ស្គាល់ចរកតៃវ៉ាន់ A

ចរកតៃវ៉ាន់ជាដងទឹកដែលបំបែកកោះតៃវ៉ាន់ចេញពីខេត្តហ្វូជៀន (Fujian) នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ តាមការវិភាគរបស់ CIMSEC (២០១៤) វាវែងប្រមាណ ៣៣០ គីឡូម៉ែត្រ តាមទិសឦសាន-និរតី ធំទូលាយប្រមាណ ១៨០ គីឡូម៉ែត្រ ជាមធ្យម បើកធំបំផុតប្រមាណ ២២០ គីឡូម៉ែត្រ ហើយចង្អៀតបំផុតប្រមាណ ១៣០ គីឡូម៉ែត្រ។ ចំណុចចង្អៀតបំផុតនេះមានលេខពីរក្នុងចរាចរ — ១២៦ និង ១៣០ គីឡូម៉ែត្រ — ហើយគ្មានលេខណាមួយតាមដានទៅដល់ស្ថាប័នជលសាស្ត្រផ្លូវការបានច្បាស់ទេ ដូច្នេះត្រូវអានវាជាតួលេខប្រហាក់ប្រហែល។

ជម្រៅ — លក្ខណៈដែលសំខាន់បំផុតតាមយោធា

ចរកនេះរាក់ខុសពីធម្មតា។ ជម្រៅមធ្យមប្រមាណ ៦០ ម៉ែត្រ ហើយផ្ទៃភាគច្រើនស្ថិតក្រោម ១៥០ ម៉ែត្រ។ ចំណុចជ្រៅបំផុតគឺឆូងផេងហ៊ូ (Penghu Channel) ត្រឹម ១៧៧ ម៉ែត្រ (CIMSEC, ២០១៤)។ ទឹករាក់បែបនេះកម្រិតយ៉ាងខ្លាំងនូវលទ្ធភាពលាក់ខ្លួនរបស់នាវាមុជទឹក ហើយធ្វើឲ្យតំបន់នេះខុសពីចរកសមុទ្រជ្រៅៗដទៃទៀត។

ខ្នងខ្សាច់តៃវ៉ាន់

នៅចុងខាងត្បូងនៃចរក ត្រង់រយៈទទឹង ២៣° និងរយៈបណ្តោយ ១១៨–១១៩° ខាងកើត មានតំបន់រាក់មួយហៅថា ខ្នងខ្សាច់តៃវ៉ាន់ (Taiwan Banks)។ តាមការសិក្សាមហាសមុទ្រសាស្ត្ររបស់ Chiou និងសហការី (២០១០) វាមានផ្ទៃលើសពី ១០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយផ្នែកធំរាក់ជាង ២០ ម៉ែត្រ ហើយមានចំណុចរាក់ជាង ១៥ ម៉ែត្រ ជាង ៣០ កន្លែង។ CIMSEC ចាត់ជម្រៅអប្បបរមាដែលនាវាធំអាចធ្វើដំណើរបានក្នុងតំបន់នេះត្រឹម ២៥ ម៉ែត្រ។ តំបន់នេះក៏ជាគោលដៅសំខាន់នៃការជីកខ្សាច់ខុសច្បាប់ផងដែរ។

កោះនានា

ផេងហ៊ូ (Penghu ឬ Pescadores) ជាក្រុមកោះប្រមាណ ៦៤ ស្ថិតប្រមាណ ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងលិចនៃច្រាំងតៃវ៉ាន់ ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់តៃប៉ិ (Britannica)។ គីនម៉ិន (Kinmen ឬ Quemoy) គឺជាករណីដែលពន្យល់ភូមិសាស្ត្រនេះបានច្បាស់ជាងគេ៖ វាស្ថិតត្រឹម ១០ គីឡូម៉ែត្រ ខាងកើតទីក្រុងស៊្យាមិន (Xiamen) របស់ចិន តែឆ្ងាយ ១៨៧ គីឡូម៉ែត្រ ពីច្រាំងតៃវ៉ាន់ជិតបំផុត។ ពោលគឺទឹកដីដែលតៃប៉ិគ្រប់គ្រង នៅជាប់មាត់ទ្វារមហាភូមិដីចិន មិនមែននៅជិតកោះមេទេ។ ផ្ទៃដីស្រុកគីនម៉ិនប្រមាណ ១៥១.៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ម៉ាស៊ូ (Matsu) ជាក្រុមកោះមួយទៀតនៅឆ្ពោះមុខហ្វូជៀន មានប្រជាជនប្រមាណ ១៤,០០០ នាក់។

គីនម៉ិនត្រូវកងទ័ពចិនបាញ់គ្រាប់ផ្លោងក្នុងវិបត្តិចរកតៃវ៉ាន់លើកទីពីរ ខែសីហា ១៩៥៨ ហើយការបាញ់បន្តជាលក្ខណៈឆ្លាស់ថ្ងៃរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៨។ ប្រវត្តិនេះនៅតែជាផ្ទៃខាងក្រោយនៃភាពតានតឹងលើកោះមុខទាំងនេះ។

ខ្សែកណ្តាល B

«ខ្សែកណ្តាល» នៃចរកតៃវ៉ាន់ គេស្គាល់ជាផ្លូវការថា ខ្សែ Davis តាមឈ្មោះឧត្តមសេនីយ៍កងទ័ពអាកាសអាមេរិក Benjamin O. Davis Jr. ដែលបានគូសវាក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥ បន្ទាប់ពីសន្ធិសញ្ញាការពាររួមចិន-អាមេរិកឆ្នាំ ១៩៥៤ (Global Taiwan Institute, កញ្ញា ២០២២)។ ប្រភពខ្លះចុះឆ្នាំ ១៩៥៤ ដូច្នេះការនិយាយថា «ពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ ១៩៥០» ជាការសុវត្ថិភាពជាង។

គោលបំណងរបស់វាមានពីរផ្នែក ហើយផ្នែកទីពីរច្រើនត្រូវគេភ្លេច៖ កាត់បន្ថយការប៉ះទង្គិចដោយចៃដន្យ និង ទប់ស្កាត់មិនឲ្យរដ្ឋាភិបាលនៅតៃប៉ិទាញអាមេរិកចូលសង្គ្រាម។ ខ្សែនេះ មិនដែលមានការទទួលស្គាល់អន្តរជាតិជាផ្លូវការទេ ហើយក៏មិនមែនជាខ្សែសន្ធិសញ្ញាដែរ — ប៉ុន្តែភាគីទាំងពីរបានគោរពវាអស់រយៈពេលប្រមាណ ៧០ ឆ្នាំ។ តាម Global Taiwan Institute យន្តហោះចិន មិនបានឆ្លងកាត់វាទាល់តែសោះចាប់ពី ១៩៥៥ ដល់ ១៩៩៩។

ការបដិសេធជាផ្លូវការ និងអ្វីដែលប្តូរក្រោយសីហា ២០២២

នៅថ្ងៃទី ២១ កញ្ញា ២០២០ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន Wang Wenbin បានប្រកាសថា «គ្មានអ្វីដែលហៅថាខ្សែកណ្តាលក្នុងចរកតៃវ៉ាន់ទេ ព្រោះតៃវ៉ាន់ជាផ្នែកមិនអាចកាត់ផ្តាច់បាននៃចិន»។ ក្រសួងការបរទេសតៃវ៉ាន់បានហៅសេចក្តីថ្លែងនេះថាជាការបំផ្លាញស្ថានភាពដើម។

ការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែងបានមកដល់ក្នុងខែ សីហា ២០២២ បន្ទាប់ពីដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ប្រធានសភាអាមេរិក Nancy Pelosi។ ក្នុងខែនោះតែមួយ កងទ័ពចិនបានហោះហើរ ៤៤៤ ជើង ដែលក្នុងនោះ ៣២៣ ជើងបានឆ្លងខ្សែកណ្តាល — ធៀបនឹងត្រឹម ៤៨ ជើងសរុបរបស់យន្តហោះ Su-30 មុនដំណើរទស្សនកិច្ចនោះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការឆ្លងកាត់បានក្លាយជារឿងប្រចាំថ្ងៃ។

ការដឹកជញ្ជូន C

តួលេខរឹងមាំបំផុតដែលមានអំពីចរាចរណ៍នាវាក្នុងចរកតៃវ៉ាន់ មិនមែនមកពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទេ គឺមកពី ការិយាល័យស្ថិតិជាតិចក្រភពអង់គ្លេស (ONS)។ ក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃ ២៤ មេសា ២០២៤ ដែលប្រើទិន្នន័យ AIS ពី exactEarth និង Spire Global តាមរយៈ UN Global Platform ONS រកឃើញថាមាននាវាប្រមាណ ១,២០០ គ្រឿងក្នុងមួយសប្តាហ៍ ឆ្លងកាត់ចរកនេះក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ — ស្មើនឹងប្រមាណ ១៧១ គ្រឿងក្នុងមួយថ្ងៃ ឬប្រមាណ ៦២,០០០ គ្រឿងក្នុងមួយឆ្នាំ។ នាវាដឹកទំនិញកាន់ ៦០% នៃចំនួននោះ។

ក្នុងចំណោមផ្លូវសមុទ្រធំៗ ៦ ដែល ONS សិក្សា ចរកតៃវ៉ាន់ស្ថិត ចំណាត់ថ្នាក់ទីពីរ តាមចំនួននាវា បន្ទាប់ពីចរក Dover (~១,៣០០ គ្រឿង/សប្តាហ៍)។ ចំណុចមួយទៀតដែលគួរកត់សម្គាល់៖ ONS មិនបានរកឃើញការរអាក់រអួលធំណាមួយចំពោះការឆ្លងកាត់ចរកតៃវ៉ាន់ ចន្លោះខែមករា ២០២២ ដល់ខែមេសា ២០២៤ ទេ — ពោលគឺឆ្លងកាត់ទាំងវិបត្តិឆ្នាំ ២០២២ និងសមយុទ្ធ Joint Sword-2024A។

តម្លៃពាណិជ្ជកម្ម

តាមគម្រោង ChinaPower របស់ CSIS «លើសពីមួយភាគប្រាំនៃពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រទាំងអស់» ឆ្លងកាត់ដងទឹកនេះ។ តាមតួលេខដែល CSIS ចុះជាទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២៤៖ ចិនដឹកទំនិញនាំចូល-នាំចេញតម្លៃ ១.៣ ទ្រីលានដុល្លារ ឆ្លងកាត់ចរកនេះ; កំពង់ផែតៃវ៉ាន់ដោះដូរ ៥១៧ ពាន់លានដុល្លារ; ជប៉ុន ៤១៣ ពាន់លានដុល្លារ (៣០% នៃការនាំចូល និង ២៥% នៃការនាំចេញ); កូរ៉េខាងត្បូង ៣០០ ពាន់លានដុល្លារ (២៤% និង ២០%); និងអូស្ត្រាលី ១០២ ពាន់លានដុល្លារ (២៨% នៃការនាំចេញរបស់ខ្លួន)។ គួរកត់សម្គាល់ថាទំព័រនេះមានកាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពឆ្នាំ ២០២៤ តែដកស្រង់តួលេខពេញឆ្នាំ ២០២៤ ដែលបង្ហាញថាវាត្រូវបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពក្រោយមក។

តម្លៃប្រសិនបើមានជម្លោះ

ការប៉ាន់ស្មានដែលគេដកស្រង់ច្រើនជាងគេគឺគំរូរបស់ Bloomberg Economics ចុះថ្ងៃ ៩ មករា ២០២៤។ តាមគំរូនោះ សង្គ្រាមពេញលេញនឹងធ្វើឲ្យផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសកលធ្លាក់ ១០.២% ក្នុងឆ្នាំដំបូង — ប្រមាណ ១០ ទ្រីលានដុល្លារ — ដោយតៃវ៉ាន់ធ្លាក់ ៤០% ចិន ១៦.៧% និងអាមេរិក ៦.៧%។ ចំណែកសេណារីយ៉ូ ការបិទផ្លូវសមុទ្រ (blockade) រយៈពេលមួយឆ្នាំ ធ្វើឲ្យសកលធ្លាក់ ៥% តៃវ៉ាន់ ១២.២% ចិន ៨.៩% និងអាមេរិក ៣.៣%។

បន្ទះឈីប — ចំណុចថប់ដង្ហើមពិត D

ហេតុផលដែលចរកតៃវ៉ាន់សំខាន់ជាងចរកសមុទ្រដទៃទៀត មិនមែនដោយសារចំនួននាវាទេ។ វាដោយសារអ្វីដែលផលិតនៅលើកោះនោះ។ តាម TrendForce ក្រុមហ៊ុន TSMC កាន់ ៧០.៤% នៃចំណូល foundry សកលក្នុងត្រីមាសទី ៤ ឆ្នាំ ២០២៥ (៣៣.៧ ពាន់លានដុល្លារ) ហើយកើនដល់ ៧២% ក្នុងត្រីមាសទី ១ ឆ្នាំ ២០២៦ (៣៥.៨៦ ពាន់លានដុល្លារ)។ Samsung Foundry ដែលជាដៃគូប្រកួតធំជាងគេ កាន់ត្រឹម ៦.៥% ក្នុងត្រីមាសដដែល — គម្លាតប្រមាណ ៦៥ ភាគរយចំណុច។

ការប្រមូលផ្តុំនៅថ្នាំងទំនើប

តួលេខសំខាន់ជាងគេមកពីរបាយការណ៍គ្រប់គ្រងត្រីមាសទី ៤ ឆ្នាំ ២០២៥ របស់ TSMC ខ្លួនឯង។ ចំណូលពេញឆ្នាំ ២០២៥ គឺ NT$៣,៨០៩.០៥ ពាន់លាន (១២២.៤២ ពាន់លានដុល្លារ)។ ក្នុងនោះ៖

• ថ្នាំង 7nm និងតូចជាង = ៧៤% នៃចំណូល wafer ពេញឆ្នាំ ២០២៥ (៧៧% បើគិតត្រឹមត្រីមាសទី ៤)
• ថ្នាំង 5nm និងតូចជាង = ៦០% (5nm ៣៦% បូក 3nm ២៤%)
• ថ្នាំង 3nm តែឯង = ២៤% នៃចំណូល wafer
• ត្រីមាសទី ២ ឆ្នាំ ២០២៦៖ ថ្នាំង 7nm និងតូចជាង នៅតែ ៧៧%

ចំណែកសមត្ថភាពផលិត (មិនមែនចំណូល) TrendForce ប៉ាន់ថាតៃវ៉ាន់កាន់ ៦៦% នៃសមត្ថភាព foundry សម្រាប់ដំណើរការទំនើប (ក្រោម 7nm) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ធៀបនឹងកូរ៉េខាងត្បូង ១១% អាមេរិក ១០% និងចិន ៩%។ ការព្យាករណ៍របស់ស្ថាប័នដដែលចាត់ចំណែកតៃវ៉ាន់ធ្លាក់មក ៥៥% ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៧ ខណៈអាមេរិកឡើងដល់ ២២%។

រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក តាមរយៈរដ្ឋបាលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ (ITA) ពិពណ៌នាតៃវ៉ាន់ថាកាន់ «លើសពី ៦០% នៃចំណូល foundry សកល» និង «លើសពី ៩០% នៃការផលិតបន្ទះឈីបជួរមុខ» ដោយចំណូលឧស្សាហកម្មបន្ទះឈីបតៃវ៉ាន់លើស ១៦៥ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ស្មើប្រមាណ ២០.៧% នៃ GDP តៃវ៉ាន់ (បោះពុម្ពចុងក្រោយ ១ ធ្នូ ២០២៥)។ តួលេខ ៩០% នោះជាចំណុចដែលត្រូវពិនិត្យដោយប្រុងប្រយ័ត្ន — ហើយនោះជាប្រធានបទផ្នែកបន្ទាប់។

រឿង «៩០% នៃបន្ទះឈីបទំនើប» E

ប្រយោគថា «តៃវ៉ាន់ ឬ TSMC ផលិត ៩០% នៃបន្ទះឈីបទំនើបរបស់ពិភពលោក» លេចនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ បញ្ហារបស់វាមិនមែនថាវាកុហកទេ គឺថាពាក្យ «ទំនើប» គ្មាននិយមន័យថេរ ហើយចម្លើយប្រែប្រួលពី ១២% ដល់ ៩០% អាស្រ័យលើនិយមន័យដែលអ្នកជ្រើស។

ការវិភាគច្បាស់លាស់បំផុតមកពី Scotten Jones ក្នុងអត្ថបទ SemiWiki ចុះថ្ងៃ ១១ មីនា ២០២៤ ចំណងជើងថា «ទេ! TSMC មិនផលិត ៩០% នៃស៊ីលីកុនទំនើបទេ»។ Jones កំណត់និយមន័យ «ស៊ីលីកុនទំនើប» ឲ្យរួមបញ្ចូលទាំងអង្គចងចាំផង៖ 3D-NAND ចាប់ពី ៩៦ ស្រទាប់ឡើងទៅ DRAM ជំនាន់ 1y និងតូចជាង និងឡូជីក (logic) នៅ 7nm ឬ Intel-10nm និងតូចជាង។

ពោលគឺលេខ ៩០% ត្រឹមត្រូវតែក្នុងករណីចង្អៀតបំផុត — ជំនាន់ថ្មីបំផុតនៃឡូជីក។ ពេលបញ្ចូលអង្គចងចាំ ចំណែករបស់ TSMC ធ្លាក់មកជិត ១២%។

«ខែលស៊ីលីកុន» និងអ្នករិះគន់ F

គំនិត «ខែលស៊ីលីកុន» (silicon shield) មានន័យថា ភាពមិនអាចខ្វះបាននៃឧស្សាហកម្មបន្ទះឈីបតៃវ៉ាន់ ដើរតួជាកត្តាទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារ ហើយធានាថាមហាអំណាចខាងក្រៅនឹងអន្តរាគមន៍។

តើការពង្រីករោងចក្រទៅក្រៅ ប្តូរអ្វីខ្លះមុនឆ្នាំ ២០២៧

សេចក្តីសន្និដ្ឋានសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦ គឺច្បាស់៖ រោងចក្រនៅក្រៅតៃវ៉ាន់នៅតែជាផ្នែកតូចនៃផលិតកម្មជួរមុខ។ ថ្នាំង 2nm នៅតែផលិតតែនៅតៃវ៉ាន់ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ហើយ 3nm នៅអារីហ្សូណាជាព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ២០២៧។ TSMC មានមហិច្ឆតាផ្ទេរប្រមាណ ៣០% នៃសមត្ថភាព 2nm និងតូចជាងទៅអារីហ្សូណា។ ប៉ុន្តែ TrendForce នៅតែព្យាករតៃវ៉ាន់ប្រមាណ ៥៥–៥៨% នៃសមត្ថភាពថ្នាំងទំនើបក្នុងចន្លោះ ២០២៧–២០៣០។ ការប្រមូលផ្តុំកំពុងធ្លាក់ — យឺតៗ ហើយភាគច្រើនក្រោយឆ្នាំ ២០២៧។

ការរិះគន់

តាម MIT Technology Review (១៥ សីហា ២០២៥) ការរិះគន់សំខាន់មានបី។ ទីមួយ គណបក្សប្រឆាំង និងអ្នកបោះឆ្នោតតៃវ៉ាន់មួយចំនួនអះអាងថាការផ្ទេររោងចក្រទៅក្រៅកាត់បន្ថយការជម្រុញឲ្យអាមេរិកការពារតៃវ៉ាន់។ ទីពីរ ប៉េកាំងប្រើការពង្រីករបស់ TSMC នៅអាមេរិកជាសារឃោសនាថា «ការធ្វើឲ្យតៃវ៉ាន់ទទេ»។ ទីបី អ្នកវិភាគខ្លះសង្ស័យថាធនធានមនុស្ស និងបណ្តាញអ្នកផ្គត់ផ្គង់របស់តៃវ៉ាន់ពិបាកចម្លង — មានន័យថា «ខែល» នេះប្រហែលមាំជាងចំណងជើងព័ត៌មាន។ ការស្ទង់មតិមួយរកឃើញថា ៣៤.៧% នៃប្រជាជនតៃវ៉ាន់យល់ថាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយអាមេរិកជាការញុះញង់ចិន។

សម្ពាធយោធា G

ព្រឹត្តិបត្រប្រចាំថ្ងៃរបស់ក្រសួងការពារជាតិតៃវ៉ាន់ (MND) រាយការណ៍ រឿងពីរផ្សេងគ្នា៖ (១) ជើងហោះហើរសរុបជុំវិញកោះ និង (២) យន្តហោះដែល «ឆ្លងខ្សែកណ្តាល ហើយចូលតំបន់អត្តសញ្ញាណកម្មការពារអាកាស (ADIZ)»។ អ្នកវិភាគខ្លះហៅលេខទីពីរថា «ការបំពាន ADIZ» ខ្លះទៀតថា «ការឆ្លងខ្សែកណ្តាល»។

ប្រភព៖ CSIS ChinaPower និង Jamestown ចងក្រងពី MND។ តួលេខឆ្នាំ ២០២០ (៣៨០) មិនអាចប្រៀបធៀបបានទេ ព្រោះ MND ទើបផ្សាយព្រឹត្តិបត្រជាសាធារណៈពី ១៧ កញ្ញា ២០២០។

CSIS បានវាស់ការប្តូរមូលដ្ឋានមួយបន្ថែម៖ ចន្លោះ ឧសភា ២០២៤ ដល់ធ្នូ ២០២៥ ការចូល ADIZ មានជាមធ្យម ៣១៩ ដង/ខែ គឺកើន ១២៩% ធៀបនឹង ១៣៩/ខែ នៃមករា–មេសា ២០២៤ ខណៈនាវាចម្បាំងកើនដល់ ២២១ គ្រឿង/ខែ (កើន ៤២%)។

ការកែតម្រូវសំខាន់បំផុតសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៦

តួលេខឆ្នាំ ២០២៦ ដើរផ្ទុយពីនិន្នាការដែលគេរំពឹងទុក។ តាម Taiwan Security Monitor និងអ្នកស្រាវជ្រាវ K. Tristan Tang ចំនួនជើងហោះហើរសរុបប្រចាំខែគឺ ២៧០ ក្នុងខែមករា ១៩០ ក្នុងខែកុម្ភៈ និង ១៧៣ ក្នុងខែមីនា ២០២៦។ ខែមីនា ២០២៦ ធ្លាក់ ៦០% ធៀបនឹងខែមីនា ២០២៥ (៤៣១ ជើង)។ ខែមិថុនា ២០២៦ មាន ២១៤ ជើង ដែលក្នុងនោះ ១៣៤ ឆ្លងខ្សែកណ្តាល។ ចំនួនប្រចាំខែពីមករាដល់ឧសភា ២០២៦ គឺ ទាបបំផុតសម្រាប់ខែនីមួយៗចាប់តាំងពីខែមករា ២០២៣។

ចន្លោះថ្ងៃ ២៧ កុម្ភៈ ដល់ ៥ មីនា ២០២៦ គ្មានយន្តហោះកងទ័ពចិនណាមួយត្រូវបានរកឃើញជិត ADIZ តៃវ៉ាន់ទាល់តែសោះ — ជាព្រឹត្តិការណ៍កម្រខ្លាំង។ Taiwan Security Monitor វាយតម្លៃថាមូលហេតុទំនងគឺភាពប្រែប្រួលធម្មតាបូកនឹង «សម័យប្រជុំពីរ» របស់ចិន ហើយ បដិសេធ ការពន្យល់ដែលផ្អែកលើកិច្ចប្រជុំកំពូល ការតស៊ូថវិកា កង្វះឥន្ធនៈ ឬការត្រៀមលុកលុយ។

សមយុទ្ធធំៗ H

ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ មក កងទ័ពចិនប្រើសមយុទ្ធធំដែលមានឈ្មោះជាឧបករណ៍នយោបាយ ជាទូទៅជាការតបទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយជាក់លាក់។ តួលេខខាងក្រោមមកពី CSIS និង GTI។

តំបន់ប្រផេះ I

សម្ពាធភាគច្រើនលើតៃវ៉ាន់កើតក្នុង «តំបន់ប្រផេះ» (grey zone) — សកម្មភាពដែលបង្កើតការចំណាយ ដោយមិនឈានដល់កម្រិតការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធ។

ខ្សែកាបក្រោមសមុទ្រ

តៃវ៉ាន់មានខ្សែកាបក្រោមសមុទ្រ ២៤ ខ្សែ — ១៤ អន្តរជាតិ និង ១០ ក្នុងស្រុក — ហើយការជួសជុលត្រូវការ ៦ ទៅ ៨ សប្តាហ៍ ឬយូរជាង (GTI, មិថុនា ២០២៥)។

1. ២ និង ៨ កុម្ភៈ ២០២៣ — ខ្សែ តៃវ៉ាន់–ម៉ាស៊ូ លេខ ២ និងលេខ ៣ ត្រូវកាត់ដោយនាវានេសាទ និងនាវាដឹកទំនិញចិន។ អ្នករស់នៅម៉ាស៊ូ ១៤,០០០ នាក់បាត់អ៊ីនធឺណិត ៥០ ថ្ងៃ ដោយគ្មានការចោទប្រកាន់។
2. ៣ មករា ២០២៥ — ខ្សែ Trans-Pacific Express ក្រៅច្រាំង Keelung ខូចដោយនាវា Shunxin-39 ទង់កាមេរូន។ តៃវ៉ាន់ចាត់ទុកជាលើកទី ២១ ដែលនាវាកម្មសិទ្ធិចិនធ្វើឲ្យខូចខ្សែកាបខ្លួន។
3. ២២–២៥ កុម្ភៈ ២០២៥ — ខ្សែ តៃវ៉ាន់–ផេងហ៊ូ លេខ ៣ ត្រូវកាត់ដោយនាវា Hong Tai 58 ទង់តូហ្គោ។ ប្រធាននាវាត្រូវកាត់ទោស ៣ ឆ្នាំ — ជាការកាត់ទោសដំបូងបង្អស់សម្រាប់ការបំផ្លាញខ្សែកាបដោយចេតនា។
4. ៧ តុលា ២០២៥ — ខ្សែ តៃវ៉ាន់–ម៉ាស៊ូ លេខ ២ ខូចដោយនាវានេសាទ Min Lian Yu 60138។ ប្រធាននាវារងទោស ៣ ខែ និងសំណង NT$២៥០,០០០។
5. ២១–២៥ មីនា ២០២៦ — ខ្សែ តៃវ៉ាន់–ម៉ាស៊ូ លេខ ៣ ត្រូវខូចដោយនាវាសង្គ្រោះចិន Hai Hong Gong 66។ សរសៃអុបទិកមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះខូច ហើយ ការទំនាក់ទំនងមិនរអាក់រអួលទេ។

ខ្សាច់ បាឡុង និងឆ្មាំសមុទ្រ

ការជីកខ្សាច់៖ ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ តៃវ៉ាន់បណ្តេញនាវាជីក និងដឹកខ្សាច់ចិនជិត ៤,០០០ គ្រឿង — កើន ៥៦០% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០១៩។ វិសោធនកម្មឆ្នាំ ២០២១ បង្កើនទោសដល់ ៧ ឆ្នាំ; វិសោធនកម្ម ១៨ ធ្នូ ២០២៣ អនុញ្ញាតឲ្យ រឹបអូសនាវា។ គ្មានតួលេខគួរឲ្យទុកចិត្តអំពីបរិមាណខ្សាច់ទេ។

បាឡុង៖ បាឡុងចិនកម្ពស់ខ្ពស់ចាប់លេចឡើងពីធ្នូ ២០២៣ ដោយកំណត់ត្រាខ្ពស់បំផុតគឺ ៦ គ្រាប់ក្នុង ២៤ ម៉ោង (១១ កុម្ភៈ ២០២៤)។ សកម្មភាពនេះតាមរដូវ ហើយ MND ចាត់ខ្លះជាបាឡុងឧតុនិយម។ គ្មានតួលេខប្រចាំឆ្នាំទេ។

ឆ្មាំសមុទ្រ៖ តាមការវិភាគ AIS របស់ AMTI/CSIS (ឧសភា ២០២០ – កញ្ញា ២០២៤) នាវាឆ្មាំសមុទ្រចិន ១៥៦ គ្រឿងផ្សេងគ្នា បានចូល ២,០១២ លើក ក្នុងដែនទឹកហាមឃាត់របស់គីនម៉ិន និងម៉ាស៊ូ ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ អត្រាឡើងដល់ប្រមាណ ១៣ លើក/សប្តាហ៍ គឺជាងបីដងនៃឆ្នាំ ២០២២។ កត្តាជម្រុញគឺឧប្បត្តិហេតុ ១៤ កុម្ភៈ ២០២៤ ដែលទូកលឿនចិនមួយក្រឡាប់ពេលរត់គេចការត្រួតពិនិត្យ ធ្វើឲ្យស្លាប់មនុស្សពីរនាក់។ តាមការវិភាគឯករាជ្យ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ឆ្មាំសមុទ្រចិនចាប់ផ្តើមល្បាតប្រកាសជាផ្លូវការនៅ ខាងកើត កោះតៃវ៉ាន់ និងហៅតាមវិទ្យុសួរនាវាពាណិជ្ជកម្មបរទេស។

ច្បាប់ និងនយោបាយ J

ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ជុំវិញតៃវ៉ាន់មិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាតែមួយទេ — វាជាបណ្តុំឯកសារជាតិ និងសេចក្តីសម្រេច UN ដែលភាគីនីមួយៗអានខុសគ្នា។

ច្បាប់ស្តីពីទំនាក់ទំនងតៃវ៉ាន់ (TRA)

អនុម័តជាច្បាប់សាធារណៈលេខ 96-8 នៅ ១០ មេសា ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីវ៉ាស៊ីនតោនប្តូរការទទួលស្គាល់ការទូតទៅប៉េកាំង។ មាត្រា ២(ខ)(៤) ចែងថាការប៉ុនប៉ងកំណត់អនាគតតៃវ៉ាន់ «ដោយមធ្យោបាយក្រៅពីសន្តិវិធី» ជា «ការគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព និងសន្តិសុខនៃតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច» ហើយមាត្រា ៣(ក) តម្រូវឲ្យផ្គត់ផ្គង់ «អាវុធដែលមានលក្ខណៈការពារ» ក្នុងបរិមាណចាំបាច់ដើម្បីរក្សាសមត្ថភាពការពារខ្លួនគ្រប់គ្រាន់។

ការធានាទាំងប្រាំមួយ និង «គោលនយោបាយ» ធៀបនឹង «គោលការណ៍»

ការធានាទាំងប្រាំមួយ (Six Assurances) ត្រូវបញ្ជូនទៅតៃប៉ិក្នុងកក្កដា–សីហា ១៩៨២ ហើយរំដោះការសម្ងាត់នៅ ៣០ មីនា ២០២២៖ មិនកំណត់ថ្ងៃបញ្ចប់ការលក់អាវុធ; មិនពិគ្រោះជាមួយប៉េកាំងអំពីការលក់អាវុធ; មិនធ្វើជាអន្តរការី; មិនកែ TRA; មិនប្តូរជំហរអំពីអធិបតេយ្យលើតៃវ៉ាន់; និងមិនសង្កត់តៃវ៉ាន់ឲ្យចូលចរចា។

តាមឯកសាររបស់គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខអាមេរិក-ចិន (មីនា ២០២៦)៖ គោលការណ៍ចិនតែមួយ របស់ប៉េកាំងចែងថាមានចិនតែមួយ តៃវ៉ាន់ជាផ្នែកនៃចិន ហើយ PRC ជាតំណាងស្របច្បាប់តែមួយគត់។ ចំណែក គោលនយោបាយចិនតែមួយ របស់វ៉ាស៊ីនតោនជាបណ្តុំនៃ TRA សេចក្តីថ្លែងរួមបី (១៩៧២, ១៩៧៨, ១៩៨២) និងការធានាទាំងប្រាំមួយ។ ពាក្យសំខាន់បំផុតស្ថិតក្នុងសេចក្តីថ្លែងរួមស៊ាងហៃ ១៩៧២៖ អាមេរិក «ទទួលដឹង» (acknowledges) ជំហររបស់ចិន — មិនមែនទទួលស្គាល់ ឬគាំទ្រទេ។ ខ្លីៗ៖ ប៉េកាំងនិយាយថាតៃវ៉ាន់ជារបស់ចិន; វ៉ាស៊ីនតោននិយាយត្រឹមថាខ្លួនដឹងថាប៉េកាំងនិយាយដូច្នេះ។

ច្បាប់ប្រឆាំងការបំបែកទឹកដី និងសេចក្តីសម្រេច ២៧៥៨

ចិនអនុម័ត ច្បាប់ប្រឆាំងការបំបែកទឹកដី នៅ ១៤ មីនា ២០០៥។ មាត្រា ៨ អនុញ្ញាតឲ្យរដ្ឋប្រើ «មធ្យោបាយមិនសន្តិវិធី» ក្នុងករណីបី៖ កម្លាំងឯករាជ្យបង្កឲ្យតៃវ៉ាន់បែកចេញ; ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗនាំឲ្យតៃវ៉ាន់បែកចេញ; ឬ «លទ្ធភាពនៃការបង្រួបបង្រួមដោយសន្តិវិធីត្រូវអស់ជាស្ថាពរ»។ លក្ខខណ្ឌទីបីគ្មានកម្រិតវាស់វែងជាកម្មវត្ថុទេ — នោះជាចំណុចសំខាន់តាមផ្លូវច្បាប់។

សេចក្តីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៥៨ ចុះថ្ងៃ ២៥ តុលា ១៩៧១ បានប្រគល់អាសនៈរបស់ចិនទៅ PRC និងបណ្តេញ «តំណាងរបស់ Chiang Kai-shek»។ វាមិនបាននិយាយពីតៃវ៉ាន់ និងមិនបានចែងថាតៃវ៉ាន់ជាផ្នែកនៃ PRC ទេ។ ការប្រកួតលើការបកស្រាយវាទើបក្តៅឡើងថ្មីៗ៖ របាយការណ៍ German Marshall Fund (មេសា ២០២៤) ជំទាស់នឹងការបកស្រាយរបស់ប៉េកាំង; សភាអឺរ៉ុបអនុម័តសេចក្តីសម្រេចស្តីពី «ការបកស្រាយខុស» នៅ ២៤ តុលា ២០២៤; ហើយសហភាពអឺរ៉ុបបញ្ជាក់ក្នុងតុលា ២០២៥ ថាវាគ្រាន់តែប្តូរតំណាងរបស់ចិន។ ប៉េកាំងបដិសេធការអានបែបនេះ។

ស្ថានភាព ២០២៦ K

នៅ ១៧–១៨ ធ្នូ ២០២៥ អាមេរិកបានប្រកាសកញ្ចប់អាវុធ ១១.១៥ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងកិច្ចលក់ ៨ — ធំបំផុតដែលធ្លាប់មានសម្រាប់តៃវ៉ាន់ ហើយធំជាងសរុប ៨.៤ ពាន់លានដុល្លារនៃរដ្ឋបាល Biden ទាំងមូល។ ក្នុងនោះមាន HIMARS ៨២ គ្រាប់ ATACMS ៤២០ និងកាំភ្លើងធំចល័ត ៦០ គ្រឿង។ បញ្ជីអាវុធដែលបញ្ជាទិញរួចតែមិនទាន់ប្រគល់ នៅត្រឹម ២៩.៧២ ពាន់លានដុល្លារ (មេសា ២០២៦) បន្ទាប់ពីរថក្រោះ M1A2T ទាំង ១០៨ គ្រឿងបានប្រគល់អស់នៅ ២៧ មេសា ២០២៦។

ថវិកាពិសេស — កាត់ជាង មួយភាគបី

រដ្ឋាភិបាល Lai បានស្នើថវិកាការពារជាតិពិសេស NT$១.២៥ ទ្រីលាន សម្រាប់ ៨ ឆ្នាំ (២០២៦–២០៣៣) ផ្តោតលើសមត្ថភាពមិនស៊ីមេទ្រី។ សភាដែលបក្សប្រឆាំងកាន់សំឡេងភាគច្រើន (KMT ៥២ · DPP ៥១ · TPP ៨ ក្នុងចំណោម ១១៣) បានរារាំងវាម្តងហើយម្តងទៀត ហើយនៅ ៨ ឧសភា ២០២៦ បានអនុម័តត្រឹម NT$៧៨០ ពាន់លាន — កាត់ប្រមាណ NT$៤៧០ ពាន់លាន (ឆ្នោត ៥៩ ព្រម ០ ជំទាស់ ៤៨ អនុប្បវាទ)។

ពាណិជ្ជកម្ម និងបន្ទះឈីប

នៅ ១៥ មករា ២០២៦ ភាគីទាំងពីរបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម៖ ពន្ធលើទំនិញតៃវ៉ាន់ស្មើនឹងអត្រា MFN ឬ ១៥% ណាមួយខ្ពស់ជាង ជាថ្នូរនឹងការវិនិយោគផ្ទាល់យ៉ាងតិច ២៥០ ពាន់លានដុល្លារ បូកនឹងការធានាឥណទានយ៉ាងតិច ២៥០ ពាន់លានដុល្លារទៀត។ មួយថ្ងៃមុននោះ អាមេរិកបានចេញពន្ធ ២៥% តាមមាត្រា ២៣២ លើបន្ទះឈីប ដែលមានប្រសិទ្ធភាពពី ១៥ មករា ២០២៦។

ចំណុចកកិតជាសាធារណៈបំផុតគឺទាមទាររបស់រដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក Howard Lutnick ឲ្យផ្ទេរ ៤០–៥០% នៃខ្សែសង្វាក់បន្ទះឈីបតៃវ៉ាន់ទៅអាមេរិក។ នៅ ៩ កុម្ភៈ ២០២៦ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី Cheng Li-chiun ឆ្លើយតបជាសាធារណៈថា៖ «ខ្ញុំបានប្រាប់ភាគីអាមេរិកយ៉ាងច្បាស់ថាវាមិនអាចទៅរួចទេ។» នេះជាទម្រង់រស់នៃជម្លោះ «ខែលស៊ីលីកុន»។

ការទូត និងអ្វីដែលនឹងមក

ប្រធាន KMT Cheng Li-wun បានជួប Xi Jinping នៅប៉េកាំងថ្ងៃ ១០ មេសា ២០២៦ — ជាកិច្ចប្រជុំថ្នាក់ដឹកនាំ KMT-CCP លើកដំបូងក្នុងជិតដប់ឆ្នាំ។ Xi និយាយថាប្រជាជនសងខាង «ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ជាតិចិន» ខណៈ Cheng យោងលើ «មតិឯកភាព ១៩៩២»។ ប៉ុន្តែ ការចរចារវាងរដ្ឋាភិបាលនៅតែផ្អាក ព្រោះប៉េកាំងបដិសេធការសន្ទនាជាមួយរដ្ឋបាល Lai។

នៅជប៉ុន នាយករដ្ឋមន្ត្រី Takaichi Sanae ប្រាប់រដ្ឋសភានៅ ៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ ថាការបិទផ្លូវសមុទ្រ ឬសកម្មភាពយោធាចិនប្រឆាំងតៃវ៉ាន់ អាចក្លាយជា «ស្ថានភាពគំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាព» សម្រាប់ជប៉ុន។ ពាក្យនេះជាពាក្យបច្ចេកទេសក្នុងច្បាប់សន្តិសុខឆ្នាំ ២០១៥ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យប្រើការការពារខ្លួនរួមមានកម្រិត។ ប៉េកាំងតបដោយការព្រមានធ្វើដំណើរ (១៤ វិច្ឆិកា ២០២៥) ការផ្អាកនាំចូលអាហារសមុទ្រជប៉ុន (១៩ វិច្ឆិកា ២០២៥) និងវិធានការគ្រប់គ្រងការនាំចេញក្នុងមករា ២០២៦។ បញ្ហានេះនៅមិនទាន់ដោះស្រាយទេ។

ពាក់ព័ន្ធ (Related) L

សំណួរចម្លើយ (FAQ) M