០១អុសទឹកស្វា (Mpox) គឺជាអ្វី?

អុសទឹកស្វា ឬ «mpox» គឺជាជំងឺឆ្លងបណ្តាលមកពីវីរុសក្នុងគ្រួសារ Poxviridae ក្រុមហ្សែន Orthopoxvirus — ក្រុមហ្សែនដូចគ្នានឹងវីរុសបង្កជំងឺអុសធំ (variola/smallpox) វីរុសអុសគោ (cowpox) និងវីរុស vaccinia ដែលប្រើក្នុងវ៉ាក់សាំងបង្ការអុសធំ។ តាមរបាយការណ៍របស់ WHO វីរុសនេះមានសម្ភារជាតិសាស្ត្រ DNA ពីរខ្សែ ស្រដៀងវីរុសអុសធំ ដែលពិភពលោកបានប្រកាសលុបបំបាត់ចេញស្រុងជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ១៩៨០។ វីរុសនេះត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងឆ្នាំ១៩៥៨ ក្នុងចំណោមស្វាដែលចិញ្ចឹមសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសដាណឺម៉ាក — ជាហេតុផលនៃឈ្មោះដើម «monkeypox» ថ្វីត្បិតស្វាមិនមែនជាស្តុកជីវសាស្ត្រធម្មជាតិចម្បងរបស់វីរុសនេះនោះទេ (សង្ស័យថាកណ្តុរព្រៃអាហ្រ្វិកកណ្តាលទំនងជាប្រហែលជាងស្វា)។ ករណីមនុស្សដំបូងបំផុតត្រូវបានកត់ត្រាឆ្នាំ១៩៧០ លើកុមារប្រុសអាយុ៩ខែម្នាក់នៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC)។ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងអំឡុងពេលការផ្ទុះជំងឺសកល WHO បានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការពី «monkeypox» មក «mpox» ដោយលើកឡើងពីកង្វល់ស្តីពីភាពរើសអើង និងការចាប់អារម្មណ៍ន័យអវិជ្ជមានភ្ជាប់ជាមួយឈ្មោះចាស់ក្នុងអំឡុងពេលការរាយការណ៍ព័ត៌មានឆ្នាំ២០២២។

ការឆ្លងកើតឡើងតាមរយៈការប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធជាមួយមនុស្ស ឬសត្វឆ្លងជំងឺ៖ ស្បែកនឹងស្បែក មុតដំបៅ សំណក់ផ្លូវដង្ហើមចម្ងាយជិត សម្ភារៈកខ្វក់ ការខាំពីសត្វ ព្រមទាំងពីម្តាយទៅកូន។ រោគសញ្ញាទូទៅរួមមានកន្ទួល គ្រុនក្តៅ ឈឺក្បាល ឈឺសាច់ដុំ និងក្រពេញទឹកភ្នែកហើម ដែលអាចនៅតែពីរទៅបួនសប្តាហ៍ ជាធម្មតាបាត់ដោយខ្លួនឯង (self-limiting)។ ក្រុមងាយរងគ្រោះខ្ពស់ជាងគេចំពោះផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ឬមរណភាព រួមមានកុមារតូច ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងអ្នកមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ (ដូចជាអ្នកមានមេរោគអេដស៍មិនបានគ្រប់គ្រង)។

០២ក្រុមហ្សែនពីរ៖ I ធ្ងន់ធ្ងរជាង II

អុសទឹកស្វាបែងចែកជាពីរក្រុមហ្សែនហ្សែនិច (clade) ចម្បង។ ដើមឡើយហៅតាមភូមិសាស្ត្រថា «ក្រុមហ្សែនអាងទន្លេកុងហ្គោ» និង «ក្រុមហ្សែនអាហ្រ្វិកខាងលិច» ប៉ុន្តែឆ្នាំ២០២២ គណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្ររបស់ WHO បានផ្លាស់ប្តូរមកជាឈ្មោះលេខរ៉ូម៉ាំង — ក្រុមហ្សែន I និង ក្រុមហ្សែន II — ជៀសវាងការភ្ជាប់ន័យអវិជ្ជមានទៅនឹងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ដូចហេតុផលប្តូរឈ្មោះជំងឺដែរ។ ក្រុមហ្សែន I ចែកជាបន្តទៀតជា Ia (ប្រភេទចាស់ ដែលឆ្លងផ្ទាល់ពីសត្វទៅមនុស្សញឹកញាប់ជាង) និង Ib (ប្រភេទថ្មីជាងគេ រកឃើញឆ្នាំ២០២៣ នៅខេត្ត South Kivu ភាគខាងកើត DRC ដែលឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សតគ្នាជាប់ជាប់តាមរយៈបណ្តាញទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ រួមទាំងអ្នកលក់សេវាកម្មផ្លូវភេទ)។ ក្រុមហ្សែន II ក៏ចែកជា IIa និង IIb ដោយ IIb ជាមូលហេតុនៃការផ្ទុះជំងឺពាសពេញពិភពលោកឆ្នាំ២០២២។

ភាពខុសគ្នាសំខាន់រវាងក្រុមហ្សែនទាំងពីរគឺកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ។ ការសិក្សា និងរបាយការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រតែងលើកឡើងថាក្រុមហ្សែន I មានអត្រាមរណភាពករណី (case fatality ratio) ខ្ពស់ជាងក្រុមហ្សែន II គួរឲ្យកត់សម្គាល់ — ក្នុងបរិបទថែទាំសុខភាពមានកម្រិត ការសិក្សាចាស់ៗខ្លះកត់ត្រាអត្រាដល់ប្រមាណ១០%។ ក្រុមហ្សែន II វិញ ជាទូទៅមានអត្រាមរណភាពក្រោម១%។ ប៉ុន្តែទិន្នន័យថ្មីៗពី DRC ដែល WHO ចេញផ្សាយឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថាអត្រាមរណភាពក្នុងខេត្តរស់នៅជាប់ជាប្រចាំរបស់ក្រុមហ្សែន Ib បានធ្លាក់ចុះគួរឲ្យកត់សម្គាល់ — ពីលើស៣%នៅពេលប្រកាស PHEIC ឆ្នាំ២០២៤ មកនៅត្រឹមប្រមាណ១%ត្រឹមខែសីហា ២០២៥ — ដោយភ្ជាប់ជាមួយការធ្វើតេស្តលឿន ការថែទាំគាំទ្រ និងវ៉ាក់សាំង មិនមែនភស្តុតាងថាវីរុសខ្លួនឯងស្រាលជាងមុននោះទេ។ WHO ក៏កត់សម្គាល់ថាមរណភាពពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមហ្សែន Ib «ភ្ជាប់ទៅនឹងភាពងាយរងគ្រោះដែលធ្លាប់ស្គាល់ រួមទាំងភាពខ្សោយប្រព័ន្ធភាពស៊ាំជាចម្បង» មិនមែនកម្រិតធ្ងន់ធ្ងររបស់វីរុសខ្លួនឯងទេ។

០៣ការផ្ទុះជំងឺសកលឆ្នាំ២០២២ និង PHEIC ដំបូង

ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសចក្រភពអង់គ្លេស និងប្រទេសអឺរ៉ុបមួយចំនួនចាប់ផ្តើមរាយការណ៍ចង្កោមករណីអុសទឹកស្វានៅចំណោមមនុស្សដែលគ្មានប្រវត្តិធ្វើដំណើរទៅតំបន់ដែលមានជំងឺនេះជាប្រចាំ (endemic) ជាសញ្ញាដំបូងថាការឆ្លងកំពុងកើតឡើងតាមបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមថ្មីទាំងស្រុង។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ ករណីត្រូវបានរាយការណ៍នៅជាង៥០ប្រទេស រីករាលដាលលឿនខុសពីលំនាំធ្លាប់ឃើញកន្លងមក។ ថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ អគ្គនាយក WHO លោក Tedros Adhanom Ghebreyesus បានប្រកាសអុសទឹកស្វាជា PHEIC ដំបូងបង្អស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា ដោយពេលនោះមានករណីរាយការណ៍លើសពី១៦.០០០ករណី នៅ៧៥ប្រទេស និងតំបន់ ជាមួយករណីស្លាប់៥។ ចំណុចគួរកត់សម្គាល់ខាងស្ថាប័នគឺ គណៈកម្មាធិការអាសន្ន IHR ដែលមានតួនាទីផ្តល់ដំបូន្មាន មិនអាចឯកភាពគ្នាថាតើត្រូវប្រកាស PHEIC ដែរឬទេ — Tedros ត្រូវសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង ជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលការរាយការណ៍ព័ត៌មានពេលនោះពិពណ៌នាថាមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។

តាមទិន្នន័យរាយការណ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងបង្ការជំងឺសហរដ្ឋអាមេរិក (CDC) លើករណីនៅសហរដ្ឋអាមេរិកអំឡុងខែឧសភា-កក្កដា ២០២២៖ ៩៩%នៃករណីជាបុរស ក្នុងចំណោមអ្នកមានទិន្នន័យអាកប្បកិរិយា ៩៤%រាយការណ៍ថាមានទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ ឬប៉ះពាល់ជិតស្និទ្ធជាមួយបុរសក្នុងរយៈពេល៣សប្តាហ៍មុនចាប់ផ្តើមរោគសញ្ញា អាយុមេដ្យង៣៥ឆ្នាំ និង៤១%មានផ្ទុកមេរោគអេដស៍រួមផង។ CDC កត់សម្គាល់ថាទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការឆ្លងរាលដាលក្នុងបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គមជាក់លាក់ណាមួយ មិនមែនប្រភេទហានិភ័យពីកំណើតរបស់ក្រុមណាមួយឡើយ ដោយសរសេរផ្ទាល់ថា៖ «កិច្ចខិតខំសុខភាពសាធារណៈគួរផ្តល់អាទិភាពដល់ក្រុមបុរសដែលរួមភេទជាមួយបុរស ដែលកំពុងរងផលប៉ះពាល់មិនស្មើគ្នាបច្ចុប្បន្ន សម្រាប់ការការពារ និងការធ្វើតេស្ត ដោះស្រាយសមភាព និងកាត់បន្ថយភាពរើសអើង ខណៈនៅតែប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការឆ្លងក្នុងប្រជាជនផ្សេងទៀត»។ CDC ក៏បញ្ជាក់ថាគ្លីនិកគួរធ្វើតេស្តលើ«អ្នកជំងឺគ្រប់រូប»ដែលមានកន្ទួលស្របគ្នា ដោយមិនគិតពីអត្តសញ្ញាណណាមួយ។

០៤ការបញ្ចប់ PHEIC ២០២២

ថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ស្ទើរតែ១០ខែក្រោយការប្រកាស WHO បានប្រកាសបញ្ចប់ PHEIC ដំបូងនេះ។ សេចក្តីប្រកាសរបស់ WHO លើកឡើងពី «ការធ្លាក់ចុះគួរឲ្យកត់សម្គាល់នៃចំនួនករណីរាយការណ៍ធៀបនឹងរយៈពេលមុន» ដោយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ឬលក្ខណៈគ្លីនិករបស់ជំងឺឡើយ។ ការធ្លាក់ចុះនេះជាលទ្ធផលនៃការចាក់វ៉ាក់សាំងលឿននៅប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ (សូមមើលផ្នែក G) និងការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាក្នុងសហគមន៍រងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង។ WHO ជំរុញឲ្យរដ្ឋភាគីបញ្ចូលការត្រួតពិនិត្យអុសទឹកស្វាទៅក្នុងកម្មវិធីជាតិដែលមានស្រាប់ រួមទាំងកម្មវិធីអេដស៍ ជាជាងចាត់ទុកជាវិបត្តិដាច់ដោយឡែក។

ប៉ុន្តែខណៈការចាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិថយចុះក្រោយការបញ្ចប់ PHEIC ការឆ្លងក្រុមហ្សែន I នៅតែបន្តកើតឡើងស្ងាត់ៗនៅ DRC។ ខេត្ត South Kivu ចាប់ផ្តើមរាយការណ៍ចង្កោមករណីថ្មីចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២២ ដែលក្រោយមកបញ្ជាក់ថាជាក្រុមហ្សែនហ្សែនិចថ្មីមួយ — ក្រុមហ្សែន Ib — ព្រឹត្តិការណ៍ដែលនឹងនាំទៅដល់ PHEIC ទីពីរ គ្រាន់តែពីរឆ្នាំក្រោយ (សូមមើលផ្នែក E)។

០៥ការលេចឡើងក្រុមហ្សែន Ib និង PHEIC ២០២៤

ចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២៣ ខេត្ត South Kivu ភាគខាងកើត DRC ចាប់ផ្តើមកត់ត្រាចង្កោមករណីអុសទឹកស្វាថ្មីមួយប្រភេទដែលមានលក្ខណៈផ្សេងពីលំនាំធ្លាប់ឃើញ — ក្រុមហ្សែន Ib ដែលឆ្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សតគ្នាជាប់ជាប់តាមរយៈបណ្តាញទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទ រួមទាំងអ្នកលក់សេវាកម្មផ្លូវភេទ ជាជាងឆ្លងផ្ទាល់ពីសត្វទៅមនុស្សដូចលំនាំក្រុមហ្សែន Ia ធម្មតា។ ខុសពីការផ្ទុះជំងឺឆ្នាំ២០២២ ការឆ្លងលើកនេះប៉ះពាល់សមាមាត្រកុមារខ្ពស់ជាងគេ ដោយសារការឆ្លងក្នុងគ្រួសារ និងសហគមន៍តាមផ្លូវជួញដូរ និងអណ្តូងរ៉ែ។ ដល់ខែសីហា ២០២៤ ប្រទេសជិតខាង DRC ចំនួន៤ដែលមិនធ្លាប់រាយការណ៍អុសទឹកស្វាពីមុនមក — ប៊ូរុនឌី កេនយ៉ា រវ៉ាន់ដា និងអូហ្គង់ដា — បានចាប់ផ្តើមរាយការណ៍ករណីក្រុមហ្សែន Ib បញ្ជាក់ដោយមន្ទីរពិសោធន៍ជាង១០០ករណីក្នុងរយៈពេលមួយខែប៉ុណ្ណោះ។

ស្ថានភាពនេះនាំទៅដល់ការសម្រេចចិត្តស្ថាប័នពីរដងក្នុងរយៈពេលថ្ងៃជិតគ្នា។ ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ២០២៤ មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងបង្ការជំងឺទ្វីបអាហ្រ្វិក (Africa CDC) បានប្រកាសអុសទឹកស្វាជា «ភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈនៃសន្តិសុខទ្វីប» (Public Health Emergency of Continental Security ឬ PHECS) — ជាលើកដំបូងបំផុតដែល Africa CDC ប្រើអំណាចនេះ ចាប់តាំងពីទទួលបានស្វ័យភាពពីសហភាពអាហ្រ្វិកឆ្នាំ២០២២។ សេចក្តីប្រកាសនោះលើកឡើងពីករណី១៧.៥៤១ និងករណីស្លាប់៥១៧ រាយការណ៍ចំណោមរដ្ឋសមាជិកសហភាពអាហ្រ្វិក១៣ប្រទេស ជាមួយអត្រាកើនឡើង១៦០%ធៀបនឹងឆ្នាំមុន។ មួយថ្ងៃក្រោយមក ថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ២០២៤ WHO ក៏បានប្រកាស PHEIC ទីពីររបស់អុសទឹកស្វា ដោយលើកឡើងពីករណីលើសពី១៥.៦០០ និងករណីស្លាប់៥៣៧ រាយការណ៍ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ (លើសពីចំនួនសរុបទាំងមូលឆ្នាំមុនរួចទៅហើយ) ព្រមទាំងករណីក្រុមហ្សែន Ib ថ្មីនៅប្រទេសជិតខាងទាំង៤។ អ្នកជា Chair គណៈកម្មាធិការអាសន្ន WHO លោក Dimie Ogoina បានព្រមានថា «វាដល់ពេលត្រូវធ្វើសកម្មភាពមុតមាំ ដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រកុំឲ្យកើតឡើងម្តងទៀត» — ដោយសំដៅដល់លំនាំរាលដាលអន្តរជាតិដូចឆ្នាំ២០២២។

០៦វ៉ាក់សាំង៖ MVA-BN (Jynneos) និង ACAM2000

ដោយសារអុសទឹកស្វា និងអុសធំស្ថិតក្នុងក្រុមហ្សែន Orthopoxvirus តែមួយ វ៉ាក់សាំងអុសធំចាស់ៗអាចផ្តល់ការការពារឆ្លងកាត់ (cross-protection) ខ្លះដល់អុសទឹកស្វាដែរ តាមការចងក្រងរបស់រដ្ឋបាលចំណីអាហារ និងឱសថសហរដ្ឋអាមេរិក (FDA)។ MVA-BN (Jynneos នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ផលិតដោយ Bavarian Nordic ដាណឺម៉ាក) ជាវ៉ាក់សាំងវីរុសរស់ប៉ុន្តែមិនបន្តពូជ (non-replicating) សុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើលើអ្នកមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ — ចាក់ពីរដូស ដកគ្នា៤សប្តាហ៍ ក្រោមស្បែក ឬចាក់ក្នុងស្រទាប់ស្បែក (intradermal — ប្រើដូសមួយភាគប្រាំ ផ្តល់ការឆ្លើយតបប្រហាក់ប្រហែលគ្នា — សន្សំដូសក្នុងបរិបទខ្វះខាតផ្គត់ផ្គង់)។ FDA ផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណដល់អាយុ១៨ឆ្នាំឡើងទៅតាំងពី២០១៩ ហើយពង្រីកដល់ក្រោម១៨ឆ្នាំចាប់ពីខែសីហា ២០២២។

ACAM2000 វិញ ជាវ៉ាក់សាំងវីរុសរស់ vaccinia ដែលបន្តពូជបាន (replicating) — ជំនាន់ចាស់ជាងគេ ចាក់តែមួយដូសតាមរយៈបច្ចេកទេសចាក់ចាំបាច់ស្បែក (percutaneous) ដោយម្ជុលពីរចុងលើដើមដៃ ដែលបន្សល់ដំបៅជាសះស្បើយក្នុងរយៈពេលប្រមាណ៦សប្តាហ៍។ ដោយសារជាវីរុសរស់ដែលបន្តពូជបាន ACAM2000 មានហានិភ័យធ្ងន់ធ្ងរជាង រួមទាំងជំងឺរលាកសាច់ដុំបេះដូង ឬស្រោមបេះដូង (myocarditis/pericarditis) ដែល CDC ប៉ាន់ស្មានប្រហែល១ក្នុងចំណោម១៧៥នាក់ដែលចាក់លើកដំបូងអាចជួបប្រទះ — ហេតុនេះមិនណែនាំសម្រាប់អ្នកមានប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ ឬស្ត្រីមានផ្ទៃពោះឡើយ។ ខែវិច្ឆិកា ២០២៤ WHO បានចេញការណែនាំបណ្តោះអាសន្នស្តីពី MVA-BN ដោយផ្តល់ជម្រើសកម្រិតដូសបែងចែក (fractional dosing) ក្នុងបរិបទផ្គត់ផ្គង់មានកម្រិត — ជាចំណុចផ្សារភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងបញ្ហាគម្លាតការផ្គត់ផ្គង់នៅផ្នែកបន្ទាប់។

០៧គម្លាតលទ្ធភាពទទួលបានវ៉ាក់សាំង ២០២២ ធៀប ២០២៤

ល្បឿននៃការចាក់វ៉ាក់សាំងឆ្លើយតបខុសគ្នាខ្លាំងរវាងព្រឹត្តិការណ៍ទាំងពីរ — ជាចំណុចដែលអង្គការសុខភាពអន្តរជាតិផ្ទាល់លើកឡើងជាករណីសិក្សាសមភាព។ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់ជាច្រើន (ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក) មានស្តុកគំរូវ៉ាក់សាំង MVA-BN ស្រាប់រួចហើយសម្រាប់គោលបំណងការពារជីវសន្តិសុខ (biodefense) មុនពេលការផ្ទុះជំងឺកើតឡើងផង — ដូច្នេះអាចចែកចាយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំផលិត ឬដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិស្មុគស្មាញឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ឆ្នាំ២០២៤ Africa CDC ប៉ាន់ស្មានតម្រូវការវ៉ាក់សាំងសរុបប្រមាណ១០លានដូសដើម្បីគ្រប់គ្រងការផ្ទុះជំងឺ ប៉ុន្តែតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការ Oxfam ទ្វីបអាហ្រ្វិកមានទំនោរនឹងទទួលបានត្រឹមប្រមាណ១០%ប៉ុណ្ណោះនៃតម្រូវការនោះត្រឹមចុងឆ្នាំ២០២៤ ខណៈ Oxfam ចង្អុលបង្ហាញថា «ជាង៩៩%នៃដូសដែលមានស្រាប់ជាសាកលកំពុងស្ថិតនៅក្នុងស្តុករបស់ប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់»។

តាមការតាមដានរបស់Think Global Health ការសន្យាផ្តល់ជូនសរុបប្រមាណ១០-១៣លានដូស (សហរដ្ឋអាមេរិកសន្យាដល់១លាន ជប៉ុនសន្យា៣លានដូសប្រភេទ LC16 កាណាដា២០ម៉ឺន សហភាពអឺរ៉ុប HERA ២០ម៉ឺន និងគោលដៅបែងចែករបស់ Africa CDC ខ្លួនឯង៨៩ម៉ឺនក្នុងខែវិច្ឆិកា ២០២៤) ប៉ុន្តែចំនួនពិតប្រាកដដែលបានដឹកជញ្ជូនមកដល់យឺតជាងការសន្យាឆ្ងាយ៖ ដល់ថ្ងៃទី១ខែតុលា ២០២៤ មានតែប្រមាណ៦ម៉ឺនដូសប៉ុណ្ណោះដែលបានមកដល់ ដូសសន្យា២០ម៉ឺនរបស់កាណាដាមកដល់ DRC ជាក់ស្តែងតែថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ២០២៥ — ប្រាំមួយខែក្រោយពេលសន្យា — ហើយក្នុងចំណោមដូសសន្យា១លានរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក មានតែ៦ម៉ឺន១ពាន់ពីររយដូសប៉ុណ្ណោះដែលមកដល់ដើមឆ្នាំ២០២៥។ ដល់ដើមខែកុម្ភៈ ២០២៥ សរុបប្រមាណ៣ម៉ឺនប្រាំពាន់ទៅបួនម៉ឺនប្រាំពាន់នាក់ត្រូវបានចាក់វ៉ាក់សាំងរួមគ្នាទូទាំង DRC និងរវ៉ាន់ដា។

០៨អ្វីបានផ្លាស់ប្តូរស្ថាប័នចាប់តាំងពី២០២២

ការឆ្លើយតបនឹងអុសទឹកស្វាឆ្នាំ២០២៤ បង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរស្ថាប័នយ៉ាងសំខាន់មួយធៀបនឹងឆ្នាំ២០២២។ ឆ្នាំ២០២២ សហភាពអាហ្រ្វិកបានលើកកម្ពស់ Africa CDC ជាទីភ្នាក់ងារឯកទេសមានស្វ័យភាព ដោយផ្តល់សិទ្ធិផ្លូវច្បាប់ឯករាជ្យ រួមទាំងអំណាចប្រកាសភាពអាសន្នសុខភាពទ្វីបផ្ទាល់ខ្លួន (PHECS) ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការសម្រេចចិត្តរបស់ WHO ទៀតឡើយ។ តាមការវិភាគរបស់អ្នកសិក្សាមួយចំនួន ការប្រើប្រាស់អំណាចនេះជាលើកដំបូងសម្រាប់អុសទឹកស្វាឆ្នាំ២០២៤ គឺជានិមិត្តរូបនៃការផ្លាស់ប្តូរពី «ការពឹងផ្អែកលើ WHO» ទៅជា «ភាពជាអ្នកដឹកនាំតំបន់» — Africa CDC បានចាត់វិធានការសកម្មដោយខ្លួនឯង៖ គណៈកម្មាធិការតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍សហភាពអាហ្រ្វិកបានអនុម័តថវិកាអាសន្ន១០,៤លានដុល្លារ ហើយ«មូលនិធិជំងឺរាតត្បាតអាហ្រ្វិក»ត្រូវបានធ្វើឲ្យសកម្មចាប់ពីខែកុម្ភៈ ២០២៥។ Africa CDC និងការិយាល័យតំបន់អាហ្រ្វិករបស់ WHO ក៏បានចាប់ដៃគូគ្នាដាក់ចេញផែនការឆ្លើយតបទ្វីបរួម សម្របសម្រួលការគ្រប់គ្រងវ៉ាក់សាំង និងការត្រួតពិនិត្យ។

ខាង WHO ក៏បានកែសម្រួលការណែនាំបច្ចេកទេស — ការណែនាំបណ្តោះអាសន្នស្តីពី MVA-BN ខែវិច្ឆិកា ២០២៤ បើកផ្លូវសម្រាប់ដូសបែងចែកក្នុងបរិបទខ្វះខាតការផ្គត់ផ្គង់ (សូមមើលផ្នែក F)។ ក្រៅពីនោះ Africa CDC ក៏ចាប់ផ្តើមជំរុញផលិតវ៉ាក់សាំងក្នុងទ្វីបផ្ទាល់ ជាមេរៀនផ្ទាល់ពីគម្លាតឆ្នាំ២០២៤។

០៩ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន៖ ការប្រកាសអាសន្នទាំងពីរត្រូវបានលើកឡើង

ថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ២០២៥ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំលើកទីប្រាំរបស់គណៈកម្មាធិការអាសន្ន IHR WHO បានប្រកាសបញ្ចប់ PHEIC ទីពីរ ដោយកត់សម្គាល់ថា«ការធ្លាក់ចុះជាប់ជាប្រចាំ និងស្របគ្នា»នៃចំនួនករណីនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក។ ការវាយតម្លៃហានិភ័យបានធ្លាក់ចុះពីកម្រិត«ខ្ពស់»ខែសីហា ២០២៤ មកកម្រិត«ទាប»ខែកញ្ញា ២០២៥។ តួលេខសំខាន់ៗ៖ សរុបករណីបញ្ជាក់ជាសាកលលើសពី៣៤.០០០ករណី និងស្លាប់១៣៨នាក់ (ត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ២០២៥) ខណៈ DRC កត់ត្រាលើសពី១៥.០០០ករណី ជាមួយស្លាប់៣០នាក់ (ត្រឹមប្រហែលកណ្តាលខែសីហា) ហើយអត្រាមរណភាពករណីនៅខេត្តរស់នៅជាប់ជាប្រចាំរបស់ DRC ធ្លាក់ចុះពីលើស៣%ពេលប្រកាស PHEIC មកនៅត្រឹមប្រមាណ១,៦%ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ និង១%ត្រឹមខែសីហា។ លទ្ធភាពធ្វើតេស្តក៏ប្រសើរឡើងពី៣០%ដល់ប្រមាណ៦០%នៃករណីសង្ស័យ។ Tedros បញ្ជាក់ថា «ការលើកឡើងការប្រកាសអាសន្នមិនមានន័យថាការគំរាមកំហែងបានបញ្ចប់ទេ ក៏មិនមានន័យថាការឆ្លើយតបរបស់យើងនឹងឈប់ដែរ»។

Africa CDC វិញ បន្តរក្សា PHECS ខ្លួនឯងបន្តទៀត — ថ្ងៃមុនប្រកាសរបស់ WHO Africa CDC បានប្រកាសថាអុសទឹកស្វានៅតែជា«ភាពអាសន្នទ្វីប»បន្ត — មុននឹងចុងក្រោយប្រកាសបញ្ចប់ PHECS ខ្លួនឯងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ២០២៦ ដោយលើកឡើងពីករណីសង្ស័យធ្លាក់ចុះ៤០% ករណីបញ្ជាក់ធ្លាក់ចុះ៦០% និងអត្រាមរណភាពធ្លាក់ចុះពី២,៦%មក០,៦%ធៀបរវាងដើម និងចុងឆ្នាំ២០២៥។ អគ្គនាយក Africa CDC លោក Jean Kaseya មានប្រសាសន៍ថា«ការសម្រេចចិត្តនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពរីកចម្រើនរបស់អាហ្រ្វិកក្នុងការគ្រប់គ្រងបញ្ហាប្រឈមសុខភាពសាធារណៈស្មុគស្មាញ»។ ស្ថាប័នទាំងពីរសង្កត់ធ្ងន់ថាអុសទឹកស្វានៅមិនទាន់បាត់ពីអាហ្រ្វិកទេ — ដោយបានដាក់ចេញ «ផែនទីផ្លូវផ្លាស់ប្តូរអុសទឹកស្វា» (Mpox Transition Roadmap) ដើម្បីរក្សាការចាក់វ៉ាក់សាំង ការត្រួតពិនិត្យ និងបង្កើនល្បឿនផលិតវ៉ាក់សាំងក្នុងស្រុក។

១០អ្វីនៅតែជាកង្វល់?

ការលើកឡើងអាសន្នទាំងពីរមិនមានន័យថាបញ្ហាបានដោះស្រាយស្រុងទេ — ចំណុចដែល WHO និង Africa CDC សង្កត់ធ្ងន់ម្តងហើយម្តងទៀត។ ទីមួយ អុសទឹកស្វានៅតែជាប់ជាប្រចាំ (endemic) នៅ DRC និងតំបន់ជិតខាង មានន័យថាចង្កោមករណីថ្មីអាចកើតឡើងបានគ្រប់ពេល។ ទីពីរ ការឆ្លងឆ្លងកាត់ព្រំដែនអន្តរជាតិនៅតែបន្ត — ក្រុមហ្សែន Ib រកឃើញលើកដំបូងនៅប្រទេសថ្មីមួយចំនួននៅឆ្នាំ២០២៦ខ្លួនឯង។ ទីបី បទពិសោធន៍ក្រោយ PHEIC ២០២២ បង្ហាញថាការចាប់អារម្មណ៍ និងថវិកាអន្តរជាតិមានទំនោរធ្លាក់ចុះលឿនក្រោយអាសន្នត្រូវលើកឡើង — ហានិភ័យដដែលអាចកើតឡើងម្តងទៀត គ្រាន់តែនៅពេលការត្រួតពិនិត្យ ស្តុកវ៉ាក់សាំង និងបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិកសុខភាព សំខាន់ជាងគេ។ ក្រុមងាយរងគ្រោះខ្ពស់ — កុមារតូច និងអ្នកមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ — នៅតែប្រឈមហានិភ័យផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរខ្ពស់ជាងគេដដែល ហើយសមត្ថភាពផលិតវ៉ាក់សាំង និងឧបករណ៍វិនិច្ឆ័យក្នុងទ្វីបអាហ្រ្វិកផ្ទាល់នៅតែក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។ អ្នកជំនាញសុខភាពសាធារណៈម្នាក់បានព្រមានថា«ត្រូវការកុំឲ្យធ្វេសប្រហែសចំពោះយុទ្ធសាស្ត្រឆ្លើយតប» ថ្វីត្បិតការវាយតម្លៃហានិភ័យបច្ចុប្បន្នរបស់ WHO ស្ថិតក្នុងកម្រិត«ទាប»ក៏ដោយ។ សរុបមក ការវាយតម្លៃផ្លូវការគឺ«ទាប» មិនមែនហានិភ័យខ្ពស់ត្រូវព្រួយបារម្ភនោះទេ — ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញលើកឡើងថាការវិនិយោគស្ថាប័នជាប់ជាប្រចាំ ជាចម្លើយចំពោះវដ្តនៃការធ្វេសប្រហែស-វិបត្តិម្តងទៀត។

១១សំណួរញឹកញាប់

១២ប្រភព

1. WHO — Mpox Fact Sheet
2. WHO — សេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្រកាស PHEIC ២៣ កក្កដា ២០២២
3. WHO/PAHO — ការបញ្ចប់ PHEIC ១១ ឧសភា ២០២៣
4. WHO — ការប្រកាស PHEIC ទីពីរ ១៤ សីហា ២០២៤
5. WHO — កិច្ចប្រជុំលើកទី៥ និងការបញ្ចប់ PHEIC ៥ កញ្ញា ២០២៥
6. STAT News — WHO Ends Mpox Global Emergency
7. Health Policy Watch — WHO Ends Emergency, Africa CDC Alert Remains
8. Africa CDC — ការប្រកាស PHECS ១៣ សីហា ២០២៤
9. Africa CDC (តាមរយៈ AllAfrica) — ការបញ្ចប់ PHECS ២៣ មករា ២០២៦
10. PMC — From PHEIC to PHECs: Reclaiming Africa’s Agency
11. CDC MMWR — Epidemiologic Characteristics, US Mpox 2022
12. FDA — Key Facts About Vaccines to Prevent Mpox
13. WHO — MVA-BN Interim Guidance, ២៧ វិច្ឆិកា ២០២៤
14. Think Global Health — Mpox Vaccine Tracker
15. Oxfam America — Africa to Receive Just ១០% of Doses Needed
16. WHO — Mpox External Situation Report No. ៦៤ (២៦ មីនា ២០២៦)

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព