០១ · ហេតុអ្វីពេលនេះហេតុអ្វីដំណោះស្រាយពីររដ្ឋត្រឡប់មកជាប្រធានបទធំវិញ?

នៅថ្ងៃទី២២ កញ្ញា ២០២៦ ក្នុងសប្ដាហ៍កិច្ចប្រជុំកំពូលនៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ប្រទេសកាណាដា បារាំង អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងចក្រភពអង់គ្លេស បានរៀបចំកិច្ចប្រជុំកម្រិតខ្ពស់មួយស្ដីពីដំណោះស្រាយពីររដ្ឋ។ អគ្គលេខាធិការ UN លោក António Guterres បានព្រមានថា «ពេលវេលាកំពុងអស់» ហើយថា «គ្មានជម្រើសផ្សេងទេ» (UN News)។ ការព្រមាននេះកើតឡើង ខណៈដែលកត្តាជាច្រើនកំពុងផ្លាស់ទីក្នុងពេលតែមួយ៖

• រលកទទួលស្គាល់៖ នៅខែកញ្ញា ២០២៥ ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង កាណាដា អូស្ត្រាលី ព័រទុយហ្គាល់ និងប្រទេសផ្សេងទៀត បានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ យោងតាម Al Jazeera រដ្ឋជាសមាជិក UN ចំនួន ១៥៧ ក្នុងចំណោម ១៩៣ ទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីន។
• គម្រោង E1៖ នៅខែសីហា ២០២៦ អ៊ីស្រាអែលបានបើកការដេញថ្លៃសាងសង់លំនៅដ្ឋាន ១ ២៣៤ ខ្នង ក្នុងគម្រោងតំបន់តាំងទីលំនៅ E1 ភាគខាងកើតក្រុងយេរូសាឡិម។ លោក Guterres ថា គម្រោងនេះនឹងក្លាយជា «ការវាយប្រហារប្រល័យជីវិត» ទៅលើលទ្ធភាពនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលមានទឹកដីជាប់គ្នា។
• ហ្គាហ្សាក្រោយបទឈប់បាញ់៖ បទឈប់បាញ់ខែតុលា ២០២៥ និងសេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ២៨០៣ បានបង្កើត «ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព» (Board of Peace) ដែលដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Donald Trump។ សេចក្ដីសម្រេចនោះនិយាយពី «ផ្លូវដែលគួរឱ្យជឿជាក់» ឆ្ពោះទៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែភ្ជាប់នឹងលក្ខខណ្ឌ។
• ការបោះឆ្នោតពីរ៖ អ៊ីស្រាអែលកំណត់បោះឆ្នោតសភានៅថ្ងៃទី២៧ តុលា ២០២៦។ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគ្រោងបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិនៅថ្ងៃទី២៨ វិច្ឆិកា ២០២៦ ជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ យោងតាមវិទ្យាស្ថាន Doha Institute។

លក្ខខណ្ឌសម្រាប់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលឯករាជ្យ ប្រជាធិបតេយ្យ មានទឹកដីជាប់គ្នា មានលទ្ធភាពរស់រានបាន និងមានអធិបតេយ្យភាព កំពុងត្រូវបានលុបបំបាត់ជាប្រព័ន្ធ។— លោក António Guterres អគ្គលេខាធិការ UN ថ្ងៃទី២២ កញ្ញា ២០២៦ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ UN News

ព័ត៌មានដែលអាស្រ័យលើពេលវេលាក្នុងអត្ថបទនេះ ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ត្រឹមចុងខែកញ្ញា ២០២៦។ លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនៅអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន អាចផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពដែលបានពិពណ៌នានៅទីនេះ។

ការវិភាគដំណោះស្រាយពីររដ្ឋ កំពុងឈរនៅចំណុចផ្ទុយគ្នាមួយ។ នៅលើឆាកការទូត វាមានការគាំទ្រខ្លាំងជាងពេលណាទាំងអស់៖ មហាអំណាចអឺរ៉ុប និងប្រទេសអារ៉ាប់សំខាន់ៗ និយាយដោយសំឡេងតែមួយ។ ប៉ុន្តែនៅលើដី លក្ខខណ្ឌដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនអាចកើតមាន កាន់តែតិចទៅៗ។ ដើម្បីយល់ពីហេតុផល យើងត្រូវត្រឡប់ទៅមើលប្រវត្តិ។

០២ · និយមន័យដំណោះស្រាយពីររដ្ឋជាអ្វី?

ដំណោះស្រាយពីររដ្ឋ (two-state solution) គឺជាគំនិតដោះស្រាយជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន ដោយបង្កើតរដ្ឋពីរ នៅលើទឹកដីនៃអាណត្តិប៉ាឡេស្ទីន (Mandatory Palestine) របស់ចក្រភពអង់គ្លេសពីមុន (Wikipedia)។ រដ្ឋមួយគឺអ៊ីស្រាអែល ដែលមានស្រាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៨។ រដ្ឋមួយទៀតគឺប៉ាឡេស្ទីន ដែលភាគច្រើនគេគិតថា នឹងមានតំបន់ហ្វេសប៊ែង (West Bank) រួមទាំងយេរូសាឡិមខាងកើត និងតំបន់ហ្គាហ្សា (Gaza Strip)។

ទំហំទឹកដីមិនធំទេ។ យោងតាម Wikipedia ហ្វេសប៊ែង (រួមទាំងយេរូសាឡិមខាងកើត) និងហ្គាហ្សា មានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៦ ០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ អ្នកចរចាប៉ាឡេស្ទីនតែងលើកឡើងថា ទឹកដីនេះស្មើនឹងប្រហែល ២២% នៃប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាការសម្របសម្រួលធំរួចទៅហើយ។

ដើម្បីឱ្យដំណោះស្រាយនេះកើតឡើង ភាគីទាំងពីរត្រូវយល់ព្រមលើ «បញ្ហាស្ថានភាពចុងក្រោយ» (final status issues) ដែលកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានពន្យារទុក៖

• ព្រំដែន៖ តើត្រូវប្រើខ្សែបន្ទាត់ថ្ងៃទី៤ មិថុនា ១៩៦៧ ជាមូលដ្ឋាន ជាមួយការដោះដូរដីដែរឬទេ?
• យេរូសាឡិម៖ ភាគីទាំងពីរចង់បានក្រុងនេះជារាជធានី ហើយទីកន្លែងពិសិដ្ឋក្នុងក្រុងចាស់ ជាចំណុចរសើបបំផុត។
• ជនភៀសខ្លួន៖ តើកូនចៅរបស់ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ ១៩៤៨ មានសិទ្ធិត្រឡប់ទៅវិញកម្រិតណា?
• តំបន់តាំងទីលំនៅ៖ តើអ្នកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែលរាប់សែននាក់នៅហ្វេសប៊ែង នឹងត្រូវធ្វើយ៉ាងណា?
• សន្តិសុខ៖ អ៊ីស្រាអែលចង់បានការធានាថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងមិនក្លាយជាមូលដ្ឋានវាយប្រហារ។ ប៉ាឡេស្ទីនចង់បានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ។

ការវិភាគចំណុចសំខាន់គឺ «ដំណោះស្រាយពីររដ្ឋ» មិនមែនជាផែនទីតែមួយទេ។ វាជាក្របខ័ណ្ឌទូទៅ ដែលមនុស្សផ្សេងៗគ្នាបកស្រាយខុសគ្នា៖ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលមានអធិបតេយ្យភាពពេញលេញ ឬ «រដ្ឋ» ដែលមានកងទ័ពមានកំណត់ និងការត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខដោយអ៊ីស្រាអែល។ ភាពមិនច្បាស់លាស់នេះ ជួយឱ្យមានការគាំទ្រទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែក៏លាក់ការខ្វែងគំនិតយ៉ាងជ្រៅផងដែរ។

០៣ · ១៩៣៧–១៩៦៧ពីផែនការបែងចែកឆ្នាំ ១៩៤៧ ដល់សង្គ្រាមឆ្នាំ ១៩៦៧

គំនិតបែងចែកទឹកដីមិនមែនថ្មីទេ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧ គណៈកម្មការ Peel របស់អង់គ្លេស បានស្នើជាលើកដំបូងឱ្យបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ និងរដ្ឋអារ៉ាប់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ មេដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធ ខណៈមេដឹកនាំជ្វីហ្វភាគច្រើនទទួលយក (Wikipedia)។

សេចក្ដីសម្រេច ១៨១ (២៩ វិច្ឆិកា ១៩៤៧)

ដប់ឆ្នាំក្រោយមក មហាសន្និបាត UN បានអនុម័តផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន ដោយសំឡេងគាំទ្រ ៣៣ ប្រឆាំង ១៣ អនុបវាទ ១០ និងអវត្តមាន ១។ ផែនការនេះបែងចែកទឹកដីជាបីផ្នែក (Wikipedia)៖

ប្រភព៖ Wikipedia «United Nations Partition Plan for Palestine» ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យប្រជាជនឆ្នាំ ១៩៤៥។ យេរូសាឡិមត្រូវបានគ្រោងដាក់ក្រោម «របបអន្តរជាតិពិសេស» (corpus separatum)។

ទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ (Jewish Agency) បានទទួលយកផែនការនេះ ទោះបីមានការកក់ទុកខ្លះក៏ដោយ។ គណៈកម្មាធិការអារ៉ាប់ជាន់ខ្ពស់ សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ និងរដ្ឋអារ៉ាប់ បានបដិសេធ។ ភាគីអារ៉ាប់មើលឃើញថា ផែនការនេះផ្ដល់ដីជាងពាក់កណ្ដាលដល់ជនជាតិភាគតិច ខណៈភាគីជ្វីហ្វមើលឃើញថា វាជាឱកាសប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីមានរដ្ឋ។ ផែនការនេះមិនដែលត្រូវបានអនុវត្តទេ ព្រោះសង្គ្រាមស៊ីវិលបានផ្ទុះឡើងភ្លាម។

ឆ្នាំ ១៩៤៨៖ រដ្ឋមួយកើត រដ្ឋមួយទៀតមិនកើត

អាណត្តិអង់គ្លេសបានបញ្ចប់នៅពាក់កណ្ដាលអធ្រាត្រថ្ងៃទី១៤ ឧសភា ១៩៤៨ ហើយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានប្រកាសបង្កើត។ រដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងបានចូលធ្វើសង្គ្រាម។ យោងតាម Wikipedia សង្គ្រាមនោះបានធ្វើឱ្យជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនប្រហែល ៧១១ ០០០ នាក់ រត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីទឹកដីដែលក្លាយជាអ៊ីស្រាអែល។ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា «Nakba» (មហន្តរាយ) ចំណែកជនជាតិអ៊ីស្រាអែលហៅវាថា សង្គ្រាមឯករាជ្យ។ ក្រោយបទឈប់បាញ់ឆ្នាំ ១៩៤៩ ហ្វេសប៊ែង និងយេរូសាឡិមខាងកើតស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហ្ស៊កដានី ហើយហ្គាហ្សាស្ថិតក្រោមអេហ្ស៊ីប។ ខ្សែបន្ទាត់បទឈប់បាញ់នោះ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា «ខ្សែបៃតង» (Green Line)។

ឆ្នាំ ១៩៦៧៖ សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ និងសេចក្ដីសម្រេច ២៤២

ក្នុងសង្គ្រាមថ្ងៃទី៥–១០ មិថុនា ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបានដណ្ដើមយកហ្វេសប៊ែង យេរូសាឡិមខាងកើត និងហ្គាហ្សា ព្រមទាំងទឹកដីផ្សេងទៀត។ នៅថ្ងៃទី២២ វិច្ឆិកា ១៩៦៧ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN បានអនុម័តជាឯកច្ឆ័ននូវសេចក្ដីសម្រេច ២៤២ (Wikipedia)។ សេចក្ដីសម្រេចនេះ៖

• សង្កត់ធ្ងន់លើ «ការមិនអាចទទួលយកបាននូវការដណ្ដើមយកទឹកដីដោយសង្គ្រាម»។
• អំពាវនាវឱ្យ «កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលដកថយពីទឹកដីដែលបានកាន់កាប់» ក្នុងសង្គ្រាមនោះ។
• ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់រដ្ឋនីមួយៗក្នុងការរស់នៅ «ក្នុងព្រំដែនដែលមានសុវត្ថិភាព និងត្រូវបានទទួលស្គាល់»។

ពាក្យពេចន៍នេះបង្កើតការជជែកតវ៉ារាប់សិបឆ្នាំ។ អត្ថបទភាសាអង់គ្លេសនិយាយពីការដកថយពី «ទឹកដី» (territories) ដោយគ្មានពាក្យ «the» ប៉ុន្តែអត្ថបទភាសាបារាំងប្រើពាក្យ «des territoires occupés»។ ភាគីខ្លះយល់ថា អ៊ីស្រាអែលត្រូវដកថយពីទឹកដីទាំងអស់ ខណៈភាគីខ្លះទៀតយល់ថា ត្រូវដកថយតែពីផ្នែកខ្លះប៉ុណ្ណោះ។ ទោះយ៉ាងណា សេចក្ដីសម្រេច ២៤២ បានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃរូបមន្ត «ដីដូរសន្តិភាព» ហើយ «ខ្សែបន្ទាត់ឆ្នាំ ១៩៦៧» បានក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការចរចាព្រំដែន។

ការវិភាគភាគីនីមួយៗមានការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រខុសគ្នា។ អ្នកគាំទ្រអ៊ីស្រាអែលតែងលើកឡើងថា ភាគីអារ៉ាប់បានបដិសេធការបែងចែកជាច្រើនដង ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៣៧ និង ១៩៤៧។ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញលើកឡើងពីការបាត់បង់ផ្ទះសម្បែងនៅឆ្នាំ ១៩៤៨ និងការកាន់កាប់ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៦៧។ ការចងចាំទាំងពីរនេះ នៅតែជះឥទ្ធិពលលើការចរចាសព្វថ្ងៃ។

០៤ · ១៩៨៨–១៩៩៥កិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូ៖ ពេលដែលដំណោះស្រាយពីររដ្ឋហាក់ជិតសម្រេច

ចំណុចបង្វែរដំបូងកើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ នៅពេលអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (PLO) ប្រកាសឯករាជ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន នៅទីក្រុងអាល់ហ្សេ។ ប្រទេសជាង ៨០ បានទទួលស្គាល់យ៉ាងឆាប់រហ័ស (Al Jazeera)។ សេចក្ដីប្រកាសនោះត្រូវបានបកស្រាយថា ជាការទទួលស្គាល់ដោយប្រយោលនូវអ៊ីស្រាអែល។

ក្រោយការចរចាសម្ងាត់នៅន័រវេស កិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានកើតឡើង (Wikipedia)៖

តំបន់ A, B និង C

• តំបន់ A៖ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់គ្រងទាំងរដ្ឋបាលស៊ីវិល និងសន្តិសុខ (ទីក្រុងធំៗ)។
• តំបន់ B៖ ប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលស៊ីវិល ប៉ុន្តែអ៊ីស្រាអែលមានវត្តមានផ្នែកសន្តិសុខ។
• តំបន់ C៖ អ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងទាំងយោធា និងស៊ីវិល។ តំបន់នេះមានប្រហែល ៦០% នៃហ្វេសប៊ែង ហើយយោងតាម Wikipedia តិចជាង ១% នៃតំបន់ C ត្រូវបានអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលកំណត់សម្រាប់ការប្រើប្រាស់របស់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន។

ការវិភាគអូស្លូជាជំហានបណ្ដោះអាសន្ន ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត មុនពេលចរចាបញ្ហាលំបាកបំផុត ប៉ុន្តែ «បណ្ដោះអាសន្ន» បានក្លាយជា «អចិន្ត្រៃយ៍»។ Wikipedia លើកឡើងពីមូលហេតុជាច្រើន៖ អតុល្យភាពអំណាច ការពង្រីកតំបន់តាំងទីលំនៅ ការវាយប្រហាររបស់ហាម៉ាស និង Islamic Jihad និងការបរាជ័យនៅ Camp David ឆ្នាំ ២០០០ ដែលបន្តដោយ Intifada លើកទីពីរ។

០៥ · ការចរចាបញ្ហាស្នូល និងហេតុអ្វីការចរចាបរាជ័យម្ដងហើយម្ដងទៀត

ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០០ មក មានការប៉ុនប៉ងធំៗជាច្រើន ប៉ុន្តែគ្មានមួយណាឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយទេ (Wikipedia)៖

• Camp David (១១–២៥ កក្កដា ២០០០)៖ លោក Bill Clinton នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល លោក Ehud Barak និងលោក Yasser Arafat។ យោងតាម Wikipedia អ៊ីស្រាអែលស្នើបញ្ចូលប្រហែល ៨–១៣,៥% នៃហ្វេសប៊ែង និងទទួលជនភៀសខ្លួនអតិបរមា ១០០ ០០០ នាក់។ ភាគីប៉ាឡេស្ទីនបានបដិសេធ។
• គំនិតផ្ដួចផ្ដើមសន្តិភាពអារ៉ាប់ (២០០២)៖ ស្នើដោយព្រះអង្គម្ចាស់ស្នងរាជ្យសាអូឌីត Abdullah ហើយទទួលបានការគាំទ្រជាឯកច្ឆ័នពីសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់។
• Road Map (២០០៣) បន្ទាប់មកសន្និសីទ Annapolis (២០០៧)៖ នៅ Annapolis PLO អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក យល់ព្រមលើដំណោះស្រាយពីររដ្ឋជាក្របខ័ណ្ឌចរចា ប៉ុន្តែមិនសម្រេចបានកិច្ចព្រមព្រៀង។
• ការចរចាដឹកនាំដោយលោក John Kerry (២០១៣–១៤)៖ ក៏បរាជ័យដែរ។

តារាងខាងក្រោមសង្ខេបជំហររបស់ភាគីនីមួយៗលើបញ្ហាស្នូល ដូចដែលប្រភពបានពិពណ៌នា៖

ប្រភព៖ Wikipedia «2000 Camp David Summit» និង «Two-state solution»។ ជំហរទាំងនេះប្រែប្រួលតាមរដ្ឋាភិបាល និងពេលវេលា។

លោក Clinton និងមន្ត្រីអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើន បានស្ដីបន្ទោសលោក Arafat ចំពោះការបរាជ័យនៅ Camp David។ អ្នកវិភាគប៉ាឡេស្ទីន និងអ្នកវិភាគឯករាជ្យខ្លះ យល់ថា កិច្ចប្រជុំនោះត្រូវបានរៀបចំយ៉ាងប្រញាប់ (Wikipedia)។

ការវិភាគជនជាតិអ៊ីស្រាអែលជាច្រើនចងចាំថា ការផ្ដល់ជូនធំៗត្រូវបានបដិសេធ ហើយតបដោយអំពើហិង្សា។ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើនចងចាំថា ការចរចាគ្មានទីបញ្ចប់ បានផ្ដល់ពេលឱ្យតំបន់តាំងទីលំនៅពង្រីក។ ការមិនទុកចិត្តគ្នានេះ ពន្យល់ពីការធ្លាក់ចុះនៃការគាំទ្ររបស់សាធារណជន។

០៦ · ហ្វេសប៊ែងតំបន់តាំងទីលំនៅ និងគម្រោង E1

តំបន់តាំងទីលំនៅ (settlements) គឺជាសហគមន៍ស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល ដែលត្រូវបានសាងសង់លើទឹកដីដែលអ៊ីស្រាអែលដណ្ដើមបានក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧។ យោងតាម Wikipedia មានតំបន់តាំងទីលំនៅ ១៤៤ (រួមទាំង ១២ នៅយេរូសាឡិមខាងកើត) គិតត្រឹមខែមករា ២០២៣ និងទីតាំងបុគ្គល (outposts) ដែលគ្មានការអនុញ្ញាតជាង ១៩៦ (Wikipedia)។

យោងតាម Wikipedia ជនជាតិជ្វីហ្វប្រហែល ២៣០ ០០០ នាក់ទៀត រស់នៅយេរូសាឡិមខាងកើត (២០២២)។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ អ៊ីស្រាអែលបានដកតំបន់តាំងទីលំនៅ ២១ ចេញពីហ្គាហ្សា។

ជម្លោះផ្លូវច្បាប់

• សេចក្ដីសម្រេច ២៣៣៤ (២៣ ធ្នូ ២០១៦)៖ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអនុម័តដោយសំឡេង ១៤–០ ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកអនុបវាទ។ សេចក្ដីសម្រេចនេះថា តំបន់តាំងទីលំនៅ «គ្មានសុពលភាពផ្លូវច្បាប់» និងជា «ការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ» លើច្បាប់អន្តរជាតិ (Wikipedia)។ អ៊ីស្រាអែលបានបដិសេធ។
• មតិប្រឹក្សារបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ខែកក្កដា ២០២៤៖ តុលាការយល់ថា ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែលខុសច្បាប់ ហើយអ៊ីស្រាអែលមានកាតព្វកិច្ចបញ្ឈប់សកម្មភាពតាំងទីលំនៅថ្មីទាំងអស់ភ្លាមៗ។
• ជំហររបស់អ៊ីស្រាអែល៖ អ៊ីស្រាអែលអះអាងថា តំបន់តាំងទីលំនៅដែលមានការអនុញ្ញាតទាំងអស់ ស្របច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយជំទាស់ថា អនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវទីបួន មិនអនុវត្តចំពោះហ្វេសប៊ែងទេ។

ហេតុអ្វី E1 ត្រូវបានគេហៅថា «ចំណុចគ្មានផ្លូវត្រឡប់»?

E1 គឺជាផ្ទៃដីប្រហែល ១២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅភាគខាងកើតយេរូសាឡិមខាងកើត ដែលភ្ជាប់ទៅតំបន់តាំងទីលំនៅ Ma’ale Adumim ចម្ងាយប្រហែល ៧ គីឡូម៉ែត្រ។ យោងតាម Al Jazeera រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានអនុម័តគម្រោងនេះក្នុងខែសីហា ២០២៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ លោក Bezalel Smotrich ហើយបានបើកការដេញថ្លៃលំនៅដ្ឋាន ១ ២៣៤ ខ្នង (ក្នុងចំណោម ៣ ៤០០ ខ្នងដែលគ្រោងទុក) ក្នុងខែសីហា ២០២៦ (Al Jazeera)។

• ផលប៉ះពាល់ភូមិសាស្ត្រ៖ អ្នករិះគន់ថា E1 នឹងកាត់ផ្ដាច់ទំនាក់ទំនងរវាងភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូងនៃហ្វេសប៊ែង ហើយញែកយេរូសាឡិមខាងកើតចេញពីហ្វេសប៊ែង។
• ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់៖ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនប្រហែល ៣ ៧០០ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិបេឌូអ៊ីន រស់នៅក្នុងសហគមន៍ ១៨ ក្នុងតំបន់នោះ។
• ប្រតិកម្ម៖ អង់គ្លេស បារាំង អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ហូឡង់ កាណាដា និងន័រវេស បានថ្កោលទោសរួមគ្នា។

គម្រោងនេះ «កប់គំនិតនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន»។— លោក Bezalel Smotrich រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុអ៊ីស្រាអែល (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

ការវិភាគសម្ដីរបស់លោក Smotrich បង្ហាញថា សម្រាប់ផ្នែកមួយនៃរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល តំបន់តាំងទីលំនៅជាឧបករណ៍នយោបាយ ដើម្បីរារាំងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ អ្នកគាំទ្រតំបន់តាំងទីលំនៅវិញ ចាត់ទុកហ្វេសប៊ែងជាទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជាជម្រៅសន្តិសុខរបស់អ៊ីស្រាអែល។

០៧ · អភិបាលកិច្ចហ្គាហ្សា និងហ្វេសប៊ែង៖ ទឹកដីពីរ អំណាចច្រើន

ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៧ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន (PA) ដឹកនាំដោយហ្វាតាហ៍ (Fatah) គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃហ្វេសប៊ែង ហើយហាម៉ាស (Hamas) គ្រប់គ្រងហ្គាហ្សា (Wikipedia)។

ពីថ្ងៃទី៧ តុលា ដល់ «ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព»

• ៧ តុលា ២០២៣៖ ការវាយប្រហារដឹកនាំដោយហាម៉ាស បានសម្លាប់មនុស្ស ១ ១៩៥ នាក់នៅអ៊ីស្រាអែល ក្នុងនោះជនស៊ីវិលយ៉ាងតិច ៨២៨ នាក់ ហើយប្រហែល ២៥០ នាក់ត្រូវបានចាប់ជាចំណាប់ខ្មាំង (Wikipedia)។
• សង្គ្រាមហ្គាហ្សា៖ យោងតាមអគ្គលេខាធិការ UN ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០ ០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ហើយប្រជាជន ២,៣ លាននាក់រស់នៅក្នុងតង់។
• តុលា ២០២៥៖ បទឈប់បាញ់ផ្អែកលើផែនការ ២០ ចំណុចរបស់លោក Trump។ ចំណាប់ខ្មាំងចុងក្រោយត្រូវបានយកមកវិញនៅចុងខែមករា ២០២៦ (UK House of Commons Library)។
• សេចក្ដីសម្រេច ២៨០៣ (១៧.១១.២០២៥)៖ អនុម័ត ១៣–០ (ចិន និងរុស្ស៊ីអនុបវាទ) បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាព កងកម្លាំង ISF និងគណៈកម្មាធិការបច្ចេកទេសប៉ាឡេស្ទីនដែលគ្មានហាម៉ាស ឬ PA។
• ៣១ កក្កដា ២០២៦៖ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាពប្រកាសផែនការដកហូតអាវុធហាម៉ាសជាដំណាក់កាល ក្នុងរយៈពេលប៉ាន់ស្មាន ២០០–៣០០ ថ្ងៃ។ យោងតាម Al Jazeera អ៊ីស្រាអែលមិនទាន់បញ្ជាក់ជាសាធារណៈថាទទួលយកទេ។

ក្រោយកំណែទម្រង់ PA ត្រូវបានអនុវត្ត ហើយការអភិវឌ្ឍហ្គាហ្សាឡើងវិញបានរីកចម្រើន លក្ខខណ្ឌអាចនឹងមាន សម្រាប់ផ្លូវដែលគួរឱ្យជឿជាក់ឆ្ពោះទៅរដ្ឋភាពប៉ាឡេស្ទីន។— សេចក្ដីសម្រេច UN ២៨០៣ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ ASIL Insights

ប្រធាន PA លោក Mahmoud Abbas បានកែប្រែច្បាប់បោះឆ្នោតនៅខែមិថុនា ២០២៦។ យោងតាម Doha Institute ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិគ្រោងធ្វើនៅថ្ងៃទី២៨ វិច្ឆិកា ២០២៦ ហើយបេក្ខជនត្រូវទទួលស្គាល់ PLO និងកម្មវិធីនយោបាយរបស់វា ដែលហាម៉ាសបានរិះគន់។

ការវិភាគរដ្ឋមួយត្រូវការរដ្ឋាភិបាលតែមួយ ដែលគ្រប់គ្រងអាវុធ និងទឹកដីរបស់ខ្លួន។ ការដកហូតអាវុធហាម៉ាស និងការបោះឆ្នោតដែលគួរឱ្យជឿជាក់ ជាការសាកល្បងសំខាន់។

០៨ · ការទូតរលកទទួលស្គាល់ និងតួនាទីរបស់ UN

• ២០១២–២០២៤៖ ប៉ាឡេស្ទីនក្លាយជា «រដ្ឋសង្កេតការណ៍មិនមែនសមាជិក» នៅថ្ងៃទី២៩ វិច្ឆិកា ២០១២ (១៣៨–៩–៤១)។ នៅថ្ងៃទី១៨ មេសា ២០២៤ សហរដ្ឋអាមេរិកប្រើវេតូប្រឆាំងសមាជិកភាពពេញលេញ ទោះក្រុមប្រឹក្សាបោះឆ្នោត ១២–១ ក៏ដោយ (Wikipedia)។
• ២០២៤–២០២៥៖ អៀរឡង់ ន័រវេស និងអេស្ប៉ាញ ទទួលស្គាល់នៅថ្ងៃទី២៨ ឧសភា ២០២៤។ នៅថ្ងៃទី២១–២៣ កញ្ញា ២០២៥ កាណាដា អូស្ត្រាលី អង់គ្លេស ព័រទុយហ្គាល់ បារាំង ម៉ូណាកូ លុចសំបួ ម៉ាល់តា អង់ដូរ៉ា និងសាន់ម៉ារីណូ ធ្វើតាម ហើយបែលហ្ស៊ិកប្រកាសដោយភ្ជាប់លក្ខខណ្ឌ។

នៅថ្ងៃទី១២ កញ្ញា ២០២៥ មហាសន្និបាតបានគាំទ្រ «សេចក្ដីប្រកាសញូវយ៉ក» របស់បារាំង និងសាអូឌីត ដោយសំឡេង ១៤២–១០–១២ (UN News)។ វាអំពាវនាវឱ្យមានបទឈប់បាញ់ ការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំង ការដកហូតអាវុធហាម៉ាស និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបោះឆ្នោតប្រឆាំង។

យើងកំពុងធ្វើសកម្មភាព ដើម្បីរក្សាលទ្ធភាពនៃសន្តិភាព និងដំណោះស្រាយពីររដ្ឋឱ្យនៅរស់។— នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស លោក Keir Starmer កញ្ញា ២០២៥ (ប្រែសម្រួល) · ប្រភព៖ Al Jazeera

លោក Benjamin Netanyahu ថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន «នឹងមិនកើតឡើងទេ» ហើយហៅការទទួលស្គាល់ថា «រង្វាន់» សម្រាប់ហាម៉ាស។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអ៊ីស្រាអែល លោក Danny Danon ថា សេចក្ដីប្រកាសញូវយ៉ក «មិនត្រូវបានចងចាំថាជាជំហានឆ្ពោះទៅសន្តិភាពទេ»។

ការវិភាគការទទួលស្គាល់ផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពការទូត ប៉ុន្តែមិនផ្លាស់ប្ដូរការគ្រប់គ្រងលើដីទេ។

០៩ · អ្នកពាក់ព័ន្ធអ្នកណាចង់បានអ្វី និងសេណារីយ៉ូខាងមុខ

ប្រភព៖ Wikipedia «Two-state solution» · Arab Center Washington DC · UN News។

មតិសាធារណៈក៏ជាឧបសគ្គ។ ក្នុងខែកក្កដា ២០២៤ ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែលត្រឹម ២១% គាំទ្រដំណោះស្រាយពីររដ្ឋ (PCPSR)។ ក្នុងខែសីហា ២០២៦ ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន ៤៤% គាំទ្រ ៥០% ប្រឆាំង ហើយ ៥៨% យល់ថា វា «លែងអនុវត្តបាន» ដោយសារតំបន់តាំងទីលំនៅ។

១០ · FAQសំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង និងរូបភាព

1. UN News — ‘Time is running out’ for Israel-Palestine two-State solution (22.09.2026)
2. UN News — General Assembly endorses New York Declaration on two-State solution (12.09.2025)
3. Al Jazeera — Why Israeli tenders for illegal E1 West Bank settlement prompted outrage (21.08.2026)
4. Al Jazeera — Which are the 150+ countries that have recognised Palestine? (23.09.2025)
5. ASIL Insights — The Security Council as Architect? Resolution 2803 and the Board of Peace
6. PCPSR — Public Opinion Poll No (97) (12.08.2026)
7. Doha Institute — Palestinian Elections Loom: Drivers, Context and Timing (05.08.2026)
8. Wikipedia — Two-state solution
9. Wikipedia — United Nations Partition Plan for Palestine
10. Wikipedia — Oslo Accords
11. Wikipedia — Israeli settlement
12. Wikipedia — International recognition of Palestine

📷 ឥណទានរូបភាព

រូបភាពទាំង ៦ ក្នុងអត្ថបទនេះ មកពី Wikimedia Commons៖ brionv (CC BY-SA 2.0) · Shmuel Spiegelman (CC BY-SA 1.0) · Vince Musi / The White House (Public domain) · Hussein Jaber for UNRWA (CC BY 4.0) · Patrick Gruban (CC BY-SA 2.0) · Jdforrester (CC BY 4.0)។ តារាង និងក្រាហ្វ រៀបចំដោយ Eksastra។ ចុចលើរូបភាពណាមួយ ដើម្បីមើលទំហំធំ។