- npj Vaccines (Nature) — Evaluating Stability of nOPV2
- Nature Microbiology — nOPV2 Stability & Uganda Recombinant Strain (២០២៥)
- PLOS Global Public Health — One Billion Doses and WHO Prequalification of nOPV2
- WHO — Statement of the 45th Polio IHR Emergency Committee (សីហា ២០២៦)
- WHO — Wastewater and Environmental Surveillance Summary for Poliovirus
- Journal of Clinical Microbiology — High-Throughput NGS of Polioviruses
- Scientific Reports (Nature) — Wastewater Detection of cVDPV2 in Canada
- CDC MMWR — Progress Toward Poliomyelitis Eradication, Afghanistan (២០២៣-២០២៤)
- GPEI — Action Plan 2026
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១២ ប្រភព
📚 សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ ទាំងអស់ →ផែនការ IA2030 និងការតាមដានទំនុកចិត្តលើវ៉ាក់សាំងជាសកលអភិបាលកិច្ចសុវត្ថិភាពសុខភាពពិភពលោក និង IHRបំពង់អភិវឌ្ឍន៍វ៉ាក់សាំងរបេងជំនាន់ក្រោយ BCG