ថាមពលព្រះអាទិត្យតាមផ្កាយរណប៖ ការប្រមូលពន្លឺថ្ងៃក្នុងអវកាស និងគម្លាតធំរវាងសក្តានុពល និងអ្វីដែលបានបញ្ជាក់ជាក់ស្តែង
គួរដឹង · បច្ចេកវិទ្យា-ថាមពល (Technology & Energy)
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
ថាមពលព្រះអាទិត្យតាមផ្កាយរណប (Space-Based Solar Power, SBSP) ជាគំនិតបច្ចេកវិទ្យាមួយ ដែលស្នើឱ្យប្រមូលពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់នៅក្នុងគន្លងអវកាស — កន្លែងដែលពន្លឺមិនត្រូវបានស្រូបយក ច្រោះ ឬបិទបាំងដោយបរិយាកាសផែនដី ពពក ឬវដ្តយប់-ថ្ងៃ — រួចបំប្លែងទៅជាអគ្គិសនី ហើយបញ្ជូនមកកាន់ផែនដីវិញតាមរលកមីក្រូវ៉េវ ឬកាំរស្មីឡាស៊ែរ ដើម្បីទទួលបានតាមស្ថានីយ៍ទទួលពិសេសនៅលើដី។ អត្ថបទនេះពន្យល់ពីរូបវិទ្យា និងវិស្វកម្មនៃគំនិតនេះ ប្រវត្តិចាប់តាំងពីសំណើឆ្នាំ ១៩៦៨ របស់វិស្វករ Peter Glaser កម្មវិធីសកម្មបច្ចុប្បន្នរបស់ Caltech ចិន អង់គ្លេស ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) និងទីភ្នាក់ងារអវកាសជប៉ុន (JAXA) ព្រមទាំងគម្លាតធំរវាងសក្តានុពលដែលអះអាង និងស្ថានភាពពិតដែលបានបញ្ជាក់ — រហូតមកដល់ពេលនេះ ការសាកល្បងបញ្ជូនថាមពលបានតែក្នុងទំហំតូច និងចម្ងាយខ្លីប៉ុណ្ណោះ គ្មានប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មប្រតិបត្តិការណាមួយកំពុងផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីជាក់ស្តែងទៅបណ្តាញអគ្គិសនីណាមួយនៅឡើយទេ។ អត្ថបទផ្តោតតែលើបច្ចេកវិទ្យា SBSP ខ្លួនឯង មិនគ្របដណ្តប់ទីផ្សារអវកាសពាណិជ្ជកម្មទូទៅ ឬថាមពលព្រះអាទិត្យ/ថាមពលផ្សំនុយក្លេអ៊ែរនៅលើដីផ្ទាល់ទេ (សូមមើលអត្ថបទពាក់ព័ន្ធនៅផ្នែក I)។
០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ និងរូបវិទ្យានៃគំនិត
គំនិតមូលដ្ឋានសាមញ្ញ៖ ព្រះអាទិត្យបញ្ចេញថាមពលឥតឈប់ឈរ ប៉ុន្តែបន្ទះកោសិកាពន្លឺថ្ងៃនៅលើផែនដីទទួលបានតែផ្នែកខ្លះប៉ុណ្ណោះ ដោយសារបរិយាកាស ពពក ធូលី និងជាពិសេសវដ្តយប់-ថ្ងៃ។ បន្ទះនៅលើដីភាគច្រើនផលិតថាមពលពេញកម្លាំងបានតែពីរបីម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយសូន្យទាំងស្រុងនៅពេលយប់។ ផ្ទុយទៅវិញ ផ្កាយរណបនៅក្នុងគន្លងសមស្រប — ជាពិសេសគន្លងភូគព្ភស្ថិតិ (Geostationary Orbit, GEO) ខ្ពស់ប្រមាណ ៣៥.៨០០ គីឡូម៉ែត្រ — អាចទទួលពន្លឺថ្ងៃស្ទើរតែជានិច្ច។ តាមការរាយការណ៍របស់ទស្សនាវដ្តី Aerospace America របស់សមាគមអវកាស-អាកាសចរ AIAA ផ្កាយរណបនៅ GEO អាចនៅក្នុងពន្លឺថ្ងៃដល់ទៅ «៩៩% នៃពេលវេលា» ក្នុងមួយឆ្នាំ ខណៈទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) ខ្លួនឯងក៏បញ្ជាក់ជាគោលការណ៍ដូចគ្នាថា «បរិយាកាស ពពក និងវដ្តយប់-ថ្ងៃរបស់ផែនដី កាត់បន្ថយបរិមាណពន្លឺថ្ងៃជាមធ្យមយ៉ាងខ្លាំង ដូច្នេះការប្រមូលពន្លឺថ្ងៃក្នុងអវកាសមានប្រសិទ្ធភាពជាងច្រើននៅលើដី»។
ប្រព័ន្ធ SBSP ដែលគេស្នើឡើងទាំងអស់ ត្រូវការផ្នែកសំខាន់បួន៖ ការប្រមូលពន្លឺថ្ងៃ ការបំប្លែងទៅជាថាមពលមីក្រូវ៉េវ ឬឡាស៊ែរ ការបញ្ជូនតាមអង់តែនអារេ និងការទទួល-បំប្លែងត្រឡប់នៅលើដី (លម្អិតជំហានវិស្វកម្មនៅផ្នែក C)។ ចំណុចសំខាន់គឺ ថាមពលមិនត្រូវបាន «បញ្ជូន» ជាវត្ថុរូបីទេ គឺជារលកអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចដូចគោលការណ៍ទំនាក់ទំនងអាកាសអវកាសដែលមានស្រាប់ ប៉ុន្តែផ្ទុកបរិមាណថាមពលច្រើនជាងសញ្ញាទំនាក់ទំនងធម្មតារាប់លានដង។
| ការប្រមូលពន្លឺថ្ងៃលើដី | ជាមធ្យមផលិតបានតែពីរបីម៉ោង/ថ្ងៃ; ចុះខ្សោយពេលមានពពក ធូលី ឬរដូវកាល; សូន្យពេលយប់ |
| ការប្រមូលពន្លឺថ្ងៃក្នុងគន្លង GEO | អះអាងដោយអ្នកតស៊ូមតិថាទទួលបានពន្លឺថ្ងៃស្ទើរតែជានិច្ច (~៩៩% នៃពេលវេលា តាម Aerospace America); គ្មានពពក បរិយាកាស ឬធូលី |
| មធ្យោបាយបញ្ជូនថាមពលមកដី | រលកមីក្រូវ៉េវ (ជាទូទៅ) ឬកាំរស្មីឡាស៊ែរ — ជ្រើសរើសមីក្រូវ៉េវញឹកញាប់ព្រោះកាត់តាមពពក និងភ្លៀងបានល្អ |
| ស្ថានភាពជាក់ស្តែងបច្ចុប្បន្ន | មិនទាន់មានប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មប្រតិបត្តិការណាមួយផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីទៅបណ្តាញអគ្គិសនីនោះទេ (មើលផ្នែក E) |
០២ប្រវត្តិ៖ ចាប់ពីសំណើ Peter Glaser ១៩៦៨
គំនិត SBSP មិនមែនថ្មីទេ — វាមានអាយុជិត ៦០ ឆ្នាំមកហើយ។ វិស្វករ Peter Glaser (បុគ្គលិកក្រុមហ៊ុន Arthur D. Little និងអតីតទីប្រឹក្សា NASA ឆ្នាំ ១៩៦៣-៦៧) បានបោះពុម្ពសំណើដំបូងគេក្នុងទស្សនាវដ្តី Science ថ្ងៃទី ២២ វិច្ឆិកា ១៩៦៨ ក្រោមចំណងជើង «Power from the Sun: Its Future»។ គាត់ទទួលបានប៉ាតង់អាមេរិកលេខ ៣.៧៨១.៦៤៧ ថ្ងៃទី ២៥ ធ្នូ ១៩៧៣ សម្រាប់ «វិធីសាស្ត្រ និងឧបករណ៍បំប្លែងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលអគ្គិសនី»។ ក្នុងការវិភាគដំបូងរបស់ Glaser ខ្លួនឯង ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ផ្កាយរណបតែមួយនឹងមានទម្ងន់ដល់ទៅ ៨១,៥ លានគីឡូក្រាម ហើយចំណាយបញ្ចេញយានក្នុងអត្រា $៨៥.០០០ ក្នុងមួយគីឡូក្រាមនាសម័យនោះ នឹងធ្វើឱ្យផ្កាយរណបតែមួយមានតម្លៃស្ទើរ $៧ ទ្រីលានដុល្លារ — លេខមួយបង្ហាញច្បាស់ថា ហេតុអ្វីគំនិតនេះនៅតែជាទ្រឹស្តីអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។
១៩៦៨ — សំណើដំបូងរបស់ Glaser — បោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Science ស្នើគំនិត «Solar Power Satellite» ជាលើកដំបូង
១៩៧៣ — ទទួលប៉ាតង់ — Glaser ទទួលប៉ាតង់អាមេរិកសម្រាប់ឧបករណ៍បំប្លែងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលអគ្គិសនីពីអវកាស
១៩៧៧-១៩៨០ — ការសិក្សារួមគ្នា DOE-NASA — កម្មវិធីសិក្សា Satellite Power System Concept Development and Evaluation Program ចំណាយសរុប $១៥,៦ លាន ក្នុងនោះ ក្រសួងថាមពលអាមេរិក (DOE) បង់ ៦០%
សីហា ១៩៨១ — ការត្រួតពិនិត្យសភា — ការិយាល័យវាយតម្លៃបច្ចេកវិទ្យារបស់សភាអាមេរិក (Congressional Office of Technology Assessment) សន្និដ្ឋានថា គំនិតនេះមានលទ្ធភាពបច្ចេកទេស ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាល Reagan ផ្តល់អាទិភាពទាបជាងប្រភពថាមពលធម្មតា កម្មវិធីត្រូវផ្អាក
ទសវត្សរ៍ ១៩៩០ — ការស្រាវជ្រាវឡើងវិញរបស់ NASA — NASA ធ្វើការសិក្សា «Fresh Look Study» ឡើងវិញលើគំនិតនេះ ដោយប្រើសម្មតិកម្មបច្ចេកវិទ្យា និងថ្លៃដើមបញ្ចេញយានទំនើបជាង ប៉ុន្តែមិនបានឈានដល់ការសាកល្បងហោះហើរជាក់ស្តែងទេ
ចាប់ពីទសវត្សរ៍ ១៩៨០ — ការស្រាវជ្រាវជាប់លាប់របស់ជប៉ុន — JAXA ចាប់ផ្តើមកម្មវិធីស្រាវជ្រាវបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែជាប់លាប់បំផុតលើពិភពលោក (លម្អិតនៅផ្នែក D)
២០១១ — មូលនិធិដំបូងសម្រាប់ Caltech — អ្នកឧបត្ថម្ភ Donald Bren ផ្តល់ថវិកាដំបូងបង្កើតគម្រោង Space Solar Power Project របស់សាកលវិទ្យាល័យ Caltech
២០២១ — ESA និងអង់គ្លេសចាប់ផ្តើម — ESA ប្រកាសកម្មវិធី SOLARIS ខែសីហា ព្រមទាំងរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសផ្តល់ថវិកាដល់ការសិក្សា Frazer-Nash Consultancy
មករា-ឧសភា ២០២៣ — Caltech បញ្ជូនថាមពលពីអវកាសមកដីជាលើកដំបូង — ផ្កាយរណប SSPD-1 ដែលរួមមានពិសោធន៍ MAPLE ជោគជ័យក្នុងការបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែពីអវកាសមកកាន់ដីជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ (លម្អិតនៅផ្នែក D)
០៣របៀបដែលប្រព័ន្ធនេះនឹងដំណើរការ
រចនាបទដែលគេស្នើឡើងភាគច្រើនចែករំលែកជំហានវិស្វកម្មដូចគ្នា — ខុសគ្នាត្រង់ព័ត៌មានលម្អិត (ប្រើកញ្ចក់ ឬបន្ទះកោសិកាដោយផ្ទាល់ ប្រើមីក្រូវ៉េវ ឬឡាស៊ែរ)។
- ប្រមូលពន្លឺថ្ងៃ៖ ផ្ទៃធំទូលាយនៃបន្ទះកោសិកាពន្លឺថ្ងៃ ឬកញ្ចក់ប្រមូលពន្លឺ ចាប់យកកាំរស្មីព្រះអាទិត្យក្នុងគន្លង ជាធម្មតា GEO ព្រោះនៅទីនោះផ្កាយរណបនៅតែ «ថេរ» ធៀបនឹងចំណុចមួយនៅលើដី ធ្វើឱ្យអង់តែនបញ្ជូន និងអង់តែនទទួលមិនចាំបាច់តាមដានចលនាឥតឈប់ឈរ
- បំប្លែងទៅជាចរន្តអគ្គិសនី៖ កោសិកាពន្លឺថ្ងៃបំប្លែងកាំរស្មីទៅជាចរន្តអគ្គិសនីផ្ទាល់ (DC) ដូចបន្ទះពន្លឺថ្ងៃធម្មតានៅលើដីដែរ ប៉ុន្តែក្នុងទំហំធំជាងច្រើន
- បំប្លែងទៅជារលកមីក្រូវ៉េវ ឬឡាស៊ែរ៖ ប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិចបំប្លែងចរន្តអគ្គិសនីទៅជាថាមពលមីក្រូវ៉េវ (ជាទូទៅប្រេកង់ប្រមាណ ២,៤៥ ឬ ៥,៨ ជីហ្គាហឺត្ស) ឬកាំរស្មីឡាស៊ែរ — មីក្រូវ៉េវត្រូវបានគេពេញចិត្តជាងព្រោះកាត់ចេញតាមពពក ភ្លៀង និងធូលីបានល្អជាងឡាស៊ែរ
- បញ្ជូនកាំរស្មីទៅចំណុចជាក់លាក់៖ អង់តែនអារេពហុដំណាក់កាល (phased array) រាប់ពាន់ ដល់រាប់លានធាតុតូចៗ បញ្ជូនកាំរស្មីទាំងអស់ឱ្យប្រសព្វគ្នាត្រង់ស្ថានីយ៍ទទួលនៅលើដី — ជាទូទៅតាមរយៈ «សញ្ញាត្រឡប់» (pilot signal) ដែលបញ្ជូនចេញពីស្ថានីយ៍ដីទៅផ្កាយរណប ដើម្បីឱ្យផ្កាយរណបគណនាទិសដៅត្រឡប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដូចដែល JAXA បង្ហាញជាក់ស្តែងឆ្នាំ ២០១៥ (លម្អិតនៅផ្នែក D)
- ទទួល និងបំប្លែងត្រឡប់នៅលើដី៖ ស្ថានីយ៍ទទួលហៅថា «rectenna» (ការផ្សំពាក្យ rectifying + antenna) មានឌីប៉ូលតូចៗរាប់លាន នីមួយៗភ្ជាប់ជាមួយឌីយ៉ូតបំប្លែងរលកមីក្រូវ៉េវទៅជាចរន្តអគ្គិសនីត្រង់ដោយផ្ទាល់ រួចបញ្ចូលទៅបណ្តាញអគ្គិសនី
០៤កម្មវិធី និងការសាកល្បងសកម្មបច្ចុប្បន្ន
🇺🇸 Caltech — Space Solar Power Project (SSPP)
គម្រោង Space Solar Power Project របស់សាកលវិទ្យាល័យ Caltech ដែលទទួលមូលនិធិដំបូងពីអ្នកឧបត្ថម្ភ Donald Bren ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១១ បានបញ្ចេញផ្កាយរណបសាកល្បង Space Solar Power Demonstrator (SSPD-1) ថ្ងៃទី ៣ មករា ២០២៣។ ផ្កាយរណបផ្ទុកពិសោធន៍បីៈ DOLCE (សាកល្បងរចនាសម្ព័ន្ធពន្លាតដោយស្វ័យប្រវត្តិ) ALBA (សាកល្បងប្រសិទ្ធភាពកោសិកាពន្លឺថ្ងៃ ៣២ប្រភេទក្នុងរយៈពេលជាង ២៤០ថ្ងៃ) និង MAPLE ដឹកនាំដោយសាស្ត្រាចារ្យ Ali Hajimiri ដែលសាកល្បងបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែ។ ថ្ងៃទី ៣ មីនា ២០២៣ MAPLE បញ្ជូនថាមពលជោគជ័យទៅកាន់ឧបករណ៍ទទួលក្នុងអវកាសផ្ទាល់ ហើយថ្ងៃទី ២២ ឧសភា ២០២៣ ស្ថានីយ៍ទទួលនៅលើដំបូលមន្ទីរពិសោធន៍ Gordon and Betty Moore របស់ Caltech រកឃើញសញ្ញាដែលបញ្ជូនមកពីអវកាស — ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ផ្កាយរណបបញ្ឈប់ការទំនាក់ទំនងថ្ងៃទី ១១ វិច្ឆិកា ២០២៣ ក្រោយប្រតិបត្តិការជិត ១ឆ្នាំ។ សាស្ត្រាចារ្យ Sergio Pellegrino (សហនាយកគម្រោង) មើលឃើញថា ជំហានបន្ទាប់ត្រូវការ «ចង្កោមផ្កាយរណបទំហំគីឡូម៉ែត្រ» ដើម្បីក្លាយជាស្ថានីយ៍ថាមពលពិតប្រាកដ។
🇨🇳 ចិន — ផែនការផ្លូវការរបស់ CAST និងការសាកល្បងដីរបស់សាកលវិទ្យាល័យ Xidian
ស្ថាប័ន China Academy of Space Technology (CAST) បោះពុម្ពគម្រោងផែនការនៅក្នុងទស្សនាវដ្តី China Space Science and Technology ដឹកនាំដោយ Dong Shiwei៖ ដំណាក់កាលទី១ សាកល្បងគន្លងទាបជិតដី (LEO) ឆ្នាំ ២០២៨ ផលិត ១០ គីឡូវ៉ាត់ បញ្ជូនចម្ងាយ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រតាមមីក្រូវ៉េវ និងឡាស៊ែរ; ដំណាក់កាលទី២ ឆ្នាំ ២០៣០ គន្លងភូគព្ភស្ថិតិ (GEO) ផលិតដល់ ១ មេហ្គាវ៉ាត់ បញ្ជូនចម្ងាយ ៣៥.៨០០ គីឡូម៉ែត្រ; ដំណាក់កាលទី៣ ឆ្នាំ ២០៣៥ សមត្ថភាព ១០ មេហ្គាវ៉ាត់; និងដំណាក់កាលទី៤ ឆ្នាំ ២០៥០ សមត្ថភាព ២ ជីហ្គាវ៉ាត់ — សុទ្ធតែជាគោលដៅផែនការចេញផ្សាយផ្ទាល់ដោយស្ថាប័នចិន មិនទាន់មានការបញ្ជាក់ឯករាជ្យទេ។ ស្របគ្នា សាកលវិទ្យាល័យ Xidian ខេត្ត Shaanxi ដឹកនាំដោយសាស្ត្រាចារ្យ Duan Baoyan បានសាងសង់ប្រព័ន្ធផ្ទៀងផ្ទាត់ពេញលក្ខណៈនៅលើដីដំបូងគេលើពិភពលោក (ខ្ពស់ ៧៥ម៉ែត្រ) បញ្ចប់ដំបូងឆ្នាំ ២០២២ ហើយថ្ងៃទី ១៨ ឧសភា ២០២៦ រាយការណ៍ថា ជោគជ័យក្នុងការបញ្ជូនថាមពលចម្ងាយ ១០០ម៉ែត្រ បរិមាណ ១.១៨០ វ៉ាត់ ប្រសិទ្ធភាព ២០,៨% (ចរន្តត្រង់ទៅចរន្តត្រង់) ព្រមទាំងសាកល្បងសាកបញ្ជូនថាមពលទៅគោលដៅចលនាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ — រួមទាំងដ្រូនមួយគ្រឿងហោះក្នុងល្បឿន ៣០គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង ទទួលថាមពលថេរ ១៤៣វ៉ាត់ ចម្ងាយ ៣០ម៉ែត្រ។ សាស្ត្រាចារ្យ Duan បញ្ជាក់ច្បាស់ថា នេះជាការផ្ទៀងផ្ទាត់នៅលើដីតែប៉ុណ្ណោះ ជំហានបន្ទាប់គឺ «ការសាកល្បងក្នុងគន្លងអវកាសផ្ទាល់»។
🇬🇧 អង់គ្លេស — ការសិក្សា Frazer-Nash និងគំរូ CASSIOPeiA
រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស (កាលនោះជា BEIS) ផ្តល់ថវិកាដល់ក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា Frazer-Nash ធ្វើការវិភាគចំណាយ-ផលចំណេញឆ្នាំ ២០២០-២១ លើគំនិត SBSP ដោយប្រៀបធៀបគំរូ SPS-ALPHA និង CASSIOPeiA (គំរូរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជន Space Solar)។ របាយការណ៍ខ្លួនឯងសន្និដ្ឋានថា SBSP «មានលទ្ធភាពបច្ចេកទេស និងអាចអភិវឌ្ឍបានត្រឹមឆ្នាំ ២០៤០» ដោយស្នើផែនការដំណាក់កាល៖ ការសាកល្បងលើដី និងបាឡុងឆ្នាំ ២០២២-២៦; ម៉ូឌែលសាកល្បងគន្លងអវកាស ៤០ មេហ្គាវ៉ាត់ ២០២៧-៣១; ម៉ូឌែលប្រតិបត្តិការ ៥០០ មេហ្គាវ៉ាត់ ២០៣២-៣៥; គំរូពេញលក្ខណៈ ២ ជីហ្គាវ៉ាត់ ២០៣៦-៣៩; និងចាប់ផ្តើមផ្គត់ផ្គង់ថាមពលប្រមាណ ១៥% នៃថាមពលអង់គ្លេសសរុប ២០៣៩-៤២។ របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានតម្លៃថាមពលកម្រិត £៥០ ក្នុងមួយមេហ្គាវ៉ាត់-ម៉ោង ត្រឹមឆ្នាំ ២០៤០ — ជាតួលេខរបស់ក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា មិនមែនការវាយតម្លៃឯករាជ្យពីស្ថាប័នថាមពលនោះទេ។
🇪🇺 ទីភ្នាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប — កម្មវិធី SOLARIS
អគ្គនាយក ESA លោក Josef Aschbacher ប្រកាសគំនិតកម្មវិធី SOLARIS ថ្ងៃទី ១៦ សីហា ២០២១ ហើយឯកសិទ្ធិកម្មវិធីសិក្សារយៈពេលបីឆ្នាំត្រូវបានអនុម័តនៅឯកិច្ចប្រជុំកម្រិតរដ្ឋមន្ត្រី ESA ខែវិច្ឆិកា ២០២១។ ឆ្នាំ ២០២៣ ESA ចុះកិច្ចសន្យាសិក្សាគំនិតពីរស្របគ្នា៖ Thales Alenia Space Italy ជាមួយក្រុមហ៊ុន ENEL និង Arthur D Little ជាមួយក្រុមហ៊ុន ENGIE។ ផែនការដើមរបស់ ESA គឺនឹងស្នើសម្រេចចិត្តអំពីកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ពេញលក្ខណៈនៅឯកិច្ចប្រជុំកម្រិតរដ្ឋមន្ត្រីចុងឆ្នាំ ២០២៥។ ឯកិច្ចប្រជុំកម្រិតរដ្ឋមន្ត្រី CM25 ប្រព្រឹត្តទៅចុងខែវិច្ឆិកា ២០២៥ នៅទីក្រុង Bremen ជាមួយថវិកាសរុប ESA កម្រិតកំណត់ត្រាថ្មី €២២,០៧ ពាន់លាន សម្រាប់បីឆ្នាំខាងមុខ — ប៉ុន្តែការចេញផ្សាយសារព័ត៌មានធំៗក្រោយកិច្ចប្រជុំមិនបានលើកឡើងពីការប្តេជ្ញាថវិកាធំដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ SOLARIS ជាក់លាក់ទេ ស្នើថាកម្មវិធីនេះនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលសិក្សា-រៀបចំដដែល មិនទាន់ទទួលការអនុម័តអភិវឌ្ឍន៍ពេញលក្ខណៈនោះទេ។
🇯🇵 ជប៉ុន — ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវជាប់លាប់បំផុតរបស់ JAXA
ជប៉ុនមានកម្មវិធីស្រាវជ្រាវ SBSP ជាប់លាប់បំផុតលើពិភពលោក ចាប់ផ្តើមតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៨០ តាមរយៈ JAXA។ ថ្ងៃទី ៨ មីនា ២០១៥ JAXA បង្ហាញការសាកល្បងសំខាន់មួយនៅរោងចក្រ Mitsubishi Electric ខេត្ត Hyogo៖ ប្រព័ន្ធអង់តែនអារេពហុដំណាក់កាល ប្រើប្រេកង់ ៥,៨ ជីហ្គាហឺត្ស បញ្ជូនថាមពល ១,៨ គីឡូវ៉ាត់ ចម្ងាយ ៥៥ ម៉ែត្រ ទទួលបានប្រមាណ ៣២០-៣៤០ វ៉ាត់នៅចំណុចទទួល — គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យក្លឹបវិទ្យុសម័គ្គចិត្ត Ako (JA3YBB) ធ្វើការទំនាក់ទំនងវិទ្យុ ២៨៣ លើក។ ការសាកល្បងនេះបញ្ជាក់បច្ចេកទេសបញ្ជូនត្រឡប់ (retrodirective) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រព័ន្ធកែទិសកាំរស្មីដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
| Caltech (SSPD-1) — ២០២៣ | បញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែក្នុងអវកាស និងពីអវកាសមកដីជាលើកដំបូង; ទំហំសញ្ញា មិនមែនថាមពលបរិមាណច្រើនទេ |
| ចិន (Xidian, ២០២៦) | ការសាកល្បងលើដីតែប៉ុណ្ណោះ — ១.១៨០ វ៉ាត់ ចម្ងាយ ១០០ម៉ែត្រ ប្រសិទ្ធភាព ២០,៨%; ជំហានបន្ទាប់ត្រូវការទៅគន្លងអវកាសផ្ទាល់ |
| ចិន (CAST ផែនការ) | LEO ១០ គីឡូវ៉ាត់ ២០២៨; GEO ១ មេហ្គាវ៉ាត់ ២០៣០; ២ ជីហ្គាវ៉ាត់ ២០៥០ — ជាគោលដៅផែនការចេញផ្សាយផ្ទាល់ |
| អង់គ្លេស (Frazer-Nash ២០២១) | ផែនការដល់ឆ្នាំ ២០៤២; ៥០០ មេហ្គាវ៉ាត់ ត្រឹម ២០៣៥ តាមរបាយការណ៍ក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា |
| ESA (SOLARIS ២០២១-) | កម្មវិធីសិក្សា-រៀបចំ; គ្មានផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្ម ឬការសាកល្បងក្នុងអវកាសផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ ESA នៅឡើយទេ |
| ជប៉ុន (JAXA ២០១៥) | ១,៨ គីឡូវ៉ាត់ បញ្ជូន ចម្ងាយ ៥៥ម៉ែត្រ លើដីតែប៉ុណ្ណោះ |
០៥អះអាង ធៀបនឹង អ្វីដែលបានបញ្ជាក់
នេះជាចំណុចស្នូលបំផុតរបស់អត្ថបទនេះ៖ គម្លាតរវាងអ្វីដែលកម្មវិធីនីមួយៗ អះអាង ថានឹងសម្រេចបានក្នុងអនាគត និងអ្វីដែល បានបញ្ជាក់ជាក់ស្តែង រហូតមកដល់ពេលនេះ។
អ្វីដែលបានបញ្ជាក់ជាក់ស្តែង (ឆ្នាំ ២០១៥-២០២៦)
- បញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែក្នុងអវកាសផ្ទាល់ជាលើកដំបូង (Caltech MAPLE ២០២៣) — ទំហំសញ្ញា មិនមែនថាមពលអាចប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងទេ
- ការទទួលសញ្ញាបញ្ជូនពីអវកាសមកកាន់ស្ថានីយ៍ដីជាលើកដំបូង (Caltech ២០២៣)
- ការបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែលើដីចម្ងាយ ៥៥ម៉ែត្រ បរិមាណប្រមាណ ៣២០-៣៤០ វ៉ាត់ (JAXA ២០១៥)
- ការបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែលើដីចម្ងាយ ១០០ម៉ែត្រ បរិមាណ ១.១៨០ វ៉ាត់ ប្រសិទ្ធភាព ២០,៨% ព្រមទាំងតាមដានគោលដៅចលនា (Xidian University ២០២៦)
- ការសិក្សាចំណាយ-ផលចំណេញកម្រិតរដ្ឋាភិបាល ដោយក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សា (Frazer-Nash របស់អង់គ្លេស) និងកិច្ចសន្យាសិក្សាគំនិត (ESA SOLARIS)
អ្វីដែលនៅតែជាការអះអាង/ផែនការ មិនទាន់បញ្ជាក់ជាក់ស្តែង
- ការសាកល្បង ឬដំណើរការប្រព័ន្ធ SBSP ណាមួយនៅក្នុងគន្លងភូគព្ភស្ថិតិ (GEO) — គ្មានប្រទេស ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយធ្វើបានទេ
- ការបញ្ជូនថាមពលកម្រិតមេហ្គាវ៉ាត់ ឬជីហ្គាវ៉ាត់ ពីអវកាសមកដី — ការសាកល្បងទាំងអស់រហូតមកដល់ពេលនេះស្ថិតក្នុងកម្រិតវ៉ាត់ ដល់គីឡូវ៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ
- ការផ្គុំរចនាសម្ព័ន្ធទំហំគីឡូម៉ែត្រនៅក្នុងអវកាសដោយស្វ័យប្រវត្តិ ឬដោយប្រើមនុស្សយន្ត — មិនទាន់មានការសាកល្បងទំហំពិតប្រាកដទេ
- ការភ្ជាប់ថាមពល SBSP ណាមួយទៅបណ្តាញអគ្គិសនីជាក់ស្តែងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា — មិនទាន់មានឡើយទេ
- ការសម្រេចថវិកាអភិវឌ្ឍន៍ពេញលក្ខណៈពី ESA ក្រោយកិច្ចប្រជុំកម្រិតរដ្ឋមន្ត្រី ២០២៥ — មិនទាន់មានការបញ្ជាក់ជាសាធារណៈច្បាស់លាស់ទេ
០៦បញ្ហាប្រឈមវិស្វកម្ម និងថ្លៃដើមបញ្ចេញយាន
ហេតុអ្វី SBSP នៅតែឆ្ងាយពីភាពជាក់ស្តែងពាណិជ្ជកម្ម បើទោះជាមានការស្រាវជ្រាវជាង ៦០ ឆ្នាំមកហើយក៏ដោយ? ចម្លើយស្ថិតលើបញ្ហាប្រឈមជាច្រើនកម្រិត។
- ថ្លៃដើមបញ្ចេញយាន៖ Glaser គណនាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៨ ថា ក្នុងអត្រា $៨៥.០០០/គីឡូក្រាមនាសម័យនោះ ផ្កាយរណបតែមួយនឹងមានតម្លៃស្ទើរ $៧ ទ្រីលានដុល្លារ។ ថ្លៃដើមធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីមានយានអវកាសប្រើឡើងវិញបាន — ពី $២០.០០០/គីឡូក្រាមទៅ LEO មកនៅត្រឹមប្រមាណ $១.៥០០/គីឡូក្រាមតាមរយៈ Falcon Heavy — ប៉ុន្តែសូម្បីអត្រាទាបនេះ ចង្កោមផ្កាយរណបគីឡូម៉ែត្រធំដែលមានទម្ងន់រាប់ម៉ឺនតោន នៅតែត្រូវការការបញ្ចេញយានរាប់រយលើក
- ការផ្គុំក្នុងអវកាស៖ គ្មានប្រទេស ឬក្រុមហ៊ុនណាមួយធ្លាប់ផ្គុំរចនាសម្ព័ន្ធទំហំគីឡូម៉ែត្រនៅក្នុងអវកាសដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ — សូម្បីតែការសាកល្បងតូចរបស់ Caltech (DOLCE ១,៨ម៉ែត្រ x ១,៨ម៉ែត្រ) ក៏ជួបប្រទះបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធជាប់គ្នាដែលមិនធ្លាប់កើតឡើងក្នុងការសាកល្បងលើដីនោះទេ
- ការបាត់បង់ថាមពលតាមខ្សែសង្វាក់៖ ថាមពលបាត់បង់នៅរាល់ជំហាន — ពន្លឺថ្ងៃទៅចរន្តអគ្គិសនី ចរន្តទៅមីក្រូវ៉េវ ការបញ្ជូនកាត់តាមអវកាស-បរិយាកាស និងការបំប្លែងត្រឡប់នៅ rectenna — Casey Handmer (អតីត NASA JPL) ប៉ាន់ស្មានថា ប្រសិទ្ធភាពការបំប្លែងជាក់ស្តែងទំនងជាមិនលើសពី ៤០% ខណៈអ្នកតស៊ូមតិខ្លះអះអាងលទ្ធភាពទ្រឹស្តីដល់ ៩០% — ការសាកល្បង Xidian កត់ត្រាបានតែ ២០,៨%
- កំដៅសំណល់៖ ប្រព័ន្ធបំប្លែងកម្លាំងខ្ពស់ផលិតកំដៅសំណល់ច្រើន ដែលក្នុងអវកាសគ្មានខ្យល់សម្រាប់ការឆាបចេញកំដៅតាមរបៀបធម្មតា ទាមទារឧបករណ៍ត្រជាក់ (radiator) ទំហំធំប្រហាក់ប្រហែលនឹងផ្ទៃប្រមូលពន្លឺថ្ងៃខ្លួនឯង
- ការប្រកួតប្រជែងជាមួយថាមពលព្រះអាទិត្យលើដី៖ Handmer កត់សម្គាល់ថា ថវិកា ១ពាន់លានដុល្លារ អាចទិញបានប្រមាណ ១០០ មេហ្គាវ៉ាត់នៃបន្ទះពន្លឺថ្ងៃលើដី ធៀបនឹងត្រឹមតែ ១០០ គីឡូវ៉ាត់នៃឧបករណ៍ស្រដៀងគ្នាក្នុងអវកាស — ធ្វើឱ្យ SBSP ត្រូវប្រកួតជាមួយគោលដៅដែលកំពុងផ្លាស់ទីមិនឈប់
០៧គោលជំហររបស់ភាគីនីមួយៗ (សង្ខេប)
ដើម្បីរក្សាភាពអព្យាក្រឹតរវាងក្រុមហ៊ុន និងប្រទេស សូមសង្ខេបជំហរដែលភាគីនីមួយៗអះអាងដោយផ្ទាល់ខ្លួនឯង៖
🇺🇸 Caltech (SSPP)
សង្កត់ធ្ងន់លើ «លើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ» នៃការបញ្ជូនថាមពលឥតខ្សែពីអវកាសមកដី ប៉ុន្តែសំដីជាសាធារណៈរបស់ក្រុមស្រាវជ្រាវខ្លួនឯងទទួលស្គាល់ថា ត្រូវការ «ចង្កោមផ្កាយរណបទំហំគីឡូម៉ែត្រ» ទើបក្លាយជាស្ថានីយ៍ថាមពលពិតប្រាកដ — មិនអះអាងកាលបរិច្ឆេទពាណិជ្ជកម្មច្បាស់លាស់ណាមួយទេ
🇨🇳 ចិន (CAST/Xidian)
ប្រកាសផែនការជាដំណាក់កាលច្បាស់លាស់ (LEO ២០២៨ GEO ២០៣០ ២ជីហ្គាវ៉ាត់ ២០៥០) ជាផ្លូវការតាមទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្ររដ្ឋ ខណៈអ្នកស្រាវជ្រាវខ្លួនឯង (Duan Baoyan) បញ្ជាក់ជាសាធារណៈថា ការសាកល្បងបច្ចុប្បន្នស្ថិតលើដីតែប៉ុណ្ណោះ ជំហានបន្ទាប់ត្រូវការសាកល្បងក្នុងគន្លងអវកាសផ្ទាល់
🇬🇧 Space Solar Ltd (CASSIOPeiA)
ក្រុមហ៊ុនឯកជនដឹកនាំដោយ Martin Soltau អះអាងលទ្ធភាពគំរូ CASSIOPeiA ខ្លួនឯង តាមរយៈការសិក្សា Frazer-Nash ដែលខ្លួនផ្តល់ព័ត៌មានចូលរួម — ជាទិន្នន័យរបស់ភាគីចាប់អារម្មណ៍ដោយផ្ទាល់ មិនមែនការវាយតម្លៃឯករាជ្យទេ
🇪🇺 ESA
ថ្លែងជាផ្លូវការថា គោលដៅ SOLARIS គឺឱ្យអឺរ៉ុប «ក្លាយជាភាគីសំខាន់ — ប្រហែលជាអ្នកដឹកនាំ» ក្នុងការប្រណាំងអន្តរជាតិរកដំណោះស្រាយថាមពលស្អាតដែលអាចពង្រីកទំហំបាន ប៉ុន្តែសង្កត់ធ្ងន់ថា កម្មវិធីនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលសិក្សា និងវាយតម្លៃលទ្ធភាព មិនទាន់មែនការប្តេជ្ញាអភិវឌ្ឍន៍ពេញលក្ខណៈទេ
០៨អ្វីត្រូវតាមដានបន្ត
- តើ ESA នឹងប្រកាសការសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់អំពីអនាគតកម្មវិធី SOLARIS ដែរឬទេ ក្រោយ CM25 ខែវិច្ឆិកា ២០២៥ បានកន្លងផុតទៅដោយគ្មានការប្រកាសទឹកប្រាក់ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ SBSP ជាសាធារណៈ
- តើក្រុមស្រាវជ្រាវ Xidian University របស់ចិន នឹងអាចផ្លាស់ប្តូរពីការសាកល្បងលើដីទៅជាការសាកល្បងក្នុងគន្លងអវកាសផ្ទាល់បានពេលណា ដើម្បីរក្សាកាលវិភាគគោលដៅ LEO ២០២៨ របស់ CAST
- តើ Caltech ឬសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិកផ្សេងទៀត នឹងបញ្ចេញផ្កាយរណបសាកល្បងជំនាន់ក្រោយ បន្ទាប់ពី SSPD-1 បញ្ចប់បេសកកម្មឆ្នាំ ២០២៣ ដែរឬទេ
- តើរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសនឹងផ្តល់ថវិកា £៣៥០លានក្នុងប្រាំឆ្នាំដំបូងតាមអនុសាសន៍ Frazer-Nash ដែរឬទេ ឬសម្រេចមិនបន្តគម្រោងនេះ
- តើប្រសិទ្ធភាពការបំប្លែងមីក្រូវ៉េវជាក់ស្តែង (បច្ចុប្បន្នប្រមាណ ២០% តាមការសាកល្បងចិន) នឹងកើនឡើងជិតកម្រិតទ្រឹស្តី ៩០% ដែលអ្នកតស៊ូមតិខ្លះអះអាងដែរឬទេ តាមរយៈការស្រាវជ្រាវអនាគត
- តើថ្លៃដើមបញ្ចេញយានអវកាសនឹងធ្លាក់ចុះបន្ថែមទៀតគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យគម្រោង SBSP ដែលត្រូវការការបញ្ចេញយានរាប់រយលើក អាចប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយថាមពលព្រះអាទិត្យ/ថ្មលើដីដែលចំណាយថោកចុះជានិច្ចដែរឬទេ
០៩សំណួរញឹកញាប់
តើថាមពលព្រះអាទិត្យតាមផ្កាយរណបកំពុងផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីជាក់ស្តែងទៅផ្ទះណាមួយហើយឬនៅ?
មិនទាន់ទេ។ គិតត្រឹមខែសីហា ២០២៦ គ្មានប្រព័ន្ធ SBSP ណាមួយកំពុងផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីទៅបណ្តាញអគ្គិសនីសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតាឡើយ។ ការសាកល្បងទាំងអស់រហូតមកដល់ពេលនេះ (Caltech ២០២៣ JAXA ២០១៥ Xidian ២០២៦) ស្ថិតក្នុងកម្រិតការស្រាវជ្រាវ ចម្ងាយខ្លី និងបរិមាណវ៉ាត់ ដល់គីឡូវ៉ាត់ប៉ុណ្ណោះ។
តើ Caltech ពិតជាបានបញ្ជូនថាមពលពីអវកាសមកកាន់ផែនដីមែនទេ?
ត្រូវហើយ ថ្ងៃទី ២២ ឧសភា ២០២៣ ស្ថានីយ៍ទទួលនៅដំបូលមន្ទីរពិសោធន៍ Caltech រកឃើញសញ្ញាដែលបញ្ជូនចេញពី MAPLE លើផ្កាយរណប SSPD-1 — ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប៉ុន្តែនេះជាការបញ្ជូនសញ្ញាកម្រិតតូច មិនមែនការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលកម្រិតឧស្សាហកម្មទេ ហើយផ្កាយរណបបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការតាំងពីខែវិច្ឆិកា ២០២៣។
ហេតុអ្វីគេប្រើមីក្រូវ៉េវ ជាជាងឡាស៊ែរសម្រាប់បញ្ជូនថាមពល?
មីក្រូវ៉េវអាចកាត់ចេញតាមពពក ភ្លៀង និងធូលីក្នុងបរិយាកាសបានល្អជាងកាំរស្មីឡាស៊ែរ ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអាចដំណើរការក្នុងស្ថានភាពអាកាសធាតុច្រើនប្រភេទជាង។ ប៉ុន្តែឡាស៊ែរអាចប្រមូលផ្តុំកាំរស្មីតូចជាង ត្រូវការស្ថានីយ៍ទទួលតូចជាង — ជាហេតុផលដែលកម្មវិធីខ្លះ (រួមទាំងផែនការដំណាក់កាលដំបូងរបស់ចិន) ស្រាវជ្រាវទាំងពីរបច្ចេកទេសស្របគ្នា។
តើប្រព័ន្ធ SBSP សុវត្ថិភាពសម្រាប់មនុស្ស និងសត្វស្លាបដែរឬទេ?
នេះជាចំណុចដែលអ្នកអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯងទទួលស្គាល់ថា ត្រូវការការសិក្សាបន្ថែម។ ការស្នើកម្រិតកម្លាំងកាំរស្មីមីក្រូវ៉េវក្រោម ២៥០ វ៉ាត់ក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េត្រង់កណ្តាលកាំរស្មី (តាមរបាយការណ៍ Aerospace America) មានគោលបំណងជៀសវាងគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស និងជីវិតសត្វ ប៉ុន្តែ ESA ខ្លួនឯងរាយបញ្ជីការសិក្សាផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាផ្នែកមួយនៃការងារ SOLARIS ដែលនៅមិនទាន់បញ្ចប់ទេ។
តើកម្មវិធីណាមួយកំពុងដឹកនាំការប្រណាំង SBSP?
ពិបាកនិយាយច្បាស់លាស់ ព្រោះកម្មវិធីនីមួយៗឈានមុខគេផ្នែកខុសៗគ្នា៖ Caltech ឈានមុខផ្នែកបញ្ជូនថាមពលក្នុងអវកាសផ្ទាល់ ចិន (Xidian) ឈានមុខផ្នែកបរិមាណថាមពល និងចម្ងាយលើដី ជប៉ុន (JAXA) មានប្រវត្តិស្រាវជ្រាវជាប់លាប់វែងជាងគេ ខណៈអង់គ្លេស និង ESA ផ្តោតលើផែនការគោលនយោបាយ និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចជាងការសាកល្បងផ្ទាល់។ គ្មានភាគីណាមួយបានឈានដល់ការសាកល្បងក្នុងគន្លងអវកាសពេញលក្ខណៈនោះទេ។
១០ប្រភព (Sources)
- In a First, Caltech’s Space Solar Power Demonstrator Wirelessly Transmits Power in Space — Caltech (មិថុនា ២០២៣)
- Space Solar Power Project Ends First In-Space Mission with Successes and Lessons — Caltech
- China aims for space-based solar power test in LEO in 2028, GEO in 2030 — SpaceNews
- China hits new milestone in space solar power project — Xinhua (ឧសភា ២០២៦)
- China’s ‘space power bank’ program marks new breakthrough as Zhuri project advances — Global Times (មិថុនា ២០២៦)
- Ground demonstration testing of microwave wireless power transmission — JAXA (២០១៥)
- Peter Glaser — Wikipedia
- No Shortage of Dreams: Electricity from Space — the 1970s DOE/NASA Solar Power Satellite Studies — Spaceflight History
- ESA to request funding for space-based solar power study — SpaceNews (២០២១)
- ESA accelerates the race towards clean energy from space — ESA
- SOLARIS: ESA’s Bold Venture Into Space-Based Solar Power Plants — SciTechDaily (២០២៣)
- Space Based Solar Power: De-risking the Pathway to Net Zero — Executive Summary — Frazer-Nash Consultancy
- Harvesting Sunlight in Space — Aerospace America / AIAA
- Space-Based Solar Power Is Not a Thing — Casey Handmer (២០១៩)
- ESA Secures Record Funding Levels at 2025 Council of Ministers — Payload Space (វិច្ឆិកា ២០២៥)
- Ministerial Council 2025 — ESA
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព សីហា ២០២៦
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
📚 ថាមពល និងបរិស្ថាន · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
ថាមពល និងបរិស្ថាន ទាំងអស់ →គន្លងអវកាស៖ LEO GEO និងច្បាប់ចរាចរណ៍ផ្កាយរណបសេដ្ឋកិច្ចអវកាសពាណិជ្ជកម្មថាមពលផ្សំនុយក្លេអ៊ែរ (Fusion)គួរដឹង Eksastra