០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីកូសូវ៉ូ–ស៊ែប៊ី ត្រឡប់មកជាប្រធានបទវិញ?

ជម្លោះរវាងកូសូវ៉ូ (Kosovo) និងស៊ែប៊ី (Serbia) គឺជាជម្លោះធំចុងក្រោយគេ ដែលនៅសេសសល់ពីការបែកបាក់យូហ្គោស្លាវី (Yugoslavia) កាលពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ វាមិនមែនជាសង្គ្រាមសកម្មទៀតទេ ប៉ុន្តែក៏មិនទាន់ជាសន្តិភាពពេញលេញដែរ។ ក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំកន្លងមកនេះ មានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើន ដែលធ្វើឱ្យបញ្ហានេះត្រឡប់មកលើតុការទូតវិញ៖

• វិបត្តិនយោបាយនៅព្រីស្ទីណា៖ យោងតាមអង្គការ Carnegie កូសូវ៉ូ «គ្មានរដ្ឋាភិបាលដែលដំណើរការពេញលេញ អស់ពេលភាគច្រើននៃឆ្នាំ» ២០២៥។ ក្រោយការបោះឆ្នោតសភាថ្ងៃទី២៨ ធ្នូ ២០២៥ ដែលគណបក្ស Vetëvendosje ទទួលបាន ៥១,១% (៥៧ អាសនៈក្នុងចំណោម ១២០) លោក Albin Kurti ត្រូវបានបោះឆ្នោតជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី១១ កុម្ភៈ ២០២៦ ដោយសំឡេង ៦៦ (Security Council Report)។
• បរាជ័យក្នុងការជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី៖ សភាមិនអាចជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីថ្មីបានទេ ដែលនាំឱ្យមានការបោះឆ្នោតសភាមុនកាលកំណត់ម្ដងទៀតនៅថ្ងៃទី៧ មិថុនា ២០២៦។ Vetëvendosje ឈ្នះ ៤៧,១៣% (៥៣ អាសនៈ) ហើយអត្រាអ្នកទៅបោះឆ្នោតត្រឹម ៤១,៤៥% ដែលទាបបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកូសូវ៉ូ (Wikipedia)។
• ភាគខាងជើងមានមេឃុំស៊ែប៊ីវិញ៖ ក្នុងការបោះឆ្នោតក្រុងខែតុលា–វិច្ឆិកា ២០២៥ គណបក្ស Srpska Lista (បញ្ជីស៊ែប៊ី) ឈ្នះតំណែងអភិបាលក្រុងទាំងដប់ ដែលមានជនជាតិស៊ែប៊ីភាគច្រើន។ នេះជាលើកដំបូងតាំងពីឆ្នាំ ២០២២ ដែលអភិបាលក្រុងជាជនជាតិស៊ែប៊ី ចូលកាន់តំណែងនៅភាគខាងជើងកូសូវ៉ូ។
• ជំហានតូចៗក្នុងកិច្ចសន្ទនា៖ គណៈកម្មការរួមស្ដីពីមនុស្សបាត់ខ្លួន បានប្រជុំជាទម្រង់ត្រីភាគីជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី២២ មករា ២០២៦ ហើយនៅថ្ងៃទី១៤ មីនា ២០២៦ ភាគីទាំងពីរបានឯកភាពលើការអនុវត្តច្បាប់ស្ដីពីជនបរទេស និងច្បាប់ស្ដីពីយានយន្ត ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់តំណាងពិសេស EU លោក Peter Sørensen។
• សាលក្រមករណី Banjska៖ នៅថ្ងៃទី២៤ មេសា ២០២៦ តុលាការនៅព្រីស្ទីណា បានផ្ដន្ទាទោសជនជាតិស៊ែប៊ីបីនាក់ ពីបទពាក់ព័ន្ធនឹងការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធឆ្នាំ ២០២៣ (មើលផ្នែកទី៧)។
• អនាគត UNMIK៖ នៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN អាមេរិក អង់គ្លេស និងដាណឺម៉ាក គាំទ្រការពិនិត្យឡើងវិញ ឬការបញ្ចប់បេសកកម្ម UNMIK ជាដំណាក់កាល ខណៈរុស្ស៊ី និងចិន ប្រឆាំងការផ្លាស់ប្ដូរណាមួយ ហើយគាំទ្រស៊ែប៊ី។

បញ្ហាប្រឈមឥឡូវនេះសម្រាប់គ្រប់ភាគី មិនមែនការព្រាងកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែជាការកសាងឆន្ទៈនយោបាយ ដើម្បីគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់។— Carnegie Endowment for International Peace ថ្ងៃទី១១ មិថុនា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល)

ការវិភាគជម្លោះនេះសំខាន់ហួសពីទំហំតូចរបស់កូសូវ៉ូ។ វាជាឧបសគ្គមួយក្នុងចំណោមឧបសគ្គធំៗ ដែលរារាំងទាំងស៊ែប៊ី និងកូសូវ៉ូមិនឱ្យចូលជាសមាជិក EU។ វាក៏ជាកន្លែងដែលណាតូនៅតែមានកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាព ហើយជាប្រធានបទដែលមហាអំណាចនៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN បែកគ្នាជាពីរក្រុមយ៉ាងច្បាស់។

០២ · មូលដ្ឋានកូសូវ៉ូជាអ្វី ហើយហេតុអ្វីភាគីទាំងពីរមិនព្រមបោះបង់?

កូសូវ៉ូគឺជាទឹកដីគ្មានច្រកសមុទ្រនៅតំបន់បាល់កង់ (Balkans) ដែលមានផ្ទៃដី ១០ ៨៨៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០២៤ វាមានប្រជាជន ១ ៥៨៥ ៥៦៦ នាក់ ដែលក្នុងនោះ ៩១,៨% ជាជនជាតិអាល់បានី (Albanians) ២,៣% ជាជនជាតិស៊ែប៊ី ១,៧% ជាជនជាតិបូស្នីយ៉ាក់ និង ១,២% ជាជនជាតិទួរគី។ រាជធានីគឺព្រីស្ទីណា (Pristina) ហើយរូបិយប័ណ្ណផ្លូវការគឺអឺរ៉ូ (Wikipedia)។

ទឹកដីដែលមានអត្ថន័យពីរផ្សេងគ្នា

សម្រាប់ជនជាតិស៊ែប៊ី កូសូវ៉ូគឺជា «បេះដូង» នៃអត្តសញ្ញាណជាតិ និងសាសនា។ នៅឆ្នាំ ១៣៨៩ កងទ័ពអូតូម៉ង់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ុលតង់ Murad I បានប្រយុទ្ធនឹងសម្ព័ន្ធគ្រិស្តសាសនិកដឹកនាំដោយស៊ែប៊ី នៅសមរភូមិកូសូវ៉ូ ដែលក្លាយជាទេវកថាជាតិដ៏សំខាន់របស់ស៊ែប៊ី។ វិហារ និងវត្តអារាមអូធូដក់ស៊ែប៊ីចំនួនបួន នៅដេចានី (Dečani) ពេច (Peć) ព្រីហ្សរេន (Prizren) និងក្រាចានីត្សា (Gračanica) ដែលកសាងក្រោមរាជវង្ស Nemanjić ត្រូវបាន UNESCO ចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ក្រោមឈ្មោះ «វិមានសតវត្សរ៍កណ្ដាលនៅកូសូវ៉ូ»។

សម្រាប់ជនជាតិអាល់បានីវិញ ដែលជាប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់ កូសូវ៉ូគឺជាស្រុកកំណើត ហើយបទពិសោធន៍នៃការគាបសង្កត់ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ និងសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៩៨–៩៩ ធ្វើឱ្យពួកគេមិនអាចទទួលយកការត្រឡប់ទៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពស៊ែប៊ីវិញបានទេ។

គោលការណ៍ពីរប៉ះទង្គិចគ្នា៖ ស៊ែប៊ីផ្អែកលើ បូរណភាពទឹកដី និងដំណោះស្រាយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN លេខ ១២៤៤ ហើយនៅតែចាត់ទុកកូសូវ៉ូជា «ខេត្តស្វយ័តកូសូវ៉ូ និងមេតូហ៊ីយ៉ា» (Kosovo and Metohija) របស់ខ្លួន។ កូសូវ៉ូផ្អែកលើ សិទ្ធិសម្រេចវាសនាខ្លួនឯង របស់ប្រជាជនភាគច្រើន និងការពិតដែលថាខ្លួនបានគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។

០៣ · ប្រវត្តិពីស្វយ័តភាពឆ្នាំ ១៩៧៤ ដល់ការបែកបាក់យូហ្គោស្លាវី

ក្នុងសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវីកុម្មុយនិស្ត កូសូវ៉ូជាខេត្តស្វយ័តមួយរបស់សាធារណរដ្ឋស៊ែប៊ី។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៧៤ បានផ្ដល់ស្វយ័តភាពធំ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកូសូវ៉ូមានរដ្ឋបាល សភា និងប្រព័ន្ធតុលាការផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រោយមរណភាពរបស់ប្រមុខរដ្ឋ Josip Broz Tito នៅថ្ងៃទី៤ ឧសភា ១៩៨០ យូហ្គោស្លាវីបានបាត់បង់ «កម្លាំងបង្រួបបង្រួមដ៏សំខាន់» របស់ខ្លួន (Wikipedia)។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៧ លោក Slobodan Milošević បានប្រើភាពតានតឹងនៅកូសូវ៉ូ ដើម្បីពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួននៅស៊ែប៊ី។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ស្វយ័តភាពរបស់កូសូវ៉ូត្រូវបានដកហូត។ ក្នុងខែមិថុនា ១៩៨៩ ក្នុងពិធីខួប ៦០០ ឆ្នាំនៃសមរភូមិកូសូវ៉ូ លោកបានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ល្បីនៅ Gazimestan ទៅកាន់ហ្វូងមនុស្សប្រហែល ២០០ ០០០ នាក់ ដោយរំលឹកដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ែប៊ីសតវត្សរ៍កណ្ដាល។ ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ជនជាតិអាល់បានីបានបង្កើតស្ថាប័នស្របគ្នាផ្ទាល់ខ្លួន ក្រោមចលនាអហិង្សារបស់លោក Ibrahim Rugova (Wikipedia)។

យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមយូហ្គោស្លាវីពីឆ្នាំ ១៩៩១ ដល់ ២០០១ បានសម្លាប់មនុស្សប្រហែល ១៣០ ០០០ ទៅ ១៤០ ០០០ នាក់។ ការវិភាគចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវយល់គឺ៖ ស្លូវេនី ក្រូអាស៊ី និងបូស្នី ជា «សាធារណរដ្ឋ» ក្នុងសហព័ន្ធ ហើយសហគមន៍អន្តរជាតិបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់ពួកគេក្នុងការបំបែកខ្លួន។ កូសូវ៉ូវិញគ្រាន់តែជា «ខេត្ត» ស្វយ័តក្នុងស៊ែប៊ី។ ភាពខុសគ្នាផ្នែកច្បាប់នេះ គឺជាឫសគល់នៃអំណះអំណាងរបស់ស៊ែប៊ីរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

០៤ · សង្គ្រាមសង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៩៨–១៩៩៩ និងយុទ្ធនាការ ៧៨ ថ្ងៃរបស់ណាតូ

ក្រុមប្រដាប់អាវុធបំបែកខ្លួនអាល់បានី ឈ្មោះកងទ័ពរំដោះកូសូវ៉ូ (Kosovo Liberation Army — KLA) បានលេចឡើងនៅចុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមកូសូវ៉ូបានអូសបន្លាយពីថ្ងៃទី២៨ កុម្ភៈ ១៩៩៨ ដល់ថ្ងៃទី១១ មិថុនា ១៩៩៩ រវាងកងកម្លាំងយូហ្គោស្លាវី និងស៊ែប៊ី ម្ខាង និង KLA ម្ខាងទៀត (Wikipedia)។

ចំណុចរបត់គឺការសម្លាប់រង្គាលនៅភូមិរ៉ាចាក់ (Račak) នៅថ្ងៃទី១៥ មករា ១៩៩៩ ដែលជនជាតិអាល់បានីកូសូវ៉ូ ៤៥ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់។ ការចរចានៅរ៉ាំប៊ូយេ (Rambouillet) ប្រទេសបារាំង ពីថ្ងៃទី៦ កុម្ភៈ ដល់ ១៨ មីនា ១៩៩៩ បានបរាជ័យ៖ គណៈប្រតិភូអាល់បានី អាមេរិក និងអង់គ្លេស បានចុះហត្ថលេខា ប៉ុន្តែគណៈប្រតិភូយូហ្គោស្លាវី និងរុស្ស៊ីបដិសេធ។

នៅថ្ងៃទី២៤ មីនា ១៩៩៩ ណាតូបានចាប់ផ្ដើមទម្លាក់គ្រាប់បែកលើយូហ្គោស្លាវី ហើយបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី១០ មិថុនា ១៩៩៩ — សរុប ៧៨ ថ្ងៃ។ កិច្ចព្រមព្រៀងគូម៉ាណូវ៉ូ (Kumanovo) ថ្ងៃទី៩ មិថុនា ១៩៩៩ បានកំណត់ឱ្យកងកម្លាំងយូហ្គោស្លាវី និងស៊ែប៊ី ដកចេញពីកូសូវ៉ូ។ បន្ទាប់មក ដំណោះស្រាយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN លេខ ១២៤៤ បានដាក់កូសូវ៉ូឱ្យស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់ UN (បេសកកម្ម UNMIK) ហើយកងកម្លាំងរក្សាសន្តិភាពដឹកនាំដោយណាតូ (KFOR) បានចូលកូសូវ៉ូនៅថ្ងៃទី១២ មិថុនា ១៩៩៩ (Wikipedia)។

តម្លៃមនុស្ស

• អ្នកស្លាប់៖ ប្រហែល ១៣ ៥០០ នាក់ យោងតាមឯកសាររបស់មជ្ឈមណ្ឌលច្បាប់មនុស្សធម៌ (Humanitarian Law Center)។
• ជនភៀសខ្លួនអាល់បានី៖ យោងតាម Wikipedia ជនជាតិអាល់បានីប្រហែល ១,២ ទៅ ១,៤៥ លាននាក់ ត្រូវបានបណ្ដេញចេញ ឬផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម។
• ជនជាតិស៊ែប៊ី និងជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀត៖ ក្រោយសង្គ្រាម ប្រហែល ២០០ ០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនចេញពីកូសូវ៉ូ។

ការវិភាគអ្នកគាំទ្រមើលឃើញយុទ្ធនាការណាតូ ជាអន្តរាគមន៍មនុស្សធម៌។ ស៊ែប៊ី និងរុស្ស៊ី មើលឃើញថាវាជាការឈ្លានពាន។ ការយល់ឃើញផ្ទុយគ្នានេះ នៅតែកំណត់ជំហររបស់ភាគីនីមួយៗរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

០៥ · ឯករាជ្យឯករាជ្យឆ្នាំ ២០០៨ និងពិភពលោកដែលបែកជាពីរ

ក្រោមរដ្ឋបាល UN ភាពតានតឹងនៅតែបន្ត។ ក្នុងអំពើហិង្សាខែមីនា ២០០៤ ជនជាតិអាល់បានី ១១ នាក់ និងជនជាតិស៊ែប៊ី ១៦ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ហើយមនុស្សប្រហែល ៩០០ នាក់ រួមទាំងទាហានរក្សាសន្តិភាព បានរងរបួស។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ផែនការរបស់លោក Martti Ahtisaari បានស្នើ «ឯករាជ្យក្រោមការត្រួតពិនិត្យ» សម្រាប់កូសូវ៉ូ (Wikipedia)។

នៅថ្ងៃទី១៧ កុម្ភៈ ២០០៨ សភាកូសូវ៉ូបានប្រកាសឯករាជ្យដោយឯកតោភាគី។ នៅថ្ងៃទី២២ កក្កដា ២០១០ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានចេញមតិប្រឹក្សាដោយសំឡេង ១០ ទល់នឹង ៤ ថា ច្បាប់អន្តរជាតិ «មិនហាមឃាត់ការប្រកាសឯករាជ្យ» ហើយការប្រកាសនេះមិនរំលោភដំណោះស្រាយ ១២៤៤ ឡើយ (Wikipedia)។

តើប្រទេសប៉ុន្មានទទួលស្គាល់កូសូវ៉ូ?

ដោយសាររុស្ស៊ី និងចិនមានសិទ្ធិវេតូ កូសូវ៉ូមិនអាចចូលជាសមាជិក UN បានទេ។ កូសូវ៉ូជាសមាជិក IMF ប៉ុន្តែការចូលជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប (Council of Europe) ជាប់គាំងតាំងពីខែឧសភា ២០២៤ ទោះបីជាសំណើរបស់ខ្លួនបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ មេសា ២០២៣ ក៏ដោយ។ ការវិភាគស្ថានភាពកូសូវ៉ូ ជាសំណួរនយោបាយច្រើនជាងសំណួរច្បាប់។

០៦ · កិច្ចសន្ទនាពីកិច្ចព្រមព្រៀងព្រុចសែល ២០១៣ ដល់អូគ្រីដ ២០២៣

ចាប់ពីខែមីនា ២០១១ សហភាពអឺរ៉ុបបានសម្របសម្រួលកិច្ចសន្ទនារវាងបែលក្រាដ និងព្រីស្ទីណា។ គោលដៅមិនមែនបង្ខំស៊ែប៊ីឱ្យទទួលស្គាល់កូសូវ៉ូភ្លាមៗទេ ប៉ុន្តែ «ធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងប្រក្រតី» ជាជំហានៗ ដោយភ្ជាប់វាទៅនឹងផ្លូវចូល EU របស់ភាគីទាំងពីរ។

កិច្ចព្រមព្រៀងព្រុចសែល (១៩ មេសា ២០១៣)

ក្រោយការចរចាដប់ជុំ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ែប៊ី លោក Ivica Dačić និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីកូសូវ៉ូ លោក Hashim Thaçi បានឯកភាពលើឯកសារពីរទំព័រ ដែលមាន ១៥ កថាខណ្ឌ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ប្រធានការទូត EU លោកស្រី Catherine Ashton (Wikipedia)៖

• សមាគមក្រុងស៊ែប៊ី៖ កថាខណ្ឌទី១–៦ ទាក់ទងនឹងការបង្កើត «សមាគម/សហគមន៍នៃក្រុងដែលមានជនជាតិស៊ែប៊ីភាគច្រើន» (ASM)។
• ប៉ូលិសតែមួយ៖ ប៉ូលិសកូសូវ៉ូតែមួយ ប៉ុន្តែមេបញ្ជាការប៉ូលិសតំបន់នៅតំបន់ស៊ែប៊ីភាគច្រើន ត្រូវតែជាជនជាតិស៊ែប៊ីកូសូវ៉ូ។
• មិនរារាំងគ្នា៖ ភាគីទាំងពីរ «នឹងមិនរារាំង ឬលើកទឹកចិត្តអ្នកដទៃឱ្យរារាំង» វឌ្ឍនភាពរបស់ភាគីម្ខាងទៀតលើផ្លូវ EU ឡើយ។

កិច្ចព្រមព្រៀងអូគ្រីដ៖ ជិតបំផុតនឹងការទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែមិនទាន់ដល់

កិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ ២០២៣ ត្រូវបានទទួលយកដោយពាក្យសម្ដីនៅព្រុចសែលថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ ហើយឧបសម្ព័ន្ធអនុវត្តត្រូវបានឯកភាពនៅទីក្រុងអូគ្រីដ (Ohrid) ម៉ាសេដ្វានខាងជើង នៅថ្ងៃទី១៨ មីនា ២០២៣។ មាត្រាទី១ តម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរ «អភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងអ្នកជិតខាងល្អធម្មតា»។ មាត្រាទី៤ ចែងថា ស៊ែប៊ីនឹងមិនជំទាស់នឹងការចូលជាសមាជិករបស់កូសូវ៉ូក្នុងអង្គការអន្តរជាតិ។ មាត្រាទី៧ តម្រូវឱ្យកូសូវ៉ូធានា «ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងសមរម្យ» សម្រាប់សហគមន៍ស៊ែប៊ី ហើយភាគីទាំងពីរត្រូវផ្លាស់ប្ដូរ «បេសកកម្មអចិន្ត្រៃយ៍» ជាមួយគ្នា។

ប៉ុន្តែប្រធានាធិបតីស៊ែប៊ី លោក Aleksandar Vučić មិនបានចុះហត្ថលេខាទេ ហើយក្រោយមកបានប្រកាសថា ការចូលជាសមាជិក UN របស់កូសូវ៉ូ និងការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យជាផ្លូវការ គឺជា «បន្ទាត់ក្រហម» ដែលលោកនឹងមិនឆ្លងកាត់។ EU ចាត់ទុកកិច្ចព្រមព្រៀងនេះថាមានកាតព្វកិច្ចចងភ្ជាប់ និងជាផ្នែកនៃលក្ខខណ្ឌសម្រាប់ដំណើរចូល EU របស់ស៊ែប៊ី (Wikipedia)។

ការវិភាគចំណុចស្នូលដែលធ្វើឱ្យកិច្ចសន្ទនាជាប់គាំង គឺលំដាប់លំដោយ៖ ស៊ែប៊ីទាមទារឱ្យបង្កើត ASM មុន ខណៈកូសូវ៉ូព្រួយបារម្ភថា ASM ដែលមានអំណាចខ្លាំង អាចក្លាយជា «រដ្ឋក្នុងរដ្ឋ» ដែលបែលក្រាដគ្រប់គ្រង។ យោងតាម Carnegie កូសូវ៉ូមិនទាន់បានបញ្ជូនសេចក្ដីព្រាងលក្ខន្តិកៈ ASM ទៅតុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួនទេ ខណៈស៊ែប៊ីប្រើ ASM ជាលក្ខខណ្ឌមុនសម្រាប់វឌ្ឍនភាពផ្សេងៗ។

០៧ · ភាគខាងជើងភាគខាងជើងកូសូវ៉ូ៖ ពីការធ្វើពហិការ ដល់ការវាយប្រហារ Banjska

ទន្លេអ៊ីបារ (Ibar) កាត់ទីក្រុងមីត្រូវីត្សា (Mitrovica) ជាពីរ៖ ខាងត្បូងភាគច្រើនជាជនជាតិអាល់បានី ខាងជើងភាគច្រើនជាជនជាតិស៊ែប៊ី។ តំបន់ភាគខាងជើងដែលជាប់ព្រំដែនស៊ែប៊ីនេះ ជាកន្លែងដែលអំណាចរបស់ព្រីស្ទីណាខ្សោយបំផុត ហើយជាកន្លែងដែលវិបត្តិភាគច្រើនផ្ទុះឡើង។

ក្នុងការវាយប្រហារ Banjska ពលបាលឯកប៉ូលិសកូសូវ៉ូ លោក Afrim Bunjaku ត្រូវបានសម្លាប់ ហើយអ្នកវាយប្រហារបីនាក់ស្លាប់។ យោងតាមប៉ូលិសកូសូវ៉ូ អាវុធដែលរឹបអូសបានមានតម្លៃជាង ៥ លានអឺរ៉ូ។ លោក Milan Radoičić អនុប្រធានគណបក្ស Srpska Lista បាន «ទទួលខុសត្រូវ» ចំពោះការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី២៩ កញ្ញា ២០២៣ ដោយអះអាងថា វាកើតឡើង «ដោយអាជ្ញាធរស៊ែប៊ីមិនបានដឹង»។ ស៊ែប៊ីបានចាប់ខ្លួនលោកនៅថ្ងៃទី៣ តុលា ហើយដោះលែងនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ EU អាមេរិក និងអាល្លឺម៉ង់ បានចាត់ទុកការវាយប្រហារនេះជាអំពើភេរវកម្ម ខណៈស៊ែប៊ីប្រកាសថ្ងៃកាន់ទុក្ខជាតិសម្រាប់អ្នកវាយប្រហារដែលស្លាប់ ហើយប្រធានាធិបតី Vučić បានស្ដីបន្ទោសរដ្ឋាភិបាលកូសូវ៉ូ។ កូសូវ៉ូបានចោទប្រកាន់មនុស្ស ៤៥ នាក់ រួមទាំង Radoičić នៅថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ២០២៤ ហើយនៅថ្ងៃទី២៤ មេសា ២០២៦ ជនជាប់ចោទបីនាក់ត្រូវបានកាត់ទោស៖ ពីរនាក់ជាប់គុកអស់មួយជីវិត និងម្នាក់ ៣០ ឆ្នាំ (Wikipedia)។

ការវិភាគភាគីទាំងពីរចោទគ្នាទៅវិញទៅមក៖ ព្រីស្ទីណាថាខ្លួនគ្រាន់តែអនុវត្តអធិបតេយ្យភាព និងលុបស្ថាប័នស្របគ្នារបស់បែលក្រាដ។ បែលក្រាដ និងជនជាតិស៊ែប៊ីកូសូវ៉ូ ចាត់ទុកវិធានការទាំងនោះជាការដាក់សម្ពាធលើសហគមន៍ស៊ែប៊ី។ យោងតាម Carnegie កូសូវ៉ូបានបិទស្ថាប័នទាំងនោះដោយគ្មានការសម្របសម្រួលជាមួយបែលក្រាដ ខណៈស៊ែប៊ីមិនបានកាត់ទោសអ្នកវាយប្រហារ Banjska ទេ។

០៨ · តួអង្គភាគីនីមួយៗចង់បានអ្វី?

០៩ · អនាគតសេណារីយ៉ូ និងអ្វីត្រូវតាមដាន

• ស្ថាប័ននៅព្រីស្ទីណា៖ ការជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាលក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ ២០២៦។
• កិច្ចសន្ទនា EU៖ តើលោក Sørensen អាចរៀបចំជំនួបកម្រិតខ្ពស់រវាងមេដឹកនាំទាំងពីរបានឬទេ?
• ASM៖ តើសេចក្ដីព្រាងលក្ខន្តិកៈត្រូវបានបញ្ជូនទៅតុលាការរដ្ឋធម្មនុញ្ញកូសូវ៉ូឬទេ?
• UNMIK៖ ការជជែកនៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អំពីការកាត់បន្ថយ ឬបញ្ចប់បេសកកម្ម។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភព និងរូបភាព

1. Wikipedia — Kosovo
2. Wikipedia — Breakup of Yugoslavia
3. Wikipedia — Kosovo War
4. Wikipedia — International recognition of Kosovo
5. Wikipedia — Kosovo–Serbia relations
6. Wikipedia — Brussels Agreement (2013)
7. Wikipedia — 2023 Ohrid Agreement
8. OSW Centre for Eastern Studies — Unrest in northern Kosovo, Marta Szpala (31.05.2023)
9. Wikipedia — Banjska attack
10. Security Council Report — Kosovo Briefing, What’s In Blue (04.2026)
11. Wikipedia — 2026 Kosovan parliamentary election
12. Carnegie Endowment — Reviving Kosovo-Serbia Normalization Talks, Miloš Pavković, Fitim Gashi, Iliriana Gjoni, Dimitar Bechev (11.06.2026)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៧ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Julian Nyča (CC BY-SA 3.0) · Quinn Dombrowski (CC BY-SA 2.0) · Bestalex (CC BY-SA 4.0) · LukaP (CC BY-SA 3.0) · Nick Macdonald (CC BY-SA 3.0) · khrawlings (CC BY 2.0) · Herschel Talley, U.S. Army (Public domain)។ តារាង និងគំនូសតាង រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។