ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ១៧ កញ្ញា — ថ្ងៃដែលប្រតិភូអាមេរិកាំង៣៩នាក់ចុះហត្ថលេខាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលក្លាយជាឯកសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញសរសេរចាស់ជាងគេនៅតែប្រើប្រាស់
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៨៧ ប្រតិភូ៣៩នាក់ក្នុងចំណោម៤១នាក់ដែលនៅសល់ក្នុងសន្និសីទរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វា បានចុះហត្ថលេខាលើឯកសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក បន្ទាប់ពីជជែកវែកញែកជិត៤ខែក្នុងបន្ទប់បិទទ្វារនៅសាល Independence Hall។
សេចក្តីផ្តើម
ឯកសារខ្លីត្រឹមតែ៤ទំព័រនេះ បានក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញសរសេរជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលចាស់ជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក ដែលនៅតែគ្រប់គ្រងរដ្ឋាភិបាលមួយប្រទេសរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ អត្ថបទនេះក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ធំមួយទៀតនៅថ្ងៃដដែល ប៉ុន្តែក្នុងវិស័យខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ ១៨៩ឆ្នាំក្រោយមក គឺថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា ១៩៧៦ អង្គការណាសា (NASA) បានបង្ហាញយានអវកាស Space Shuttle Enterprise ជាសាធារណៈជាលើកដំបូង។ ក្រៅពីនេះ អត្ថបទរួមមានព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនទៀតនៅថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា ក្នុងឆ្នាំផ្សេងៗ ចាប់ពីសមរភូមិ Antietam ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក រហូតដល់កំណើតចលនាកម្មករ Solidarity នៅប៉ូឡូញ និងការទទួលចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិលើកធំមួយក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។ ថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ក៏ត្រូវបានអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) កំណត់ជាទិវាសុវត្ថិភាពអ្នកជំងឺពិភពលោក ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៩ ដើម្បីជម្រុញការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសុវត្ថិភាពអ្នកជំងឺនៅគ្រប់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលទូទាំងពិភពលោក។ ព័ត៌មានទាំងអស់ក្នុងអត្ថបទនេះត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពសាធារណៈ បណ្ណសាររដ្ឋ និងស្ថាប័នផ្លូវការជាច្រើន។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការចុះហត្ថលេខាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក
បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៧៨៣ រដ្ឋចំនួន១៣របស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់គ្នាដោយឯកសារមួយហៅថា Articles of Confederation ដែលបង្កើតបានតែរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដ៏ខ្សោយបំផុត៖ គ្មានអំណាចយកពន្ធ គ្មានរូបិយប័ណ្ណរួម និងគ្មានយន្តការដោះស្រាយវិវាទរវាងរដ្ឋនីមួយៗ។ បញ្ហាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងនៅចុងឆ្នាំ១៧៨៦ នៅពេលកសិករនៅរដ្ឋ Massachusetts ដឹកនាំដោយអតីតយុទ្ធជន Daniel Shays បះបោរប្រឆាំងបំណុល ដែលហៅថា Shays’ Rebellion ធ្វើឲ្យអ្នកដឹកនាំជាតិជាច្រើនភ័យខ្លាចថាសហភាពថ្មីនេះអាចដួលរលំ។ តាមឯកសាររបស់ National Archives ស្ថានភាពនេះបានជំរុញឲ្យរដ្ឋនានាយល់ព្រមផ្ញើប្រតិភូទៅកាន់សន្និសីទមួយនៅទីក្រុងហ្វីឡាដែលហ្វា ដើម្បីកែសម្រួល Articles of Confederation។
ប្រតិភូសរុប៥៥នាក់តំណាងឲ្យ១២រដ្ឋ (មានតែរដ្ឋ Rhode Island ប៉ុណ្ណោះដែលបដិសេធមិនផ្ញើប្រតិភូ) បានចាប់ផ្តើមប្រជុំគ្នានៅសាល Pennsylvania State House (ដែលក្រោយមកហៅថា Independence Hall) ចាប់ពីថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៧៨៧ — អគារដដែលដែលសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យត្រូវបានអនុម័តកាលពី១១ឆ្នាំមុន។ George Washington ត្រូវបានបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆន្ទជាប្រធានសន្និសីទ ខណៈបន្ទប់ប្រជុំត្រូវបានបិទទ្វារជិត បង្អួចត្រូវបានទាញបិទទោះក្នុងកំដៅរដូវក្តៅក៏ដោយ ដើម្បីរក្សាការសម្ងាត់នៃការជជែក។ James Madison ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទី៤ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក បានកត់ត្រាកំណត់ហេតុប្រជុំដោយឯកជនស្ទើរតែរាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែកំណត់ហេតុទាំងនោះមិនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈទេ រហូតដល់ក្រោយគាត់ស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ១៨៣៦ — ជាហេតុផលចម្បងដែលពិភពលោកសព្វថ្ងៃដឹងលម្អិតអំពីអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងបន្ទប់នោះ។
ក្នុងអំឡុងជិត៤ខែនៃការជជែក ប្រតិភូបានប្រកែកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងលើសំណើពីរផ្សេងគ្នា៖ Virginia Plan ដែលចង់ឲ្យចំនួនតំណាងក្នុងសភាអាស្រ័យលើចំនួនប្រជាជនរដ្ឋ និង New Jersey Plan ដែលចង់ឲ្យរដ្ឋនីមួយៗមានសំឡេងស្មើគ្នា។ ជម្លោះនេះត្រូវបានដោះស្រាយដោយអ្វីដែលហៅថា Connecticut Compromise ដែលបង្កើតសភាពីរបន្ទប់៖ សភាតំណាងរាស្ត្រតាមចំនួនប្រជាជន និងព្រឹទ្ធសភាដែលរដ្ឋនីមួយៗមានតំណាងស្មើគ្នា។ ប្រតិភូក៏បានឈានដល់ការសម្របសម្រួលដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយទៀតទាក់ទងនឹងទាសករ រួមទាំងលក្ខខណ្ឌ «បីភាគប្រាំ» ដែលរាប់ទាសករជាបីភាគប្រាំនៃមនុស្សម្នាក់សម្រាប់ការគណនាតំណាង និងការហាមឃាត់សភាមិនឲ្យបញ្ឈប់ការជួញដូរទាសករអន្តរជាតិមុនឆ្នាំ១៨០៨ តាមអត្ថបទរបស់ Encyclopaedia Britannica — ចំណុចទាំងនេះនៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រពិភាក្សាដល់សព្វថ្ងៃ។
ក្នុងចំណោមប្រតិភូទាំង៥៥នាក់ James Madison ដែលមកពីរដ្ឋ Virginia បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់តាមរយៈការស្នើ Virginia Plan ជាមូលដ្ឋានពិភាក្សា រហូតទទួលឋានៈ «ឪពុកនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ» ពីអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន ថ្វីត្បិត Madison ខ្លួនឯងបដិសេធងារនេះជានិច្ច ដោយចាត់ទុកឯកសារនេះជាការងាររួមរបស់ក្រុមប្រតិភូទាំងអស់។ Alexander Hamilton តំណាងរដ្ឋ New York ក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្ម ថ្វីត្បិតសំណើផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដ៏មានអំណាចខ្លាំង មិនត្រូវបានទទួលយកក៏ដោយ។ ក្រោយសន្និសីទបញ្ចប់ Madison, Hamilton និង John Jay បានសរសេរអត្ថបទចំនួន៨៥ក្រោមឈ្មោះក្លែងក្លាយរួម «Publius» ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលរដ្ឋ New York ឲ្យអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលក្រោយមកប្រមូលផ្តុំជាសៀវភៅហៅថា The Federalist Papers ដែលនៅតែជាឯកសារយោងសំខាន់សម្រាប់ការបកស្រាយច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ដែលជាសម័យប្រជុំចុងក្រោយ ប្រតិភូ៤១នាក់ដែលនៅសល់បានជួបគ្នាដើម្បីអនុម័តឯកសារចុងក្រោយ។ Benjamin Franklin ដែលមានវ័យ៨១ឆ្នាំ និងមានសុខភាពខ្សោយពេក មិនអាចឈរនិយាយបានយូរនោះទេ បានសរសេរសុន្ទរកថាមួយ ហើយសុំឲ្យ James Wilson សហការីរបស់គាត់ជាអ្នកអានជំនួស តាមអត្ថបទរបស់ National Constitution Center។ ក្នុងសុន្ទរកថានោះ Franklin បានទទួលស្គាល់ថាមានផ្នែកខ្លះនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះដែលខ្លួនមិនពេញចិត្តទាំងស្រុង ប៉ុន្តែបានអំពាវនាវឲ្យប្រតិភូទាំងអស់ — រួមទាំងអ្នកដែលនៅមានការសង្ស័យ — គាំទ្រឯកសារនេះជាឯកច្ឆន្ទ ដើម្បីបង្ហាញភាពរួបរួមចំពោះពិភពលោក។ បន្ទាប់ពីគណៈប្រតិភូរដ្ឋទាំង១២បានបោះឆ្នោតយល់ព្រម ដំណើរការចុះហត្ថលេខាក៏ចាប់ផ្តើម ដោយប្រតិភូម្នាក់ៗឡើងទៅចុះហត្ថលេខាតាមលំដាប់រដ្ឋ។ George Read បានចុះហត្ថលេខាទាំងក្នុងនាមខ្លួនឯង និងជំនួសមិត្តរួមរដ្ឋ Delaware របស់គាត់គឺ John Dickinson ដែលអវត្តមាន ខណៈលេខាធិការសន្និសីទ William Jackson ចុះហត្ថលេខាធ្វើជាសាក្សី។ ជាចុងក្រោយ ប្រតិភូបីនាក់ដែលនៅទីនោះបានប្រកែកមិនចុះហត្ថលេខាទេ គឺ Edmund Randolph, George Mason និង Elbridge Gerry ដោយបានជំទាស់នឹងខ្លឹមសារខ្លះនៃឯកសារចុងក្រោយ។
«ខ្ញុំបានក្រឡេកមើលព្រះអាទិត្យនោះជាច្រើនដងក្នុងអំឡុងសម័យប្រជុំនេះ ដោយមិនអាចដឹងថាតើវាកំពុងរះ ឬកំពុងលិចនោះទេ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ខ្ញុំមានសំណាងបានដឹងថា វាជាព្រះអាទិត្យរះ មិនមែនលិចទេ» — Benjamin Franklin និយាយអំពីរូបព្រះអាទិត្យដែលឆ្លាក់នៅខាងក្រោយកៅអីរបស់ George Washington កត់ត្រាដោយ James Madison, Notes of Debates in the Federal Convention, ១៧ កញ្ញា ១៧៨៧
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ដំណើររដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្ពោះទៅសុពលភាព
ការចុះហត្ថលេខាមិនមែនមានន័យថារដ្ឋធម្មនុញ្ញចូលជាធរមានភ្លាមៗនោះទេ។ ឯកសារនេះត្រូវការការអនុម័តពីរដ្ឋចំនួន៩ក្នុងចំណោម១៣ ដើម្បីចូលជាធរមាន ហើយដំណើរការនោះមានភាពតានតឹងនៅតាមរដ្ឋនីមួយៗរវាងអ្នកគាំទ្រ (Federalists) និងអ្នកប្រឆាំង (Anti-Federalists) ដែលព្រួយបារម្ភថារដ្ឋាភិបាលកណ្តាលថ្មីនេះខ្លាំងពេក និងខ្វះការធានាសិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល។ ការជជែកនេះជាទីបំផុតបាននាំឲ្យមានការសន្យាថានឹងបន្ថែមឯកសារធានាសិទ្ធិមួយភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលថ្មីចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ — ជាកិច្ចសន្យាដែលក្រោយមកបានក្លាយជា Bill of Rights ដែលអនុម័តក្នុងឆ្នាំ១៧៩១ តាមឯកសាររបស់ National Archives។ Delaware ក្លាយជារដ្ឋដំបូងគេអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ខណៈ New Hampshire ក្លាយជារដ្ឋទី៩ក្នុងខែមិថុនា ១៧៨៨ ធ្វើឲ្យឯកសារនេះចូលជាធរមានជាផ្លូវការ។ រដ្ឋចុងក្រោយបំផុតដែលអនុម័តគឺ Rhode Island ក្នុងខែឧសភា ១៧៩០ — ជិត៣ឆ្នាំក្រោយការចុះហត្ថលេខានៅ Philadelphia។
ក្នុងរយៈពេលជាង២សតវត្សរ៍ក្រោយមក រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះត្រូវបានធ្វើវិសោធនកម្មត្រឹមតែ២៧ដងប៉ុណ្ណោះ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិសរសេរជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលចាស់ជាងគេ និងមានស្ថេរភាពជាងគេបំផុតដែលនៅតែប្រើប្រាស់ក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ តាមការវាយតម្លៃរបស់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ជាច្រើន។ គោលការណ៍សំខាន់ៗដូចជាការបែងចែកអំណាចរវាងសាខាទាំងបី (និតិប្រតិបត្តិ ព្រហ្មទណ្ឌ និងតុលាការ) និងប្រព័ន្ធសម្តេចថ្នាក់ក្រោមឡើងលើ (checks and balances) បានក្លាយជាគំរូសម្រាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិជាច្រើនទៀតនៅជុំវិញពិភពលោក។
គោលការណ៍មួយទៀតដែលមិនមានចែងច្បាស់ក្នុងឯកសារដើម ប៉ុន្តែក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋានសំខាន់នៃប្រព័ន្ធច្បាប់អាមេរិក គឺសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (judicial review) ដែលតុលាការកំពូលបានទទួលស្គាល់ដោយខ្លួនឯងក្នុងសំណុំរឿង Marbury v. Madison ឆ្នាំ១៨០៣ ដោយប្រកាសថាតុលាការមានសិទ្ធិលុបចោលច្បាប់ណាមួយដែលផ្ទុយពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ សិទ្ធិនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់សេចក្តីសម្រេចប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនក្រោយមក រួមទាំងសំណុំរឿងទាក់ទងសិទ្ធិស៊ីវិល និងសេរីភាពបុគ្គលផ្សេងៗ។
| ៧ ធ្នូ ១៧៨៧ | Delaware ក្លាយជារដ្ឋដំបូងគេអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ |
| ២១ មិថុនា ១៧៨៨ | New Hampshire ក្លាយជារដ្ឋទី៩ អនុម័ត ធ្វើឲ្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញចូលជាធរមានជាផ្លូវការ |
| ៤ មីនា ១៧៨៩ | រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធថ្មីចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការជាផ្លូវការ George Washington ស្បថកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីដំបូងក្នុងខែបន្ទាប់ (៣០ មេសា ១៧៨៩) |
ចំនួនប្រតិភូពិតប្រាកដដែលនៅវត្តមាននៅសម័យប្រជុំចុងក្រោយប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចទៅតាមប្រភព ដោយសារប្រតិភូខ្លះមកយឺត ខ្លះត្រឡប់ទៅផ្ទះមុនកិច្ចប្រជុំចប់ — តួលេខ«ចំនួននៅវត្តមានថ្ងៃចុះហត្ថលេខា»មានចាប់ពី៤១ដល់៤២នាក់អាស្រ័យលើប្រភព (រួមឬមិនរួមលេខាធិការ William Jackson)។ ដូចគ្នាដែរ ឃ្លាដ៏ល្បី «We the People» ជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាព្រះហស្តរបស់ Gouverneur Morris សមាជិកគណៈកម្មាធិការរចនាប័ទ្ម (Committee of Style) ប៉ុន្តែឯកសារជាច្រើនចង្អុលថាការតែងតាំងចុងក្រោយពិតជាការងារសហការគ្នារវាងសមាជិកគណៈកម្មាធិការទាំងអស់ មិនមែនស្នាព្រះហស្តរបស់មនុស្សតែម្នាក់ទេ។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៧៦ — NASA បង្ហាញយានអវកាស Space Shuttle Enterprise
ក្រោយកម្មវិធី Apollo បញ្ចប់ភារកិច្ចចុះចតព្រះច័ន្ទក្នុងឆ្នាំ១៩៧២ អង្គការណាសាបានងាកទៅអភិវឌ្ឍយានអវកាសដែលអាចប្រើឡើងវិញបានច្រើនដង ហៅថា Space Shuttle Program ដែលប្រធានាធិបតី Richard Nixon បានអនុម័តថវិកាឆ្នាំដដែលនោះ។ ក្រុមហ៊ុន Rockwell International ត្រូវបានជ្រើសរើសសាងសង់យានដំបូងនៅរោងចក្ររបស់ខ្លួននៅ Palmdale រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ តាមផែនការដើម យាននេះនឹងមានឈ្មោះថា Constitution ដើម្បីគោរពខួប២០០ឆ្នាំនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ១៩៧៦ ប៉ុន្តែតាមអត្ថបទរបស់ NASA អ្នកគាំទ្រខ្សែភាពយន្ត Star Trek រាប់សិបម៉ឺននាក់បានផ្ញើសំបុត្រទៅសេចក្តីស្នើសុំប្រធានាធិបតី Gerald Ford ឲ្យប្តូរឈ្មោះជា Enterprise តាមឈ្មោះយានអវកាសក្នុងរឿង ដែល Ford បានយល់ព្រមចុងក្រោយ។
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៦ យាន Enterprise (កូដ OV-101) ត្រូវបានទាញចេញពីរោងចក្រ Palmdale ជាសាធារណៈជាលើកដំបូង ក្នុងកម្មវិធីមួយដែលមានភ្ញៀវអញ្ជើញជាង៦០០នាក់ និងអ្នកសារព័ត៌មាន១៨៥នាក់ចូលរួម។ អ្នកគ្រប់គ្រងទីភ្នាក់ងារណាសា James C. Fletcher បើកកម្មវិធីខណៈក្រុមតន្ត្រី Air Force Band of the Golden West លេងភ្លេង។ តួសម្តែងជាច្រើននាក់ពីរឿង Star Trek ភាគដើម ព្រមទាំងអ្នកនិពន្ធរឿង Gene Roddenberry ក៏បានចូលរួមកម្មវិធីនេះផងដែរ តាមរបាយការណ៍របស់ NASA។
ខុសពីអ្វីដែលមនុស្សជាច្រើនស្មាន Enterprise មិនដែលហោះទៅអវកាសសោះឡើយ។ យាននេះមិនមានម៉ាស៊ីនចំហេះមេ ក្តារពាសកម្តៅសម្រាប់ចូលបរិយាកាសឡើងវិញ ឬប្រព័ន្ធគាំទ្រជីវិតពេញលេញនោះទេ ព្រោះត្រូវបានសាងសង់ឡើងសម្រាប់តែសាកល្បងគំរូហោះហើរ (Approach and Landing Tests) ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងការសាកល្បងទាំង៥ដង Enterprise ត្រូវបានផ្ទុកនិងលែងចេញពីលើយន្តហោះ Boeing 747 ដែលកែច្នៃពិសេស ដើម្បីសាកល្បងសមត្ថភាពរបស់វារំកិលចុះចតដោយគ្មានម៉ាស៊ីនចំហេះ។ ក្រោយពេលសាកល្បងជោគជ័យ NASA បានសម្រេចថាការកែច្នៃ Enterprise ឲ្យអាចហោះទៅអវកាសពិតប្រាកដនឹងចំណាយថវិកាច្រើនជាងសាងសង់យានថ្មីមួយទៀត ដូច្នេះទីភ្នាក់ងារបានសាងសង់ Endeavour ជំនួសវិញ ខណៈ Enterprise នៅតែជាយានសាកល្បងគំរូជារៀងរហូត។
ការសាកល្បង Approach and Landing Tests ទាំង៥ដងបានប្រព្រឹត្តទៅចន្លោះខែសីហា ដល់ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៧ ដោយមានក្រុមអ្នកបើកបរពីរក្រុមប្តូរវេនគ្នា គឺ Fred Haise និង C. Gordon Fullerton ជាក្រុមទីមួយ ខណៈ Joe Engle និង Richard Truly ជាក្រុមទីពីរ។ ជើងហោះហើរចុងក្រោយបំផុតកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ១៩៧៧ Enterprise ត្រូវបានលែងចេញពីលើខ្នងយន្តហោះ Boeing 747 នៅកម្ពស់ជាង៦.០០០ម៉ែត្រ ហើយបានចុះចតដោយជោគជ័យលើផ្លូវហោះហើរនៅ Edwards Air Force Base រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ជាការបញ្ជាក់ថាគំរូយានអវកាសនេះមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការចុះចតដោយគ្មានម៉ាស៊ីនចំហេះ។
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់តួនាទីសាកល្បង Enterprise ត្រូវបានតាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរ National Air and Space Museum របស់ Smithsonian ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៣ មុននឹងផ្លាស់ទីទៅតាំងបង្ហាញអចិន្ត្រៃយ៍នៅសារមន្ទីរ Intrepid Sea, Air & Space Museum ក្រុងញូវយ៉ក ក្នុងឆ្នាំ២០១២ ជំនួសកន្លែងសម្រាប់ទទួលយាន Discovery ដែលធ្លាប់ហោះក្នុងអវកាសពិតប្រាកដ។ សព្វថ្ងៃ Enterprise នៅតែជាចំណុចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរនៅតំបន់ម៉ានហាតថាន់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ១៧ កញ្ញា
ថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា កើតឡើងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើនទៀតនៅឆ្នាំផ្សេងៗគ្នា ចាប់ពីសង្គ្រាម ការហោះហើរ សិទ្ធិកម្មករ រហូតដល់ការទូតអន្តរជាតិ។ ភាពចម្រុះនៃវិស័យទាំងនេះបង្ហាញថាថ្ងៃប្រតិទិនតែមួយអាចផ្ទុកនូវសាច់រឿងផ្សេងគ្នាឆ្ងាយពីគ្នាតាមកាលៈទេសៈ។ កាលបរិច្ឆេទទាំងអស់ខាងក្រោមប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅនាពេលនោះ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកចុះហត្ថលេខា — សូមមើលផ្នែក A។
សមរភូមិ Antietam — ថ្ងៃកខ្វក់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាអាមេរិក — នៅជិតទីក្រុង Sharpsburg រដ្ឋ Maryland កងទ័ព Union ក្រោមបញ្ជា George McClellan ប្រយុទ្ធនឹងកងទ័ព Confederate ក្រោមបញ្ជា Robert E. Lee ធ្វើឲ្យមានអ្នកស្លាប់ របួស និងបាត់ខ្លួនប្រមាណ២៣.០០០នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ។ លទ្ធផលជាការស្មើគ្នាខាងយុទ្ធសាស្ត្រ ប៉ុន្តែការដកថយរបស់ Lee បានផ្តល់ភាព «ឈ្នះ» ដល់ប្រធានាធិបតី Lincoln ដើម្បីប្រកាស Emancipation Proclamation ប្រាំថ្ងៃក្រោយមក តាមឯកសាររបស់ American Battlefield Trust។
គ្រោះថ្នាក់យន្តហោះស្លាប់ដំបូងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ — នៅមូលដ្ឋាន Fort Myer រដ្ឋ Virginia យន្តហោះ Wright Military Flyer បើកបរដោយ Orville Wright ដឹកអ្នកដំណើរឈ្មោះ Lieutenant Thomas Selfridge បានធ្លាក់ក្រោយពត់ម៉ាស៊ីនផ្តើមបំបែក។ Selfridge ស្លាប់ដោយសាររបួសលើលលាដ៍ក្បាល ក្លាយជាមនុស្សដំបូងគេស្លាប់ដោយសារយន្តហោះមានម៉ាស៊ីន ខណៈ Orville Wright រួចជីវិតដោយឆ្អឹងជើងបាក់ តាមឯកសាររបស់ This Day in Aviation។ Selfridge ខ្លួនឯងបានស្នើសុំហោះមុន ជំនួសអ្នកដំណើរដែលបានកំណត់ទុកមុន គឺ Lieutenant George Sweet នៃកងទ័ពជើងទឹក។
សហភាពសូវៀតលុកលុយប៉ូឡូញពីខាងកើត — ១៦ថ្ងៃក្រោយអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីលុកលុយប៉ូឡូញពីខាងលិច កងទ័ពសូវៀតបានចូលលុកលុយពីខាងកើត អនុលោមតាមពិធីសារសម្ងាត់នៃសន្ធិសញ្ញា Molotov-Ribbentrop ដែលបែងចែកប៉ូឡូញរវាងអាល្លឺម៉ង់ និងសហភាពសូវៀត តាមឯកសាររបស់ United States Holocaust Memorial Museum។
NASA បង្ហាញយាន Space Shuttle Enterprise — សូមមើលផ្នែក B។
កិច្ចព្រមព្រៀង Camp David ចុះហត្ថលេខានៅសេតវិមាន — ប្រធានាធិបតី Jimmy Carter ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប Anwar Sadat និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល Menachem Begin បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌ Camp David Accords នៅសេតវិមាន ក្រោយកិច្ចចរចាសម្ងាត់១៣ថ្ងៃនៅ Camp David ដែលបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប-អ៊ីស្រាអែលនៅឆ្នាំបន្ទាប់ តាមឯកសាររបស់ US Department of State។
កំណើតសហជីព Solidarity នៅប៉ូឡូញ — តំណាងគណៈកម្មការកូដកម្មរោងចក្រនានាទូទាំងប៉ូឡូញបានជួបប្រជុំគ្នានៅ Gdańsk ហើយសម្រេចទទួលយកឈ្មោះ «Solidarność» បង្កើតគណៈកម្មការសម្របសម្រួលជាតិ ដឹកនាំដោយ Lech Wałęsa — សហជីពឯករាជ្យដំបូងគេក្នុងតំបន់ចក្រភពសូវៀត ដែលក្រោយមកមានសមាជិកជិត១០លាននាក់ តាមឯកសាររបស់ European Solidarity Centre។
អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលសមាជិកថ្មីច្រើននាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ — មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលកូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងជាសមាជិកដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (សេចក្តីសម្រេចលេខ 46/1) ក្នុងពេលដំណាលគ្នានឹងរដ្ឋបាល់ទិកទាំងបី គឺ Estonia, Latvia និង Lithuania — ជាការពង្រីកសមាជិកភាពដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងមួយថ្ងៃរបស់អង្គការនេះ តាមទិន្នន័យរបស់ក្រសួងការបរទេស Latvia។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋកោះប៉ាស៊ីហ្វិក Marshall Islands និង Federated States of Micronesia ក៏ត្រូវបានទទួលចូលជាសមាជិកថ្មីនៃមហាសន្និបាតដូចគ្នា ធ្វើឲ្យសមាជិកភាពអង្គការសហប្រជាជាតិកើនដល់ជាង១៦០ប្រទេស។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ១៧ កញ្ញា
- ១៩០៧ Warren E. Burger — ប្រធានចៅក្រមទី១៥ តុលាការកំពូលសហរដ្ឋអាមេរិក
- ១៩២៣ Hank Williams — តន្ត្រីករ តំណាងចម្រៀង Country
- ១៩៤៨ John Ritter — តារាសម្តែងអាមេរិក
- ១៩៩៥ Patrick Mahomes — កីឡាករបាល់ទាត់អាមេរិក NFL
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ១៧ កញ្ញា
- ១៩០៧ Edmonia Lewis — ចម្លាក់ការនិយម
- ១៩០៨ Thomas Selfridge — មន្ត្រីយោធា (សូមមើលផ្នែក C)
- ១៩៩៦ Spiro Agnew — អតីតឧបប្រធានាធិបតីទី៣៩ សហរដ្ឋអាមេរិក
- ២០០០ Paula Yates — តារាទូរទស្សន៍អង់គ្លេស
ចំណុចគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍មួយគឺ Warren E. Burger បានកើតនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៧ គ្រប់ត្រូវ១២០ឆ្នាំបន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃដដែល។ គាត់ក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានចៅក្រមទី១៥ របស់តុលាការកំពូល ដឹកនាំតុលាការចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៩ដល់១៩៨៦ និងសរសេរសេចក្តីសម្រេចសំខាន់ៗជាច្រើនស្តីពីការបកស្រាយឯកសារនោះផ្ទាល់។
ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនេះ រឿងរបស់ចម្លាក់ការនិយម Edmonia Lewis គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ជាពិសេស។ កើតប្រមាណឆ្នាំ១៨៤៤ ជាកូនមាតាមានដើមកំណើតជនជាតិដើម Ojibwe និងបិតាមានដើមកំណើតជនជាតិអាហ្វ្រិកអាមេរិកាំង Lewis បានចូលរៀននៅមហាវិទ្យាល័យ Oberlin College ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៩ ប៉ុន្តែជួបការចោទប្រកាន់ ហើយត្រូវឲ្យចាកចេញដោយមិនបានបញ្ចប់ការសិក្សា តាមអត្ថបទរបស់ Smithsonian Magazine។ នាងបានផ្លាស់ទៅ Boston ចាប់ផ្តើមរៀនចម្លាក់ដោយខ្លួនឯង មុននឹងលក់ចម្លាក់រូបគំរូឧត្តមសេនីយ៍ Robert Gould Shaw ក្នុងឆ្នាំ១៨៦៤ ដែលចំណូលបានប្រើទៅតាំងលំនៅនៅក្រុងរ៉ូម ក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦។ នៅទីនោះ Lewis បានចំណាយពេលជាង៤ឆ្នាំ ចម្លាក់ស្នាដៃធំបំផុតរបស់នាង «The Death of Cleopatra» ដែលមានទម្ងន់ជិត១.៣៦០គីឡូក្រាម ហើយបានតាំងបង្ហាញនៅពិព័រណ៍ Centennial Exhibition ក្រុង Philadelphia ក្នុងឆ្នាំ១៨៧៦ ស្រាប់តែក្លាយជាចំណុចទាក់ទាញចម្បងមួយ។ Lewis ក្លាយជាចម្លាក់ការនិយមស្ត្រីមានដើមកំណើតអាហ្វ្រិក-អាមេរិកាំង និងជនជាតិដើមដំបូងគេដែលទទួលបានកិត្តិយសអន្តរជាតិ ហើយបានស្លាប់នៅទីក្រុងឡុងដ៍ ថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៧។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ជិត២៤០ឆ្នាំក្រោយពីការចុះហត្ថលេខានៅ Independence Hall រដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែជាឯកសារគ្រប់គ្រងផ្ទាល់នៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកសព្វថ្ងៃ — គ្មានការសរសេរឡើងវិញទាំងស្រុងទេ គ្រាន់តែមានវិសោធនកម្មបន្ថែម។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ សភាអាមេរិកបានកំណត់ឲ្យថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ជា «Constitution Day» ជាផ្លូវការ ដែលសាលារៀនទទួលមូលនិធិសហព័ន្ធត្រូវបង្រៀនអំពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅថ្ងៃនោះ តាមឯកសាររបស់ James Madison Foundation។ ថ្ងៃដដែលនេះក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «Citizenship Day» ដែលអបអរដល់ជនអន្តោប្រវេសន៍ដែលទើបទទួលបានសញ្ជាតិអាមេរិកផងដែរ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា វិវាទស្តីពីរបៀបបកស្រាយឯកសារនេះ — រវាងទស្សនៈ «originalism» ដែលប្រកាន់អត្ថន័យដើមកាលនិពន្ធ និងទស្សនៈ «living constitution» ដែលចាត់ទុកអត្ថន័យអាចវិវត្តតាមសម័យកាល — នៅតែជាចំណុចជជែកយ៉ាងសកម្មនៅតុលាការកំពូល និងក្នុងសាកលវិទ្យាល័យច្បាប់ដល់សព្វថ្ងៃ ដោយគ្មានភាគីណាមួយឈ្នះជាស្ថាពរ។ ក្នុងអំឡុងពេលដឹកនាំតុលាការកំពូលរបស់ Warren Burger តុលាការបានសម្រេចសំណុំរឿងសំខាន់ៗជាច្រើនដែលនៅតែជាឯកសារយោងច្បាប់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ រួមទាំងសំណុំរឿងទាក់ទងសិទ្ធិសារព័ត៌មាន និងព្រំដែនអំណាចរវាងសាខារដ្ឋាភិបាល។
ចំណែក Space Shuttle ដែល Enterprise ជាដើមកំណើត បានក្លាយជាឆ្អឹងខ្នងនៃកម្មវិធីអវកាសអាមេរិកអស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំ (១៩៨១-២០១១) ជួយសាងសង់ស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ (ISS) ដឹកជញ្ជូនកូនកាំបិន Hubble និងបេសកកម្មវិទ្យាសាស្ត្រជាច្រើនទៀត។ ចាប់តាំងពីកម្មវិធីនេះបញ្ចប់ NASA បានងាកទៅសហការជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជនដូចជា SpaceX សម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនអវកាសយានិកទៅ ISS ខណៈកម្មវិធី Artemis កំពុងត្រៀមផ្ញើមនុស្សត្រឡប់ទៅព្រះច័ន្ទវិញ។ Enterprise ខ្លួនឯង — ដែលមិនដែលហោះទៅអវកាសសោះ — នៅតែជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវរាប់សែននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅសារមន្ទីរ Intrepid ក្រុងញូវយ៉ក។
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៧៨៩ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះបានឆ្លងកាត់វិសោធនកម្មត្រឹមតែ២៧ដង ធ្វើឲ្យវាក្លាយជារដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិសរសេរជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលចាស់ជាងគេ និងមានស្ថេរភាពជាងគេបំផុតដែលនៅតែប្រើប្រាស់ក្នុងពិភពលោក។
មេរៀនហោះហើរ និងចុះចតដែលទទួលបានពី Enterprise ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧ បានក្លាយជាមូលដ្ឋានសុវត្ថិភាពសម្រាប់យានបងប្អូនរបស់វា ដែលក្រោយមកបានហោះជាង១៣៥ដងសរុប រហូតដល់កម្មវិធីផុតកំណត់ក្នុងឆ្នាំ២០១១។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
រដ្ឋចុងក្រោយបំផុត។
Rhode Island ជារដ្ឋតែមួយគត់ដែលបដិសេធមិនផ្ញើប្រតិភូទៅសន្និសីទ ហើយក្រោយមកក៏ក្លាយជារដ្ឋចុងក្រោយបំផុតដែលអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ស្ទើរតែ៣ឆ្នាំក្រោយថ្ងៃចុះហត្ថលេខា។
ឈ្មោះដើមរបស់ Enterprise។
តាមផែនការដើម NASA ចង់ដាក់ឈ្មោះយាន Space Shuttle ដំបូងថា «Constitution» ដើម្បីគោរពខួប២០០ឆ្នាំរដ្ឋធម្មនុញ្ញ មុននឹងផ្លាស់ប្តូរជា Enterprise តាមការស្នើសុំរបស់អ្នកគាំទ្រ Star Trek។
ថ្ងៃដដែលពីរឈ្មោះ។
ចាប់តាំងពីច្បាប់ឆ្នាំ២០០៤ ថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា ត្រូវបានកំណត់ជាទាំង «Constitution Day» និង «Citizenship Day» ដែលសាលារៀនអាមេរិកកំណត់ឲ្យបង្រៀនអំពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅថ្ងៃនោះជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
ការបែងចែកជាតិតែមួយថ្ងៃ។
កូរ៉េខាងជើង និងកូរ៉េខាងត្បូងបានក្លាយជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដាច់ដោយឡែកពីគ្នាក្នុងថ្ងៃដដែល ៤៦ឆ្នាំបន្ទាប់ពីឧបទ្វីបកូរ៉េត្រូវបានបែងចែកជាពីរនៅចុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើមានប្រតិភូប៉ុន្មាននាក់ចុះហត្ថលេខាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក?
ប្រតិភូ៣៩នាក់ក្នុងចំណោម៤១-៤២នាក់ដែលនៅសល់ក្នុងសម័យប្រជុំចុងក្រោយបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៨៧ ខណៈបីនាក់ទៀត — Edmund Randolph, George Mason និង Elbridge Gerry — បានបដិសេធមិនចុះហត្ថលេខាទេ។ សូមមើលផ្នែក A។
ហេតុអ្វីបានជាយាន Space Shuttle Enterprise មិនដែលហោះទៅអវកាសសោះ?
Enterprise ត្រូវបានសាងសង់ជាពិសេសសម្រាប់សាកល្បងគំរូហោះហើរ និងចុះចតតែប៉ុណ្ណោះ គ្មានម៉ាស៊ីនចំហេះមេ ឬក្តារពាសកម្តៅសម្រាប់ចូលបរិយាកាសឡើងវិញទេ។ សូមមើលផ្នែក B។
តើសមរភូមិ Antietam សំខាន់ដូចម្តេចចំពោះសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក?
វាជាថ្ងៃដែលមានអ្នកស្លាប់ របួស និងបាត់ខ្លួនច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាអាមេរិក ហើយលទ្ធផលរបស់វាបានផ្តល់ឱកាសដល់ Lincoln ប្រកាស Emancipation Proclamation។ សូមមើលផ្នែក C។
តើនរណាខ្លះកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា?
អ្នកកើតរួមមានប្រធានចៅក្រម Warren E. Burger និងតន្ត្រីករ Hank Williams ខណៈអ្នកស្លាប់រួមមានចម្លាក់ការនិយម Edmonia Lewis និងអតីតឧបប្រធានាធិបតី Spiro Agnew។ សូមមើលផ្នែក D។
ហេតុអ្វីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ?
វានៅតែជាឯកសារគ្រប់គ្រងផ្ទាល់នៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក បន្ទាប់ពីវិសោធនកម្មត្រឹមតែ២៧ដងក្នុងរយៈពេលជាង២សតវត្សរ៍ ហើយគោលការណ៍ត្រួតពិនិត្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់តុលាការក៏នៅតែជាមូលដ្ឋានច្បាប់សំខាន់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សូមមើលផ្នែក E។
តើមានការពិតគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលអ្វីខ្លះអំពីថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា?
ចំណុចគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍រួមមានឈ្មោះដើមរបស់ Enterprise ដែលធ្លាប់ជា «Constitution» និងការទទួលកូរ៉េទាំងពីរចូលអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងថ្ងៃដដែល។ សូមមើលផ្នែក F។
តើមានអត្ថបទផ្សេងទៀតលើ eksastra ដែលទាក់ទងទេ?
មាន — អត្ថបទអំពី James Webb Space Telescope និងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ព្រមទាំងអត្ថបទផ្សេងទៀតក្នុងស៊េរី «ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ»។ សូមមើលផ្នែក G។
តើព័ត៌មានក្នុងអត្ថបទនេះមកពីប្រភពណាខ្លះ?
អត្ថបទនេះផ្អែកលើប្រភពស្ថាប័ន និងបណ្ណសារចំនួន១៦ រួមមាន National Archives, NASA, Smithsonian, American Battlefield Trust និង US Department of State។ សូមមើលផ្នែក I។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- National Archives — Constitution of the United States (1787), Milestone Documents
- National Archives — The Constitution of the United States, Founding Documents
- National Constitution Center — Today, the Constitution Was Signed in Philadelphia
- Encyclopaedia Britannica — Constitutional Convention
- History.com — U.S. Constitution Signed, This Day in History
- James Madison Foundation — Constitution Day
- NASA History Office — Space Shuttle Enterprise Makes Its Public Debut
- NASA History — 40 Years Ago: Space Shuttle Enterprise Rolls to the Pad
- American Battlefield Trust — Antietam
- This Day in Aviation — 17 September 1908 (Wright-Selfridge Crash)
- United States Holocaust Memorial Museum — Invasion of Poland, Fall 1939
- US Department of State, Office of the Historian — Camp David Accords and the Arab-Israeli Peace Process
- European Solidarity Centre (Gdańsk) — How Did Solidarność Come To Be?
- Ministry of Foreign Affairs of Latvia — Thirty Years Marked of Latvia’s Membership of the UN
- Smithsonian Magazine — Sculptor Edmonia Lewis Shattered Gender and Race Expectations
- World Health Organization — World Patient Safety Day Campaign
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ១៦ កញ្ញាថ្ងៃស្អែក · ១៨ កញ្ញា →តើ James Webb Space Telescope ជាអ្វី?អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការទប់ស្កាត់អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់