០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វី NPT សំខាន់ពេលនេះ?

អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ហៅ NPT ថាជា «គ្រឹះនៃរបបមិនរីករាលដាលអាវុធនុយក្លេអ៊ែរសកល» (UNODA)។ ប៉ុន្តែក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ គ្រឹះនេះបានរងការប៉ះទង្គិចជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ៖

• សន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញបរាជ័យ៖ ក្រោយការចរចារយៈពេលបួនសប្ដាហ៍នៅទីក្រុងញូវយ៉ក សន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញលើកទី១១ បានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២២ ឧសភា ២០២៦ ដោយគ្មានសេចក្ដីប្រកាសចុងក្រោយ។ នេះជាលើកទីបីជាប់ៗគ្នា ហើយឯកសារមតិឯកច្ឆន្ទចុងក្រោយ គឺកាលពីឆ្នាំ ២០១០ (UN News)។
• គ្មានដែនកំណត់លើឃ្លាំងអាវុធធំៗ៖ សន្ធិសញ្ញា New START រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី បានផុតកំណត់នៅថ្ងៃទី៥ កុម្ភៈ ២០២៦ ដោយមិនមានកិច្ចព្រមព្រៀងថ្មីជំនួស។
• អ៊ីរ៉ង់គំរាមដកខ្លួន៖ ក្រោយការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន សមាជិកសភាអ៊ីរ៉ង់បានដាក់សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដកខ្លួនចេញពី NPT នៅខែកញ្ញា ២០២៦។
• ឃ្លាំងអាវុធកំពុងកើន៖ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិស្តុកខុល (SIPRI) រាយការណ៍ថា ប្រទេសមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ កំពុងពង្រីក ឬធ្វើទំនើបកម្មឃ្លាំងអាវុធរបស់ខ្លួន ហើយចិនពង្រីកលឿនជាងគេ។

គ្រោះថ្នាក់ពាក់ព័ន្ធនឹងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ កំពុងកើនឡើង ដោយសារភាពជឿនលឿននៃបច្ចេកវិទ្យាអាវុធ ការដួលរលំនៃការគ្រប់គ្រងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយដែលកាន់តែខ្លាំង។— លោក Karim Haggag នាយក SIPRI ខែមិថុនា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ SIPRI Yearbook 2026

ការវិភាគNPT មិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាដែលអាចដួលរលំក្នុងមួយយប់នោះទេ។ វាគ្មានកាលបរិច្ឆេទផុតកំណត់ ហើយរដ្ឋភាគីស្ទើរតែទាំងអស់នៅតែគោរពកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។ ប៉ុន្តែសន្ធិសញ្ញាមួយអាចចុះខ្សោយបន្តិចម្ដងៗ នៅពេលដែលភាគីលែងជឿថា ភាគីម្ខាងទៀតកំពុងគោរពការសន្យារបស់ខ្លួន។ ឆ្នាំ ២០២៦ បានបង្ហាញសញ្ញានៃការបាត់បង់ទំនុកចិត្តនេះច្បាស់ជាងពេលណាៗទាំងអស់។

០២ · ប្រវត្តិកំណើតសន្ធិសញ្ញា៖ ពីការភ័យខ្លាចឆ្នាំ ១៩៦០ ដល់ការដោះដូរឆ្នាំ ១៩៦៨

ក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកធ្វើតេស្តគ្រាប់បែកបរមាណូលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ប្រទេសបួនទៀតបានដើរតាមក្នុងរយៈពេលតិចជាង ២០ ឆ្នាំ៖ សហភាពសូវៀត (១៩៤៩) ចក្រភពអង់គ្លេស (១៩៥២) បារាំង (១៩៦០) និងចិន (១៩៦៤) (Arms Control Association)។ អ្នកដឹកនាំជាច្រើនបារម្ភថា បច្ចេកវិទ្យានេះនឹងរីករាលដាលដល់ប្រទេសរាប់សិបទៀត។

ខ្ញុំមើលឃើញលទ្ធភាពដែលប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវប្រឈមនឹងពិភពលោកមួយ ដែលប្រទេស ១៥ ឬ ២០ ឬ ២៥ អាចមានអាវុធទាំងនេះ។— ប្រធានាធិបតី John F. Kennedy សន្និសីទសារព័ត៌មាន ថ្ងៃទី២១ មីនា ១៩៦៣ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ JFK Library

គំនិតនៃសន្ធិសញ្ញាមិនរីករាលដាល ត្រូវបានលើកឡើងដំបូងនៅ UN ដោយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអៀរឡង់ លោក Frank Aiken ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។ ក្រោយការចរចាជិតមួយទសវត្សរ៍ NPT ត្រូវបានបើកឱ្យចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី១ កក្កដា ១៩៦៨ ក្នុងពេលតែមួយនៅទីក្រុងឡុងដ៍ ម៉ូស្គូ និងវ៉ាស៊ីនតោន។ វាចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៥ មីនា ១៩៧០ ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលរក្សាសន្ធិសញ្ញាទាំងបី និងរដ្ឋ ៤០ ផ្សេងទៀត បានផ្ដល់សច្ចាប័ន (Wikipedia)។

ការពង្រីកជាអចិន្ត្រៃយ៍ និងសមាជិកថ្មីៗ

• អាយុកាលដំបូង ២៥ ឆ្នាំ៖ NPT ត្រូវបានរចនាឱ្យមានសុពលភាព ២៥ ឆ្នាំ។ នៅថ្ងៃទី១១ ឧសភា ១៩៩៥ សន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញ និងពន្យារ បានសម្រេចថា សន្ធិសញ្ញា «គួរតែបន្តជាធរមានដោយគ្មានកំណត់» (UNODA)។
• បារាំង និងចិន៖ រដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងពីរនេះ បានចូលរួមក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២ តែប៉ុណ្ណោះ។
• អាហ្វ្រិកខាងត្បូង៖ បានផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរមួយចំនួនតូចដោយសម្ងាត់ បន្ទាប់មករុះរើចោលទាំងអស់ ហើយចូលជាភាគី NPT ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១។
• អ៊ុយក្រែន បេឡារុស្ស និងកាហ្សាក់ស្ថាន៖ បានទទួលមរតកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរពីសហភាពសូវៀត ប៉ុន្តែបានចូលជាភាគីក្នុងនាមជារដ្ឋគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដោយទទួលបានការធានាសន្តិសុខតាមអនុស្សរណៈប៊ុយដាប៉ែស (Budapest Memorandum) ឆ្នាំ ១៩៩៤។

សព្វថ្ងៃ NPT មានរដ្ឋភាគី ១៩១ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាកិច្ចព្រមព្រៀងគ្រប់គ្រងអាវុធដែលមានសមាជិកច្រើនជាងគេបំផុតក្នុងពិភពលោក (Arms Control Association)។

០៣ · របៀបដំណើរការការដោះដូរដ៏ធំ៖ បីសសរស្ដម្ភនៃ NPT

NPT ជាសន្ធិសញ្ញាខ្លី ដែលមានតែ ១១ មាត្រា។ ខ្លឹមសាររបស់វាគឺការដោះដូរមួយ៖ ប្រទេសភាគច្រើនលះបង់សិទ្ធិមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ដើម្បីជាថ្នូរនឹងការសន្យាពីរយ៉ាង៖ ទីមួយ រដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនឹងឆ្ពោះទៅរកការរំសាយអាវុធ ហើយទីពីរ ពួកគេនឹងអាចទទួលបានបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរសម្រាប់គោលបំណងសន្តិវិធី។

គំនូសខាងលើ ជាគំនូសពន្យល់សាមញ្ញដែលរៀបចំដោយ Eksastra ដោយផ្អែកលើខ្លឹមសារមាត្រានៃសន្ធិសញ្ញា — មិនមែនជាឯកសារផ្លូវការទេ។

ការវិភាគចំណុចខ្សោយរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ NPT គឺភាពមិនស្មើគ្នារវាងកាតព្វកិច្ច។ កាតព្វកិច្ចមិនរីករាលដាល (មាត្រា II និង III) មានភាពច្បាស់លាស់ និងត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយ IAEA។ ប៉ុន្តែកាតព្វកិច្ចរំសាយអាវុធ (មាត្រា VI) គ្រាន់តែតម្រូវឱ្យ «ចរចាដោយសុច្ឆន្ទៈ» ដោយគ្មានកាលវិភាគ និងគ្មានយន្តការផ្ទៀងផ្ទាត់។ ភាពមិនស្មើគ្នានេះ ជាប្រភពនៃការខកចិត្តរបស់រដ្ឋគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ នៅរាល់សន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញ។

០៤ · តួអង្គអ្នកមាន អ្នកគ្មាន និងអ្នកនៅក្រៅ

NPT កំណត់ «រដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ» ថាជារដ្ឋដែល «បានផលិត និងបំផ្ទុះអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ឬឧបករណ៍ផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរផ្សេងទៀត មុនថ្ងៃទី១ មករា ១៩៦៧»។ និយមន័យនេះបិទទ្វារជាអចិន្ត្រៃយ៍៖ ប្រទេសណាដែលផលិតគ្រាប់បែកក្រោយកាលបរិច្ឆេទនោះ មិនអាចចូលជាភាគីក្នុងនាមជារដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានទេ។ ប្រសិនបើចង់ចូលរួម ពួកគេត្រូវរុះរើអាវុធចោលសិន ដូចអាហ្វ្រិកខាងត្បូងបានធ្វើ។

ប្រភព៖ SIPRI Yearbook 2026 · ACA។ តួលេខ SIPRI ជាការប៉ាន់ស្មាន។ ស៊ូដង់ខាងត្បូងក៏មិនទាន់ចូល NPT ដែរ ប៉ុន្តែគ្មានកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរ។

យោងតាម SIPRI ក្នុងចំណោមក្បាលគ្រាប់សរុបប្រហែល ១២ ១៨៧ មានប្រហែល ៤ ០១២ ដែលត្រូវបានដាក់ពង្រាយ។ អាមេរិក និងរុស្ស៊ីកាន់កាប់ប្រហែល ៨៦% នៃក្បាលគ្រាប់ទាំងអស់។

ការវិភាគប្រទេសទាំងបួនដែលនៅក្រៅ NPT បង្ហាញពីដែនកំណត់របស់សន្ធិសញ្ញា៖ NPT អាចរារាំងប្រទេសដែលសុខចិត្តចូលរួម ប៉ុន្តែមិនអាចបង្ខំប្រទេសដែលសម្រេចចិត្តនៅក្រៅនោះទេ។ ទោះយ៉ាងណា ចំនួនប្រទេសមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរប្រាំបួននាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅតិចជាងការព្រមានឆ្នាំ ១៩៦៣ របស់ Kennedy យ៉ាងឆ្ងាយ។

០៥ · ការផ្ទៀងផ្ទាត់IAEA៖ «ភ្នែក» របស់ NPT ដំណើរការយ៉ាងដូចម្ដេច?

NPT ខ្លួនឯងមិនមានអ្នកត្រួតពិនិត្យទេ។ មាត្រា III ផ្ទេរភារកិច្ចនេះទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងវីយែន។ គោលដៅរបស់ IAEA គឺផ្ទៀងផ្ទាត់ថា សម្ភារៈនុយក្លេអ៊ែរ ដូចជាអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម និងប្លូតូញ៉ូម មិនត្រូវបានបង្វែរពីការប្រើប្រាស់សន្តិវិធី ទៅផលិតអាវុធ។

• កិច្ចព្រមព្រៀងការពារពេញលេញ (CSA)៖ រដ្ឋគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរត្រូវប្រកាសសម្ភារៈ និងទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនទាំងអស់។ យោងតាម Arms Control Association រដ្ឋ ១៨២ មាន CSA (គិតត្រឹមខែកញ្ញា ២០២៤)។
• ពិធីសារបន្ថែម (Additional Protocol)៖ ម៉ូដែលឆ្នាំ ១៩៩៧ ផ្ដល់សិទ្ធិឱ្យ IAEA ទទួលព័ត៌មានច្រើនជាងមុន និងចូលទីតាំងដែលមិនបានប្រកាស។ វាមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់រដ្ឋ ១៤២ បូកនឹង Euratom។
• រដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ៖ រដ្ឋទាំងប្រាំមានកិច្ចព្រមព្រៀងស្ម័គ្រចិត្ត (voluntary offer) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ IAEA ត្រួតពិនិត្យតែទីតាំងស៊ីវិលមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។
• ឥណ្ឌា អ៊ីស្រាអែល និងប៉ាគីស្ថាន៖ មានកិច្ចព្រមព្រៀងសម្រាប់តែទីតាំងជាក់លាក់មួយចំនួន (item-specific) ហើយកម្មវិធីយោធារបស់ពួកគេស្ថិតនៅក្រៅការត្រួតពិនិត្យ (ACA)។

នៅលើដី អធិការ IAEA រាប់ និងវាស់សម្ភារៈនុយក្លេអ៊ែរ ពិនិត្យកំណត់ត្រា ដាក់ត្រា (seals) និងកាមេរ៉ា ហើយយកសំណាកបរិស្ថានទៅវិភាគ។ ក្នុងរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥ ដែលចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ IAEA បានទាញសេចក្ដីសន្និដ្ឋានលើការអនុវត្តវិធានការការពារសម្រាប់រដ្ឋ ១៧៩ (IAEA)។

ដែនកំណត់៖ IAEA អាចរកឃើញ តែមិនអាចបង្ខំ

IAEA មិនមានអំណាចដាក់ទណ្ឌកម្មទេ។ នៅពេលរដ្ឋមួយមិនអនុវត្តតាមកាតព្វកិច្ច ក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់ IAEA អាចបញ្ជូនបញ្ហាទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN។ ករណីអ៊ីរ៉ង់បង្ហាញដែនកំណត់នេះយ៉ាងច្បាស់៖ យោងតាម NPR ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមឆ្នាំ ២០២៥ អធិការ IAEA មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទីតាំងចម្រាញ់អ៊ុយរ៉ាញ៉ូមរបស់អ៊ីរ៉ង់ទេ ហើយដូច្នេះមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ស្ថានភាពអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមកម្រិត ៦០% ប្រហែល ៤៤០ គីឡូក្រាម ដែលអ៊ីរ៉ង់មាននៅពេលការវាយប្រហារខែមិថុនា ២០២៥ ចាប់ផ្ដើម (Al Jazeera)។ នៅថ្ងៃទី១១ មិថុនា ២០២៦ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល IAEA បានអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសំឡេងគាំទ្រ ២១ ប្រឆាំង ៣ (រុស្ស៊ី ចិន និងនីហ្សេ) និងអនុប្បវាទ ១០ (Al Jazeera)។

ការវិភាគIAEA អាចព្រមានពិភពលោកជាមុន ប៉ុន្តែការសម្រេចថាត្រូវធ្វើអ្វីបន្ទាប់ ស្ថិតនៅក្នុងដៃមហាអំណាច ដែលកំពុងបែកបាក់គ្នា។

០៦ · សន្និសីទសន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញ៖ ពីជោគជ័យ ដល់ការបរាជ័យបីលើកជាប់គ្នា

រៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្ដង រដ្ឋភាគីជួបគ្នាពិនិត្យការអនុវត្តសន្ធិសញ្ញា។ ឯកសារចុងក្រោយត្រូវការមតិឯកច្ឆន្ទ ដូច្នេះប្រទេសតែមួយក៏អាចរារាំងបាន។ សន្និសីទឆ្នាំ ១៩៧៥ ១៩៨៥ ២០០០ និង ២០១០ បានអនុម័តឯកសារចុងក្រោយដោយមតិឯកច្ឆន្ទ ប៉ុន្តែឆ្នាំ ២០០៥ បានបញ្ចប់ដោយភាពចលាចល (Wikipedia)។

ហេតុអ្វីឆ្នាំ ២០២៦ បរាជ័យ?

យោងតាម Arms Control Association សេចក្ដីព្រាងចុងក្រោយត្រូវបានកាត់បន្ថយពី ១៣ ទំព័រ មកនៅត្រឹម ៨ ទំព័រ ប៉ុន្តែនៅតែមិនអាចឯកភាពគ្នាបាន។ ចំណុចជម្លោះសំខាន់ៗមាន៖

• អ៊ីរ៉ង់៖ សហរដ្ឋអាមេរិកទទូចលើអត្ថបទថា «អ៊ីរ៉ង់មិនអាចស្វែងរក អភិវឌ្ឍ ឬទទួលបានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរណាមួយឡើយ»។ អ៊ីរ៉ង់បដិសេធ ហើយទាមទារឱ្យថ្កោលទោសការវាយប្រហារលើទីតាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ IAEA។
• អ៊ុយក្រែន៖ រុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងការលើកឡើងពីកង្វល់សុវត្ថិភាពនៅរោងចក្រហ្សាប៉ូរីហ្ស្យា។
• ការរំសាយអាវុធ៖ រដ្ឋគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ទាមទារការប្ដេជ្ញាចិត្តរឹងមាំជាងមុន ប៉ុន្តែរដ្ឋមានអាវុធទាំងប្រាំបដិសេធ។ រុស្ស៊ី និងចិនក៏ជំរុញឱ្យអាមេរិកចរចាសន្ធិសញ្ញាជំនួស New START ផងដែរ (ACA)។

គ្មាននរណាម្នាក់រារាំងមតិឯកច្ឆន្ទទេ ព្រោះខ្ញុំបានដឹងថា មិនមានមតិឯកច្ឆន្ទទេ។— លោក Do Hung Viet ប្រធានសន្និសីទ ឆ្នាំ ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Arms Control Association

ប្រធានផ្នែករំសាយអាវុធរបស់ UN លោកស្រី Izumi Nakamitsu បានរំលឹកថា ការមិនរីករាលដាល និងការរំសាយអាវុធ «គឺជាផ្នែកពីរនៃកាក់តែមួយ» ខណៈដែលអគ្គលេខាធិការ លោក António Guterres បានសម្ដែងការសោកស្ដាយ ដែលសន្និសីទមិនសម្រេចបាន «នៅពេលមានបញ្ហាប្រឈមបន្ទាន់ ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខអន្តរជាតិ» (UN News)។

០៧ · New STARTNew START ផុតកំណត់៖ គ្មានដែនកំណត់លើឃ្លាំងអាវុធធំបំផុតទាំងពីរ

New START មិនមែនជាផ្នែកនៃ NPT ទេ ប៉ុន្តែវាជាភស្តុតាងដែលមហាអំណាចទាំងពីរលើកឡើង ថាពួកគេកំពុងអនុវត្តមាត្រា VI។ សន្ធិសញ្ញានេះ ចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងប្រាក នៅថ្ងៃទី៨ មេសា ២០១០ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី៥ កុម្ភៈ ២០១១ (Wikipedia)។

• ដែនកំណត់៖ ក្បាលគ្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រដែលដាក់ពង្រាយ ១ ៥៥០ សម្រាប់ភាគីនីមួយៗ មីស៊ីល និងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកដែលដាក់ពង្រាយ ៧០០ និងឧបករណ៍បាញ់សរុប ៨០០។
• ការផ្ទៀងផ្ទាត់៖ មុនជំងឺកូវីដ-១៩ ភាគីទាំងពីរធ្វើអធិការកិច្ចនៅនឹងកន្លែងរហូតដល់ ១៨ ដងក្នុងមួយឆ្នាំ (CFR)។ នៅថ្ងៃទី២១ កុម្ភៈ ២០២៣ លោក Vladimir Putin បានប្រកាសផ្អាកការចូលរួមរបស់រុស្ស៊ី។ សន្ធិសញ្ញាដែលត្រូវបានពន្យារម្ដងក្នុងឆ្នាំ ២០២១ មិនអាចពន្យារបន្តទៀតទេ ហើយបានផុតកំណត់នៅថ្ងៃទី៥ កុម្ភៈ ២០២៦។

នៅថ្ងៃទី២២ កញ្ញា ២០២៥ លោក Putin បានស្នើឱ្យភាគីទាំងពីរបន្តគោរពដែនកំណត់ក្រៅផ្លូវការមួយឆ្នាំទៀត។ លោក Donald Trump ឆ្លើយថា អាមេរិកចង់បានសន្ធិសញ្ញា «ថ្មី ប្រសើរជាងមុន និងទំនើប» ជំនួសវិញ។ លោក Sergei Lavrov ថា រុស្ស៊ីនឹងគោរពដែនកំណត់ «ដរាបណាសហរដ្ឋអាមេរិកមិនលើសពីដែនកំណត់ខាងលើ»។ ចិនវិញ ប្រកាសថា «នឹងមិនចូលរួមក្នុងការចរចារំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ នៅដំណាក់កាលនេះទេ» (ACA)។

ការវិភាគសម្រាប់រដ្ឋគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ការបញ្ចប់ New START បញ្ជាក់ការសង្ស័យថា មាត្រា VI ត្រូវបានបំភ្លេចចោល។ បើគ្មានអធិការកិច្ច ភាគីនីមួយៗត្រូវប៉ាន់ស្មានសមត្ថភាពភាគីម្ខាងទៀត ដែលងាយនាំទៅរកការប្រណាំងអាវុធ។

០៨ · មាត្រា Xអ៊ីរ៉ង់ និងច្រកចេញពីសន្ធិសញ្ញា

មាត្រា X អនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋមួយដកខ្លួន ដោយជូនដំណឹងរយៈពេលបីខែមុន ទៅកាន់រដ្ឋភាគីទាំងអស់ និងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មានតែកូរ៉េខាងជើងប៉ុណ្ណោះ ដែលបានប្រើច្រកនេះ ដោយប្រកាសដកខ្លួននៅថ្ងៃទី១០ មករា ២០០៣ ហើយក្រោយមកបានធ្វើតេស្តនុយក្លេអ៊ែរចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៦។ អ៊ីរ៉ង់ឥឡូវនេះកំពុងពិភាក្សាអំពីជម្រើសដូចគ្នា។

ការនៅក្នុង NPT មិនផ្ដល់អ្វីដល់យើងក្រៅពីការខាតបង់ឡើយ។— លោក Hossein-Ali Haji Deligani សមាជិកសភាអ៊ីរ៉ង់ ខែកញ្ញា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ PressTV

អ៊ីរ៉ង់តែងតែអះអាងថា កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួនមានគោលបំណងសន្តិវិធី។

ការវិភាគករណីអ៊ីរ៉ង់ ជាការសាកល្បងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចំពោះការដោះដូរនៃ NPT។ តាមទស្សនៈតេហេរ៉ង់ ការទទួលអធិការកិច្ច មិនបានការពារទីតាំងរបស់ខ្លួនពីការវាយប្រហារទេ។ តាមទស្សនៈលោកខាងលិច ការដកខ្លួនក្រោយពីប្រមូលអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមកម្រិតខ្ពស់ នឹងក្លាយជាគំរូដ៏គ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចជំរុញប្រទេសផ្សេងក្នុងតំបន់ឱ្យពិចារណាជម្រើសរបស់ខ្លួនឡើងវិញ។ សូមអានបន្ថែម៖ ច្រកសមុទ្រហ័រមូស៖ ហេតុអ្វីរង្គោះពិភពលោក។

០៩ · វាយតម្លៃចំណុចខ្លាំង ចំណុចខ្សោយ និងសេណារីយ៉ូ

• សភាអ៊ីរ៉ង់៖ តើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដកខ្លួន នឹងត្រូវដាក់ឱ្យបោះឆ្នោតដែរឬទេ?
• អាមេរិក–រុស្ស៊ី៖ តើការចរចាសន្ធិសញ្ញា «ទំនើប» នឹងចាប់ផ្ដើមដែរឬទេ ហើយចិនចូលរួមដែរឬទេ?
• IAEA៖ តើអធិការត្រឡប់ទៅទីតាំងចម្រាញ់របស់អ៊ីរ៉ង់វិញនៅពេលណា?

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. UNODA — Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT)
2. United Nations — 2026 NPT Review Conference (27.04–22.05.2026)
3. UN News — Review of landmark nuclear treaty breaks up without consensus (05.2026)
4. Arms Control Association — 2026 NPT Review Conference Stymied by Disputes (06.2026)
5. Arms Control Association — Russia Blocks NPT Conference Consensus Over Ukraine (09.2022)
6. Arms Control Association — New START Expires As U.S. Urges ‘Modernized’ Treaty (03.2026)
7. Council on Foreign Relations — Nukes Without Limits? A New Era After the End of New START (2026)
8. SIPRI — SIPRI Yearbook 2026 Summary (06.2026)
9. Arms Control Association — IAEA Safeguards Agreements at a Glance (11.2024)
10. Al Jazeera — UN watchdog demands Iran provide information on nuclear stockpile (11.06.2026)
11. Al Jazeera — As war rages, Iranian politicians push for exit from nuclear weapons treaty (28.03.2026)
12. JFK Library — News Conference 52 (21.03.1963)

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៧ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ Jakub Hałun (CC BY 4.0) · Anefo (CC0) · U.S. Department of Defense (Public domain) · IAEA Imagebank (CC BY 2.0) · Patrick Gruban (CC BY-SA 2.0) · White House Photographic Office (Public domain) · Kremlin.ru (CC BY 4.0)។ តារាង គំនូស និងគំនូសតាង រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។