០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ដំណើររុំវិញពិភពលោកដំបូងគេរបស់ Ferdinand Magellan

នៅដើមសតវត្សទី ១៦ ចក្រភព Portugal និង Spain ជាគូប្រជែងចម្បងក្នុងការស្វែងរកផ្លូវសមុទ្រទៅកាន់ទ្វីបអាស៊ី ដើម្បីដឹកជញ្ជូនគ្រឿងទេស ដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងមាសនៅទីផ្សារអឺរ៉ុបសម័យនោះ។ ដើម្បីចៀសវាងជម្លោះរវាងសងខាង កាលពីឆ្នាំ ១៤៩៤ ទាំងពីរប្រទេសបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង Treaty of Tordesillas កំណត់បន្ទាត់មេរីឌ្យង់មួយកាត់តាមសមុទ្រអាត្លង់ទិក បែងចែកសិទ្ធិរុករកលើពិភពលោក៖ ភាគខាងកើតជារបស់ Portugal ភាគខាងលិចជារបស់ Spain។ លទ្ធផលគឺ Portugal គ្រប់គ្រងផ្លូវទៅអាស៊ីតាមទិសខាងកើត ដោយវិលជុំវិញទ្វីប Africa ខណៈ Spain ត្រូវការផ្លូវថ្មីមួយតាមទិសខាងលិច ដើម្បីទៅដល់ Spice Islands ដោយមិនរំលោភលើតំបន់អធិបតេយ្យរបស់ Portugal។ យោងតាមអត្ថបទរបស់ HISTORY.com Ferdinand Magellan ជាអភិជនជើងទឹកជនជាតិ Portugal ធ្លាប់បម្រើកងទ័ពជើងទឹករបស់ស្រុកកំណើតនៅ India និង Morocco ប៉ុន្តែក្រោយពីមានជម្លោះជាមួយព្រះមហាក្សត្រ Manuel I នៃ Portugal ស្តីពីការឡើងប្រាក់ខែ លោកបានលាលែងសញ្ជាតិ ហើយស្នើសុំបម្រើព្រះមហាក្សត្រ Charles V នៃ Spain ជំនួសវិញ ដោយស្នើគំនិតថា Spice Islands ស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃបន្ទាត់ Tordesillas ដូច្នេះ Spain អាចទៅដល់វាដោយស្របច្បាប់តាមផ្លូវសមុទ្រខាងលិច។ ការស្វែងរកផ្លូវនេះមិនមែនជាការព្យាយាមដំបូងឡើយ៖ តាំងពីឆ្នាំ ១៤៩២ លោក Christopher Columbus ធ្លាប់ព្យាយាមរកផ្លូវទៅអាស៊ីតាមទិសខាងលិចដែរ ប៉ុន្តែបែរជាជួបប្រទះទ្វីប America ដែលពេលនោះជនជាតិអឺរ៉ុបមិនទាន់ស្គាល់ជាមុន។ ចំពោះ Magellan គោលដៅចុងក្រោយគឺកោះ Ternate និង Tidore នៅតំបន់ Moluccas ដែលជាប្រភពស្ទើរតែតែមួយគត់នៃគ្រាប់ចន្ទន៍ (cloves) និងផ្លែ nutmeg គុណភាពខ្ពស់ក្នុងសម័យនោះ — ជាទំនិញដែលអាចលក់នៅអឺរ៉ុបក្នុងតម្លៃខ្ពស់ជាច្រើនដងលើសពីតម្លៃទិញដើម។

ព្រះមហាក្សត្រ Charles V យល់ព្រមផ្តល់ថវិកា ឲ្យ Magellan រៀបចំកងនាវាមួយហៅថា Armada de Molucca មានចំនួនប្រាំគ្រឿងគឺ Trinidad (នាវាទ័ព) San Antonio, Concepción, Victoria និង Santiago ព្រមទាំងជ្រើសរើសនាវិកសរុប — យោងតាម Smithsonian Magazine មានចំនួន ២៦៥ នាក់ ខណៈ National Geographic រាយការណ៍ចំនួន ២៤០ នាក់ ហើយ HISTORY.com រាយការណ៍ចំនួន ២៧០ នាក់ — មកពីជនជាតិ Spain, Portugal, Italy, France, Greece និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ សម្ព័ន្ធភាពនេះមិនស្រួលនោះឡើយ ដោយសារមន្រ្តីនាវិកជាតិ Spain មួយចំនួនមិនសប្បាយចិត្តដែលត្រូវស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជាការបស់អ្នកបញ្ជាការជាជនជាតិ Portugal។ ជាកាលៈទេសៈគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៩ ដដែលនោះឯង Charles V ក៏ទើបទទួលការជ្រើសតាំងជាអធិរាជចក្រភពរ៉ូម៉ាំងដ៏វិសុទ្ធ (Holy Roman Emperor) ដែលទាមទារឲ្យលោកចំណាយថវិកាដ៏ច្រើនលើកិច្ចនយោបាយអឺរ៉ុប ធ្វើឲ្យគម្រោងរបស់ Magellan កាន់តែសំខាន់ចំពោះការស្វែងរកប្រាក់ចំណូលបន្ថែម។ កងនាវាបានចេញពីទីក្រុង Seville កាលពីថ្ងៃទី ១០ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៥១៩ ធ្វើដំណើរតាមទន្លេ Guadalquivir ចុះទៅដល់កំពង់ផែ Sanlúcar de Barrameda នៅមាត់ទន្លេ ដើម្បីផ្ទុកស្បៀង និងរង់ចាំអាកាសធាតុសមស្រប។ បន្ទាប់ពីរង់ចាំជាងមួយខែ កងនាវាបានចេញធ្វើដំណើរពិតប្រាកដទៅសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៅថ្ងៃទី ២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៥១៩ ជាថ្ងៃដែលចាប់ផ្តើមដំណើរដ៏ល្បីល្បាញនេះ។

បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់សមុទ្រអាត្លង់ទិក កងនាវាបានឈប់សម្រាកនៅឆ្នេរប្រទេស Brazil មុននឹងបន្តរុករកឆ្នេរខាងកើតទ្វីប South America ឆ្ពោះទៅខាងត្បូង ដោយសង្ឃឹមរកឃើញច្រកសមុទ្រភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រ Pacific។ ដល់ចុងខែមីនា ឆ្នាំ ១៥២០ កងនាវាបានចតនៅឈូងសមុទ្រ Port Saint Julian ភាគខាងត្បូងទ្វីប South America បច្ចុប្បន្ន ដើម្បីជម្រករដូវរងារ។ នៅទីនោះ ក្នុងថ្ងៃបុណ្យ Easter មន្រ្តីនាវិកជាតិ Spain ចំនួនបីរូបបានក្បត់បះបោរប្រឆាំង Magellan ដោយចោទថាលោកមិនមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការដឹកនាំកងនាវារបស់ Spain។ Magellan បានទប់ទល់ការបះបោរដោយជោគជ័យ បញ្ជាឲ្យប្រហារជីវិតមេដឹកនាំម្នាក់ គឺ Gaspar de Quesada និងបោះបង់ចោលមេដឹកនាំម្នាក់ទៀត គឺ Juan de Cartagena ទុកនៅឆ្នេរសមុទ្រ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឲ្យវិន័យក្នុងកងនាវាតឹងរឹងជាងមុន ប៉ុន្តែក៏ធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកបញ្ជាការជាតិ Portugal និងមន្រ្តី Spain កាន់តែតានតឹងឡើងៗ។

០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ការឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រ និងចុងបញ្ចប់នៃដំណើរ

បន្ទាប់ពីស្វែងរកអស់ជាច្រើនខែតាមឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងត្បូង កងនាវាបានរកឃើញច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀតមួយនៅចុងទ្វីប South America កាលពីថ្ងៃទី ២១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៥២០ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា Strait of Magellan តាមឈ្មោះលោក។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះ នាវា Santiago បានបែកបាក់ខណៈធ្វើដំណើររុករកមុន ដោយគ្មានអ្នកណាស្លាប់ ខណៈនាវា San Antonio បានក្បត់ត្រឡប់ទៅ Spain វិញដោយសម្ងាត់។ សល់តែនាវាបីគ្រឿងគឺ Trinidad, Concepción និង Victoria ដែលបានចេញពីច្រកសមុទ្រទៅដល់មហាសមុទ្រ Pacific កាលពីចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៥២០ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលអស់ជាងមួយខែឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រដ៏ស្មុគស្មាញនេះ។ ដោយសារជួបប្រទះនឹងសមុទ្រស្ងប់ស្ងាត់ខុសពីការរំពឹងទុក Magellan បានដាក់ឈ្មោះមហាសមុទ្រនេះថា «Pacific» មានន័យថា «សន្តិភាព»។ ការឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រ Pacific បានចំណាយពេល ៩៩ ថ្ងៃ ដោយគ្មានឃើញដីគោក ធ្វើឲ្យស្បៀងអាហារខ្វះខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ — នាវិកត្រូវទំពាកំណាត់ស្បែកគោដែលរុំរបស់របរនាវា ស្រូវសាប់ពពួកកណ្តុរ និងម្សៅដែលពោរពេញដោយដង្កូវដើម្បីរស់រានមានជីវិត ហើយជំងឺខ្សោះជាតិវីតាមីនស៊ី (scurvy) បានសម្លាប់នាវិកជាច្រើននាក់។ កងនាវាបានទៅដល់កោះ Guam កាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៥២១ រួចបន្តទៅដល់ចំណុចដីគោកនៃប្រទេស Philippines បច្ចុប្បន្នប្រមាណ ១០ ថ្ងៃក្រោយមក។ Magellan បានដាក់ឈ្មោះកោះ Guam និងកោះជិតៗគ្នាថា Islas de los Ladrones («កោះចោរ») បន្ទាប់ពីមានជម្លោះជាមួយអ្នកស្រុកមូលដ្ឋានលើបញ្ហាទំនិញបាត់បង់ — ឈ្មោះនេះប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការរហូតដល់ដើមសតវត្សទី ២០ មុននឹងផ្លាស់ប្តូរទៅជាឈ្មោះ Mariana Islands វិញ។

នៅ Philippines Magellan បានចងសម្ព័ន្ធជាមួយ Rajah Humabon អ្នកគ្រប់គ្រងកោះ Cebu ហើយបានផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្តដល់ប្រជាជនក្នុងស្រុកមួយចំនួន។ ដើម្បីបង្ហាញអំណាចរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តថ្មី Magellan បានដឹកនាំទាហានប្រមាណ ៦០ នាក់ទៅវាយប្រយុទ្ធនឹងកម្លាំងរបស់មេដឹកនាំក្នុងស្រុកម្នាក់ឈ្មោះ Lapu-Lapu នៅកោះ Mactan ជិតៗគ្នា។ នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៥២១ ក្នុងសមរភូមិ Mactan នេះឯង Magellan ត្រូវបានធ្វើឃាតដោយកងកម្លាំងក្នុងស្រុក មុននឹងអាចបញ្ចប់ដំណើររុំវិញពិភពលោកដោយខ្លួនឯង។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោក ការដឹកនាំកងនាវាបានប្តូរដៃជាច្រើនដង ហើយនាវាដែលនៅសល់ត្រូវបានបំផ្លាញ ឬបោះបង់ចោលមួយក្រៅមួយ រហូតដល់សល់តែនាវា Victoria តែមួយគត់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Juan Sebastián Elcano ដែលបានបន្តធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា វិលកោងកន្លែងកំពូល Cape of Good Hope និងឡើងតាមឆ្នេរទ្វីប Africa ត្រឡប់មកដល់កំពង់ផែ Sanlúcar de Barrameda វិញកាលពីថ្ងៃទី ៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៥២២ — ស្មើនឹងរយៈពេល ១.០៨២ ថ្ងៃចាប់តាំងពីថ្ងៃចេញដំណើរ តាមការគណនារបស់ Penn Today សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យ University of Pennsylvania។ មានតែនាវិកចំនួន ១៨ នាក់ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចំណោមអ្នកចេញដំណើរដំបូងរាប់រយនាក់ ដែលនៅរស់រានមកដល់ទីតាំងចេញដំណើរវិញ ក៏ប៉ុន្តែគ្រាប់ចន្ទន៍ (cloves) ជាច្រើនតោនដែលនាវា Victoria ដឹកមក នៅពេលលក់នៅ Spain អាចរកប្រាក់ចំណូលគ្រប់គ្រាន់គ្របដណ្តប់ការចំណាយលើកងនាវាទាំងប្រាំគ្រឿងតាំងពីដើមឡើយ ជាភស្តុតាងអំពីតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំរបស់ពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេសសម័យនោះ ទោះបីជាមានការបាត់បង់ជីវិតយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ។ ក្រោយត្រឡប់មកដល់វិញ ព្រះមហាក្សត្រ Charles V បានប្រទានគ្រឿងសញ្ញាកិត្តិយសដល់ Elcano ជាកូនត្រាមានរូបភពផែនដី ភ្ជាប់ជាមួយឃ្លាឡាតាំង «Primus circumdedisti me» មានន័យថា «អ្នកគឺជាអ្នកដំបូងគេ ដែលបានវិលជុំវិញខ្ញុំ»។

០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៧៣ — «Battle of the Sexes»

ដើមឆ្នាំ ១៩៧៣ អតីតជើងឯក Wimbledon លោក Bobby Riggs អាយុ ៥៥ ឆ្នាំ បានប្រកាសជាសាធារណៈថា កីឡាការីស្ត្រីមានកម្រិតទាបជាងកីឡាការីប្រុសយ៉ាងសំខាន់ ហើយបានប្រកួតឈ្នះកីឡាការីស្ត្រីលេខមួយពិភពលោកសម័យនោះ Margaret Court យ៉ាងងាយស្រួល នៅក្នុងប្រកួតដែលកាសែតហៅថា «Mother’s Day Massacre»។ ជ័យជម្នះនេះបានលើកទឹកចិត្ត Riggs ឲ្យប្រកួតជាមួយ Billie Jean King កីឡាការីស្ត្រីលេខមួយពិភពលោកសម័យនោះ ដែលកំពុងជាអ្នកដឹកនាំចលនាតស៊ូមតិសមភាពយេនឌ័រក្នុងកីឡាតេនីស — រួមទាំងការចូលរួមបង្កើត Women’s Tennis Association និងការជំរុញឲ្យ US Open ផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ស្មើគ្នារវាងបុរស និងស្ត្រី ដែលបានក្លាយជាការពិតនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដដែល តាមរបាយការណ៍របស់ HISTORY.com។ King ដំបូងបានបដិសេធការប្រកួតរបស់ Riggs ប៉ុន្តែក្រោយពីមើលឃើញលទ្ធផលអាម៉ាស់របស់ Court លោកស្រីបានយល់ព្រមទទួលការប្រកួតកិត្តិយសនេះ ដោយប្រាក់រង្វាន់ ១០០.០០០ ដុល្លារ ដល់អ្នកឈ្នះតែម្នាក់ឯង។

ការប្រកួតបានប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី ២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧៣ នៅ Houston Astrodome រដ្ឋ Texas ដោយមានពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍យ៉ាងអធិកអធម៖ King ត្រូវបានលើកចូលទីលានលើកៅអីមានទំពក់ ស្រដៀងនឹងរាជិនី Cleopatra ខណៈ Riggs ជិះឡានរនាំងតូចមួយដែលទាញដោយស្ត្រីម៉ូដែលងាមកំពប់ថា «Bobby’s Bosom Buddies»។ យោងតាមអង្គការ Guinness World Records ការប្រកួតនេះមានទស្សនិកជនចូលរួមផ្ទាល់ចំនួន ៣០.៤៧២ នាក់ ជាកំណត់ត្រាចំនួនទស្សនិកជនច្រើនបំផុតសម្រាប់ការប្រកួតតេនីសមួយក្នុងសម័យនោះ (រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១០ ទើបត្រូវលើសដោយប្រកួតសាកល្បងរវាង Kim Clijsters និង Serena Williams ដែលមានទស្សនិកជន ៣៥.៦៨១ នាក់) ព្រមទាំងមានទស្សនិកជនតាមទូរទស្សន៍ទូទាំងពិភពលោកប្រមាណ ៩០ លាននាក់ តាមរបាយការណ៍របស់ Encyclopaedia Britannica។ King បានឈ្នះការប្រកួតដាច់ខាតជាបីសិតជាប់ៗគ្នា ដោយពិន្ទុ ៦-៤, ៦-៣, ៦-៣ លើ Riggs ដែលហត់នឿយយ៉ាងឆាប់រហ័សបើប្រៀបធៀបទៅនឹងអាយុ និងស្ថានភាពរាងកាយរបស់លោក។ ក្រោយមកជាច្រើនទសវត្សរ៍ មានការសង្ស័យលេចឡើងថា Riggs ប្រហែលជាចេតនាចាញ់ដោយសារបំណុលល្បែងស៊ីសង ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញប្រវត្តិសាស្ត្រកីឡានៅតែខ្វែងគំនិតគ្នាលើទ្រឹស្តីនេះ ដោយគ្មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់បញ្ជាក់ថាត្រូវ ឬខុស។ បន្ទាប់ពីការប្រកួតនេះ King បន្តដឹកនាំចលនាកីឡាស្ត្រី ក្លាយជាប្រធានដំបូងនៃ Women’s Tennis Association និងទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រកិត្តិយសជាច្រើនក្រោយមក រួមទាំងសញ្ញាកិត្តិយស Presidential Medal of Freedom ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩។ ចំណែក Riggs វិញ បន្តលេងតេនីសកម្រិតបង្ហាញរហូតដល់ចុងជីវិត ហើយបានផ្សះផ្សាជាមួយ King ក្លាយជាមិត្តភាពល្អ មុននឹងទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺមហារីកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥។

០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២០ កញ្ញា

ព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រោមទាំងអស់កើតឡើងតាមប្រតិទិន Gregorian ដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅសព្វថ្ងៃ។ ចំពោះព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៥១៩ (មុនការកែសម្រួលប្រតិទិន Gregorian ជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៥៨២) កាលបរិច្ឆេទត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់តាមប្រតិទិន Julian ដែលកំពុងប្រើប្រាស់ក្នុងសម័យនោះ ហើយបានបំលែងមកជាប្រតិទិន Gregorian សម្រាប់ភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា។ ចាប់ពីសង្គ្រាមបង្រួបបង្រួមជាតិ ការរុករករ៉ែ សិល្បៈភាពយន្ត កីឡា រហូតដល់ច្បាប់យោធា ថ្ងៃ ២០ កញ្ញា បង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ឆ្លងកាត់ជាច្រើនសតវត្ស និងទ្វីប។

០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ

ក្នុងចំណោមមនុស្សដែលទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃ ២០ កញ្ញា រឿងរបស់គណិតវិទូជនជាតិ Hungary លោក Paul Erdős ជាឧទាហរណ៍កម្រនៃការឧទ្ទិសខ្លួនទាំងស្រុងដល់មុខវិជ្ជាមួយ។ Erdős រស់នៅដោយគ្មានផ្ទះថេរ ធ្វើដំណើរឥតឈប់ឈររវាងសាកលវិទ្យាល័យ និងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវនានាទូទាំងទ្វីប America និង Europe ដោយថ្លែងទៅកាន់អ្នកគណិតវិទូល្បីៗថា «My brain is open» មុននឹងចាប់ផ្តើមសហការសរសេរអត្ថបទស្រាវជ្រាវជាមួយពួកគេ។ លោកបានសរសេរអត្ថបទស្រាវជ្រាវជាង ១.០០០ អត្ថបទ សហការជាមួយគណិតវិទូរាប់រយនាក់ រហូតធ្វើឲ្យសហគមន៍គណិតវិទ្យាបង្កើតគំនិត «Erdős number» ជារង្វាស់ចម្ងាយសហការសិក្សា។ លោកមិនចាប់អារម្មណ៍លើទ្រព្យសម្បត្តិឡើយ ដោយធ្លាប់ថ្លែងថា «Property is a nuisance» ហើយបានឲ្យប្រាក់រង្វាន់ជាច្រើនដល់សហការីដែលលោកយល់ថាសក្តិសមជាង។ តាមរបាយការណ៍របស់ MacTutor History of Mathematics សាកលវិទ្យាល័យ University of St Andrews Erdős បានទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺបេះដូងកាលពីថ្ងៃទី ២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៦ ក្នុងសន្និសីទគណិតវិទ្យានៅទីក្រុង Warsaw ប្រទេស Poland ខណៈកំពុងបន្តគិតលើសមីការគណិតវិទ្យារហូតដល់វិនាទីចុងក្រោយនៃជីវិត។ សព្វថ្ងៃ «Erdős number» នៅតែជាល្បែងកំសាន្តពេញនិយមក្នុងចំណោមអ្នកគណិតវិទូជុំវិញពិភពលោក ជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីបណ្តាញសហការស្រាវជ្រាវដ៏ធំទូលាយរបស់លោក។

០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ

ដំណើររុំវិញពិភពលោករបស់កងនាវា Magellan នៅតែជាចំណុចយោងសំខាន់ក្នុងភូមិសាស្ត្រ និងការរុករកសព្វថ្ងៃ។ ច្រកសមុទ្រ Strait of Magellan នៅតែជាផ្លូវនាវាចរណ៍ធម្មជាតិដ៏សំខាន់មួយ ភ្ជាប់មហាសមុទ្រ Atlantic និង Pacific សម្រាប់នាវាដឹកជញ្ជូនធំៗដែលមិនអាចឆ្លងកាត់ប្រឡាយ Panama បាន ខណៈព្រឹត្តិការណ៍នេះខ្លួនឯងត្រូវបានប្រារព្ធជាផ្លូវការដោយរដ្ឋាភិបាល Spain តាមរយៈកម្មវិធីខួប ៥០០ឆ្នាំ (២០១៩–២០២២) ដែលរួមមានសកម្មភាពអប់រំ តាំងពិព័រណ៍ និងការស្តារនាវាចម្លងបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ តាមរបាយការណ៍របស់ រដ្ឋាភិបាល Spain (La Moncloa)។ ការរកឃើញថាកងនាវាបាត់បង់មួយថ្ងៃពេលត្រឡប់មកដល់វិញ ដោយសារធ្វើដំណើរជាប់ៗគ្នាឆ្ពោះទៅទិសខាងលិចជុំវិញភពផែនដី ក៏ជាភស្តុតាងជាក់ស្តែងដំបូងគេនៃគោលការណ៍ដែលក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋានគំនិតនៃ International Date Line សព្វថ្ងៃ តាមការសិក្សារបស់ Utrecht University។ សព្វថ្ងៃនាវាទេសចរណ៍ និងនាវាដឹកទំនិញខ្នាតតូចជាច្រើននៅតែជ្រើសរើសឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រនេះ ជាពិសេសក្នុងរដូវក្តៅភាគខាងត្បូង ដើម្បីទស្សនាទេសភាពធម្មជាតិដ៏ស្រស់ស្អាតរបស់វា។ ខណៈកងនាវា Magellan ត្រូវការពេលជាង ៣ ឆ្នាំដើម្បីរុំវិញភពផែនដីម្តង យានអវកាសស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ (International Space Station) សព្វថ្ងៃវិលជុំវិញភពផែនដីម្តងក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៩០ នាទីប៉ុណ្ណោះ ជាការបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីល្បឿននៃការវិវត្តបច្ចេកវិទ្យាចាប់តាំងពីសម័យ Magellan មក។

ចំណែក «Battle of the Sexes» នៅតែជាចំណុចយោងក្នុងការជជែកអំពីសមភាពយេនឌ័រក្នុងកីឡាសព្វថ្ងៃ។ Wimbledon ជាមហោស្រពធំចុងក្រោយក្នុងចំណោមកីឡាតេនីស Grand Slam ទាំងបួន ដែលបានប្រកាសផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ស្មើគ្នារវាងបុរស និងស្ត្រី កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៧ តាមរបាយការណ៍របស់ Tennis Majors ធ្វើឲ្យបច្ចុប្បន្នកីឡាតេនីស Grand Slam ទាំងបួនផ្តល់ប្រាក់រង្វាន់ស្មើគ្នាទាំងស្រុង។ ការតស៊ូមតិរបស់ King ក៏បន្តជះឥទ្ធិពលដល់អង្គការ Women’s Tennis Association ដែលលោកស្រីរួមបង្កើត និងកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ភាពជាអ្នកដឹកនាំស្ត្រី Billie Jean King Leadership Initiative ដែលនៅតែសកម្មដល់សព្វថ្ងៃ។ ចាប់តាំងពីច្បាប់ Title IX ត្រូវបានអនុម័តនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ចំនួនស្ត្រី និងក្មេងស្រីដែលចូលរួមកីឡានៅកម្រិតវិទ្យាល័យ និងសាកលវិទ្យាល័យបានកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់មក ជាមួយនឹងព្រឹត្តិការណ៍ដូចជា «Battle of the Sexes» ជាកត្តាជំរុញផ្នែកវប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយ។

០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?

០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់

០៩ · ប្រភពប្រភព

1. HISTORY.com — Magellan sets out
2. Encyclopaedia Britannica — On This Day: September 20
3. National Geographic — 240 men started Magellan’s voyage, only 18 finished it
4. Smithsonian Magazine — The Man Who Sailed the World
5. Penn Today, University of Pennsylvania — Around the World in 1,082 Days
6. Utrecht University — History of the International Date Line
7. Government of Spain (La Moncloa) — 500th anniversary of the first circumnavigation
8. Encyclopaedia Britannica — Battle of the Sexes (tennis)
9. Smithsonian American Women’s History Museum — Beyond the Court: Billie Jean King’s Triumph
10. Guinness World Records — Largest attendance at a tennis match
11. HISTORY.com — How Billie Jean King Led the Equal Pay for Play Battle
12. Tennis Majors — The day Wimbledon announced equal prize money
13. HISTORY.com — “Don’t Ask, Don’t Tell” is repealed
14. Society for American Baseball Research (SABR) — Cal Ripken ends consecutive game streak at 2,632
15. South African History Online — First mines are proclaimed in Johannesburg
16. MacTutor History of Mathematics, University of St Andrews — Paul Erdős

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព