០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីខុសពីអត្ថបទបទបញ្ជាសុខភាពសាធារណៈផ្សេងទៀត

«កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាតរបស់ WHO» (WHO Pandemic Agreement) ជាឧបករណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិមួយ ដែលរដ្ឋជាសមាជិកអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) កំពុងចរចា ក្រោមមាត្រា ១៩ នៃធម្មនុញ្ញ WHO — មាត្រាដែលអនុញ្ញាតឲ្យមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោក (World Health Assembly, WHA) អនុម័តអនុសញ្ញា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិលើបញ្ហាសុខភាព ដោយសំឡេងភាគច្រើនពីរភាគបី។ អត្ថបទនេះមិនពន្យល់ការត្រៀមខ្លួនទប់ទល់ជំងឺរាតត្បាតជាទូទៅ (surveillance ប្រព័ន្ធមន្ទីរពេទ្យ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសុខភាពសាធារណៈទូលំទូលាយ — ប្រធានបទនោះមានអត្ថបទដាច់ដោយឡែកមួយក្នុងស៊េរីនេះ) ប៉ុន្តែផ្តោតតែលើដំណើរការចរចា និងយន្តការជាក់លាក់នៃសន្ធិសញ្ញានេះផ្ទាល់៖ អ្វីដែលអត្ថបទដែលបានអនុម័តរួចចែង អ្វីដែលនៅតែជាឧបសម្ព័ន្ធកំពុងចរចា និងជម្លោះពិតរវាងក្រុមប្រទេស។

ចំណុចសំខាន់ដែលច្រឡំគ្នាញឹកញាប់ក្នុងសារព័ត៌មាន៖ មានឧបករណ៍ច្បាប់ចម្រុះបីយ៉ាងកំពុងដំណើរការស្របគ្នា មិនមែនមួយទេ។ ទីមួយ គឺ «កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាត» ខ្លួនឯង ដែលអត្ថបទស្នូលត្រូវបានអនុម័តរួចហើយ ប៉ុន្តែមិនទាន់ចូលជាធរមានទេ។ ទីពីរ គឺឧបសម្ព័ន្ធ PABS (Pathogen Access and Benefit-Sharing) ដែលជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ប៉ុន្តែលម្អិតប្រតិបត្តិការនៅតែកំពុងចរចាដាច់ដោយឡែក។ ទីបី គឺបទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations, IHR) ២០០៥ ដែលកែសម្រួលឆ្នាំ២០២៤ តាមផ្លូវច្បាប់ខុសគ្នាទាំងស្រុង ហើយបានចូលជាធរមានរួចហើយ — ត្រូវបានពន្យល់លម្អិតនៅផ្នែក E។

០២ដំណើរការចរចា៖ ពីមហាសន្និបាតវិសាមញ្ញ ២០២១ ដល់ការអនុម័តឆ្នាំ ២០២៥

ការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ចាប់ដើមឡើងជាផ្លូវការ ខែធ្នូ ២០២១ នៅមហាសន្និបាតវិសាមញ្ញរបស់ WHA — ជាសម័យប្រជុំវិសាមញ្ញទីពីរប៉ុណ្ណោះ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ WHO — ដែលរដ្ឋជាសមាជិកបានឯកភាពបង្កើត «អង្គការចរចាអន្តររដ្ឋាភិបាល» (Intergovernmental Negotiating Body, INB) ដើម្បីព្រាងអត្ថបទសន្ធិសញ្ញា ជាមេរៀនផ្ទាល់ពីវិបត្តិកូវីដ-១៩ — ជាពិសេសបញ្ហាចែកចាយវ៉ាក់សាំង និងឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រមិនស្មើគ្នារវាងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ និងទាប។

យោងតាមព័ត៌មានផ្លូវការរបស់ WHO ថ្ងៃទី២០ ឧសភា ២០២៥ នាយកប្រតិបត្តិទូទៅ Tedros Adhanom Ghebreyesus ហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា «ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ» ខណៈរបាយការណ៍ Al Jazeera ថ្ងៃដដែល កត់សម្គាល់ថា រដ្ឋមន្ត្រីសុខាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Robert F. Kennedy Jr. បានប្រកាសមិនចូលរួម ដោយហៅកិច្ចព្រមព្រៀងនេះថា «បន្តភាពមិនដំណើរការនៃប្រព័ន្ធជំងឺរាតត្បាត»។

០៣អ្វីដែលអត្ថបទសន្ធិសញ្ញាចែង៖ PABS យន្តការហិរញ្ញវត្ថុ និងឃ្លាការពារអធិបតេយ្យភាព

យោងតាមទំព័រសង្ខេបផ្លូវការរបស់ WHO អត្ថបទដែលបានអនុម័តមានស្នូលបួនចំណុចសំខាន់៖ (១) ប្រព័ន្ធ PABS សម្រាប់ចែករំលែកភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងផលប្រយោជន៍ (ព័ត៌មានលម្អិត សូមមើលផ្នែក D និង I); (២) «យន្តការហិរញ្ញវត្ថុសម្របសម្រួល» (Coordinating Financial Mechanism) សម្រាប់ផ្តល់មូលនិធិការឆ្លើយតបជំងឺរាតត្បាត — ចែករំលែកជាមួយ IHR ដែរ; (៣) «បណ្តាញផ្គត់ផ្គង់ និងភស្តុភារសកល» (Global Supply Chain and Logistics Network) ដើម្បីធានាចែកចាយសមធម៌ពេលមានវិបត្តិ; និង (៤) បទប្បញ្ញត្តិការពារបុគ្គលិកសុខាភិបាល ព្រមទាំងវិធីសាស្ត្រ One Health ដែលភ្ជាប់ការឃ្លាំមើលជំងឺជាមួយសុខភាពសត្វ និងបរិស្ថាន។

ចំណុចដែលទាំងសងខាងចរចា (ប្រទេសមានចំណូលទាប-ខ្ពស់) សុទ្ធតែសង្កត់ធ្ងន់ គឺឃ្លាការពារអធិបតេយ្យភាព — មាត្រា ២២ កថាខណ្ឌ ២ — ចែងច្បាស់ថា ស្នងការដ្ឋាន WHOមិនអាចបង្គាប់ ឬដាក់លក្ខខណ្ឌតម្រូវឲ្យរដ្ឋភាគីធ្វើសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ ដូចជាហាមឃាត់/អនុញ្ញាតអ្នកធ្វើដំណើរ ដាក់កាតព្វកិច្ចចាក់វ៉ាក់សាំង ឬអនុវត្តការបិទខ្ទប់ (lockdown) បានឡើយ — រដ្ឋនីមួយៗនៅតែរក្សាសិទ្ធិអធិបតេយ្យក្នុងការតាក់តែងគោលនយោបាយសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួន។ នេះជាចម្លើយផ្ទាល់ចំពោះការភ័យខ្លាចមួយចំនួនដែលផ្សព្វផ្សាយក្នុងព័ត៌មានក្លែងក្លាយអំពី «រដ្ឋាភិបាលពិភពលោក WHO»។

០៤ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា៖ មេរៀនពី mRNA Hub អាហ្វ្រិកខាងត្បូង

អត្ថបទសន្ធិសញ្ញាសង្កត់ធ្ងន់លើ «ការកែលម្អសមត្ថភាពផលិតកម្មក្នុងតំបន់ តាមរយៈការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា» ជាមួយភាសាដែលមិនច្បាស់ថាជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត ឬស្ម័គ្រចិត្ត — ចំណុចនេះជាកន្លែងខ្វែងគំនិតគ្នាដ៏ខ្លាំងបំផុតមួយរវាងភាគីចរចា (សូមមើលផ្នែក G-H)។ ជំនួសឲ្យទ្រឹស្តី ករណីសិក្សាជាក់ស្តែងមួយបង្ហាញពីមូលហេតុនៃជម្លោះនេះច្បាស់៖ គម្រោងមជ្ឈមណ្ឌលផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា mRNA របស់ WHO នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង — ដឹកនាំដោយក្រុមហ៊ុន Afrigen Biologics ភាគីសហការ Biovac សាកលវិទ្យាល័យជាច្រើន និង Africa CDC។

តាមករណីសិក្សា PLOS Global Public Health ដែលចេញផ្សាយវិភាគគម្រោងនេះ ផែនការដើមរបស់សម្ព័ន្ធអាហ្វ្រិកខាងត្បូង គឺពឹងផ្អែកលើការទទួលបានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនផលិតវ៉ាក់សាំង mRNA ដែលមានស្រាប់។ ក៏ប៉ុន្តែ តាមសម្តីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ក្នុងគម្រោង ក្រុមហ៊ុន Pfizer, BioNTech, Moderna និង CureVac «មិនព្រមសូម្បីតែសន្ទនា»។ អង្គការ Medicines Patent Pool (MPP) ដែលព្យាយាមចរចាអាជ្ញាបណ្ណស្ម័គ្រចិត្តតាមដើម ក៏មិនជោគជ័យដែរ។ លទ្ធផល៖ គម្រោងប្តូរទិសទាំងស្រុងទៅជា «ការច្នៃប្រឌិតឡើងវិញពីដីទំនេរ» — សាងសង់សមត្ថភាពផលិត mRNA ដោយខ្លួនឯង ដោយពឹងផ្អែកលើឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រសាធារណៈ សាកលវិទ្យាល័យ Witwatersrand, Cape Town និងជំនួយពី NIH សហរដ្ឋអាមេរិក។

ករណីនេះពន្យល់ថាហេតុអ្វី ក្រុមប្រទេសមួយចំនួន (សូមមើលផ្នែក G) ទាមទារឲ្យលក្ខខណ្ឌផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាក្នុងឧបសម្ព័ន្ធ PABS ជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត មិនមែនស្ម័គ្រចិត្តទេ — ដោយសារបទពិសោធន៍ផ្ទាល់បង្ហាញថា ការស្នើសុំតាមផ្លូវស្ម័គ្រចិត្តតែម្នាក់ឯង មិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងវិបត្តិកន្លងមក។

០៥ទំនាក់ទំនងជាមួយ IHR (២០០៥)៖ ផ្លូវច្បាប់ដាច់ដោយឡែក ដែលចូលជាធរមានរួច

បទបញ្ជាសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations, IHR) ២០០៥ ជាឧបករណ៍ច្បាប់ចាស់ជាងកិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាត — អនុម័តជាលើកដំបូងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីវិបត្តិ SARS។ ខាងក្រៅដំណើរការចរចា Pandemic Agreement ខាងលើ (ផ្នែក A-D) WHA77 (មិថុនា ២០២៤) ក៏បានអនុម័តកំណែសម្រួល IHR ដាច់ដោយឡែកមួយសំណុំ ដែលយោងតាមទំព័រផ្លូវការ WHO ត្រូវបានរចនាឲ្យ «ស៊ីសង្វាក់ និងបំពេញបន្ថែម» ដល់កិច្ចព្រមព្រៀងជំងឺរាតត្បាត មិនមែនផ្នែកមួយនៃវាទេ។

ចំណុចខុសគ្នាសំខាន់បំផុត៖ កំណែសម្រួល IHR ២០២៤ បានចូលជាធរមានរួចហើយ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៩ កញ្ញា ២០២៥ — យោងតាមការប្រកាសផ្លូវការរបស់ WHO កំណែសម្រួលនេះចងកាតព្វកិច្ចលើ ១៨៥ ក្នុងចំណោម ១៩៦ រដ្ឋភាគី IHR ដោយស្វ័យប្រវត្តិ — លើកលែងតែ១១រដ្ឋដែលបានប្រើសិទ្ធិបដិសេធក្រោមមាត្រា ៥៩ (រដ្ឋទាំងនោះនៅតែជាប់កាតព្វកិច្ចតាមកំណែ IHR ចាស់ ហើយអាចដកការបដិសេធពេលក្រោយ)។ ក្នុងចំណោមកំណែសម្រួល មានការបង្កើត «កម្រិតជូនដំណឹងអាសន្នជំងឺរាតត្បាត» (Pandemic Emergency) ថ្មី — ខ្ពស់ជាង «ស្ថានការណ៍អាសន្នសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ» (PHEIC) ចាស់ ដោយត្រូវការគ្រប់លក្ខខណ្ឌទាំង៦ ព្រមគ្នា — ព្រមទាំងតម្រូវឲ្យរដ្ឋនីមួយៗបង្កើត «អាជ្ញាធរ IHR ជាតិ» សម្របសម្រួលការអនុវត្ត។

ខែកក្កដា ២០២៥ យោងរបាយការណ៍ Al Jazeera សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសបដិសេធកំណែសម្រួល IHR ២០២៤ ជាផ្លូវការ — រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Marco Rubio និងរដ្ឋមន្ត្រីសុខាភិបាល Robert F. Kennedy Jr. លើកហេតុផលថា ខ្លឹមសារ «អាចរំលោភលើសិទ្ធិអធិបតេយ្យរបស់យើងក្នុងការកំណត់គោលនយោបាយសុខភាព» ព្រមទាំងព្រួយបារម្ភថា អាចនាំទៅរកការតម្រូវឲ្យប្រើឯកសារសុខភាពឌីជីថល។ សកម្មភាពនេះខុសគ្នាដាច់ស្រឡះពីការដាក់ពាក្យដកខ្លួនចេញពី WHO ទាំងស្រុង (ខែមករា ២០២៥) ដែលជាដំណើរការដាច់ដោយឡែក។

• IHR ២០២៤ (កែសម្រួល)៖ ចងកាតព្វកិច្ចរួច — ចូលជាធរមានស្វ័យប្រវត្តិលើគ្រប់រដ្ឋដែលមិនបានបដិសេធ

• Pandemic Agreement + PABS៖ មិនទាន់ចងកាតព្វកិច្ចទេ — អត្ថបទស្នូលអនុម័តរួច ប៉ុន្តែមិនទាន់បើកឲ្យចុះហត្ថលេខា (សូមមើលផ្នែក F, J)

០៦អ្វីជាកាតព្វកិច្ចស្របច្បាប់ អ្វីនៅតែជាមហិច្ឆតា

ដើម្បីជៀសវាងការច្រឡំរវាងឧបករណ៍ច្បាប់ចម្រុះ (ផ្នែក A-E) តារាងខាងក្រោមសង្ខេបស្ថានភាពនីមួយៗ ត្រឹមកាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ។ តាមការវិភាគរបស់ KFF (Kaiser Family Foundation) ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវចាំ គឺ ១) គោលការណ៍ទូទៅនៃច្បាប់អន្តរជាតិ — កិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយចងកាតព្វកិច្ចលើភាគី លុះត្រាតែវាចូលជាធរមានសិន — ហើយ ២) សូម្បីខ្លឹមសារខ្លះក្នុងព្រាងអត្ថបទ ក៏ត្រូវបានសរសេរជាភាសាមហិច្ឆតា («គួរតែពិចារណា» ជំនួសឲ្យ «ត្រូវតែ») ដោយគ្មានយន្តការផ្តន្ទាទោសរដ្ឋណាមួយ ដែលមិនបំពេញគោលដៅនោះទេ។

០៧ជម្លោះសមធម៌៖ អ្វីដែលក្រុមប្រទេសអាហ្វ្រិក និង LMIC ទាមទារ

ក្រុមប្រទេសអាហ្វ្រិក (Africa Group) និងសម្ព័ន្ធប្រទេសមានចំណូលទាប-មធ្យម (LMIC) ជាភាគីចរចាដែលទាមទារខ្លាំងជាងគេ ឲ្យលក្ខខណ្ឌ PABS ក្លាយជាកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត មិនមែនស្ម័គ្រចិត្តទេ — រួមទាំងការធានាចូលដំណើរការវ៉ាក់សាំង/ឱសថ ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ការផ្តល់អាជ្ញាបណ្ណ និងយន្តការតាមដានប្រភព (traceability) ដែលអនុវត្តបានជាក់ស្តែង។ យោងតាមរបាយការណ៍ Capital News (ឧសភា ២០២៦) អ្នកជំនាញសុខភាពសាធារណៈម្នាក់ (លោក Kinyanjui) បានលើកឡើងថា ក្នុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ អាហ្វ្រិកទទួលបានប្រហែល៣%នៃវ៉ាក់សាំងពិភពលោក ខណៈកាន់ចំនួនប្រជាជនប្រហែល២០%នៃពិភពលោក — ជាការអះអាងរបស់អ្នកតស៊ូមតិដែលដកស្រង់ក្នុងអត្ថបទនោះ មិនមែនតួលេខផ្លូវការរបស់ WHO ខ្លួនឯងទេ ត្រូវយកមកពិចារណាតាមនោះ។

អះអាងស្នូលរបស់ភាគីនេះ៖ «ទិន្នន័យលំដាប់ហ្សែនរបស់ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ គឺជាកម្មសិទ្ធិបញ្ញារបស់ប្រទេស ដូច្នេះប្រទេសនោះមានសិទ្ធិទាមទារចែករំលែកបច្ចេកវិទ្យា ការព្យាបាល និងវ៉ាក់សាំង ដែលកើតចេញពីវា» (សម្តីរបស់លោក Kinyanjui ក្នុងអត្ថបទដដែល)។ ភាគីនេះក៏ទាមទារឲ្យប្រព័ន្ធចែករំលែកទិន្នន័យភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ជាប្រព័ន្ធ «បិទជិត» មានការតាមដានច្បាស់លាស់ មិនមែនបើកចំហឲ្យប្រើប្រាស់ដោយសេរីទេ — ដើម្បីការពារកុំឲ្យប្រវត្តិវិបត្តិកូវីដ-១៩ ឬ HIV/AIDS កើតឡើងម្តងទៀត។

តាមការវិភាគរបស់ Health Policy Watch ស្នើសុំរបស់ LMIC រួមមាន «កិច្ចសន្យាប្រតិបត្តិការ» ជាក់លាក់ដែលអាចអនុវត្តតាមផ្លូវច្បាប់ជាមួយក្រុមហ៊ុនផលិត — ចំណុចនេះទទួលការតតាំងខ្លាំងពីប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ (សូមមើលផ្នែក H)។ គិតត្រឹមកាលបរិច្ឆេទនោះ ព្រាងឧបសម្ព័ន្ធបានវែងដល់ ៣៧ទំព័រ ដោយសារភាគីជាច្រើនដាក់សំណើឡើងវិញលើចំណុចដែលធ្លាប់លុបចោល — សញ្ញាថាការឯកភាពគ្នានៅមានកម្រិត — មានតែធាតុគ្រប់គ្រង (តួនាទី COP និងក្រុមប្រឹក្សា PABS Advisory Group) ប៉ុណ្ណោះដែលមានការឯកភាពដំបូង។

ក្រៅពីរដ្ឋាភិបាល ក្រុមសង្គមស៊ីវិល និងសហជីពវិស័យសាធារណៈអន្តរជាតិមួយចំនួន ក៏បានចូលរួមតវ៉ាដែរ ដោយអះអាងថា សំណួរស្នូលមិនមែនត្រឹមតែថាភាគីណាមានអំណាចចរចាខ្លាំងជាងគេនោះទេ ប៉ុន្តែថាតើការឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិជំងឺរាតត្បាតលើកក្រោយ គួរចាត់ទុកការចូលដំណើរការវ៉ាក់សាំង/ឱសថ ជា«សិទ្ធិដែលធានាទុកជាមុន» ឬជា«អំណោយសប្បុរស» ដូចអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ — ភាពខុសគ្នានៃការគិតនេះ ពន្យល់ថាហេតុអ្វីការចរចាកិច្ចសន្យា និងនិយមន័យពាក្យ ចំណាយពេលយូរជាងការគិតដំបូង។

០៨ជម្លោះឧស្សាហកម្ម៖ ជំហររបស់ IFPMA និងប្រទេសមួយចំនួន

ភាគីម្ខាងទៀត — សហព័ន្ធអន្តរជាតិសមាគមឧស្សាហកម្មឱសថច្នៃប្រឌិត (International Federation of Pharmaceutical Manufacturers & Associations, IFPMA) និងប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់មួយចំនួន — ស្នើសុំលក្ខខណ្ឌ «ស្ម័គ្រចិត្ត និងបត់បែន» ជំនួសកាតព្វកិច្ចដាច់ខាត។ IFPMA អះអាងថា លក្ខខណ្ឌចងកាតព្វកិច្ចរឹងមាំពេក អាចបង្កើត «កង្វះការលើកទឹកចិត្តច្បាស់លាស់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនឱសថវិនិយោគស្រាវជ្រាវ» និងអាចមាន «ឥទ្ធិពលត្រជាក់» (chilling effect) ទៅលើល្បឿនចែករំលែកទិន្នន័យភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ — ដោយហេតុថាក្រុមហ៊ុនអាចខ្លាចខាតបង់សិទ្ធិកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។

ជំនួសឲ្យលក្ខខណ្ឌចងកាតព្វកិច្ចនៃ PABS ខ្លួនឯង IFPMA បានស្នើគំរូ «សេចក្តីប្រកាស Berlin» ផ្ទាល់ខ្លួន — ការបែងចែកផលិតកម្ម real-time ជាកិច្ចស្ម័គ្រចិត្តសម្រាប់ចំនួនប្រជាជនអាទិភាពនៅប្រទេសមានចំណូលទាប — ដោយហេតុផលថា «មិនមានសន្ធិសញ្ញាទាល់តែសោះ ប្រសើរជាងសន្ធិសញ្ញាមិនល្អ»។ តាមការវិភាគរបស់ Health Policy Watch ភាគីនេះក៏ព្រួយបារម្ភផងដែរអំពីលក្ខខណ្ឌនៃ «កិច្ចសន្យាប្រតិបត្តិការ» ដែល LMIC ស្នើ ដោយចាត់ទុកថា អាចគំរាមកំហែង «ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីច្នៃប្រឌិត» ដែលធ្វើឲ្យក្រុមហ៊ុនអាចផលិតវ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩បានលឿនកន្លងមក។

ជម្លោះនេះឆ្លុះបញ្ចាំងចំណុចដដែលនៅផ្នែក D៖ ក្រុមហ៊ុនច្នៃប្រឌិតដើមមិនព្រមចែករំលែកបច្ចេកវិទ្យា mRNA ដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ — នេះជាហេតុផលដែល LMIC ចង់បានលក្ខខណ្ឌចងកាតព្វកិច្ច ខណៈឧស្សាហកម្មចង់រក្សាគំរូស្ម័គ្រចិត្តដដែល ដោយអះអាងថាគំរូនោះផ្តល់លទ្ធផលបានលឿនជាង។

• ជំហរឧស្សាហកម្ម៖ រក្សាការលើកទឹកចិត្តវិនិយោគស្រាវជ្រាវ ចូលដំណើរការទិន្នន័យលឿន តាមរយៈកិច្ចសន្យាស្ម័គ្រចិត្ត

• ជម្លោះមិនទាន់ដោះស្រាយ៖ តើ «លក្ខខណ្ឌចងកាតព្វកិច្ច» និង «ការលើកទឹកចិត្តវិនិយោគ» អាចរួមគ្នាបានយ៉ាងណា — ចំណុចនេះនៅតែជាចំណុចស្នូលនៃការជាប់គាំង (សូមមើលផ្នែក I)

០៩ស្ថានភាពចរចា PABS annex បច្ចុប្បន្ន៖ ការពន្យារពេលដដែលៗ

ក្រុមការងារអន្តររដ្ឋាភិបាល (IGWG) ត្រូវបានប្រគល់ភារកិច្ចដើមឲ្យបញ្ចប់ព្រាងឧបសម្ព័ន្ធ PABS ទាន់សម័យប្រជុំ WHA79 (២០២៦)។ ក៏ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីអនុម័តអត្ថបទស្នូល រដ្ឋជាសមាជិកបានឯកភាពពន្យារពេលចរចាច្រើនដងជាប់ៗគ្នា — ជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថា ជម្លោះនៅផ្នែក G-H មិនទាន់មានដំណោះស្រាយនៅឡើយ។

យោងតាមការប្រកាសផ្លូវការចុងក្រោយរបស់ WHO (២០ កក្កដា ២០២៦) គ្មានកាលបរិច្ឆេទស្នូលច្បាស់លាស់ត្រូវបានកំណត់ថា នៅពេលណាឧបសម្ព័ន្ធនេះនឹងវិលត្រឡប់ទៅ WHA សម្រាប់ការអនុម័តជាផ្លូវការនោះទេ — ត្រឹមកាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ ដំណើរការនៅតែបន្តជាបន្តបន្ទាប់។

១០ការចុះហត្ថលេខា ការផ្តល់សច្ចាប័ន និងការចូលជាធរមាន

តាមសំណួរ-ចម្លើយផ្លូវការរបស់ WHO កិច្ចព្រមព្រៀងនេះនឹង «បើកឲ្យចុះហត្ថលេខាដោយរដ្ឋជាសមាជិក បន្ទាប់ពី WHA អនុម័តឧបសម្ព័ន្ធ PABS» នៅទីស្នាក់ការកណ្តាល WHO ទីក្រុងហ្សឺណែវ និងទីស្នាក់ការកណ្តាលអង្គការសហប្រជាជាតិទីក្រុងញូវយ៉ក — មានន័យថា ចំណុចនេះមិនអាចកើតឡើងបានទេ លុះត្រាតែផ្នែក I ខាងលើដោះស្រាយសិន។

បន្ទាប់ពីបើកឲ្យចុះហត្ថលេខា រដ្ឋនីមួយៗត្រូវឆ្លងកាត់ដំណើរការផ្តល់សច្ចាប័នផ្ទៃក្នុងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ទាល់ខ្លួន (ឧ. សភាអនុម័ត)។ កិច្ចព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន ៣០ថ្ងៃបន្ទាប់ពីរដ្ឋទី៦០ដាក់ជូនសច្ចាប័ន — ដូច្នេះ ត្រឹមកាលបរិច្ឆេទបោះពុម្ពអត្ថបទនេះ ចំនួនសច្ចាប័នពិតប្រាកដគឺសូន្យ ព្រោះការចុះហត្ថលេខាខ្លួនឯងមិនទាន់ចាប់ផ្តើមឡើយ — ខុសពី IHR ២០២៤ (ផ្នែក E) ដែលចូលជាធរមានរួចហើយ។

១១ទស្សនវិស័យ៖ អ្វីត្រូវតាមដានបន្ត

ចំណុចដែលនឹងកំណត់ស្ថានភាពនាពេលអនាគត គឺជុំចរចា IGWG ថ្ងៃទី១៤-១៨ កញ្ញា ២០២៦ (ផ្នែក I) — ថាតើភាគីអាចរួមគ្នារកដំណោះស្រាយចំពោះជម្លោះកិច្ចសន្យា-ស្ម័គ្រចិត្ត (ផ្នែក G-H) បានឬអត់។ ប្រសិនបើឧបសម្ព័ន្ធ PABS ចប់ចរចា និងទទួលការអនុម័តពី WHA នៅពេលអនាគត នោះកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងមូលនឹងបើកឲ្យចុះហត្ថលេខា ហើយនាឡិកា៦០សច្ចាប័ន (ផ្នែក J) នឹងចាប់ផ្តើមរាប់។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើការចរចាបន្តជាប់គាំង កិច្ចព្រមព្រៀងស្នូលដែលអនុម័តរួច (ផ្នែក C) នឹងនៅតែជាឯកសារគ្មានកាលបរិច្ឆេទចូលជាធរមានច្បាស់លាស់។

ចំណុចប្រៀបធៀបគួរចងចាំ៖ IHR ២០២៤ (ផ្នែក E) បង្ហាញថា ការកែសម្រួលច្បាប់អន្តរជាតិអាចចូលជាធរមានលឿន ប្រសិនបើប្រើយន្តការ «ស្វ័យប្រវត្តិលុះត្រាតែបដិសេធ» ជំនួសការចុះហត្ថលេខា+សច្ចាប័នបែបប្រពៃណី — ប៉ុន្តែយន្តការនោះក៏អនុញ្ញាតឲ្យរដ្ឋធំៗដកខ្លួនចេញបានងាយផងដែរ (ដូចករណីសហរដ្ឋអាមេរិក)។ សំណួរស្នូលដែលនៅតែបើកចំហ គឺថាតើឧបសម្ព័ន្ធ PABS ចុងក្រោយ នឹងឈានទៅរកគំរូកាតព្វកិច្ចរឹងមាំបែប LMIC ចង់បាន ឬគំរូបត់បែនបែបឧស្សាហកម្មចង់បាន ឬលទ្ធផលចម្រុះ។

អ្នកតាមដានអាចផ្តោតលើសញ្ញាសាមញ្ញពីរ៖ តើពាក្យ «កិច្ចសន្យា» (ជំហរ LMIC) ឬ «ស្ម័គ្រចិត្ត» (ជំហរឧស្សាហកម្ម) លេចមុនក្នុងសេចក្តីព្រាងជុំក្រោយ ហើយតើមានរដ្ឋធំបន្ថែម ដើរតាមផ្លូវអាមេរិកដកខ្លួនដែរឬទេ — អាចតាមដានផ្ទាល់ពី WHO។

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — WHO Pandemic Agreement (ទំព័រសង្ខេបផ្លូវការ)
2. WHO News (20-05-2025) — World Health Assembly Adopts Historic Pandemic Agreement
3. WHO Q&A — Pandemic Prevention, Preparedness and Response Accord
4. WHO News (19-09-2025) — Amended International Health Regulations Enter Into Force
5. WHO Q&A — International Health Regulations: Amendments
6. WHO News (20-07-2026) — Member States Continue Negotiations on the PABS Annex
7. WHO News (21-06-2021) — Supporting South African mRNA Technology Transfer Hub
8. PLOS Global Public Health — Case Study of the WHO mRNA Technology Transfer Programme
9. IFPMA — Industry Statement on Draft WHO Pandemic Treaty
10. KFF — The Pandemic Agreement: What It Is, What It Isn’t
11. Health Policy Watch — Can Countries Bridge the Divide on PABS?
12. Al Jazeera (18-07-2025) — US Withdraws From WHO Pandemic Response Reforms
13. Al Jazeera (20-05-2025) — WHO Members Adopt Landmark Pandemic Agreement in US Absence
14. Capital News — Pandemic Treaty Talks Stall as Africa Demands Fair Access

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៤ ប្រភព