
ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ៣០ កញ្ញា — ថ្ងៃដែលអូប៉េរ៉ា The Magic Flute (Die Zauberflöte) របស់ Mozart ត្រូវបានសម្តែងជាលើកដំបូងនៅទីក្រុងវីយែន ដោយមានលោក Mozart ផ្ទាល់ជាអ្នកដឹកនាំតន្ត្រី ត្រឹមតែពីរខែមុននឹងគាត់ទទួលមរណភាព
នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៩១ អូប៉េរ៉ាភាសាអាល្លឺម៉ង់ («Singspiel») ដ៏ល្បីល្បាញ The Magic Flute របស់ Wolfgang Amadeus Mozart ត្រូវបានសម្តែងជាលើកដំបូងនៅមហោស្រពតូចមួយឈ្មោះ Theater auf der Wieden ក្រៅផ្លូវការនៃទីក្រុងវីយែន ដោយមានលោក Emanuel Schikaneder ជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង និងជាអ្នកសម្តែងតួ Papageno ដោយខ្លួនឯង ខណៈ Mozart អង្គុយត្រង់ព្យាណូ ដឹកនាំវង់ភ្លេងដោយផ្ទាល់។
សេចក្តីផ្តើម
អត្ថបទនេះនឹងនាំអ្នកឆ្លងកាត់រឿងនោះឲ្យបានលម្អិត ចាប់ពីបរិបទជីវិតលំបាករបស់ Mozart មុននឹងសរសេរស្នាដៃនេះ រហូតដល់ថ្ងៃសម្តែង និងផលវិបាកដ៏ក្រៀមក្រំ ព្រោះគាត់ទទួលមរណភាពគ្រាន់តែពីរខែក្រោយមក។ ក្រៅពីនេះ អត្ថបទក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកជាច្រើនទៀតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ក្នុងឆ្នាំផ្សេងៗ ដូចជាការចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការនាវាមុជទឹកនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេនៃពិភពលោក ការចេញបង្ហាញយន្តហោះ Boeing 747 ជាលើកដំបូង កិច្ចព្រមព្រៀង Munich និងឯករាជ្យរបស់ប្រទេស Botswana ។ គ្រប់កាលបរិច្ឆេទ តួលេខ និងសម្រង់ទាំងអស់ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្ថាប័ន និងបណ្ណសារដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន។ អ្នកអានក៏នឹងឃើញផងដែរនូវរឿងរបស់ Jerome អ្នកបកប្រែព្រះគម្ពីរដែលទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃដដែល ជាមូលហេតុដែលអង្គការសហប្រជាជាតិជ្រើសរើសថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ជាទិវាបកប្រែអន្តរជាតិផ្លូវការជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការចាប់កំណើតរបស់ The Magic Flute
ចុងឆ្នាំ១៧៩១ គឺជាឆមាសដ៏មមាញឹកបំផុតមួយក្នុងជីវិតរបស់ Wolfgang Amadeus Mozart។ ថ្វីត្បិតឈ្មោះរបស់គាត់ល្បីល្បាញពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុបជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ក្តី គាត់នៅតែជាប់បំណុលជាប់រហូត ព្រោះកម្រៃពីការសម្តែងកុំសែរ និងការបង្រៀនសិស្សមិនគ្រប់គ្រាន់ចំពោះការចំណាយរបស់គ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ គាត់ត្រូវធ្វើការក្នុងពេលដំណាលគ្នាចំនួនបីគម្រោងធំៗ៖ អូប៉េរ៉ា La clemenza di Tito សម្រាប់ពិធីគ្រងរាជ្យរបស់ស្តេច Leopold ទី២ នៅទីក្រុង Prague សៀវភៅ Requiem ដែលបញ្ជាទិញដោយសម្ងាត់ពីអភិជនម្នាក់ឈ្មោះ Count Franz von Walsegg និងអូប៉េរ៉ា The Magic Flute (ជាភាសាអាល្លឺម៉ង់ហៅថា Die Zauberflöte) ដែលមិត្តភក្តិចាស់របស់គាត់គឺលោក Emanuel Schikaneder ជាអ្នកសុំឲ្យសរសេរ។
Schikaneder ជាទាំងអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង អ្នកគ្រប់គ្រងក្រុមសម្តែង និងជាភាគទុនិកនៃមហោស្រព Theater auf der Wieden ដែលជាមហោស្រពប្រជាប្រិយសម្រាប់សាធារណជនទូទៅនៅតំបន់ជាយក្រុងវីយែន ខុសពីមហោស្រពអូប៉េរ៉ារាជវាំង ដែលសម្តែងជាភាសាអ៊ីតាលីសម្រាប់អភិជន។ ទាំង Mozart និង Schikaneder ជាសមាជិកនៃសមាគម Freemason ដូចគ្នា ហើយពួកគេចង់បង្កើតស្នាដៃមួយលាយបញ្ចូលគ្នារវាងកម្សាន្តប្រជាប្រិយ (រឿងនិទានវេទមន្ត បក្សីចាប់សត្វ សត្វសេះមំសត្ត) ជាមួយនឹងទស្សនវិជ្ជា Enlightenment របស់ Freemasonry ដូចជាការដេញតាមហេតុផល គុណធម៌ និងការឆ្លងកាត់ការសាកល្បងតាមរយៈភ្លើង និងទឹក។ រឿងនិយាយអំពីព្រះអង្គម្ចាស់ Tamino ដែលធ្វើដំណើរស្វែងរកព្រះនាង Pamina កូនស្រីរបស់ព្រះនាងរាត្រី (Queen of the Night) ខណៈគាត់ត្រូវជ្រើសរើសរវាងភាពជាទីស្រឡាញ់របស់ម្តាយ និងគុណធម៌ដឹកនាំដោយសង្ឃ Sarastro ព្រមទាំងតួប្លែកគួរអោយអស់សំណើចឈ្មោះ Papageno ដែល Schikaneder សម្តែងដោយខ្លួនឯង។
ខាងផ្នែកតន្ត្រី The Magic Flute ខុសពីអូប៉េរ៉ាធម្មតារបស់ Mozart ត្រង់ថាវាជា «Singspiel» មានន័យថាចម្រុះរវាងចម្រៀង និងការនិយាយសន្ទនាធម្មតា ជាជាងច្រៀងជា recitative ដូចអូប៉េរ៉ាអ៊ីតាលី ដែលធ្វើឲ្យវាចូលដល់ចិត្តទស្សនិកជនទូទៅបានងាយជាង។ តួនាទីព្រះនាងរាត្រីទាមទារសំឡេងសោប្រាណខ្ពស់អស្ចារ្យបំផុតមួយក្នុងបទភ្លេងបុរាណទាំងមូល ជាមួយបទចម្រៀង «Der Hölle Rache» ដែលឡើងដល់សម្លេង F ខ្ពស់ (F6) ។ ចំណែក Schikaneder បានរៀបចំហិរញ្ញវត្ថុតាមទម្រង់ចែកចំណេញ ជាជាងបើកប្រាក់ខែថេរឲ្យ Mozart ដូច្នេះកម្រៃរបស់ Mozart កើនឡើងទាំងអ្វីៗគ្រប់ពេលដែលអូប៉េរ៉ាបន្តទាក់ទាញទស្សនិកជនកាន់តែច្រើន។ Mozart ខ្លួនឯងក៏បានលេចធ្លោក្នុងសំបុត្រសរសេរទៅភរិយាថា គាត់ចូលចិត្តទៅមើលការសម្តែងដោយអញ្ជើញខ្លួនឯងអង្គុយក្នុងទីវាល ដើម្បីស្តាប់សំឡេងទស្សនិកជនផ្ទាល់ និងស្តាប់ថាតើផ្នែកណានៃតន្ត្រីទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍បំផុត។
នៅល្ងាចថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៩១ ការសម្តែងចាប់ផ្តើមប្រហែលម៉ោង៧យប់នៅ Theater auf der Wieden។ Mozart ខ្លួនឯងអង្គុយត្រង់ព្យាណូ (ក្លាវីខតដឹកនាំវង់ភ្លេង តាមទំនៀមទម្លាប់សម័យនោះ) ខណៈ Schikaneder សម្តែងជា Papageno និង Josepha Hofer បងថ្លៃរបស់ភរិយា Mozart សម្តែងជាព្រះនាងរាត្រី។ យោងតាមកំណត់ត្រាដែលនៅសេសសល់ ទស្សនិកជនយប់ដំបូងមិនសូវច្រើនប៉ុន្មាននោះទេ ក៏ប៉ុន្តែដំណឹងល្អបានរីករាលដាលយ៉ាងលឿនតាមមាត់មនុស្សក្នុងទីក្រុងវីយែន ធ្វើឲ្យចំនួនអ្នកទស្សនាកើនឡើងជាលំដាប់ក្នុងសប្តាហ៍បន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ Mozart ខ្លួនឯងត្រូវសរសេរសំបុត្រទៅភរិយា Constanze ដែលកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅទីក្រុង Baden ដើម្បីរាយការណ៍ពីភាពជោគជ័យកាន់តែច្រើននេះ ជាបន្តបន្ទាប់។ គាត់រៀបរាប់ថា ក្នុងចំណោមផ្នែកទាំងអស់ ចម្រៀងភ្លេងឆាកទីពីររបស់ Papageno និង Papagena ដែលច្រៀងគ្នាដោយសំឡេងស្រដៀងសត្វស្លាបហៅគ្នា តែងតែត្រូវទស្សនិកជនស្នើសុំឲ្យច្រៀងឡើងវិញ (encore) ជាប់ជានិច្ច ដែលបញ្ជាក់ថាតួប្លែកកំប្លែងក្នុងរឿងនេះទាក់ទាញចិត្តទស្សនិកជនធម្មតាមិនចាញ់តួឧត្តមគតិផ្នែក Freemasonry ឡើយ។ លក្ខណៈពិសេសនេះហើយដែលធ្វើឲ្យ The Magic Flute ខុសពីអូប៉េរ៉ាភាគច្រើននៅសម័យនោះ ព្រោះវាអាចទាក់ទាញទាំងអភិជនដែលចង់វិភាគនិមិត្តសញ្ញា Freemasonry និងកម្មករសាមញ្ញដែលគ្រាន់តែចង់សើចជាមួយ Papageno ក្នុងពេលតែមួយ។

០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ជោគវាសនាចុងក្រោយ
ជោគជ័យរបស់ The Magic Flute មិនបានធ្លាក់ចុះឡើយ។ ត្រង់ចំណុចនេះ Mozart បានទៅមើលការសម្តែងម្តងទៀតនៅខែតុលា ១៧៩១ ហើយបានសរសេរសំបុត្រទៅភរិយា Constanze រៀបរាប់ពីការទទួលស្វាគមន៍កាន់តែកក់ក្តៅរបស់ទស្សនិកជន ដូចជាការសុំឲ្យច្រៀងឡើងវិញនូវសំណុំចម្រៀងមួយចំនួន។ ក្នុងរយៈពេលមិនដល់មួយឆ្នាំ អូប៉េរ៉ានេះឡើងសម្តែងដល់លើកទី១០០ នៅទីក្រុងវីយែន ក្លាយជាស្នាដៃដែលរកចំណូលច្រើនបំផុតរបស់ Schikaneder ហើយថវិកាមួយចំណែកបានចូលរួមចំណែកក្នុងការសាងសង់មហោស្រពថ្មីធំជាង ឈ្មោះ Theater an der Wien ដែលបានបើកនៅឆ្នាំ១៨០១ នៅជិតទីតាំងចាស់នៃ Theater auf der Wieden។ ជាងនេះទៅទៀត ភាពជោគជ័យរបស់អូប៉េរ៉ាភាសាអាល្លឺម៉ង់នេះបានផ្តល់កម្លាំងចិត្តដល់ស្នាដៃ German Romantic opera ជំនាន់ក្រោយ ដូចជារបស់ Carl Maria von Weber និង Richard Wagner ដែលទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែសរសើរ The Magic Flute ជាគំរូ។ Ludwig van Beethoven ដែលនៅតែជាយុវជននៅទីក្រុង Bonn ពេលនោះ តាមរបាយការណ៍ក្រោយមកបានចាត់ទុក The Magic Flute ជាស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យបំផុតរបស់ Mozart ដោយសារវិធីនិពន្ធភ្លេងសាមញ្ញ ក៏ប៉ុន្តែសម្បូរអារម្មណ៍ជ្រាលជ្រៅ។ ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ក្រោយមក អូប៉េរ៉ានេះត្រូវបានបកប្រែ និងសម្តែងជាភាសាបារាំង អ៊ីតាលី និងអង់គ្លេស ចាក់សម្តែងនៅមហោស្រពសំខាន់ៗពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុប ក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះមួយសម្រាប់ប្រពៃណីអូប៉េរ៉ារឿងនិទានវេទមន្ត (fairy-tale opera) ដែលអូប៉េរ៉ាជំនាន់ក្រោយជាច្រើនដើរតាម។
ក៏ប៉ុន្តែសុខភាពរបស់ Mozart កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនចាប់ពីខែតុលារហូតដល់ខែវិច្ឆិកា ១៧៩១ ថ្វីត្បិតគាត់នៅតែធ្វើការមិនឈប់ រួមទាំងការសរសេរនិងដឹកនាំចម្រៀង Freemason ខ្លីមួយបទ (Eine kleine Freimaurer-Kantate K.623) ជាស្នាដៃចុងក្រោយបំផុតដែលគាត់សរសេររួច។ លោកទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៧៩១ អាយុត្រឹមតែ៣៥ឆ្នាំ ទុកឲ្យសៀវភៅ Requiem មិនទាន់សរសេររួច ដែលភរិយា Constanze ក្រោយមកបានស្នើសុំសិស្សរបស់ Mozart ឈ្មោះ Franz Xaver Süssmayr បំពេញបន្ថែមឲ្យចប់សព្វគ្រប់ ដើម្បីទទួលបានប្រាក់កម្រៃពេញលេញតាមកិច្ចសន្យា។ សព្វថ្ងៃ The Magic Flute ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមួយក្នុងចំណោមអូប៉េរ៉ាដែលសម្តែងញឹកញាប់បំផុតលើឆាកពិភពលោក។
| ១៨ វិច្ឆិកា ១៧៩១ | Mozart ដឹកនាំការសម្តែងជាសាធារណៈលើកចុងក្រោយក្នុងជីវិតរបស់គាត់ — សម្រាប់ចម្រៀង Freemason K.623 |
| ៥ ធ្នូ ១៧៩១ | Mozart ទទួលមរណភាពនៅទីក្រុងវីយែន សល់តែពីរខែក្រោយថ្ងៃសម្តែងលើកដំបូងរបស់ The Magic Flute |
| ២៣ វិច្ឆិកា ១៧៩២ | The Magic Flute ឡើងសម្តែងគ្រប់លើកទី១០០ នៅទីក្រុងវីយែន |
| ១៨០១ | Theater an der Wien បើកទ្វារជាផ្លូវការ ដោយហិរញ្ញប្បទានផ្នែកមួយចេញពីជោគជ័យរបស់ The Magic Flute |
រឿងព្រេងដ៏ល្បីមួយអះអាងថា Mozart ត្រូវបានពុលដោយគូប្រជែងឈ្មោះ Antonio Salieri — ជាកថាដែលពេញនិយមឡើងវិញដោយរឿងល្ខោនរបស់ Alexander Pushkin ក្នុងឆ្នាំ១៨៣០ និងភាពយន្ត Amadeus ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៤។ ក៏ប៉ុន្តែអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកជំនាញវេជ្ជសាស្ត្រសម័យទំនើបស្ទើរតែទាំងអស់បដិសេធរឿងនេះ ដោយគ្មានភស្តុតាងណាបញ្ជាក់ថាមានការពុលកើតឡើងឡើយ។ មូលហេតុនៃការស្លាប់ដែលទំនងជាបំផុតគឺជំងឺរលាកសន្លាក់ខ្សោយពិការតម្រងនោម ឬផលវិបាកនៃគ្រុនក្តៅរលាកសន្លាក់ (rheumatic fever) ដែលជារឿយៗកើតមានក្នុងសម័យនោះ — ក៏ប៉ុន្តែឯកសារវេជ្ជសាស្ត្រដើមមិនគ្រប់គ្រាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបញ្ជាក់ជាក់លាក់នូវមូលហេតុពិតប្រាកដនោះទេ។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រតន្ត្រីភាគច្រើនយល់ស្របគ្នាថា ការស្លាប់របស់ Mozart គ្រាន់តែជាសោកនាដកម្មធម្មតានៃសម័យកាលដែលឱសថសាស្ត្រនៅមានកម្រិត ជាជាងផែនការឃាតកម្មណាមួយ។ ក្នុងសម័យនោះ គ្រូពេទ្យមិនទាន់មានលទ្ធភាពធ្វើកោសល្យវិច័យ (autopsy) លម្អិតគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីកំណត់មូលហេតុពិតប្រាកដនោះឡើយ ដូច្នេះការជជែកវែកញែករវាងអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវេជ្ជបណ្ឌិត នៅតែបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៦៨ — ការចេញបង្ហាញយន្តហោះ Boeing 747 ជាលើកដំបូង
ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវអាកាសអន្តរជាតិកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿន ធ្វើឲ្យសម្ពាធកកកុញនៅព្រលានយន្តហោះធំៗកើនឡើងផងដែរ។ លោក Juan Trippe នាយកក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Pan Am បានជំរុញឲ្យក្រុមហ៊ុន Boeing សាងសង់យន្តហោះមួយប្រភេទដែលមានទំហំធំជាងយន្តហោះ 707 ជាងពីរដង ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមក្នុងមួយកៅអីសម្រាប់ការហោះហើរចម្ងាយឆ្ងាយ។ Boeing បានប្រគល់ភារកិច្ចនេះឲ្យវិស្វករជាន់ខ្ពស់ឈ្មោះ Joe Sutter ដឹកនាំក្រុមការងារជាង៥ម៉ឺននាក់ ដែលក្រោយមកត្រូវបានហៅដោយក្តីមោទនភាពថា «The Incredibles» ព្រោះពួកគេបានរចនា និងសាងសង់គំរូដំបូងចប់សព្វគ្រប់ក្នុងរយៈពេលតិចជាង១៦ខែប៉ុណ្ណោះ។ ដើម្បីផលិតយន្តហោះដ៏ធំបែបនេះ Boeing ត្រូវសាងសង់រោងចក្រថ្មីទាំងស្រុងនៅទីក្រុង Everett រដ្ឋ Washington ដែលសព្វថ្ងៃនៅតែជាអគាររោងចក្រធំបំផុតលើពិភពលោកគិតតាមមាឌ។ គម្រោងទាំងមូលចំណាយថវិកាច្រើនហួសកម្រិត ដល់ថ្នាក់ដែលអ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចហៅថាជា «ការភ្នាល់ទាំងក្រុមហ៊ុន» របស់ Boeing ព្រោះប្រសិនបើគម្រោងបរាជ័យ ក្រុមហ៊ុនទាំងមូលអាចក្ស័យធន។ ការរចនាយន្តហោះនេះមានលក្ខណៈពិសេសមួយគឺមានកំពូលទ្វេជាន់នៅផ្នែកខាងមុខ ដែលដើមឡើយក៏ដោយសារហេតុផលអនាគត៖ វិស្វករបានគិតទុកជាមុនថា ប្រសិនបើយន្តហោះលឿនជាងសំឡេង (supersonic) ក្លាយជាតម្រូវការទីផ្សារពិតប្រាកដ លោកអាចប្តូរម៉ូដែល 747 ឲ្យទៅជាយន្តហោះដឹកទំនិញវិញ ដោយបើកទ្វារធំមុខយន្តហោះផ្ទុកទំនិញចេញចូល ដែលកំពូលទ្វេជាន់ជួយឲ្យអង្គចង្កូតជិះមិនប៉ះពាល់ដល់ការផ្ទុកទំនិញនៅផ្នែកខាងក្រោម។ ម៉ាស៊ីនចក្រ Pratt & Whitney JT9D ថ្មីទាំងបួនគ្រឿង ក៏ត្រូវបានរចនាឡើងគាំទ្រពិសេសសម្រាប់យន្តហោះនេះ។ រោងចក្រ Everett ខ្លួនឯងក៏ធំដល់ថ្នាក់ដែលអាចផ្ទុកអគារ Disneyland ចូលទៅក្នុងបានទាំងមូល ហើយសព្វថ្ងៃនៅតែជាកន្លែងផលិតយន្តហោះ Boeing ជាច្រើនម៉ូដែលទៀត។ ក្នុងវេទិកាសារព័ត៌មានរាប់រយនាក់ដែលចូលរួមថ្ងៃនោះ អ្នកសារព័ត៌មានជាច្រើនកត់សម្គាល់ថា ទំហំដ៏ធំសម្បើមរបស់វា ធ្វើឲ្យអ្នកមើលដំបូងៗពិបាកជឿថា វត្ថុនេះនឹងអាចហោះហើរឡើងលើអាកាសបានសោះ។ ក៏ប៉ុន្តែក្នុងឆមាសក្រោយមក ការហោះហើរសាកល្បងបានបញ្ជាក់ថា រូបរាងធំបែបនេះមិនប៉ះពាល់ដល់ស្ថេរភាពនៃការហោះហើរឡើយ។

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៨ Boeing បានបើកទ្វាររោងចក្រ Everett ជាផ្លូវការជាលើកដំបូង ដើម្បីបង្ហាញគំរូ Boeing 747 គ្រឿងដំបូងគេ ដែលមានលេខចុះបញ្ជី N7470 និងឈ្មោះហៅក្រៅថា «City of Everett» ដល់មន្ត្រី សារព័ត៌មាន និងបុគ្គលិកសាងសង់រាប់ពាន់នាក់។ យន្តហោះនេះមិនទាន់ហោះហើរជាលើកដំបូងភ្លាមនោះទេ ព្រោះការហោះហើរសាកល្បងលើកដំបូងកើតឡើងតែនៅថ្ងៃទី៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៩ ខណៈសេវាកម្មពាណិជ្ជកម្មដំបូងគឺជាមួយក្រុមហ៊ុន Pan Am លើផ្លូវហោះហើរឆ្លងសមុទ្រអាត្លង់ទិកពីទីក្រុងញូវយ៉កទៅទីក្រុងឡុងដ៍ ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧០។ ជាមួយសមត្ថភាពដឹកអ្នកដំណើរជិត៥០០នាក់ក្នុងជើងហោះមួយ Boeing 747 បានផ្លាស់ប្តូររបៀបធ្វើដំណើរឆ្លងទ្វីបទាំងស្រុង ដោយកាត់បន្ថយថ្លៃសំបុត្រ និងធ្វើឲ្យការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិចម្ងាយឆ្ងាយ ក្លាយជារឿងធម្មតាសម្រាប់មហាជនទូទៅ ជាជាងសម្រាប់តែអ្នកមានទ្រព្យប៉ុណ្ណោះ។ ក្រុមហ៊ុនបានផលិត Boeing 747 បន្តជាង៥៤ឆ្នាំ សរុបជាង១,៥០០គ្រឿង រហូតដល់ការចែកជូនគ្រឿងចុងក្រោយបំផុតទៅឲ្យក្រុមហ៊ុន Atlas Air ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៣។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ៣០ កញ្ញា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមផ្អែកលើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (Gregorian) ដែលពិភពលោកភាគច្រើនប្រើសព្វថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៣៩៩ កើតឡើងក្នុងសម័យអង់គ្លេសនៅតែប្រើប្រតិទិនជូលីយ៉ាន (Julian) ដែលមិនប្តូរមកហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានរហូតដល់ឆ្នាំ១៧៥២ ដូច្នេះកាលបរិច្ឆេទត្រូវបានកត់ត្រាតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដើម។ ចំណែកកិច្ចព្រមព្រៀង Munich ឆ្នាំ១៩៣៨ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាបន្ទាប់ពីកន្លះអធ្រាត្រ ធ្វើឲ្យអ្នកកត់ត្រាមួយចំនួនប្រើកាលបរិច្ឆេទ២៩ខែកញ្ញា (ថ្ងៃដែលការចរចាបញ្ចប់) ចំណែកឯកសារផ្លូវការភាគច្រើនកត់ថា៣០ខែកញ្ញា។ ចំណុចរួមមួយនៃព្រឹត្តិការណ៍ខាងក្រោមទាំងអស់នេះ គឺពួកវាបង្ហាញពីរបៀបដែលថ្ងៃតែមួយអាចផ្ទុកទាំងភាពរីករាយ ភាពស្មុគស្មាញនយោបាយ និងភាពជោគជ័យបច្ចេកវិទ្យា ក្នុងសម័យកាលដ៏ខុសប្លែកគ្នាទាំងស្រុងនេះ។
ព្រះចៅ Richard ទី២ ចុះលែងរាជ្យនៅ Westminster Hall — សភាអង់គ្លេសទទួលយកការលាលែងរាជ្យរបស់ស្តេច Richard ទី២ បើកផ្លូវឲ្យ Henry Bolingbroke ឡើងគ្រងរាជ្យជា Henry ទី៤ ចាប់ផ្តើមរាជវង្ស Lancaster។ Richard ត្រូវបានឃុំឃាំងនៅប្រាសាទ Pontefract ហើយបានទទួលមរណភាពនៅទីនោះប្រហែលមួយឆ្នាំក្រោយមក ក្នុងកាលៈទេសៈមិនច្បាស់លាស់។
Suleiman ដ៏អស្ចារ្យឡើងគ្រងរាជ្យជាសុលតង់ Ottoman — បន្ទាប់ពីព្រះបិតា Selim ទី១ សុគត Suleiman ឡើងសោយរាជ្យ ចាប់ផ្តើមរជ្ជកាល៤៦ឆ្នាំ ដែលចក្រភព Ottoman ឈានដល់ចំណុចរីកចម្រើនផ្នែកយោធា ច្បាប់ និងវប្បធម៌បំផុត។
The Magic Flute របស់ Mozart សម្តែងលើកដំបូង — សូមមើលផ្នែក A។
William Morton ប្រើឧស្ម័ន ether ដកធ្មេញដោយឥតឈឺចាប់ — នៅទីក្រុង Boston ទន្តបណ្ឌិត William Morton ជោគជ័យប្រើឧស្ម័ន ether ធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺដេកលក់មុននឹងដកធ្មេញ ជាជំហានសំខាន់មុននឹងគាត់បង្ហាញជាសាធារណៈនៅខែក្រោយសម្រាប់ការវះកាត់ធំ។
កិច្ចព្រមព្រៀង Munich ចុះហត្ថលេខា — តំណាងអង់គ្លេស បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលី យល់ព្រមប្រគល់តំបន់ Sudetenland របស់ឆេកូស្លូវ៉ាគី ដល់អាល្លឺម៉ង់ ដោយគ្មានតំណាងឆេកូស្លូវ៉ាគីចូលរួមក្នុងបន្ទប់ចរចាឡើយ។
USS Nautilus ចូលបម្រើការជានាវាមុជទឹកនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេ — កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិកបញ្ចូល USS Nautilus ចូលបម្រើការជាផ្លូវការ បើកយុគសម័យថ្មីនៃនាវាមុជទឹកដែលអាចនៅក្រោមទឹកបានយូរដោយមិនចាំបាច់ផុសឡើងដកដង្ហើម។
Botswana ទទួលបានឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេស — សាធារណរដ្ឋ Botswana ប្រកាសឯករាជ្យ ដោយមាន Sir Seretse Khama ជាប្រធានាធិបតីដំបូង បន្ទាប់ពីធ្លាប់ជាតំបន់ការពារអង់គ្លេស Bechuanaland អស់រយៈពេលជាង៨០ឆ្នាំ។ ថ្វីត្បិតជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយពេលទទួលឯករាជ្យក៏ដោយ Botswana ក្រោយមកបានក្លាយជាមួយក្នុងចំណោមសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនបំផុតរបស់ទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយសារការគ្រប់គ្រងចំណូលពីរ៉ែពេជ្រប្រកបដោយតម្លាភាព។
Boeing ចេញបង្ហាញ 747 ជាលើកដំបូង — សូមមើលផ្នែក B។

០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ៣០ កញ្ញា
- ១៩២៤ Truman Capote — អ្នកនិពន្ធអាមេរិកាំង (In Cold Blood, Breakfast at Tiffany’s)
- ១៩២៨ Elie Wiesel — អ្នកនិពន្ធ អ្នករស់រានពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ Holocaust និងអ្នកឈ្នះរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព
- ១៩២១ Deborah Kerr — តារាសម្តែងស្រី (From Here to Eternity)
- ១៩៨០ Martina Hingis — កីឡាការិនីតេនីស អតីតលេខ១ពិភពលោក
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ៣០ កញ្ញា
- ៤២០ Jerome (St. Jerome) — អ្នកប្រាជ្ញអ្នកបកប្រែព្រះគម្ពីរទៅជាភាសាឡាតាំង
- ១៩៥៥ James Dean — តារាសម្តែងអាមេរិកាំង ស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍
- ១៩៩០ Patrick White — អ្នកនិពន្ធអូស្ត្រាលី ឈ្នះរង្វាន់ណូបែលអក្សរសាស្ត្រឆ្នាំ១៩៧៣
- ២០២៤ Dikembe Mutombo — កីឡាការី NBA និងអ្នកសប្បុរសធម៌
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ រឿងរបស់ Jerome (ភាសាឡាតាំង Hieronymus) សក្តិសមនឹងការចងចាំជាពិសេស ព្រោះទាំងកំណើត និងមរណភាពរបស់លោក ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយចំណងជើងកិត្តិយសដែលមនុស្សជាតិផ្តល់ដល់លោកនៅសព្វថ្ងៃ។ កើតប្រហែលឆ្នាំ៣៤៧ នៅតំបន់ Stridon (ក្បែរព្រំដែនក្រូអាស៊ី-ស្លូវេនីបច្ចុប្បន្ន) លោកបានទៅសិក្សានៅទីក្រុងរ៉ូម រួចទៅរស់នៅជាឥសីនៅវាលរហោស្ថានស៊ីរី ជាកន្លែងលោកបានរៀនភាសាហេព្រើរយ៉ាងស៊ីជម្រៅ។ ក្រោយមកសម្តេចប៉ាប Damasus ទី១ បានប្រគល់ភារកិច្ចដ៏ធំមួយឲ្យ Jerome ពិនិត្យ និងបកប្រែឡើងវិញនូវព្រះគម្ពីរទាំងមូលទៅជាភាសាឡាតាំង ដោយផ្អែកលើអត្ថបទដើមភាសាហេព្រើរ និងក្រិក ជាជាងការបកប្រែតគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ដូចមុន។ លោកបានចំណាយពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍នៅទីក្រុង Bethlehem ដើម្បីបញ្ចប់ការងារនេះ ដែលក្រោយមកហៅថា Vulgate ហើយបានក្លាយជាព្រះគម្ពីរផ្លូវការរបស់សាសនាចក្រកាតូលិកអស់រយៈពេលជាង១,០០០ឆ្នាំ។ លោកទទួលមរណភាពនៅ Bethlehem កាលថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ៤២០។ ដោយសារស្នាដៃបកប្រែដ៏ធំធេងនេះ អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសឲ្យថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ជា «ទិវាបកប្រែអន្តរជាតិ» ដើម្បីលើកសរសើរតួនាទីរបស់អ្នកបកប្រែភាសាទាំងអស់លើពិភពលោក។ គួរកត់សម្គាល់ថា Jerome ជាមនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមស្ថាបនិកដំបូងបំផុតនៃវិធីសាស្ត្របកប្រែផ្អែកលើអត្ថន័យ (sense-for-sense) ជាជាងបកប្រែពាក្យតគ្នាមួយម៉ាត់ៗ (word-for-word) ដែលនៅតែជាគោលការណ៍មូលដ្ឋានក្នុងវិជ្ជាជីវៈបកប្រែសម័យទំនើប។

០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ជាង២សតវត្សក្រោយថ្ងៃសម្តែងលើកដំបូងនៅទីក្រុងវីយែន The Magic Flute នៅតែជាមួយក្នុងចំណោមអូប៉េរ៉ាដែលសម្តែងញឹកញាប់បំផុតលើឆាកពិភពលោក ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់កំពូលៗជានិច្ចយោងតាមទិន្នន័យសមាគម Operabase ។ មហោស្រព Vienna State Opera សម្តែងវាស្ទើរតែរាល់រដូវកាល ចំណែកភាពយន្តជាច្រើនក៏បានយកបទចម្រៀង និងតួអង្គរបស់វា ដូចជា Papageno មកបកស្រាយឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ចម្រៀងទំនុកច្រៀងភ្ជាប់ជាមួយភ្លេងអង្គភាព Freemasonry ក៏បន្តជាប្រធានបទស្រាវជ្រាវសិល្បៈ និងតន្ត្រីវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាល័យជាច្រើននាំពិភពលោក។ តាមទិន្នន័យ Operabase ដែលតាមដានការសម្តែងអូប៉េរ៉ាជាង៣,០០០មហោស្រពជុំវិញពិភពលោក The Magic Flute ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងចំណោមអូប៉េរ៉ាបីឬបួនរឿងកំពូលបំផុតជារៀងរាល់ឆ្នាំ រួមជាមួយ La Traviata និង Carmen ។ ភាពនិយមនេះមិនកម្រិតតែចំពោះមហោស្រពអូប៉េរ៉ាបុរាណប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានចម្លងទៅជាភាពយន្ត កម្មវិធីទូរទស្សន៍កុមារ និងសូម្បីតែក្រុមហ៊ុនហ្គេមវីដេអូខ្លះក៏បានយកបទភ្លេង Der Hölle Rache មកប្រើប្រាស់ជានិមិត្តរូបនៃភាពខ្លាំងក្លា និងកំហឹងផងដែរ។ សិល្បករជាច្រើនជំនាន់ក៏បន្តគូរគំនូរ និងរចនាឆាកសម្រាប់អូប៉េរ៉ានេះឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ ធ្វើឲ្យ The Magic Flute ក្លាយជាកន្លែងសាកល្បងគំនិតច្នៃប្រឌិតថ្មីៗសម្រាប់អ្នករចនាឆាកជំនាន់ក្រោយផងដែរ។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ សាកលវិទ្យាល័យតន្ត្រីជាច្រើននៅតែប្រើ The Magic Flute ជាឧបករណ៍បង្រៀនមូលដ្ឋានសម្រាប់និស្សិតច្រៀង ព្រោះវាទាមទារជំនាញច្រៀងចម្រុះគ្នាទាំងសោប្រាណខ្ពស់ បាស់ជ្រៅ និងចម្រៀងកំប្លែងស្រាលៗ។
ចំណែក Boeing 747 ថ្វីត្បិតលែងផលិតបន្ថែមហើយក៏ដោយ យន្តហោះនេះនៅតែហោះហើរជាច្រើនរយគ្រឿងជាទូទាំងពិភពលោក ភាគច្រើនក្នុងតួនាទីជាយន្តហោះដឹកទំនិញ ជាមួយសមត្ថភាពផ្ទុកដ៏ធំដែលនៅតែពិបាកនឹងជំនួសបាន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០មក យន្តហោះប្រធានាធិបតីអាមេរិក Air Force One គឺជាគំរូ 747 ដែលកែច្នៃពិសេស ចំណែក NASA ក៏បានប្រើគំរូនេះជាច្រើនទសវត្សរ៍ដើម្បីដឹកជញ្ជូនយានអវកាសកាលពីមុនផងដែរ។ រូបរាងលក្ខណៈពិសេស «កំពូលទ្វេជាន់» របស់វា បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃយុគសម័យធ្វើដំណើរអន្តរជាតិសម្រាប់មហាជនទូទៅ។ បើទោះបីជាមិនមានការផលិតគ្រឿងថ្មីទៀតហើយក៏ដោយ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ដឹកទំនិញនៅជុំវិញពិភពលោកនៅតែប្រតិបត្តិការ Boeing 747 ចាស់ៗរាប់រយគ្រឿង ព្រោះមិនទាន់មានយន្តហោះដឹកទំនិញប្រភេទណាផ្សេងអាចផ្ទុកទំនិញដុំធំពិសេស ដូចជាម៉ាស៊ីនហោះហើរផ្សេងទៀត ឬបរិក្ខារឧស្សាហកម្មធំៗ បានស្មើនឹងវាឡើយ។
ការសម្តែង The Magic Flute បន្តកើតឡើងស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំនៅមហោស្រពសំខាន់ៗលើពិភពលោក ក្លាយជាចំណុចណែនាំដំបូងសម្រាប់ទស្សនិកជនថ្មីដែលចង់ស្គាល់ពិភពអូប៉េរ៉ា។

០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
ទិវាបកប្រែកកើតចេញពី Jerome។
អង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសយកថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ជា «ទិវាបកប្រែអន្តរជាតិ» ជាផ្លូវការតាមសេចក្តីសម្រេចលេខ ៧១/២៨៨ ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ដើម្បីគោរពដល់ Jerome អ្នកបកប្រែព្រះគម្ពីរទៅជាភាសាឡាតាំង ដែលទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃដដែលក្នុងឆ្នាំ៤២០។ ព្រះសម្តេចប៉ាប Francis ក៏បានចេញលិខិតបទដ្ឋានពិសេសមួយឈ្មោះ Scripturae Sacrae affectus ក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដើម្បីរំឭកខួបលើកទី១,៦០០ឆ្នាំនៃមរណភាពរបស់ Jerome ។
Mozart ជាអ្នកដឹកនាំតន្ត្រីខ្លួនឯង។
ក្នុងយប់សម្តែងលើកដំបូង Mozart អង្គុយត្រង់ព្យាណូ ដឹកនាំវង់ភ្លេងដោយផ្ទាល់ ខណៈ Emanuel Schikaneder អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង និងជាម្ចាស់មហោស្រព បានសម្តែងជាតួ Papageno ដោយខ្លួនឯង។
គ្មានតំណាងឆេកូស្លូវ៉ាគីនៅក្នុងបន្ទប់ចរចា។
កិច្ចព្រមព្រៀង Munich ឆ្នាំ១៩៣៨ សម្រេចលើវាសនាទឹកដីរបស់ឆេកូស្លូវ៉ាគី ដោយគ្មានតំណាងរដ្ឋាភិបាលឆេកូស្លូវ៉ាគីណាម្នាក់ត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យចូលរួមក្នុងបន្ទប់ចរចាឡើយ។
747 នៅតែហោះហើរ ជាមួយ NASA ថែមទៀត។
NASA បានកែច្នៃ Boeing 747 ចំនួន២គ្រឿង ឲ្យក្លាយជា Shuttle Carrier Aircraft ដឹកយានអវកាសឆ្លងទ្វីបអាមេរិកអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ បន្ទាប់ពីម៉ូដែលនេះចេញបង្ហាញជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨។ គ្រឿងទីមួយក្នុងចំណោមទាំងពីរនេះធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ American Airlines មុននឹង NASA ទិញយកមកកែច្នៃប្រើប្រាស់។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើ The Magic Flute សម្តែងជាលើកដំបូងនៅពេលណា ហើយនៅឯណា?
អូប៉េរ៉ានេះសម្តែងលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៧៩១ នៅមហោស្រព Theater auf der Wieden ជាយក្រុងវីយែន ប្រទេសអូទ្រីស។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ Mozart ទទួលមរណភាពប៉ុន្មានខែក្រោយថ្ងៃសម្តែងលើកដំបូង?
Mozart ទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៧៩១ ត្រឹមតែពីរខែក្រោយថ្ងៃសម្តែងលើកដំបូង។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ Boeing 747 ចេញបង្ហាញជាលើកដំបូងនៅពេលណា?
Boeing បានចេញបង្ហាញយន្តហោះ 747 គ្រឿងដំបូងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៨ នៅរោងចក្រ Everett រដ្ឋ Washington។ សូមមើលផ្នែក B។
តើ USS Nautilus មានសារៈសំខាន់អ្វី?
USS Nautilus គឺជានាវាមុជទឹកនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេនៃពិភពលោក ចូលបម្រើការជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៥៤ បើកយុគសម័យថ្មីនៃកងទ័ពជើងទឹកនុយក្លេអ៊ែរ។ សូមមើលផ្នែក C។
តើអ្នកណាខ្លះកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា?
អ្នកកើតរួមមាន Truman Capote, Elie Wiesel, Deborah Kerr និង Martina Hingis ចំណែកអ្នកស្លាប់រួមមាន Jerome, James Dean, Patrick White និង Dikembe Mutombo។ ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងអស់នេះ រឿងរបស់ Jerome ត្រូវបានលើកយកមកនិទានលម្អិតបំផុត។ សូមមើលផ្នែក D។
តើហេតុអ្វី The Magic Flute និង Boeing 747 នៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ?
The Magic Flute នៅតែជាមួយក្នុងចំណោមអូប៉េរ៉ាដែលសម្តែងញឹកញាប់បំផុតលើពិភពលោក ចំណែក Boeing 747 នៅតែហោះហើរជាយន្តហោះដឹកទំនិញ និងជាគំរូមូលដ្ឋានរបស់ Air Force One។ សូមមើលផ្នែក E។
តើកិច្ចព្រមព្រៀង Munich ឆ្នាំ១៩៣៨ មានលទ្ធផលអ្វី?
កិច្ចព្រមព្រៀងនេះប្រគល់តំបន់ Sudetenland របស់ឆេកូស្លូវ៉ាគី ដល់អាល្លឺម៉ង់ ដោយសង្ឃឹមចៀសវាងសង្គ្រាម ក៏ប៉ុន្តែសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅតែផ្ទុះឡើងក្នុងរយៈពេលមិនដល់មួយឆ្នាំក្រោយមក បន្ទាប់ពីអាល្លឺម៉ង់វាយលុកប៉ូឡូញនៅខែកញ្ញា ១៩៣៩។ សូមមើលផ្នែក C។
តើថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ជាទិវាអន្តរជាតិអ្វី?
ថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ត្រូវបានប្រកាសដោយអង្គការសហប្រជាជាតិឲ្យជា «ទិវាបកប្រែអន្តរជាតិ» ដើម្បីគោរពដល់ Jerome អ្នកបកប្រែព្រះគម្ពីរទៅជាភាសាឡាតាំង។ សូមមើលផ្នែក D។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- Encyclopaedia Britannica — The Magic Flute
- Encyclopaedia Britannica — Munich Agreement
- Encyclopaedia Britannica — Richard II, King of England
- Encyclopaedia Britannica — Süleyman I
- HISTORY — USS Nautilus, world’s first nuclear submarine, is commissioned
- Naval History and Heritage Command — USS Nautilus (SSN-571)
- HISTORY — Elie Wiesel, Holocaust survivor and best-selling author, is born
- HISTORY — James Dean dies in car accident
- HistoryLink.org — Boeing rolls out first 747 Jumbo Jet in Everett on September 30, 1968
- United Nations — International Translation Day
- South African History Online — Botswana gains independence from Britain
- The Metropolitan Museum of Art — Schinkel, Design for The Magic Flute
- The Metropolitan Museum of Art — Tughra of Sultan Süleiman the Magnificent
- The Metropolitan Museum of Art — Botticelli, The Last Communion of Saint Jerome
- NASA Image and Video Library — Shuttle Carrier Aircraft at sunrise, Edwards AFB
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៥ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ២៩ កញ្ញាថ្ងៃស្អែក · ១ តុលា →ថ្ងៃដែលមន្ត្រីសូវៀត Stanislav Petrov សង្គ្រោះពិភពលោកពីសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរថ្ងៃដែលសៀវភៅ The Hobbit របស់ Tolkien បោះពុម្ពផ្សាយលើកដំបូងអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់