រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ កំណើតដ៏ចម្លែកនៃ Middle-earth A

ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៣០ John Ronald Reuel Tolkien ជាសាស្ត្រាចារ្យវិជ្ជាភាសាចាស់ (philology) ជនជាតិអង់គ្លេស ដែលកាន់តំណែង Rawlinson and Bosworth Professor of Anglo-Saxon នៅមហាវិទ្យាល័យ Pembroke College សាកលវិទ្យាល័យ Oxford។ គាត់ជាអ្នកជំនាញខាងភាសាចាស់ៗ ដូចជាភាសាអង់គ្លេសបុរាណ (Old English) និងភាសា Old Norse ព្រមទាំងចូលចិត្តកំណាព្យវីរភាព Beowulf និងទេវកថាអឺរ៉ុបខាងជើងជាទីបំផុត។ តាំងពីនៅជាកុមារមក Tolkien ចូលចិត្តបង្កើតភាសាប្រឌិត និងទេវកថាផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់កំសាន្ត ហើយបន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមលោកលើកទី១ជាទាហានក្នុងចម្បាំង Somme គាត់បានចាប់ផ្តើមសរសេរឯកសារទេវកថាធំមួយឈ្មោះ The Silmarillion ជាការកំសាន្តឯកជនដែលមិនមានបំណងបោះពុម្ពផ្សាយឡើយ។ គាត់រៀបការជាមួយ Edith Bratt ហើយមានកូនបួននាក់ ដែលគាត់តែងតែនិទានរឿងកែច្នៃដោយផ្ទាល់មាត់ជូននៅពេលយប់។ ក្នុងចម្បាំង Somme ឆ្នាំ១៩១៦ Tolkien បានបាត់បង់មិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធភាគច្រើនរបស់គាត់ ជាបទពិសោធន៍ដ៏ខ្លោចផ្សាដែលគាត់ធ្លាប់និយាយថាជះឥទ្ធិពលដល់អារម្មណ៍ការបាត់បង់ក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់នៅពេលក្រោយ។ ចំណេះដឹងវិជ្ជាភាសារបស់គាត់ក៏មិនមែនគ្រាន់តែជាមុខរបររកស៊ីនោះទេ គាត់ចាប់ផ្តើមបង្កើតភាសាប្រឌិតពេញលេញសម្រាប់ពូជសាសន៍ Elf ដោយបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីសូរសព្ទភាសាហ្វាំងឡង់ (ក្នុងសៀវភៅទេវកថា Kalevala) និងភាសាវែលស៍ ដែលក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋានភាសា Quenya (ភាសាអែលដែលទំនងស្តាប់សំដីល្មម) និង Sindarin (ភាសាអែលដែលមានសូរសំឡេងស្រដៀងភាសាវែលស៍ជាង) នៅក្នុងសាច់រឿង Middle-earth ទាំងមូល។ សម្រាប់ Tolkien ភាសាមិនមែនគ្រាន់តែជាឧបករណ៍ទំនាក់ទំនងទេ វាជាសិល្បៈមួយប្រភេទ ហើយរឿងនិទានទាំងឡាយគឺជា «សំបកកញ្ចប់» ដែលគាត់បង្កើតឡើងដើម្បីផ្តល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបរិបទដល់ភាសាទាំងនោះឲ្យស្តាប់ទៅដូចជាមានជីវិតពិត។

ដំណើររឿង The Hobbit កើតចេញពីព្រឹត្តិការណ៍ចៃដន្យបំផុតមួយ។ នៅរដូវក្តៅប្រហែលឆ្នាំ១៩៣០ ខណៈកំពុងអង្គុយត្រួតពិនិត្យក្រដាសប្រឡង School Certificate ជាច្រើនគំនរនៅផ្ទះ Tolkien បានប្រទះឃើញទំព័រមួយសល់ទទេ។ តាមរយៈពាក្យសំដីរបស់គាត់ផ្ទាល់នៅជាបន្ទាប់មក គាត់បាន «សរសេរដោយមិនដឹងខ្លួន» នូវប្រយោគមួយថា «In a hole in the ground there lived a hobbit» ឬ «នៅក្នុងរូងមួយក្រោមដី មានហូប៊ីតម្នាក់រស់នៅ»។ គាត់មិនដឹងថា hobbit ជាអ្វី ឬហេតុអ្វីបានជាវារស់នៅក្នុងរូង ហើយត្រូវចំណាយពេលច្រើនឆ្នាំបន្ទាប់ទៀត ដើម្បីស្វែងយល់ចម្លើយនោះ តាមរយៈការនិទានរឿងបន្តបន្ទាប់ជូនកូនៗគាត់រៀងរាល់យប់។

ដល់ឆ្នាំ១៩៣៦ Susan Dagnall បុគ្គលិកនៅរោងពុម្ព George Allen & Unwin បានខ្ចីអានសាត្រាស្លឹករឹតដែលមិនទាន់ចប់ ដោយសារ Elaine Griffiths អតីតសិស្សរបស់ Tolkien ណែនាំ។ Dagnall ចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង ហើយសុំឲ្យ Tolkien សរសេរបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។ នៅពេលសាត្រាចប់ដល់ដៃម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន Stanley Unwin គាត់បានប្រគល់ឲ្យកូនប្រុសអាយុត្រឹមតែ១០ឆ្នាំរបស់ខ្លួនឈ្មោះ Rayner Unwin អានហើយសរសេររបាយការណ៍អ្នកអានខ្លីមួយ ដោយបានទទួលប្រាក់រង្វាន់តំណាងឲ្យការងារត្រឹមតែមួយស្លីង (shilling)។ របាយការណ៍របស់ក្មេងប្រុសនោះសរសេរថា សៀវភៅនេះ «ល្អ ហើយគួរតែពេញចិត្តដល់កុមារអាយុពី៥ដល់៩ឆ្នាំ» ដោយមិនចាំបាច់មានរូបភាពច្រើនក៏បាន ព្រោះមានផែនទីជួយហើយ — មតិកែវប្រាំមួយពាក្យនោះក្លាយជាកត្តាសំខាន់មួយក្នុងការសម្រេចចិត្តបោះពុម្ព។ ក្រោយពីនោះជិតមួយឆ្នាំទៀត ដើម្បីរៀបចំគំនូរផែនទីទាំងពីរ (Thror’s Map និង Map of Wilderland) ដែល Tolkien គូរដោយដៃខ្លួនឯង សៀវភៅដែលមានចំណងជើងពេញថា The Hobbit, or There and Back Again ក៏ត្រូវបានដាក់លក់នៅហាងសៀវភៅនានាទូទាំងចក្រភពអង់គ្លេស ជាលើកដំបូងកាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៧ តម្លៃ៧ស្លីង៦ប៉ិន្នី ជាមួយចំនួនបោះពុម្ពដើមត្រឹមតែ១,៥០០ក្បាល បិទក្របដោយក្រណាត់ពណ៌បៃតង។ ដោយសារការវាយតម្លៃវិចារណកថាល្អឥតខ្ចោះនៅក្នុងកាសែត The Times ស្តុកទាំង១,៥០០ក្បាលនោះបានលក់អស់ត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ក្នុងឆ្នាំតែមួយនោះឯង ដែលធ្វើឲ្យរោងពុម្ពត្រូវប្រញាប់បោះពុម្ពជុំទីពីរបន្ថែមទាន់ពេលបុណ្យណូអែល។

រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ពី Bilbo ដល់ Middle-earth ទាំងមូល A

ការឆ្លើយតបភ្លាមៗចំពោះសៀវភៅមានលក្ខណៈវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង។ C.S. Lewis មិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធរបស់ Tolkien និងជាសមាជិកក្រុមអក្សរសាស្ត្រ Inklings នៅ Oxford ដូចគ្នា បានសរសេរវិចារណកថាវាយតម្លៃក្នុងកាសែត The Times ថា សៀវភៅនេះបានផ្សំបញ្ចូលគ្នា «អារម្មណ៍កំប្លែង ការយល់ដឹងអំពីកុមារ និងចំណេះដឹងផ្នែកទេវកថារបស់អ្នកប្រាជ្ញ ជាមួយស្មារតីកវី» ដោយប្រៀបធៀបទៅនឹងស្នាដៃថ្នាក់តំណាងផ្សេងទៀតដូចជា Alice’s Adventures in Wonderland និង The Wind in the Willows។ ការវាយតម្លៃល្អនេះទាក់ទាញអ្នកអានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ចាប់ពីដើមឆ្នាំ១៩៣៨ រោងពុម្ព Houghton Mifflin នៅទីក្រុង Boston បានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយបន្ថែមរូបគំនូរពណ៌ ៤សន្លឹកបូកនឹងគំនូរជ័រកាវ (endpapers) ដែល Tolkien គូរផ្ទាល់ខ្លួន ហើយសៀវភៅនេះក៏ទទួលបានរង្វាន់ពីកាសែត New York Herald Tribune សម្រាប់អក្សរសិល្ប៍កុមារល្អបំផុតប្រចាំឆ្នាំ១៩៣៨ ព្រមទាំងត្រូវបានស្នើឈ្មោះឲ្យទទួលរង្វាន់ Carnegie Medal ផងដែរ។ អ្នកអានវ័យក្មេងជាច្រើននាឡែះនោះបានសរសេរលិខិតជាច្រើនច្បាប់ផ្ញើទៅរោងពុម្ព ដោយសួរថាតើមានរឿងបន្តអំពី Bilbo Baggins ទៀតឬអត់ — ជាភស្តុតាងច្បាស់លាស់មួយបង្ហាញពីតម្រូវការទីផ្សារចំពោះលោកនិទាននេះ។

ជោគជ័យលឿននេះជំរុញឲ្យ Stanley Unwin ស្នើសុំ Tolkien ឲ្យសរសេររឿងបន្តជាបន្ទាន់។ Tolkien បានចាប់ផ្តើមព្យាយាមសរសេររឿងបន្តភ្លាមក្នុងចុងឆ្នាំ១៩៣៧ ដដែល ប៉ុន្តែស្នាដៃនោះបានវិវត្តទៅជាធំសម្បើមហួសពីការគិតទុកជាមុន ហើយត្រូវការពេលដល់ទៅ១៧ឆ្នាំទើបបញ្ចប់ ក្លាយជា The Lord of the Rings ដែលបោះពុម្ពជា៣ភាគរវាងឆ្នាំ១៩៥៤-១៩៥៥។ ដើម្បីឲ្យខ្លឹមសាររបស់ The Hobbit ស៊ីគ្នាទៅនឹងផែនការថ្មីនោះ ជាពិសេសអំពីលក្ខណៈពិតរបស់ចិញ្ចៀនវិសេស និងតួអង្គ Gollum ដែលកាន់តែសាហាវជាងការពិពណ៌នាដើម Tolkien ត្រូវកែសម្រួលជំពូក «Riddles in the Dark» សារជាថ្មី សម្រាប់ការបោះពុម្ពលើកទី២ក្នុងឆ្នាំ១៩៥១។

រឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ២០០៣ — ការលោតចូលស្លាប់ដោយចេតនារបស់យាន Galileo ទៅក្នុងភពព្រហស្បតិ៍ B

យានអវកាស Galileo របស់ទីភ្នាក់ងារ NASA ត្រូវបានបាញ់បង្ហោះក្នុងថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៩ ដោយយានហោះអវកាស Atlantis (បេសកកម្ម STS-34) ហើយបានទៅដល់ភពព្រហស្បតិ៍នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៥ បន្ទាប់ពីធ្វើដំណើរជិត៦ឆ្នាំ។ ក្នុងអំឡុងពេលជាង៨ឆ្នាំដែលវាបង្វិលជុំវិញភពព្រហស្បតិ៍ (បេសកកម្មសំខាន់បូកនឹងបេសកកម្មបន្ថែម) Galileo បានផ្តល់ភស្តុតាងជាទីមុនគេអំពីស្រទាប់ទឹកអំបិលរាវនៅក្រោមសំបកទឹកកកនៃព្រះច័ន្ទ Europa, Ganymede និង Callisto រកឃើញភ្នំភ្លើងលើព្រះច័ន្ទ Io ដែលសកម្មខ្លាំងជាងលើផែនដីរាប់ជាង១០០ដង ព្រមទាំងបញ្ជាក់ថា Ganymede មានវាលម៉ាញេទិកផ្ទាល់ខ្លួន — ជាព្រះច័ន្ទតែមួយគត់ដែលគេស្គាល់ថាមានលក្ខណៈបែបនេះ។ ភស្តុតាងអំពីមហាសមុទ្រនៅក្រោមផ្ទៃទឹកកករបស់ Europa ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរកឃើញសំខាន់បំផុតមួយរបស់បេសកកម្មនេះ ព្រោះវាបើកលទ្ធភាពថា ព្រះច័ន្ទនេះអាចផ្ទុកលក្ខខណ្ឌសមស្របសម្រាប់ជីវិតបាន។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ Galileo ក៏ជាកន្លែងសង្កេតការណ៍តែមួយគត់ដែលអាចមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ការប៉ះទង្គិចរបស់ផ្កាយដុះកន្ទុយ Shoemaker-Levy 9 ចូលទៅក្នុងភពព្រហស្បតិ៍ ដោយសារជ្រុងមើលរបស់វាខុសពីទូរទស្សន៍លើផែនដីទាំងអស់។ បេសកកម្មទាំងមូល រួមទាំងការសាងសង់ ការបាញ់បង្ហោះ និងប្រតិបត្តិការជិត១៤ឆ្នាំ ចំណាយថវិកាប្រមាណ១,៣៩ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។

ដល់ឆ្នាំ២០០៣ ប្រេងឥន្ធនៈសម្រាប់បញ្ជាទិសដៅរបស់ Galileo ជិតអស់ ធ្វើឲ្យក្រុមវិស្វករមិនអាចធានាថានឹងគ្រប់គ្រងទិសដៅរបស់វាបានច្បាស់លាស់ជារៀងរហូតទៀតឡើយ។ ដោយសារយាននេះមិនធ្លាប់ត្រូវសម្លាប់មេរោគទាំងស្រុងមុនចេញដំណើរដូចយានស្វែងរកជីវិតផ្សេងទៀត ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រព្រួយបារម្ភថា ប្រសិនបើទុកឲ្យ Galileo អណ្តែតដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង វានឹងអាចប៉ះទង្គិចដោយចៃដន្យជាមួយ Europa នាពេលអនាគត ហើយប្រហែលជាបំពុលមហាសមុទ្ររបស់វាដោយបាក់តេរីដែលអាចនៅជាប់មកពីផែនដី។ ដើម្បីការពារកុំឲ្យរឿងនោះកើតឡើង NASA បានសម្រេចចិត្តដឹកនាំ Galileo ដោយចេតនាឲ្យលិចចូលទៅក្នុងបរិយាកាសយ៉ាងក្រាស់របស់ភពព្រហស្បតិ៍ផ្ទាល់ ជាការបញ្ចប់បេសកកម្មដ៏ក្លាហានមួយ។

ព្រឹកថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៣ តាមម៉ោងកាលីហ្វ័រញ៉ា (Pacific Daylight Time) Galileo បានចូលទៅក្នុងបរិយាកាសភពព្រហស្បតិ៍ដោយល្បឿនប្រមាណ៤៨,២គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី (ជិត១០៨,០០០ម៉ាយក្នុងមួយម៉ោង) មុននឹងបែកខ្ចាត់ខ្ចាយវិនាទីក្រោយៗ។ យានបានបំបែកខ្លួនវិនាទីនោះនៅម៉ោង១១:៥៧ព្រឹក តាមម៉ោងកាលីហ្វ័រញ៉ា ប៉ុន្តែសញ្ញាចុងក្រោយបានមកដល់ស្ថានីយតាមដាន Goldstone នៅរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ាតែម៉ោង១២:៤៣:១៤រសៀលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះចំណាយពេលប្រមាណ៤៦នាទីសម្រាប់រលកសញ្ញាធ្វើដំណើរពីភពព្រហស្បតិ៍មកដល់ផែនដី។ ការស្លាប់របស់ Galileo ត្រូវបានចាត់ទុកជាគំរូដំបូងគេនៃគោលការណ៍ «ការពារភពដទៃ» (planetary protection) ដែលបានក្លាយជាបទដ្ឋានស្តង់ដារសម្រាប់រាល់បេសកកម្មអវកាសទៅជិតព្រះច័ន្ទដែលអាចផ្ទុកជីវិតបាននៅសព្វថ្ងៃ។ ឈ្មោះយាននេះខ្លួនឯងក៏មានអត្ថន័យជានិមិត្តរូបផងដែរ៖ វាដាក់ឈ្មោះតាម Galileo Galilei អ្នកតារាវិទូអុីតាលីដែលបានរកឃើញព្រះច័ន្ទ៤ (Io, Europa, Ganymede, Callisto) កាលពីឆ្នាំ១៦១០ តាមរយៈកែវយឺតដំបូងគេ — ជិត៤សតវត្សមុនពេលយានអវកាសដែលមានឈ្មោះដូចគាត់ នឹងទៅសិក្សាព្រះច័ន្ទទាំងនោះដោយផ្ទាល់។ ព្រះច័ន្ទទាំង៤ (Io, Europa, Ganymede, Callisto) ត្រូវបានហៅជារួមថា «ព្រះច័ន្ទហ្កាលីលេអ៊ែន» (Galilean moons) ដោយគោរពដល់អ្នករកឃើញដើមរបស់ពួកគេ។

ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២១ កញ្ញា C

ព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រោមទាំងអស់កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា គិតតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានដែលប្រទេសភាគច្រើននៅលើពិភពលោកប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃ ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៨រហូតដល់ដើមសតវត្សទី២១ — ចន្លោះពេលជាង២ សតវត្សពេញលេញ ដែលបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃវិស័យនានាដែលថ្ងៃតែមួយនេះបានប៉ះពាល់ ចាប់ពីនយោបាយ សារព័ត៌មាន ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ អាកាសធាតុ រហូតដល់អវកាសសាស្ត្រ។

កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ D

ថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញាមានឈ្មោះជាច្រើនក្នុងវិស័យអក្សរសាស្ត្រ សិល្បៈ និងកីឡា ចាប់ពីអ្នកនិពន្ធថ្នាក់ពិភពលោក រហូតដល់តារាកីឡាអូឡាំពិកដែលកាលពីមុនធ្លាប់រង់ចាំកម្ចាត់កំណត់ត្រាពិភពលោក។

ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ H.G. Wells (Herbert George Wells) កើតនៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨៦៦ ក្នុងទីក្រុង Bromley ខេត្ត Kent ប្រទេសអង់គ្លេស ជាកូនគ្រួសារធម្មតា ឪពុកជាអ្នកលក់ដូរ និងកីឡាករគ្រីកេត ម្តាយធ្លាប់ជាអ្នកបម្រើផ្ទះ។ គាត់ត្រូវធ្វើជាកូនហាត់ការក្នុងហាងលក់សំពត់ដែលគាត់ស្អប់ខ្ពើមខ្លាំង មុននឹងទទួលបានអាហារូបករណ៍ចូលរៀននៅ Normal School of Science ក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ ក្រោមការបង្រៀនរបស់ Thomas Henry Huxley អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញដែលការពារទ្រឹស្តីវិវត្តន៍របស់ Charles Darwin។ ចំណេះដឹងផ្នែកជីវវិទ្យា និងទស្សនវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រនេះ បានក្លាយជាមូលដ្ឋានឲ្យ Wells សរសេរស៊េរីរឿង «ប្រលោមលោកវិទ្យាសាស្ត្រ» ដ៏ជាប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងទសវត្សរ៍១៨៩០ រួមមាន The Time Machine (១៨៩៥) អំពីម៉ាស៊ីនធ្វើដំណើរឆ្លងពេលវេលា, The Island of Doctor Moreau (១៨៩៦), The Invisible Man (១៨៩៧) និង The War of the Worlds (១៨៩៨) អំពីការឈ្លានពានផែនដីដោយសត្វលោក Mars — ស្នាដៃទាំងនេះក្លាយជាគ្រឹះនៃប្រភេទអក្សរសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រប្រឌិត (science fiction) សម័យទំនើប។ ក្រោយមក Wells ងាកទៅសរសេរអំពីអនាគតកាល និងសង្គមនយោបាយ ហើយក្នុងប្រលោមលោក The World Set Free (១៩១៤) គាត់ជាមនុស្សដំបូងគេម្នាក់ដែលប្រើពាក្យ «គ្រាប់បែកអាតូម» មុនពេលអាវុធនោះមានពិតជាង៣០ឆ្នាំទៀត។ គាត់ទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៩៤៦ ក្រោយពីទុកកេរដំណែលអក្សរសាស្ត្រដ៏ធំធេងសម្រាប់ពិភពនិយាយអំពីអនាគត — ជាគូប្រកួតប្រជែងផ្នែកទស្សនវិស័យជាមួយ Tolkien ដែលបានបញ្ចប់សៀវភៅមហាថ្ងៃចែងនិទានស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែផ្អែកលើទេវកថាចាស់ជាងវិទ្យាសាស្ត្រថ្មី។ ការចាប់កំណើតរបស់អ្នកសរសេររឿងនិទានពិភពលោកអាចកើតឡើងក្នុងថ្ងៃតែមួយបានដោយចៃដន្យតែម្តង។ ការចេះនៅឆ្នាំតែមួយ (២១ កញ្ញា) របស់អ្នកនិពន្ធធំពីររូបនេះ ដែលអនាគតកាល ត្រូវបានក្រុមអ្នកអានចាត់ទុកជាតែសំណាងចៃដន្យប្រតិទិនតែប៉ុណ្ណោះ ដោយសារ Wells កើតឆ្នាំ១៨៦៦ រីឯ Tolkien កើតឆ្នាំ១៨៩២ ជាង២៥ឆ្នាំពេញលេញនៅឆ្នាំ១៨៩២ក្រោយមកទៀតដែរ។

ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ E

ស្នាដៃ The Hobbit មិនត្រឹមតែជាដើមកំណើតរបស់ The Lord of the Rings ប៉ុណ្ណោះទេ វាថែមទាំងបានក្លាយជាគ្រឹះនៃឧស្សាហកម្មទំនិញកម្សាន្តលោកនិទានទំនើប (fantasy) ទាំងមូល។ សព្វថ្ងៃសៀវភៅនេះលក់បានច្រើនជាង១០០លានក្បាលនៅទូទាំងពិភពលោក ត្រូវបានបកប្រែជាភាសាជាង៦០ភាសា ហើយឥទ្ធិពលរបស់វាឃើញច្បាស់ក្នុងហ្គេមតារាងតួដូចជា Dungeons & Dragons ព្រមទាំងស្នាដៃលោកនិទានរាប់ពាន់ទៀត។ ភាពយន្តត្រីភាគ The Hobbit ដឹកនាំដោយ Peter Jackson (២០១២-២០១៤) រកចំណូលបានស្ទើរ៣ពាន់លានដុល្លារនៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈស្ថានីយ៍ថតកន្លែងកម្សាន្ត «Hobbiton» នៅប្រទេសញូវហ្សេឡង់ បន្តទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍រាប់សែននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញាដដែលនេះ ក៏ត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិកំណត់ជាទិវាសន្តិភាពពិភពលោក (International Day of Peace) តាំងពីឆ្នាំ១៩៨១ ហើយចាប់ពីឆ្នាំ២០០១ត្រូវបានប្រកាសជាថ្ងៃឈប់បាញ់ប្រហារ និងអហិង្សាសកលឲ្យប្រទេសជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់អនុវត្តតាមផងដែរ។

ចំណែក Galileo ក៏ទុកកេរដំណែលវិទ្យាសាស្ត្រយូរអង្វែងផងដែរ។ ការស្វែងរកភពព្រហស្បតិ៍ និងព្រះច័ន្ទរបស់វានៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ៖ យាន Juno របស់ NASA បានទៅដល់ភពព្រហស្បតិ៍ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ហើយបន្តប្រតិបត្តិការក្នុងបេសកកម្មបន្ថែម យាន JUICE របស់អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) បានចេញដំណើរក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះច័ន្ទ Ganymede ដោយគ្រោងទៅដល់ក្នុងឆ្នាំ២០៣១ ហើយយាន Europa Clipper របស់ NASA ក៏បានចេញដំណើរក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ជាយានអវកាសសម្រាប់ស្វែងយល់ភពធំបំផុតដែល NASA ធ្លាប់សាងសង់ ដើម្បីសិក្សាមហាសមុទ្ររបស់ Europa ដោយផ្ទាល់។ គោលការណ៍ «ការពារភពដទៃ» ដែលកើតចេញពីការសម្រេចចិត្តបំផ្លាញ Galileo ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ នៅតែជាគោលការណ៍ស្នូលកំណត់ការរចនាបេសកកម្មទាំងនេះទាំងអស់ រួមទាំងតម្រូវការសម្លាប់មេរោគលើឧបករណ៍ និងផែនការបញ្ចប់បេសកកម្មដោយសុវត្ថិភាពសម្រាប់យានជំនាន់ក្រោយៗគ្រប់គ្រឿង។

ដឹងឬទេ? F

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ G

សំណួរញឹកញាប់ H