អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការទប់ស្កាត់៖ ហេតុអ្វីអាវុធដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត បែរជារារាំងសង្គ្រាម?
ពីគ្រាប់បែកបរមាណូ ដល់ត្រីកោណនុយក្លេអ៊ែរ — អាវុធដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត តែមិនត្រូវប្រើតាំងពី ១៩៤៥។ ការសិក្សាអំពី ៩ រដ្ឋកាន់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ, ទ្រឹស្ដី MAD, ការប្រណាំងចិន និងទីបញ្ចប់នៃសន្ធិសញ្ញា New START។
«តើអាវុធដ៏អាចបំផ្លាញពិភពលោក ហេតុអ្វីបានជាធ្វើឲ្យពិភពលោកមានសុវត្ថិភាពជាង?» — អស់រយៈពេលជាង ៨០ ឆ្នាំ គ្មានប្រទេសណាហ៊ានប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរម្ដងទៀតឡើយ ចាប់តាំងពី ១៩៤៥។
តើ«ការទប់ស្កាត់»រារាំងសង្គ្រាមបានពិត ឬគ្រាន់តែពន្យារពេលគ្រោះមហន្តរាយ?
អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ គឺជាអាវុធដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតដែលមនុស្សធ្លាប់បង្កើត — គ្រាប់តែមួយអាចលុបទីក្រុងទាំងមូលក្នុងវិនាទី។ ក៏ប៉ុន្តែ អស់រយៈពេលជាង ៨០ ឆ្នាំ វាមិនត្រូវបានប្រើក្នុងសង្គ្រាមម្ដងទៀតឡើយ។ ហេតុអ្វី? នេះជា«ភាពផ្ទុយគ្នា»ដ៏ចម្លែក៖ អាវុធដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត បែរជាឧបករណ៍រារាំងសង្គ្រាមធំរវាងមហាអំណាច។ ក្នុងស៊េរីនេះ យើងបានសិក្សាដ្រូន, សមុទ្រ និង AI យោធា — អត្ថបទនេះពន្យល់អំពីស្នូលនៃអំណាចយោធា៖ អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងទ្រឹស្ដីទប់ស្កាត់ ដោយផ្អែកលើ FAS, SIPRI, ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក និងប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
អាវុធនុយក្លេអ៊ែរជាអ្វី? (បំបែក vs រលាយ)
អាវុធនុយក្លេអ៊ែរបញ្ចេញថាមពលមហិមា ពីប្រតិកម្មនៅ«ស្នូល»នៃអាតូម។ មាន ២ ប្រភេទសំខាន់៖ គ្រាប់បែកបំបែក (fission — «គ្រាប់បែកបរមាណូ» atomic bomb ដូចធ្លាក់លើ Hiroshima) និងគ្រាប់បែករលាយ (fusion — «គ្រាប់បែកអ៊ីដ្រូសែន» hydrogen bomb ដែលខ្លាំងជាងច្រើនដប់ ឬរាប់រយដង)។
ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ អាវុធនុយក្លេអ៊ែរត្រូវប្រើក្នុងសង្គ្រាមតែ ២ ដងគត់៖ នៅ Hiroshima និង Nagasaki (ជប៉ុន) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ភ្លាមៗ។ ចាប់តាំងពីនោះ គ្មានប្រទេសណាហ៊ានប្រើវាទៀតទេ — ហើយ«ការភ័យខ្លាច»ចំពោះលទ្ធផលនេះឯង ជាមូលដ្ឋាននៃទ្រឹស្ដីទប់ស្កាត់។
ត្រីកោណនុយក្លេអ៊ែរ — ដី សមុទ្រ អាកាស
ដើម្បីធានាថាអាវុធអាចឆ្លើយតបបានគ្រប់ពេល ទោះបីត្រូវវាយមុនក៏ដោយ មហាអំណាចប្រើ«ត្រីកោណនុយក្លេអ៊ែរ» (nuclear triad) — គឺ ៣ វិធីបាញ់ ដែលឯករាជ្យពីគ្នា៖
ហេតុអ្វីត្រូវ ៣? ដើម្បីកុំឲ្យសត្រូវអាចលុបអាវុធទាំងអស់ក្នុងការវាយតែម្ដង។ ក្នុងចំណោមទាំង ៣ នាវាមុជទឹក SSBN ជាជើងរស់រានបំផុត ព្រោះគេលាក់ខ្លួនក្រោមមហាសមុទ្រ គ្មាននរណាដឹងទីតាំង (សូមមើលអត្ថបទនាវាមុជទឹក)។
ត្រីកោណ = ការធានាថា គ្មានសត្រូវណាអាចលុបអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងអស់ ក្នុងការវាយតែម្ដងបានឡើយ។
ការទប់ស្កាត់ និង MAD — ភាពផ្ទុយគ្នាដ៏សំខាន់
ទ្រឹស្ដីស្នូលគឺ«ការទប់ស្កាត់» (deterrence)។ បើប្រទេសពីរម្ខាងៗ សុទ្ធតែអាចបំផ្លាញគ្នាទៅវិញទៅមកបាន នោះគ្មាននរណាហ៊ានវាយមុនទេ — ព្រោះការវាយមុននឹងនាំឲ្យខ្លួនឯងវិនាសដែរ។ គេហៅវាថា MAD (Mutual Assured Destruction — ការបំផ្លាញទៅវិញទៅមកដែលប្រាកដ)។
គន្លឹះនៃ MAD គឺ«ការឆ្លើយតបទីពីរ» (second strike)៖ ទោះបីត្រូវវាយសម្លាប់ជាមុន ក៏ខ្លួននៅតែអាចសងសឹកវិញបាន (ជាពិសេសតាមរយៈនាវាមុជទឹក SSBN)។ ដូច្នេះ ការវាយមុនក្លាយជា«គ្មានប្រយោជន៍» — ព្រោះវានឹងធ្វើឲ្យទាំងសងខាងវិនាស។
នេះជាហេតុផលដែលអ្នកខ្លះនិយាយថា អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ«រក្សាសន្តិភាព»។ ក៏ប៉ុន្តែ វាជាសន្តិភាពដ៏ផុយស្រួយ — ព្រោះកំហុសមួយ ការគណនាខុស ឬឧបទ្ទវហេតុ អាចនាំទៅរកមហន្តរាយបាន។
តួលេខ៖ អ្នកណាមានប៉ុន្មាន?
តាម FAS និង SIPRI នៅដើមឆ្នាំ ២០២៥ ពិភពលោកមានក្បាលនុយក្លេអ៊ែរប្រហែល ១២,២៤១ ក្បាល (ក្នុងនោះ ~៩,៦០០ នៅក្នុងស្តុកយោធាសម្រាប់ប្រើ)។ មាន ៩ រដ្ឋ កាន់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ៖ អាមេរិក, រុស្ស៊ី, ចក្រភពអង់គ្លេស, បារាំង, ចិន, ឥណ្ឌា, ប៉ាគីស្ថាន, កូរ៉េខាងជើង និងអ៊ីស្រាអែល។
ក៏ប៉ុន្តែ អំណាចមិនស្មើគ្នាទេ៖ រុស្ស៊ី (~៥,៤៦០) និង អាមេរិក (~៥,១៨០) កាន់រួមគ្នាស្ទើរតែ ៩០% នៃក្បាលនុយក្លេអ៊ែរទាំងអស់លើពិភពលោក។ ចិនឋិតលេខ ៣ (~៦០០) ហើយ ៦ រដ្ឋផ្សេងទៀតកាន់រួមគ្នាតែប្រហែល ១០%។
ការប្រណាំងថ្មី៖ ការកកើនរបស់ចិន
អ្វីដែលធ្វើឲ្យអ្នកជំនាញព្រួយបារម្ភ គឺការកកើនយ៉ាងលឿនរបស់ចិន។ តាមរបាយការណ៍ ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក ចិនកំពុងបន្ថែមក្បាលនុយក្លេអ៊ែរប្រហែល ១០០ ក្បាលក្នុងមួយឆ្នាំ ចាប់តាំងពី ២០២៣ ហើយ Pentagon ព្យាករថា ចិននឹងមានលើស ១,០០០ ក្បាល ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ និងបន្តកើនទៀតដល់ ២០៣៥។
ត្រូវសម្គាល់៖ ក្បាលចិនភាគច្រើនត្រូវបានគេជឿថា ស្តុកដាច់ដោយឡែកពីមីស៊ីល (មិនដូចអាមេរិក-រុស្ស៊ី ដែលដាក់រួចលើមីស៊ីល)។ ការមានអ្នកលេងទី ៣ ធំ ធ្វើឲ្យតុល្យភាព«ពីរម្ខាង»សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ស្មុគស្មាញជាងមុន។
ចិនកំពុងបន្ថែមក្បាលនុយក្លេអ៊ែរ ~១០០ ក្នុងមួយឆ្នាំ — ការប្រណាំងអាវុធថ្មីកំពុងលេចឡើង។
ច្បាប់ និងសន្ធិសញ្ញា៖ ទីបញ្ចប់នៃ New START
អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ សន្ធិសញ្ញាបានជួយទប់ការប្រណាំង។ NPT (សន្ធិសញ្ញាមិនរីករាលដាល ១៩៦៨) ព្យាយាមកុំឲ្យអាវុធនុយក្លេអ៊ែររាលដាលទៅប្រទេសថ្មី។ New START (២០១០ រវាងអាមេរិក-រុស្ស៊ី) កំណត់ក្បាលនុយក្លេអ៊ែរ«ដាក់ប្រើ»យុទ្ធសាស្ត្រ ត្រឹម ១,៥៥០ ក្បាល ក្នុងម្ខាងៗ។
ក៏ប៉ុន្តែ បញ្ហាកំពុងកើនឡើង៖ រុស្ស៊ីបានផ្អាកការចូលរួម New START តាំងពី ២០២៣ ហើយសន្ធិសញ្ញានេះបានផុតកំណត់នៅ ០៥ កុម្ភៈ ២០២៦ — ដែលជាសន្ធិសញ្ញាត្រួតពិនិត្យអាវុធនុយក្លេអ៊ែរចុងក្រោយរវាងមហាអំណាចទាំងពីរ។ លេខាធិការ UN បានព្រមានថា នេះជា«ពេលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ» ព្រោះឥឡូវនេះ គ្មានដែនកំណត់ចងកាតព្វកិច្ចលើឃ្លាំងអាវុធរបស់អាមេរិក និងរុស្ស៊ីទៀតឡើយ។
| ចំណុច | ស្ថានភាព |
|---|---|
| NPT (១៩៦៨) | ការពារកុំឲ្យអាវុធនុយក្លេអ៊ែររីករាលដាល |
| New START (២០១០) | កំណត់ ១,៥៥០ ក្បាលដាក់ប្រើ (អាមេរិក/រុស្ស៊ី) |
| ២០២៣ | រុស្ស៊ីផ្អាកការចូលរួម New START |
| ០៥ កុម្ភៈ ២០២៦ | New START ផុតកំណត់ — គ្មានដែនកំណត់ចងកាតព្វកិច្ចទៀត |
មេរៀនសំខាន់ — សន្តិភាពដ៏ផុយស្រួយ
អាវុធនុយក្លេអ៊ែរបង្កើត«ភាពផ្ទុយគ្នា»ដ៏ចម្លែក៖ វាគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង ដល់ថ្នាក់ដែលគ្មាននរណាហ៊ានប្រើ — ហើយ«ការភ័យខ្លាច»នេះឯង បានរារាំងសង្គ្រាមធំរវាងមហាអំណាចអស់ ៨០ ឆ្នាំ។ ក៏ប៉ុន្តែ វាជាសន្តិភាពដ៏ផុយស្រួយ៖ វាពឹងលើការសម្រេចចិត្តត្រឹមត្រូវ ការទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់ និងសំណាង។
គ្រោះថ្នាក់ពិតសព្វថ្ងៃ គឺការបាត់បង់សន្ធិសញ្ញា (ដូច New START) បូកនឹងអ្នកលេងកាន់តែច្រើន (ចិនកកើន)។ ពេលគ្មានដែនកំណត់ ហានិភ័យនៃការប្រណាំង និងការគណនាខុសកើនឡើង។ សម្រាប់អ្នកអាន គន្លឹះគឺ៖ ពេលអានព័ត៌មានអំពី«អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ» សូមសួរថា៖ តើ«ការឆ្លើយតបទីពីរ»នៅមានទេ? និង តើនៅមានដែនកំណត់ចងកាតព្វកិច្ចទេ?
អាវុធនុយក្លេអ៊ែររក្សាសន្តិភាព តាមរយៈការភ័យខ្លាច — តែជាសន្តិភាពដ៏ផុយស្រួយ ដែលពឹងលើសំណាង។
ចំណុចគួរចងចាំ
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- តើ«ការទប់ស្កាត់»តាមរយៈការភ័យខ្លាច (MAD) ជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឆ្លាតវៃ ឬជាការភ្នាល់ដ៏គ្រោះថ្នាក់?
- ពេលចិនកកើនដល់ ១,០០០ ក្បាល តើតុល្យភាព«ពីរម្ខាង»សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ នៅដំណើរការទេ?
- ក្រោយ New START ផុតកំណត់ តើពិភពលោកគួរមានសន្ធិសញ្ញាថ្មីទេ? ហេតុអ្វីវាពិបាកសម្រេច?
ឯកសារយោង (អូសចុះក្រោម)
- ✓ខែលពហុស្រទាប់៖ របៀប Patriot ការពារ Al Udeid និងរ៉ាដារ UEWR ពីមីស៊ីលអ៊ីរ៉ង់
- ✓មីស៊ីល Hypersonic៖ អាវុធលឿនជាងសំឡេង ៥ ដង — ហេតុអ្វីពិបាកស្កាត់ចាប់ ហើយអ្នកណាឈានមុខ?
- ✓សង្គ្រាមអវកាស៖ ពេលផ្កាយរណបក្លាយជាគោលដៅ — អាវុធ ៥ ប្រភេទ និងគ្រោះថ្នាក់សំរាមអវកាស
- ✓សង្គ្រាមដ្រូន៖ ពេលឧបករណ៍ $២ម៉ឺនផ្លាស់ប្ដូរមុខមាត់សមរភូមិ — និងវិធីប្រឆាំង
- ✓សង្គ្រាមស៊ីប៊ែរ៖ អាវុធដែលមើលមិនឃើញ — ពី Stuxnet ដល់ការវាយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
- ✓បញ្ញាសិប្បនិម្មិតក្នុងសង្គ្រាម៖ ពេលក្បួនកុំព្យូទ័រសម្រេចថានរណាត្រូវស្លាប់
- ✓សង្គ្រាមអេឡិចត្រូនិក៖ ការប្រយុទ្ធដណ្ដើមរលកអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច — ពេលសញ្ញាវិទ្យុក្លាយជាអាវុធ
- ✓សង្គ្រាមនាវា និងនាវាមុជទឹក៖ ពេលដ្រូនតម្លៃថោក លិចនាវាចម្បាំងរាប់ពាន់លានដុល្លារ
- ៩អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការទប់ស្កាត់៖ ហេតុអ្វីអាវុធដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុត បែរជារារាំងសង្គ្រាម?
- ១០អាវុធឡាស៊ែរ (Directed-Energy)៖ ពេលពន្លឺក្លាយជាអាវុធ — បាញ់ ១ គ្រាប់ត្រឹមតម្លៃអគ្គិសនី
- ១១បច្ចេកវិទ្យា Stealth៖ របៀបយន្តហោះលាក់ខ្លួនពីរ៉ាដារ ហើយហេតុអ្វីវាមិន«មើលមិនឃើញ»
