រូបភាព៖ Pedro Szekely (CC BY-SA 2.0) · Wikimedia Commonsសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក ពន្យល់៖ ហេតុអ្វីទ្វីបមួយទាំងមូលគ្មានម្ចាស់ ហើយហេតុអ្វីច្បាប់នេះកំពុងរងសម្ពាធ?
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៩ មក ទ្វីបអង់តាក់ទិកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសន្ធិសញ្ញាតែមួយ ដែលហាមប្រើប្រាស់ផ្នែកយោធា បង្កកការទាមទារទឹកដី និងទុកទ្វីបនេះសម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រ។ ក្រោយមក ពិធីសារម៉ាឌ្រីដបានហាមការជីករ៉ែ។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ២០២៦ ប្រព័ន្ធដែលពឹងលើការឯកភាពគ្នានេះ កំពុងជួបសម្ពាធពីការនេសាទគ្រីល (krill) ដែលកើនឡើង ទេសចរណ៍ជាង ១០០ ០០០ នាក់ក្នុងមួយរដូវ ការរលាយទឹកកក និងការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាច។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- ឆ្នាំ ១៩៥៩៖ ប្រទេស ១២ បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន នៅថ្ងៃទី១ ធ្នូ ១៩៥៩។ សន្ធិសញ្ញាចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៣ មិថុនា ១៩៦១ ហើយសព្វថ្ងៃមានភាគី ៥៨ ដែលក្នុងនោះ ២៩ មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត។
- ការទាមទារដីត្រូវបានបង្កក៖ ប្រទេស ៧ ទាមទារផ្នែកខ្លះនៃទ្វីប។ សន្ធិសញ្ញាមិនលុបការទាមទារទាំងនោះទេ ប៉ុន្តែហាមការទាមទារថ្មី ឬការពង្រីកការទាមទារចាស់។
- ហាមជីករ៉ែ៖ ពិធីសារម៉ាឌ្រីដ (១៩៩១) ហាមសកម្មភាពរ៉ែទាំងអស់ លើកលែងតែការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ។ ការហាមនេះមិនផុតកំណត់នៅឆ្នាំ ២០៤៨ ដូចដែលមនុស្សជាច្រើនយល់ច្រឡំនោះទេ។
- សម្ពាធថ្មី៖ ការនេសាទគ្រីលបានដល់ពិដាន ៦២០ ០០០ តោន ហើយត្រូវបិទមុនពេលកំណត់ពីរឆ្នាំជាប់គ្នា (២០២៥ និង ២០២៦)។ ទេសចរណ៍លើសពី ១០០ ០០០ នាក់ក្នុងមួយរដូវ។
- ហេតុអ្វីសំខាន់៖ ផ្ទាំងទឹកកកអង់តាក់ទិកផ្ទុកទឹកគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កើនកម្ពស់ទឹកសមុទ្រប្រហែល ៥៨ ម៉ែត្រ។ ប៉ុន្តែនៅខែឧសភា ២០២៦ កិច្ចប្រជុំសន្ធិសញ្ញានៅហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា មិនអាចឯកភាពការពារសត្វភេនឃ្វីនអធិរាជបានទេ ព្រោះចិនជំទាស់ ហើយរុស្ស៊ីគាំទ្រចិន។
០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីសន្ធិសញ្ញាអាយុ ៦៧ ឆ្នាំ ត្រឡប់មកជាព័ត៌មានវិញ?
អង់តាក់ទិក (Antarctica) ជាទ្វីបតែមួយគត់លើផែនដី ដែលគ្មានរដ្ឋណាមួយគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង គ្មានប្រជាជនរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ និងគ្មានកងទ័ពប្រយុទ្ធ។ ស្ថានភាពនេះកើតចេញពីឯកសារតែមួយ គឺសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក (Antarctic Treaty) ឆ្នាំ ១៩៥៩។ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនបានបង្ហាញថា ប្រព័ន្ធដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេសរសើរថាជាគំរូនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ កំពុងជួបការសាកល្បងធ្ងន់ធ្ងរ៖
- កិច្ចប្រជុំហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា៖ កិច្ចប្រជុំប្រឹក្សាសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិកលើកទី៤៨ (ATCM48) នៅទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ប្រទេសជប៉ុន ពីថ្ងៃទី១១ ដល់ ២១ ឧសភា ២០២៦ មានអ្នកចូលរួមជាង ៤០០ នាក់ពី ៤៤ ប្រទេស និងអង្គការ។ ប៉ុន្តែសំណើចាត់សត្វភេនឃ្វីនអធិរាជ (emperor penguin) ជា «ប្រភេទសត្វដែលត្រូវការពារពិសេស» ត្រូវបានរាំងស្ទះម្ដងទៀត។
- គ្រីលអស់កូតាមុនពេល៖ ការនេសាទគ្រីលនៅសមុទ្រខាងត្បូងបានដល់ពិដាន ៦២០ ០០០ តោន ហើយត្រូវបិទនៅថ្ងៃទី១២ សីហា ២០២៦ ដែលជាឆ្នាំទីពីរជាប់គ្នា ដែលកូតាអស់មុនចុងរដូវ។
- ទេសចរណ៍ដ៏ច្រើន៖ ចំនួនភ្ញៀវលើសពី ១០០ ០០០ នាក់ក្នុងមួយរដូវ ប៉ុន្តែច្បាប់ភាគច្រើននៅតែជាគោលការណ៍ណែនាំស្ម័គ្រចិត្ត។
- ការប្រកួតប្រជែងមហាអំណាច៖ ចិនបានបើកស្ថានីយ៍ទីប្រាំរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ហើយការអង្កេតភូគព្ភសាស្ត្ររបស់រុស្ស៊ី បានធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពីរ៉ែ និងប្រេង។
រង្វាស់កំពុងភ្លឺពណ៌ក្រហម ប៉ុន្តែការការពារសំខាន់ៗ នៅតែត្រូវបានរាំងស្ទះដោយភាគីមួយចំនួនតូច។— លោក Rod Downie ទីប្រឹក្សាផ្នែកតំបន់ប៉ូល និងមហាសមុទ្រនៃ WWF (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ABC News ២២.០៥.២០២៦
ការវិភាគភាពខ្លាំងរបស់ប្រព័ន្ធសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក គឺការសម្រេចចិត្តដោយការឯកភាពគ្នា (consensus)។ វាធ្វើឱ្យគ្មានប្រទេសណាត្រូវបានបង្ខំឱ្យទទួលយកអ្វីដែលខ្លួនមិនចង់។ ប៉ុន្តែក្នុងពិភពលោកដែលមានការប្រកួតប្រជែងខ្លាំង ភាពខ្លាំងដដែលនេះកំពុងក្លាយជាចំណុចខ្សោយ ព្រោះប្រទេសតែមួយ ឬពីរ អាចរារាំងការសម្រេចចិត្តថ្មីៗបាន។
០២ · ប្រវត្តិពីការប្រណាំងដណ្ដើមដី ដល់សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៥៩
មុនឆ្នាំ ១៩៥៩ អង់តាក់ទិកមិនមែនជាតំបន់សន្តិភាពទេ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩០៨ ដល់ ១៩៤៦ ប្រទេសប្រាំពីរបានប្រកាសទាមទារផ្នែកផ្សេងៗនៃទ្វីប។ ការទាមទាររបស់ចក្រភពអង់គ្លេស អាហ្សង់ទីន និងឈីលី ត្រួតលើគ្នានៅឧបទ្វីបអង់តាក់ទិក។ ភាពតានតឹងនេះធ្លាប់ឈានដល់ការប្រើអាវុធ៖ នៅឆ្នាំ ១៩៥២ នៅ Hope Bay ទាហានអាហ្សង់ទីនបានបាញ់កាំភ្លើងក្នុងការតទល់ជាមួយបុគ្គលិកអង់គ្លេស ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ទាហានជើងទឹកអង់គ្លេសបានចាប់នាវិកអាហ្សង់ទីនពីរនាក់នៅកោះ Deception (Wikipedia)។
ចំណុចបត់គឺឆ្នាំភូគព្ភវិទ្យាអន្តរជាតិ (International Geophysical Year ឬ IGY) ពីថ្ងៃទី១ កក្កដា ១៩៥៧ ដល់ ៣១ ធ្នូ ១៩៥៨។ ប្រទេសជាង ៦០ បានចូលរួមក្នុងគម្រោងវិទ្យាសាស្ត្ររួមនេះ ហើយប្រទេស ១២ ដែលសកម្មនៅអង់តាក់ទិក បានបង្កើតស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវជាង ៥៥ កន្លែង។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានសាងសង់ស្ថានីយ៍នៅប៉ូលខាងត្បូងផ្ទាល់ ហើយសហភាពសូវៀតក៏បានបង្កើតស្ថានីយ៍នៅខាងក្នុងទ្វីបដែរ។ នៅកណ្ដាលសង្គ្រាមត្រជាក់ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមកពីប្លុកទាំងពីរ បានធ្វើការជាមួយគ្នាដោយគ្មានជម្លោះធំ។
ដោយមើលឃើញជោគជ័យនេះ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក Dwight D. Eisenhower បានអញ្ជើញប្រទេសទាំង ១២ មកចរចា។ ក្រោយការពិភាក្សាពីខែមិថុនា ១៩៥៨ ដល់ខែតុលា ១៩៥៩ សន្ធិសញ្ញាត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន នៅថ្ងៃទី១ ធ្នូ ១៩៥៩ ដោយ៖ អាហ្សង់ទីន អូស្ត្រាលី បែលហ្ស៊ិក ឈីលី បារាំង ជប៉ុន នូវែលសេឡង់ ន័រវេស អាហ្វ្រិកខាងត្បូង សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៣ មិថុនា ១៩៦១ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់គ្រងអាវុធដំបូងគេនៃសង្គ្រាមត្រជាក់។
ការវិភាគសន្ធិសញ្ញានេះកើតឡើងមិនមែនដោយសារប្រទេសនានាស្រឡាញ់ទ្វីបទឹកកកនោះទេ ប៉ុន្តែដោយសារការគណនាផលប្រយោជន៍។ ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនបារម្ភថា សហភាពសូវៀតនឹងបង្កើតមូលដ្ឋានយោធាក្បែរអាមេរិកខាងត្បូង ហើយម៉ូស្គូក៏មិនចង់ឱ្យលោកខាងលិចគ្រប់គ្រងទ្វីបនេះដែរ។ ការ «បង្កក» បញ្ហាទាំងអស់ គឺជាដំណោះស្រាយដែលភាគីនីមួយៗអាចទទួលយកបាន។
០៣ · យន្តការសន្ធិសញ្ញាដំណើរការយ៉ាងដូចម្ដេច?
សន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិកមានតែ ១៤ មាត្រា ហើយអនុវត្តចំពោះដី និងផ្ទាំងទឹកកកទាំងអស់ នៅខាងត្បូងរយៈទទឹង ៦០ អង្សាខាងត្បូង។ មាត្រាសំខាន់ៗមានដូចខាងក្រោម៖
| មាត្រា | ខ្លឹមសារ | ស្ថានភាព |
|---|---|---|
| មាត្រា ១ | អង់តាក់ទិកត្រូវប្រើសម្រាប់គោលបំណងសន្តិភាពតែប៉ុណ្ណោះ។ ហាមមូលដ្ឋានយោធា សមយុទ្ធ និងការសាកល្បងអាវុធ ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យប្រើបុគ្គលិក ឬឧបករណ៍យោធា សម្រាប់ជួយការស្រាវជ្រាវ | អនុវត្តបានល្អ |
| មាត្រា ២ និង ៣ | សេរីភាពក្នុងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ និងការផ្លាស់ប្ដូរទិន្នន័យ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ | អនុវត្តបានល្អ |
| មាត្រា ៤ | បង្កកការទាមទារទឹកដី៖ គ្មានការទាមទារថ្មី ឬការពង្រីក ហើយសកម្មភាពក្នុងពេលសន្ធិសញ្ញាមានសុពលភាព មិនអាចប្រើជាមូលដ្ឋានទាមទារបានទេ | បង្កក មិនមែនដោះស្រាយ |
| មាត្រា ៥ | ហាមការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ និងការចាក់ចោលកាកសំណល់វិទ្យុសកម្ម | អនុវត្តបានល្អ |
| មាត្រា ៧ | ភាគីប្រឹក្សាអាចចាត់អ្នកអង្កេតទៅត្រួតពិនិត្យស្ថានីយ៍ កប៉ាល់ និងយន្តហោះរបស់ភាគីផ្សេងទៀតបានគ្រប់ពេល | ប្រើជាទៀងទាត់ |
| មាត្រា ៩ | កិច្ចប្រជុំប្រឹក្សា (ATCM) ដែលសម្រេចចិត្តដោយការឯកភាពគ្នា | ងាយត្រូវរាំងស្ទះ |
ប្រភព៖ ការសង្ខេបមាត្រាដោយ Eksastra ផ្អែកលើ Wikipedia — Antarctic Treaty System និងអត្ថបទសន្ធិសញ្ញា។ ស្ថានភាពក្នុងជួរឈរចុងក្រោយ ជាការវាយតម្លៃរបស់ Eksastra។
ភាគីពីរប្រភេទ
សន្ធិសញ្ញាមានភាគី ៥៨។ ប៉ុន្តែមានតែភាគីប្រឹក្សា (Consultative Parties) ២៩ ប៉ុណ្ណោះ ដែលមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្ត។ ក្រៅពីប្រទេសហត្ថលេខីដើមទាំង ១២ ប្រទេសមួយត្រូវបង្ហាញ «សកម្មភាពស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រដ៏សំខាន់» ដូចជាការបង្កើតស្ថានីយ៍ ឬការបញ្ជូនបេសកកម្ម ទើបអាចក្លាយជាភាគីប្រឹក្សាបាន។ ភាគីដែលនៅសល់ អាចចូលរួមកិច្ចប្រជុំ ប៉ុន្តែមិនអាចបោះឆ្នោតទេ។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ កាណាដា បេឡារុស្ស និងតួកគី នៅតែរង់ចាំការសម្រេចលើសំណើសុំឋានៈភាគីប្រឹក្សា។
ពីសន្ធិសញ្ញាមួយ ទៅជា «ប្រព័ន្ធ»
ចុះហត្ថលេខា (១ ធ្នូ ១៩៥៩) និងចូលជាធរមាន (២៣ មិថុនា ១៩៦១)។
អនុសញ្ញាស្ដីពីការអភិរក្សសត្វផ្សោតអង់តាក់ទិក (CCAS)។
អនុសញ្ញាស្ដីពីការអភិរក្សធនធានរស់នៅក្នុងសមុទ្រអង់តាក់ទិក (CCAMLR) បើកឱ្យចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១ សីហា ១៩៨០ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៧ មេសា ១៩៨២។
ពិធីសារស្ដីពីការការពារបរិស្ថាន (ពិធីសារម៉ាឌ្រីដ) អនុម័តនៅថ្ងៃទី៤ តុលា ១៩៩១ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៤ មករា ១៩៩៨។
លេខាធិការដ្ឋានសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិក ចាប់ផ្ដើមដំណើរការនៅទីក្រុងប៊ុយណូស៊ែរ ប្រទេសអាហ្សង់ទីន។
CCAMLR បង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រ (MPA) នៅសមុទ្រ Ross ទំហំ ១,៥៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
កិច្ចប្រជុំ ATCM48 នៅហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា៖ តំបន់ការពារពិសេសថ្មីពីរ ប៉ុន្តែគ្មានការឯកភាពលើសត្វភេនឃ្វីនអធិរាជ។
៥០ ឆ្នាំក្រោយពិធីសារម៉ាឌ្រីដចូលជាធរមាន៖ ភាគីប្រឹក្សាណាមួយអាចស្នើឱ្យមានសន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញ។
.jpg?width=1200)
០៤ · អធិបតេយ្យភាពការទាមទារទឹកដីដែលត្រូវ «បង្កក» ប៉ុន្តែមិនបាត់
មាត្រា ៤ គឺជាស្នូលនៃសន្ធិសញ្ញា។ វាមិនប្រាប់ថាការទាមទារណាមួយត្រឹមត្រូវ ឬមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាអនុញ្ញាតឱ្យភាគីនីមួយៗរក្សាជំហររបស់ខ្លួន ខណៈពេលដែលហាមការទាមទារថ្មី។ តារាងខាងក្រោមបង្ហាញការទាមទារទាំងប្រាំពីរ៖
| ប្រទេស | ឈ្មោះការទាមទារ | ឆ្នាំ |
|---|---|---|
| បារាំង | ដី Adélie (១៣៦°E–១៤២°E) | ១៨៤០ |
| ចក្រភពអង់គ្លេស | ដែនដីអង់តាក់ទិកអង់គ្លេស (២០°W–៨០°W) | ១៩០៨ |
| នូវែលសេឡង់ | ដែនដី Ross (១៥០°W–១៦០°E) | ១៩២៣ |
| ន័រវេស | កោះ Peter I (១៩៣១) និងដី Queen Maud (១៩៣៩) | ១៩៣១ / ១៩៣៩ |
| អូស្ត្រាលី | ដែនដីអង់តាក់ទិកអូស្ត្រាលី ដែលធំជាងគេ | ១៩៣៣ |
| ឈីលី | ដែនដីអង់តាក់ទិកឈីលី (៥៣°W–៩០°W) | ១៩៤០ |
| អាហ្សង់ទីន | អង់តាក់ទិកអាហ្សង់ទីន (២៥°W–៧៤°W) | ១៩៤៦ |
ប្រភព៖ Wikipedia — Territorial claims in Antarctica។ ការទាមទាររបស់ចក្រភពអង់គ្លេស ឈីលី និងអាហ្សង់ទីន ត្រួតលើគ្នារវាងរយៈបណ្ដោយ ២៥°W និង ៨០°W។ ដី Marie Byrd (៩០°W–១៥០°W) ប្រហែល ១,៦១ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ មិនមានប្រទេសណាទាមទារទេ។
- ការត្រួតគ្នា៖ ឧបទ្វីបអង់តាក់ទិក ត្រូវបានទាមទារដោយប្រទេសបី ហើយធ្លាប់មានការប៉ះទង្គិចក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៥០។
- សិទ្ធិដែលបម្រុងទុក៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី មិនទាមទារទឹកដីទេ ប៉ុន្តែអះអាងថា ខ្លួនមានសិទ្ធិធ្វើការទាមទារនៅពេលអនាគត ប្រសិនបើចង់។
ការវិភាគភាពមិនច្បាស់លាស់ដោយចេតនា គឺជាគន្លឹះនៃជោគជ័យរបស់សន្ធិសញ្ញា។ ប្រទេសដែលទាមទារទឹកដីអាចប្រាប់ពលរដ្ឋខ្លួនថា អធិបតេយ្យភាពមិនត្រូវបានបោះបង់ ខណៈប្រទេសដែលមិនទាមទារ អាចនិយាយថា ខ្លួនមិនដែលទទួលស្គាល់ការទាមទារណាមួយ។ ប៉ុន្តែការបង្កកនេះមានតម្លៃដរាបណាគ្មានអ្វីដែលមានតម្លៃខ្លាំងពេក ដូចជារ៉ែ ឬប្រេង ដែលអាចទាញយកបាន។ ហេតុនេះហើយ ការហាមជីករ៉ែ ជាសសរទ្រទ្រង់ទីពីរនៃប្រព័ន្ធ។
០៥ · រ៉ែការហាមជីករ៉ែ និងទេវកថា «ឆ្នាំ ២០៤៨»
ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ភាគីប្រឹក្សាបានចរចាអនុសញ្ញាមួយ ដើម្បីរៀបចំច្បាប់ជីករ៉ែ ប៉ុន្តែវាមិនដែលចូលជាធរមានទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាគីបានជ្រើសរើស ពិធីសារស្ដីពីការការពារបរិស្ថាន ឬពិធីសារម៉ាឌ្រីដ (Madrid Protocol) ឆ្នាំ ១៩៩១ ដែលកំណត់អង់តាក់ទិកជា «តំបន់ធម្មជាតិ ឧទ្ទិសដល់សន្តិភាព និងវិទ្យាសាស្ត្រ»។
សកម្មភាពណាមួយដែលទាក់ទងនឹងធនធានរ៉ែ ក្រៅពីការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ត្រូវហាមឃាត់។— មាត្រា ៧ នៃពិធីសារម៉ាឌ្រីដ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ កម្មវិធីអង់តាក់ទិកអូស្ត្រាលី (Australian Antarctic Program)
តើអ្វីនឹងកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០៤៨?
ព័ត៌មានជាច្រើននិយាយថា ការហាមជីករ៉ែ «នឹងផុតកំណត់» នៅឆ្នាំ ២០៤៨។ នេះមិនត្រឹមត្រូវទេ។ យោងតាមកម្មវិធីអង់តាក់ទិកអូស្ត្រាលី ការហាមនេះគ្មានកាលកំណត់។ អ្វីដែលកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០៤៨ គឺភាគីប្រឹក្សាណាមួយ អាចស្នើឱ្យមានសន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញលើដំណើរការរបស់ពិធីសារ។ ទោះបីជាយ៉ាងណា ការកែប្រែការហាមជីករ៉ែ ត្រូវឆ្លងកាត់លក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងជាច្រើន៖
- សំឡេងភាគច្រើន៖ ការកែប្រែត្រូវទទួលបានសំឡេងភាគច្រើននៃភាគីទាំងអស់ រួមទាំងភាគីប្រឹក្សាបីភាគបួន។
- ការផ្ដល់សច្ចាប័ន៖ ការកែប្រែត្រូវទទួលបានសច្ចាប័នពីភាគីប្រឹក្សាបីភាគបួន រួមទាំងភាគីប្រឹក្សាទាំងអស់ដែលមាននៅពេលអនុម័តពិធីសារឆ្នាំ ១៩៩១។
- របបច្បាប់រ៉ែ៖ ការហាមនៅតែមានសុពលភាព លុះត្រាតែមានរបបច្បាប់ដែលមានកាតព្វកិច្ចសម្រាប់គ្រប់គ្រងការជីករ៉ែ ចូលជាធរមានរួចហើយ។
ការព្រួយបារម្ភអំពីរុស្ស៊ី និងចិន
នៅខែកុម្ភៈ ២០២០ ក្រុមហ៊ុនរដ្ឋរុស្ស៊ី Rosgeologiya បានប្រកាសថា ធនធានអ៊ីដ្រូកាបូនដែលអាចមាន នៅក្នុងអាងដីល្បាប់ដែលខ្លួនបានកំណត់ មានប្រហែល ៧០ ពាន់លានតោន ស្មើនឹងប្រហែល ៥១១ ពាន់លានបារ៉ែល។ នៅឆ្នាំ ២០២៤ គណៈកម្មាធិការរងមួយនៃសភាអង់គ្លេសបានពិនិត្យថា តើសកម្មភាពនេះបំពានពិធីសារឬទេ។ រុស្ស៊ីអះអាងថា ការងាររបស់ខ្លួនមាន «លក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រសុទ្ធសាធ» ហើយក្រសួងការបរទេសអង់គ្លេសបាននិយាយថា «មិនទាន់មានភស្តុតាងនៃការបំពានពិធីសារ» នៅពេលនោះទេ (S and P Global ២៩.០៥.២០២៤)។
ចំពោះចិន ដែលបានផ្ដល់សច្ចាប័នលើពិធីសារក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ ហើយគោរពការហាមជីករ៉ែ អ្នកវិភាគបានកត់សម្គាល់អត្ថបទឆ្នាំ ២០០៩ របស់អ្នកការទូតចិនម្នាក់ ដែលនិយាយថា ការហាមនេះ «បានផ្ដល់ពេលវេលាត្រៀមខ្លួន» ដល់ចិន (Lowy Institute)។
✅ ហេតុអ្វីការហាមទំនងជានៅរឹងមាំ
- លក្ខខណ្ឌកែប្រែតឹងរ៉ឹងខ្លាំង ហើយត្រូវការរបបច្បាប់រ៉ែថ្មី ដែលមិនទាន់មាន។
- ការជីករ៉ែក្រោមទឹកកករាប់គីឡូម៉ែត្រ មានតម្លៃខ្ពស់ខ្លាំង។
⚠️ ហានិភ័យដែលត្រូវតាមដាន
- ការអង្កេត «វិទ្យាសាស្ត្រ» អាចបម្រើការស្វែងរកធនធានដោយប្រយោល។
- គ្មានស្ថាប័នបង្ខំអនុវត្តច្បាប់ផ្ទាល់ទេ ក្រៅពីអ្នកអង្កេតរបស់ប្រទេសនានា។
០៦ · សមុទ្រគ្រីល៖ សមរភូមិថ្មីនៅសមុទ្រខាងត្បូង
គ្រីលអង់តាក់ទិក (Antarctic krill) គឺជាសត្វក្រុមបង្គាតូចៗ ដែលជាមូលដ្ឋាននៃខ្សែសង្វាក់អាហារនៅសមុទ្រខាងត្បូង។ ត្រីបាឡែន ផ្សោត និងភេនឃ្វីន ពឹងលើវា។ ការនេសាទគ្រីល ដែលភាគច្រើនយកទៅធ្វើចំណីត្រីចិញ្ចឹម និងអាហារបំប៉ន ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ CCAMLR នៅទីក្រុង Hobart ប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលក៏សម្រេចចិត្តដោយការឯកភាពគ្នាដែរ។
.jpg?width=1200)
ការចាប់គ្រីលក្នុងមួយរដូវ
តោន · យោងតាម ASOC និង The Fish Site (ខែសីហា ២០២៦)
- ពិដាន ៦២០ ០០០ តោន៖ នេះជាកម្រិតចាប់សរុបនៅតំបន់ ៤៨ ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រហែល ៣,៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ការនេសាទបិទនៅថ្ងៃទី១២ សីហា ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ បិទនៅថ្ងៃទី១ សីហា ដែលប្រហែលបីខែមុនចុងរដូវ។
- ការប្រមូលផ្ដុំ៖ យោងតាម ASOC ការចាប់បានកើនឡើង ៨០% ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំ ហើយការនេសាទនៅតំបន់រង ៤៨.១ ជុំវិញឧបទ្វីបអង់តាក់ទិក កើនឡើង ១១៧%។
- ការរាំងស្ទះ៖ នៅកិច្ចប្រជុំ CCAMLR លើកទី៤៤ (ខែតុលា–វិច្ឆិកា ២០២៥) ចិន និងរុស្ស៊ីបានរារាំងសំណើបង្កើតតំបន់ការពារសមុទ្រថ្មី និងច្បាប់បែងចែកការនេសាទគ្រីលតាមទីតាំង។
នេះជាឱកាសដែលបាត់បង់ ក្នុងការជំរុញការអភិរក្សគ្រីល និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ព្រមទាំងសត្វមំសាសី ដែលគ្រីលចិញ្ចឹម។— ផ្នែកអង់តាក់ទិកអូស្ត្រាលី (Australian Antarctic Division) (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ABC News ០១.១១.២០២៥
ការវិភាគបញ្ហាធំមិនមែនមានតែបរិមាណសរុបប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការនេសាទប្រមូលផ្ដុំនៅតំបន់តូចៗ ដែលភេនឃ្វីន និងត្រីបាឡែនស្វែងរកចំណី។ ដោយសារច្បាប់បែងចែកការនេសាទតាមទីតាំងមិនត្រូវបានអនុម័ត ច្បាប់ដែលនៅសល់ គឺពិដានសរុប និងតំបន់ការពារស្ម័គ្រចិត្តរបស់ឧស្សាហកម្ម ប្រហែល ៧៤ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជុំវិញហ្វូងភេនឃ្វីន។ ក្នុងស្ថានភាពនេះ ប្រទេសមួយ ឬពីរ អាចរារាំងការការពារបន្ថែមបាន។
០៧ · ទេសចរណ៍ទេសចរណ៍ដែលកើនឡើង និងច្បាប់ដែលនៅស្ម័គ្រចិត្ត
ទេសចរណ៍អង់តាក់ទិក បានក្លាយជាឧស្សាហកម្មពិតប្រាកដ។ យោងតាមសមាគមអន្តរជាតិនៃប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍អង់តាក់ទិក (IAATO) ដែលដកស្រង់ដោយ MercoPress រដូវ ២០២៣–២៤ មានភ្ញៀវ ១២២ ០៧២ នាក់ ហើយរដូវ ២០២៤–២៥ មាន ១១៨ ៤៩១ នាក់។ ការធ្លាក់ចុះប្រហែល ៥% បណ្ដាលមកពីប្រតិបត្តិករម្នាក់ឈប់ដំណើរការ មិនមែនតម្រូវការធ្លាក់ទេ។ រដូវ ២០២៥–២៦ ក៏មានភ្ញៀវលើសពី ១០០ ០០០ នាក់ម្ដងទៀត។
- ប្រមូលផ្ដុំនៅឧបទ្វីប៖ ដំណើរទេសចរណ៍ ៩៨% ធ្វើឡើងនៅតំបន់ឧបទ្វីបអង់តាក់ទិក ក្នុងរដូវក្ដៅ ព្រោះវាងាយទៅដល់បំផុតពីអាមេរិកខាងត្បូង។
- ទីតាំងពេញនិយម៖ ក្នុងរដូវ ២០២៤–២៥ Neko Harbour ទទួលការចុះចតចំនួន ២២០ ដង Whalers Bay ១៩៤ ដង និង Portal Point ១៨៤ ដង។
- ការគ្រប់គ្រង៖ ច្បាប់ភាគច្រើនជាគោលការណ៍ណែនាំរបស់ ATCM និងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់ IAATO។ នៅហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ភាគីបានពិភាក្សាអំពីក្របខណ្ឌបទប្បញ្ញត្តិ ប៉ុន្តែបានបញ្ជូនការពិភាក្សាទៅរយៈពេលរវាងកិច្ចប្រជុំ។
យើងមិនអាចបន្តពឹងលើគោលការណ៍ណែនាំដែលភាគច្រើនជាលក្ខណៈស្ម័គ្រចិត្តបានទៀតទេ។— លោក Ricardo Roura ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ ASOC (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ASOC ២១.០៥.២០២៦
ការវិភាគសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៥៩ ត្រូវបានរចនាឡើងសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងរដ្ឋាភិបាល មិនមែនសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍ឯកជនទេ។ ការចុះចតរាប់រយដងនៅទីតាំងតែមួយ អាចរំខានសត្វព្រៃ និងនាំប្រភេទជីវិតបរទេសចូល។ ប៉ុន្តែច្បាប់ចងកាតព្វកិច្ច ក៏ត្រូវការការឯកភាពពីភាគីប្រឹក្សាទាំង ២៩ ដែរ។
០៨ · អាកាសធាតុទឹកកក អាកាសធាតុ និងភេនឃ្វីនអធិរាជ
អង់តាក់ទិកមិនមែនជាបញ្ហារបស់តំបន់ប៉ូលតែប៉ុណ្ណោះទេ។ យោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យព្រិល និងទឹកកកជាតិអាមេរិក (NSIDC) ផ្ទាំងទឹកកកអង់តាក់ទិកគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃដីជិត ១៤ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ មានកម្រាស់ជិត ៤,៩ គីឡូម៉ែត្រនៅកន្លែងក្រាស់បំផុត និងផ្ទុកទឹកកកប្រហែល ៣០ លានគីឡូម៉ែត្រគូប។ ប្រសិនបើវារលាយទាំងស្រុង កម្ពស់ទឹកសមុទ្រនឹងកើនឡើងប្រហែល ៥៨ ម៉ែត្រ។
ការបាត់បង់ទឹកកកជាមធ្យមក្នុងមួយឆ្នាំ (២០០២–២០២៥)
ពាន់លានតោន (gigaton) ក្នុងមួយឆ្នាំ · វាស់ដោយផ្កាយរណប GRACE · ប្រភព៖ NASA
- ទឹកកកសមុទ្រទាបជាងគេ៖ នៅថ្ងៃទី២១ កុម្ភៈ ២០២៣ ទំហំទឹកកកសមុទ្រអង់តាក់ទិកបានធ្លាក់ដល់ ១,៧៩ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលជាកម្រិតទាបបំផុតក្នុងកំណត់ត្រាផ្កាយរណប ៤៥ ឆ្នាំ (NSIDC)។
- ភេនឃ្វីនអធិរាជ៖ យោងតាម ABC News ជិតពាក់កណ្ដាលនៃហ្វូងភេនឃ្វីនអធិរាជប្រហែល ៦០ បានជួបការបរាជ័យក្នុងការបង្កាត់ពូជ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ ដោយសារការបាត់បង់ទឹកកកសមុទ្រ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ IUCN បានដំឡើងប្រភេទសត្វនេះទៅជា «ជិតផុតពូជ» (Endangered)។
- ការរាំងស្ទះនៅហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា៖ ប្រធានកិច្ចប្រជុំ លោក Hideki Uyama បានប្រាប់ AFP ថា ចិន «ជំទាស់យ៉ាងខ្លាំង» ចំពោះការចាត់ភេនឃ្វីនអធិរាជជាប្រភេទសត្វការពារពិសេស ហើយរុស្ស៊ីបានតម្រឹមជំហរជាមួយចិន។ ទោះជាយ៉ាងណា ATCM48 បានឯកភាព «ផ្ដល់អាទិភាព» ដល់ការការពារប្រភេទសត្វនេះ។
ការវិភាគសន្ធិសញ្ញាអង់តាក់ទិកអាចការពារទ្វីបពីអាវុធ និងការជីករ៉ែបាន ប៉ុន្តែមិនអាចការពារវាពីការឡើងកម្ដៅផែនដីបានទេ ព្រោះមូលហេតុស្ថិតនៅក្រៅទ្វីប។ នេះធ្វើឱ្យការចរចាអាកាសធាតុសកល ដូចជា កិច្ចចរចា COP31 មានសារៈសំខាន់ចំពោះអង់តាក់ទិក ដូចគ្នានឹងកិច្ចប្រជុំ ATCM ដែរ។
០៩ · បន្ទាប់ពីនេះតួអង្គសំខាន់ៗ សេណារីយ៉ូ និងអ្វីដែលត្រូវតាមដាន
| តួអង្គ | អ្វីដែលពួកគេចង់បាន |
|---|---|
| ប្រទេសទាមទារទឹកដីទាំង ៧ | រក្សាការទាមទាររបស់ខ្លួនឱ្យនៅរស់ ដោយមិនធ្វើឱ្យសន្ធិសញ្ញាដួលរលំ។ អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស ជាអ្នកគាំទ្រការអភិរក្សខ្លាំង។ |
| សហរដ្ឋអាមេរិក | រក្សាសិទ្ធិទាមទារនាពេលអនាគត និងវត្តមានវិទ្យាសាស្ត្រធំ។ យោងតាមវិទ្យាស្ថាន Lowy អាមេរិកបានធ្វើអធិការកិច្ចលើស្ថានីយ៍ក្នុងរដូវក្ដៅចុងក្រោយ ហើយរាយការណ៍នៅ ATCM48។ |
| ចិន | ពង្រីកវត្តមាន៖ ស្ថានីយ៍ Qinling នៅកោះ Inexpressible សមុទ្រ Ross បើកនៅថ្ងៃទី៨ កុម្ភៈ ២០២៤ ជាស្ថានីយ៍ទីប្រាំរបស់ចិន ហើយអាចទទួលមនុស្សរហូតដល់ ៨០ នាក់នៅរដូវក្ដៅ (ABC News)។ នៅ CCAMLR ចិនបានរារាំងសំណើតំបន់ការពារសមុទ្រថ្មី។ |
| រុស្ស៊ី | រក្សាសិទ្ធិទាមទារនាពេលអនាគត និងការអង្កេតភូគព្ភសាស្ត្រ។ ជាញឹកញាប់តម្រឹមជំហរជាមួយចិននៅ ATCM និង CCAMLR។ |
ការដែលបញ្ហាទាំងនេះអាចលើកឡើងនៅកិច្ចប្រជុំសន្ធិសញ្ញាបាន បង្ហាញពីភាពខ្លាំង និងភាពរឹងមាំរបស់ប្រព័ន្ធ។— Jeffrey McGee និង Richard Rowe, The Interpreter (វិទ្យាស្ថាន Lowy) ០៨.០៥.២០២៦ (ប្រែសម្រួល)
សេណារីយ៉ូ ១៖ ប្រព័ន្ធបត់បែន
ភាគីរកឃើញការសម្របសម្រួល៖ ច្បាប់ទេសចរណ៍ដែលចងកាតព្វកិច្ច ការការពារភេនឃ្វីន និងវិធានការគ្រីលថ្មី ត្រូវបានអនុម័តជាជំហានៗ។
សេណារីយ៉ូ ២៖ ជាប់គាំងយូរ
សន្ធិសញ្ញានៅរស់ ហើយការហាមអាវុធ និងរ៉ែនៅតែគោរព ប៉ុន្តែការសម្រេចចិត្តថ្មីៗត្រូវរាំងស្ទះម្ដងហើយម្ដងទៀត ខណៈសម្ពាធពីការនេសាទ និងទេសចរណ៍កើនឡើង។
សេណារីយ៉ូ ៣៖ ការបែកបាក់
ភាគីមួយចំនួនចាប់ផ្ដើមធ្វើសកម្មភាពតែម្នាក់ឯង ឬការប្រកួតប្រជែងមហាអំណាចរីករាលដាលដល់ទ្វីប។ សេណារីយ៉ូនេះមិនទំនងកើតឡើងក្នុងពេលខ្លីទេ។
- កិច្ចប្រជុំ CCAMLR ប្រចាំឆ្នាំ៖ ជាធម្មតាប្រារព្ធនៅទីក្រុង Hobart នៅខែតុលា។ តើមានវិធានការគ្រីល ឬតំបន់ការពារសមុទ្រថ្មីឬទេ?
- ATCM49៖ នឹងប្រារព្ធនៅទីក្រុង Icheon ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង នៅខែឧសភា ២០២៧៖ ភេនឃ្វីនអធិរាជ ច្បាប់ទេសចរណ៍ និងសំណើរបស់កាណាដា បេឡារុស្ស និងតួកគី។
អានបន្ថែមអំពីការប្រកួតប្រជែងនៅតំបន់ប៉ូលម្ខាងទៀត៖ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខហ្គ្រីនឡែន និងតំបន់អាក់ទិក។
.jpg?width=900)
.jpg?width=900)
១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់
តើអង់តាក់ទិកជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកណា?
គ្មានចម្លើយរួមទេ។ ប្រទេសប្រាំពីរទាមទារផ្នែកខ្លះនៃទ្វីប ប៉ុន្តែប្រទេសភាគច្រើនមិនទទួលស្គាល់ការទាមទារទាំងនោះទេ។ សន្ធិសញ្ញា «បង្កក» បញ្ហានេះ ដោយមិនដោះស្រាយវា។
តើសន្ធិសញ្ញាផុតកំណត់នៅឆ្នាំ ២០៤៨ ឬ?
ទេ។ សន្ធិសញ្ញា និងការហាមជីករ៉ែ មិនមានកាលបរិច្ឆេទផុតកំណត់ទេ។ ឆ្នាំ ២០៤៨ ត្រឹមតែជាពេលដែលភាគីប្រឹក្សាណាមួយ អាចស្នើឱ្យមានសន្និសីទពិនិត្យពិធីសារម៉ាឌ្រីដឡើងវិញប៉ុណ្ណោះ ហើយការកែប្រែការហាមជីករ៉ែ ត្រូវឆ្លងកាត់លក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងខ្លាំង។
តើមានកងទ័ពនៅអង់តាក់ទិកទេ?
មានបុគ្គលិកយោធា ប៉ុន្តែសម្រាប់ជួយការដឹកជញ្ជូន និងការស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ។ មាត្រា ១ ហាមមូលដ្ឋានយោធា សមយុទ្ធ និងការសាកល្បងអាវុធ ហើយមាត្រា ៥ ហាមការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ។
តើប្រទេសថ្មីអាចចូលរួមបានទេ?
បាន។ ប្រទេសណាមួយដែលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ អាចចូលជាភាគីបាន។ ប៉ុន្តែដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ប្រទេសនោះត្រូវបង្ហាញសកម្មភាពស្រាវជ្រាវសំខាន់ៗ ហើយត្រូវបានភាគីប្រឹក្សាទាំងអស់ទទួលយកដោយការឯកភាពគ្នា។
១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព
- Wikipedia — Antarctic Treaty System
- Australian Antarctic Program — Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty (The Madrid Protocol)
- Ministry of Foreign Affairs of Japan — The 48th Antarctic Treaty Consultative Meeting (ATCM 48) (Results) (05.2026)
- ABC News — China and Russia have again blocked moves to protect the endangered emperor penguin (22.05.2026)
- ASOC — ATCM 2026 Closing Press Release (21.05.2026)
- The Interpreter (Lowy Institute) — Antarctic diplomacy’s “back to basics” test (08.05.2026)
- ABC News — Australia criticises ‘lost opportunity’ for strengthened Antarctic protections (01.11.2025)
- The Fish Site — Antarctic krill fishery closes for 2026 (14.08.2026)
- ASOC — Antarctic krill fishery closes early for second consecutive year (14.08.2026)
- MercoPress — Another Antarctica season of over 100,000 visitors, according to IAATO (03.05.2026)
- S and P Global — Russia, UK play down fears over Russian Antarctic oil and gas research (29.05.2024)
- NSIDC — Ice Sheet Quick Facts · NASA — Ice Sheets
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពទាំង ៩ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons ក្រោមអាជ្ញាបណ្ណសេរី៖ Pedro Szekely (CC BY-SA 2.0) សម្រាប់រូបភាពធំខាងលើ និងរូបភាពពីរក្នុងផ្នែកទី៩ · Dafna Ben nun (CC BY-SA 4.0) · NSF/Josh Landis (Public domain) · NASA Goddard Space Flight Center (CC BY 2.0) · Uwe Kils (CC BY-SA 3.0) · W. Bulach (CC BY-SA 4.0) · NASA (Public domain)។ តារាង និងក្រាហ្វ រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។
🌐 ផ្នែកវិភាគ Eksastra
អត្ថបទវិភាគស៊ីជម្រៅលើព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ជាភាសាខ្មែរ — បរិបទ ពេលវេលា អ្វីដែលភាគីនីមួយៗចង់បាន និងផលប៉ះពាល់ទៅលើពិភពលោក។
បើកមជ្ឈមណ្ឌលវិភាគ →🧊 កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខហ្គ្រីនឡែន និងតំបន់អាក់ទិក🌍 កិច្ចចរចាអាកាសធាតុ COP31 នៅ Antalya🌐 អគ្គលេខាធិការ UN បន្ទាប់🌐 ពិភពលោក និងអង្គការអន្តរជាតិ