រូបភាព៖ Polina Tankilevitch · ប្រភព៖ Pexels · អាជ្ញាបណ្ណ៖ Pexels LicenseADC (Antibody-Drug Conjugate)៖ ថ្នាក់ព្យាបាលមហារីកកំណត់គោលដៅថ្មី ហេតុអ្វីបានជា FDA និង EMA អនុម័តជាបន្តបន្ទាប់ ហើយភស្តុតាងគ្លីនិកបង្ហាញអ្វីខ្លះ?
អង្គបដិប្រាណ-ឱសថភ្ជាប់សម្រាប់ព្យាបាលមហារីក ភស្តុតាងសាកល្បងគ្លីនិក និងប្រវត្តិអនុម័តបទបញ្ជា (Antibody-Drug Conjugates — Cancer Therapy Evidence & Regulatory Approval History)
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
អង្គបដិប្រាណ-ឱសថភ្ជាប់ (antibody-drug conjugate ហៅកាត់ថា ADC) គឺជាថ្នាក់ថ្នាំព្យាបាលមហារីកមួយ ដែលផ្សំអង្គបដិប្រាណម៉ូណូក្លូណាល់ (monoclonal antibody) ជាមួយឱសថពុលកោសិកា (cytotoxic payload) តាមរយៈតំណភ្ជាប់គីមី ដើម្បីនាំដឹកឱសថពុលទៅផ្ទាល់កោសិកាមហារីកមានប្រូតេអ៊ីនគោលដៅជាក់លាក់ — គំនិតដែលអ្នកសិក្សាជាច្រើនពណ៌នាថាស្រដៀង “កាំជ្រួចនាំផ្លូវ” ខុសពីគីមីព្យាបាលបែបប្រពៃណីដែលប៉ះពាល់កោសិកាទាំងអស់ក្នុងខ្លួន។ ចាប់ពីអនុម័តលើកដំបូងឆ្នាំ ២០០០ ដល់បច្ចុប្បន្ន ទីភ្នាក់ងារបទបញ្ជា ដូចជា FDA សហរដ្ឋអាមេរិក និង EMA អឺរ៉ុប បានអនុម័ត ADC ជាបន្តបន្ទាប់សម្រាប់មហារីកឈាម និងដុំសាច់រឹងជាច្រើនប្រភេទ។ អត្ថបទនេះតាមដានយន្តការគំនិត ភស្តុតាងសាកល្បងគ្លីនិកដែលបានបោះពុម្ព ទម្រង់ជាតិពុលដែលបានកត់ត្រា និងក្រុមហ៊ុនសកម្មក្នុងវិស័យនេះ — ក្នុងកម្រិតរបាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ-បទបញ្ជាប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាដំបូន្មានវេជ្ជសាស្ត្រផ្ទាល់ខ្លួន ឬអនុសាសន៍ថាតើអ្នកគួរប្រើ ADC សម្រាប់ស្ថានភាពសុខភាពណាមួយឡើយ។
០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ ADC គឺជាអ្វី?
ADC (antibody-drug conjugate) គឺជាឱសថព្យាបាលមហារីកមួយប្រភេទ ដែលផ្សំគ្នារវាងសមាសធាតុបីៈ អង្គបដិប្រាណម៉ូណូក្លូណាល់ដែលកំណត់គោលដៅប្រូតេអ៊ីនជាក់លាក់នៅផ្ទៃកោសិកាមហារីក តំណភ្ជាប់គីមី និងឱសថពុលកោសិកា (cytotoxic payload) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងគីមីព្យាបាលធម្មតាច្រើនដង។ តាមការពិពណ៌នារបស់ការសិក្សាបែបប្រព័ន្ធដែលបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី Journal of Hematology & Oncology (Springer Nature) គោលគំនិតស្នូលគឺឲ្យអង្គបដិប្រាណដើរតួជា “អ្នកនាំផ្លូវ” ដឹកជញ្ជូនឱសថពុលទៅផ្ទាល់កោសិកាមហារីកមានគោលដៅ ដោយកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់កោសិកាដែលមិនមែនជាគោលដៅធៀបនឹងគីមីព្យាបាលបែបប្រពៃណី — ថ្វីត្បិតតែមិនលុបបំបាត់ជាតិពុលទាំងស្រុងក៏ដោយ (សូមមើលផ្នែក G)។
ADC ដំបូងគេត្រូវបានអនុម័តដោយ FDA តាំងពីឆ្នាំ ២០០០ ប៉ុន្តែក្រុមហ៊ុនឱសថភាគច្រើនក្នុងវិស័យនេះទើបទទួលបានចំណាប់អារម្មណ៍ពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងរយៈពេលប្រហែលដប់ឆ្នាំចុងក្រោយនេះប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីការសាកល្បងគ្លីនិកបានផ្តល់ភស្តុតាងច្បាស់លាស់ជាបន្តបន្ទាប់ (ផ្នែក E-F)។ អត្ថបទនេះនឹងតាមដានទាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ-បទបញ្ជា (យន្តការ ភស្តុតាង ជាតិពុល) និងផ្នែកឧស្សាហកម្ម (ក្រុមហ៊ុន ការទិញ-ការរួមបញ្ចូល) ដោយមិនលើកតម្កើងក្រុមហ៊ុនណាមួយជាពិសេសនោះឡើយ។
| និយមន័យសង្ខេប | ឱសថព្យាបាលមហារីកផ្សំអង្គបដិប្រាណ + តំណភ្ជាប់ + ឱសថពុលកោសិកា |
| ADC ដំបូងគេ | Mylotarg (gemtuzumab ozogamicin) — FDA អនុម័តឆ្នាំ ២០០០ |
| គោលការណ៍ស្នូល | នាំដឹកឱសថពុលទៅផ្ទាល់កោសិកាមានប្រូតេអ៊ីនគោលដៅ កាត់បន្ថយ (មិនលុបបំបាត់) ការប៉ះពាល់កោសិកាមិនមែនគោលដៅ |
| វិសាលភាពអត្ថបទនេះ | យន្តការគំនិត ភស្តុតាងសាកល្បងគ្លីនិក ជាតិពុល និងក្រុមហ៊ុនសកម្ម — ក្នុងកម្រិតរបាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្របទបញ្ជា |
០២យន្តការគំនិត៖ អង្គបដិប្រាណ + តំណភ្ជាប់ + ឱសថពុល
តាមការពិពណ៌នារបស់ការសិក្សាបែបប្រព័ន្ធក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ សមាសធាតុទាំងបីរបស់ ADC ដើរតួខុសគ្នាដាច់ដោយឡែកៈ (១) អង្គបដិប្រាណម៉ូណូក្លូណាល់ជ្រើសរើសប្រូតេអ៊ីនគោលដៅដែលបង្ហាញច្រើនជាងលើផ្ទៃកោសិកាមហារីក ធៀបនឹងកោសិកាធម្មតា (ឧទាហរណ៍ HER2 CD30 Trop-2 ឬប្រូតេអ៊ីនទទួល folate) (២) តំណភ្ជាប់គីមីភ្ជាប់ឱសថពុលទៅនឹងអង្គបដិប្រាណ រហូតដល់កោសិកាគោលដៅស្រូបយក ADC ចូលទៅក្នុងខ្លួន (៣) ឱសថពុលកោសិកាដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំង ត្រូវបានបញ្ចេញនៅខាងក្នុងកោសិកាគោលដៅ បណ្តាលឲ្យកោសិកាងាប់។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាតែក្នុងកម្រិតគំនិត-របាយការណ៍ប៉ុណ្ណោះ មិនចុះលម្អិតដល់កម្រិតគីមីសំយោគ ឬបច្ចេកទេសផលិតកម្មឡើយ។
- ការចង — អង្គបដិប្រាណនៃ ADC ចងជាមួយប្រូតេអ៊ីនគោលដៅនៅផ្ទៃកោសិកាមហារីក
- ការស្រូបចូល — កោសិកាមហារីកស្រូបយកកុំផ្លិចអង្គបដិប្រាណ-ADC ចូលទៅក្នុងខ្លួន (internalization)
- ការបញ្ចេញឱសថពុល — ឱសថពុលកោសិកាត្រូវបានបញ្ចេញនៅខាងក្នុងកោសិកាគោលដៅ
- កោសិកាងាប់ — ឱសថពុលបំផ្លាញឌីអិនអេ ឬរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងកោសិកា នាំឲ្យកោសិកាមហារីកងាប់
ការសិក្សាមួយចំនួនក៏បានពិពណ៌នា “ឥទ្ធិពលអ្នកជិតខាង” (bystander effect)៖ ឱសថពុលមួយចំនួនអាចជ្រាបចេញពីកោសិកាគោលដៅ ហើយសម្លាប់កោសិកាមហារីកជិតខាងដែលមិនមានប្រូតេអ៊ីនគោលដៅដដែលនោះ — លក្ខណៈពិសេសនេះត្រូវបានពិភាក្សាថាទាំងអាចជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងដុំសាច់មិនស្មើគ្នា (heterogeneous tumors) ប៉ុន្តែក៏អាចជាមូលហេតុមួយនៃជាតិពុលមិនរំពឹងទុកផងដែរ តាមការសិក្សាដែលបានពិនិត្យឡើងវិញ។
| អង្គបដិប្រាណ | ជ្រើសរើសប្រូតេអ៊ីនគោលដៅលើផ្ទៃកោសិកាមហារីក (ឧ. HER2 CD30 Trop-2) |
| តំណភ្ជាប់ | ភ្ជាប់ឱសថពុលទៅអង្គបដិប្រាណ រហូតដល់កោសិកាស្រូបចូល |
| ឱសថពុលកោសិកា | ប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងគីមីព្យាបាលធម្មតា — ត្រូវការតំណភ្ជាប់ជាអ្នកគ្រប់គ្រងកន្លែងបញ្ចេញ |
| ឥទ្ធិពលអ្នកជិតខាង | ឱសថពុលមួយចំនួនអាចប៉ះពាល់កោសិកាជិតខាងផងដែរ — ទាំងផលវិជ្ជមាន និងអវិជ្ជមាន |
០៣ប្រវត្តិដំបូង៖ រឿង Mylotarg
Mylotarg (gemtuzumab ozogamicin) ត្រូវបានក្រុមហ៊ុន Wyeth (ក្រោយមកគ្រប់គ្រងដោយ Pfizer) ទទួលការអនុម័តលើកដំបូងពី FDA ក្នុងឆ្នាំ ២០០០ សម្រាប់ព្យាបាលអ្នកជំងឺពេញវ័យដែលមានជំងឺមហារីកឈាមស្រួចប្រភេទ myeloid (AML) កោសិកា CD33-positive ដែលកើតឡើងវិញ — ជា ADC ដំបូងគេដែលទទួលការអនុម័តលក់ក្នុងពិភពលោក តាមកំណត់ត្រា FDA។ ការអនុម័តលើកដំបូងផ្អែកលើទិន្នន័យសាកល្បងគ្លីនិកដំណាក់កាលដើម ក្រោមផ្លូវអនុម័តបណ្តោះអាសន្ន (accelerated approval) ដែលតម្រូវឲ្យមានការសាកល្បងបញ្ជាក់បន្ថែមក្រោយពេលចេញលក់។
ការសាកល្បងបញ្ជាក់ក្រោយចេញលក់ (SWOG S0106) រកឃើញថា ការបន្ថែម Mylotarg ទៅក្នុងគីមីព្យាបាលស្តង់ដារ មិនផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែម ហើយត្រូវជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងហានិភ័យស្លាប់ខ្ពស់ជាងក្នុងក្រុមអ្នកជំងឺមួយចំនួន តាមរបាយការណ៍ AACR Cancer Discovery។ លទ្ធផលនេះនាំឲ្យក្រុមហ៊ុនដកឱសថនេះចេញពីទីផ្សារដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងឆ្នាំ ២០១០ — ក្លាយជាករណីសិក្សាដ៏សំខាន់មួយអំពីហានិភ័យនៃការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នដោយផ្អែកលើទិន្នន័យមិនគ្រប់គ្រាន់។
FDA អនុម័តបណ្តោះអាសន្នសម្រាប់ AML កោសិកា CD33-positive កើតឡើងវិញ
ការសាកល្បងបញ្ជាក់ SWOG S0106 រកឃើញហានិភ័យស្លាប់ខ្ពស់ជាង គ្មានអត្ថប្រយោជន៍បន្ថែម
FDA អនុម័តឡើងវិញ ដោយកម្រិតកិតដូសទាបជាង និងកាលវិភាគខុសពីដើម ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យសាកល្បង ALFA-0701
០៤រលកអនុម័តទី២៖ Adcetris និង Kadcyla
បន្ទាប់ពីរឿង Mylotarg វិស័យ ADC ចំណាយពេលជិតមួយទសវត្សរ៍ ដើម្បីស្តារជំនឿទុកចិត្តឡើងវិញ។ FDA បានអនុម័ត Adcetris (brentuximab vedotin) របស់ក្រុមហ៊ុន Seattle Genetics (ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជា Seagen និងបច្ចុប្បន្នជាកម្មសិទ្ធិ Pfizer) ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ សម្រាប់ជំងឺមហារីកកូនកូនកញ្ចឹងកនិង lymphoma ប្រភេទ anaplastic large cell — ជា ADC ដំបូងគេដែលកំណត់គោលដៅប្រូតេអ៊ីន CD30។
ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ FDA បន្តអនុម័ត Kadcyla (trastuzumab emtansine ហៅកាត់ថា T-DM1) របស់ក្រុមហ៊ុន Genentech/Roche សម្រាប់មហារីកសុដន់រីករាលដាល HER2-positive — ជា ADC ដំបូងគេដែលផ្សំអង្គបដិប្រាណដ៏ល្បីល្បាញ trastuzumab (Herceptin) ជាមួយឱសថពុលកោសិកា។ ការអនុម័តនេះផ្អែកលើលទ្ធផលការសាកល្បង EMILIA ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តី New England Journal of Medicine (NEJM) ឆ្នាំ ២០១២ — ជាភស្តុតាងសំខាន់ដែលបញ្ជាក់ថា គំនិត ADC អាចផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងបាន នៅពេលមានការជ្រើសរើសគោលដៅ និងទិន្នន័យគ្លីនិកគ្រប់គ្រាន់។
| Adcetris (brentuximab vedotin) | Seattle Genetics/Seagen (បច្ចុប្បន្នជា Pfizer) — FDA អនុម័ត ២០១១ — គោលដៅ CD30 |
| Kadcyla (trastuzumab emtansine) | Genentech/Roche — FDA អនុម័ត ២០១៣ — ផ្អែកលើការសាកល្បង EMILIA (NEJM ២០១២) |
| អត្ថន័យសម្រាប់វិស័យ | បង្ហាញថា ADC អាចជោគជ័យបាន នៅពេលមានការជ្រើសរើសគោលដៅ និងទិន្នន័យគ្លីនិកគ្រប់គ្រាន់ |
០៥រលកអនុម័តថ្មីៗ៖ ហេតុអ្វី FDA/EMA អនុម័តជាបន្តបន្ទាប់
ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៩ តទៅ FDA និង EMA បានអនុម័ត ADC ថ្មីៗជាបន្តបន្ទាប់ ធៀបនឹងចន្លោះស្ងាត់ជិតមួយទសវត្សរ៍មុននេះ។ ការវិភាគឧស្សាហកម្មចង្អុលបង្ហាញកត្តាចម្បងបួនចំណុចសម្រាប់ការកើនឡើងនេះៈ (១) ការរកឃើញប្រូតេអ៊ីនគោលដៅថ្មីលើសពី HER2 ដូចជា Trop-2 CD22 BCMA និងប្រូតេអ៊ីនទទួល folate-alpha ពង្រីកវិសាលភាពទៅដុំសាច់រឹងផ្សេងទៀត (២) បច្ចេកទេសតំណភ្ជាប់ដែលអ្នកសិក្សារាយការណ៍ថាមានស្ថេរភាពជាងជំនាន់ដំបូង កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឱសថពុលមុនពេលដល់គោលដៅ (៣) ការកំណត់ក្រុមអ្នកជំងឺដោយសញ្ញាសម្គាល់ជីវសាស្ត្រ (biomarker) កាន់តែច្បាស់ — ដូចជាប្រភេទ “HER2-low” ថ្មី ដែលអនុញ្ញាតឲ្យការសាកល្បងបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ច្បាស់លាស់ក្នុងក្រុមអ្នកជំងឺជាក់លាក់ និង (៤) ផ្លូវអនុម័តបណ្តោះអាសន្ន (accelerated approval) របស់ FDA ដែលអនុញ្ញាតឲ្យឱសថចូលទីផ្សារលឿនជាងដោយផ្អែកលើសូចនាករជំនួស មុននឹងតម្រូវការសាកល្បងបញ្ជាក់ពេញលេញ។
Enhertu (fam-trastuzumab deruxtecan) របស់ក្រុមហ៊ុន Daiichi Sankyo និង AstraZeneca ទទួលការអនុម័តលើកដំបូងពី FDA ចុងឆ្នាំ ២០១៩ សម្រាប់មហារីកសុដន់ HER2-positive។ ថ្ងៃទី ៥ សីហា ២០២២ FDA ពង្រីកការអនុម័តទៅដល់ក្រុមអ្នកជំងឺ “HER2-low” ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង DESTINY-Breast04 — ជាការអនុម័តលើកដំបូងសម្រាប់ថ្នាក់ HER2-low ថ្មីនេះទាំងស្រុង តាមសេចក្តីប្រកាសផ្លូវការរបស់ FDA។ គណៈកម្មការអឺរ៉ុប (European Commission) បន្តអនុម័តតាមក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ តាមរបាយការណ៍ឯករាជ្យ។
Padcev (enfortumab vedotin) របស់ Seagen (បច្ចុប្បន្នជា Pfizer) និង Astellas ទទួលការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នឆ្នាំ ២០១៩ សម្រាប់មហារីកផ្លូវទឹកនោម (urothelial) រួចទទួលការអនុម័តពេញលេញឆ្នាំ ២០២១ ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង EV-301។ ខែធ្នូ ២០២៣ FDA បន្តអនុម័តរូបមន្តផ្សំជាមួយ pembrolizumab (Keytruda) ជាការព្យាបាលដំបូង ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង EV-302 តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រុមហ៊ុន Pfizer។ Trodelvy (sacituzumab govitecan) របស់ក្រុមហ៊ុន Immunomedics (បច្ចុប្បន្នជា Gilead) ទទួលការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នខែមេសា ២០២០ សម្រាប់មហារីកសុដន់ប្រភេទ triple-negative ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង ASCENT ហើយ EMA អនុម័តតាមថ្ងៃទី ២២ វិច្ឆិកា ២០២១។ Polivy (polatuzumab vedotin) របស់ Genentech/Roche ទទួលការអនុម័តពេញលេញខែមេសា ២០២៣ សម្រាប់ការព្យាបាលដំបូងនៃ lymphoma ប្រភេទ diffuse large B-cell ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង POLARIX។ Elahere (mirvetuximab soravtansine) របស់ ImmunoGen (បច្ចុប្បន្នជា AbbVie) ទទួលការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នខែវិច្ឆិកា ២០២២ សម្រាប់មហារីកអូវែរប្រភេទធន់នឹង platinum ដែលមានប្រូតេអ៊ីនទទួល folate-alpha ខ្ពស់ រួចទទួលការអនុម័តពេញលេញឆ្នាំ ២០២៤ ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង MIRASOL តាមប្លុករបស់វិទ្យាស្ថានជាតិមហារីកសហរដ្ឋអាមេរិក (NCI)។
| Enhertu (Daiichi Sankyo/AstraZeneca) | HER2-positive ២០១៩ → HER2-low ៥ សីហា ២០២២ (DESTINY-Breast04) → EU ២០២៣ |
| Padcev (Seagen/Pfizer, Astellas) | មហារីកផ្លូវទឹកនោម — បណ្តោះអាសន្ន ២០១៩ → ពេញលេញ ២០២១ (EV-301) → ផ្សំ Keytruda ២០២៣ (EV-302) |
| Trodelvy (Immunomedics/Gilead) | មហារីកសុដន់ triple-negative — FDA ២០២០ (ASCENT) → EMA ២២ វិច្ឆិកា ២០២១ |
| Polivy (Genentech/Roche) | Lymphoma DLBCL — បណ្តោះអាសន្ន ២០១៩ → ពេញលេញ ២០២៣ (POLARIX) |
| Elahere (ImmunoGen/AbbVie) | មហារីកអូវែរ FRα-positive — បណ្តោះអាសន្ន ២០២២ → ពេញលេញ ២០២៤ (MIRASOL) |
០៦ភស្តុតាងសាកល្បងគ្លីនិកដែលបានបោះពុម្ព
ការអនុម័តបណ្តោះអាសន្ន (accelerated approval) ភាគច្រើនផ្អែកលើការសាកល្បងក្រុមតែមួយ ឬសូចនាករជំនួស (ឧ. អត្រាឆ្លើយតប) មិនមែនការសាកល្បងចៃដន្យប្រៀបធៀបលទ្ធផលរស់រានឡើយ — ភាពខុសគ្នានេះសំខាន់ ព្រោះ FDA តម្រូវឲ្យមានការសាកល្បងបញ្ជាក់ជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីទទួលការអនុម័តពេញលេញ។ ការសាកល្បង DESTINY-Breast04 ជាការសាកល្បងចៃដន្យដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM រកឃើញថា Enhertu ផ្តល់រយៈពេលមិនរីករាលដាលមធ្យម ១០,១ ខែ ធៀបនឹង ៥,៤ ខែ សម្រាប់គីមីព្យាបាលស្តង់ដារ ក្នុងក្រុមអ្នកជំងឺ HR-positive តាមទិន្នន័យដែល FDA ខ្លួនឯងបានចុះផ្សាយសង្ខេប។
ការសាកល្បង EV-301 ដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM រកឃើញថា Padcev ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍លើអត្រារស់រានជីវិតរួម (overall survival) ធៀបនឹងគីមីព្យាបាល — ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការទទួលការអនុម័តពេញលេញ។ ការសាកល្បង MIRASOL ដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM ឆ្នាំ ២០២៣ រកឃើញថា Elahere ផ្តល់អត្រារស់រានជីវិតរួមមធ្យម ១៦,៥ ខែ ធៀបនឹង ១២,៨ ខែ សម្រាប់គីមីព្យាបាល ក្នុងអ្នកជំងឺមហារីកអូវែរប្រភេទ FRα-positive — ជាភស្តុតាងសំខាន់ដែលនាំឲ្យ FDA ផ្តល់ការអនុម័តពេញលេញឆ្នាំ ២០២៤។ ការសាកល្បង ASCENT ដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM ឆ្នាំ ២០២១ (NEJMoa2028485) និងការសាកល្បង POLARIX ដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM ឆ្នាំ ២០២២ ក៏បង្ហាញលទ្ធផលស្រដៀងគ្នាសម្រាប់ Trodelvy និង Polivy រៀងគ្នា។
ផ្ទុយពីនេះ Blenrep (belantamab mafodotin) របស់ក្រុមហ៊ុន GSK ជាឧទាហរណ៍ច្បាស់លាស់អំពីហានិភ័យនៃការអនុម័តបណ្តោះអាសន្ន៖ ក្រោយទទួលការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នឆ្នាំ ២០២០ សម្រាប់មហារីកខួរឆ្អឹង (multiple myeloma) ការសាកល្បងបញ្ជាក់ DREAMM-3 មិនអាចបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍លើសរយៈពេលមិនរីករាលដាល ធៀបនឹងរូបមន្តប្រៀបធៀបបានទេ — នាំឲ្យក្រុមហ៊ុនដកឱសថនេះចេញពីទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិកថ្ងៃទី ២២ វិច្ឆិកា ២០២២ តាមរបាយការណ៍របស់មូលនិធិមហារីកខួរឆ្អឹងអន្តរជាតិ (International Myeloma Foundation)។ FDA ត្រឡប់មកអនុម័តវាឡើងវិញថ្ងៃទី ២៣ តុលា ២០២៥ ជារូបមន្តផ្សំជាមួយ bortezomib ដោយផ្អែកលើការសាកល្បង DREAMM-7/DREAMM-8 ថ្មី ដែលរាយការណ៍ថាកាត់បន្ថយហានិភ័យស្លាប់ពាក់កណ្តាល ធៀបនឹងរូបមន្តស្តង់ដារបី-ឱសថ តាមរបាយការណ៍ BioPharma Dive។
- មិនមែនការពិត៖ ការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នមានន័យថាឱសថនោះមានប្រសិទ្ធភាពបញ្ជាក់ច្បាស់រួចហើយ
- ជាការពិត៖ ការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នផ្អែកលើសូចនាករជំនួសដំបូង ហើយត្រូវការការសាកល្បងបញ្ជាក់បន្ថែម ដែលពេលខ្លះបរាជ័យ (ដូចករណី Blenrep ឆ្នាំ ២០២២)
០៧ទម្រង់ជាតិពុល និងផលប៉ះពាល់
ថ្វីត្បិតតែពិពណ៌នាថា “កំណត់គោលដៅ” ក៏ដោយ ADC នៅតែជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមិនតែងតែពាក់ព័ន្ធនឹងជាលិកាដែលបង្ហាញប្រូតេអ៊ីនគោលដៅនោះទេ — ចំណុចនេះខុសពីការរំពឹងទុកសាមញ្ញអំពី “ការកំណត់គោលដៅ” តាមការសិក្សាដែលបានពិនិត្យឡើងវិញ។ ទម្រង់ជាតិពុលប្រែប្រួលទៅតាមប្រភេទឱសថពុលដែលប្រើ មិនមែនតាមប្រូតេអ៊ីនគោលដៅតែមួយមុខនោះទេ។
Enhertu មានព្រមានក្របប្រអប់ខ្មៅ (boxed warning) របស់ FDA អំពីជំងឺសួតរលាកអន្តរាល (interstitial lung disease) និង pneumonitis រួមទាំងករណីស្លាប់ ដែលបានកត់ត្រាទុកក្នុងព័ត៌មានវេជ្ជបញ្ជាដែល FDA អនុម័ត — តម្រូវឲ្យតាមដានរោគសញ្ញាផ្លូវដង្ហើមយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។ Padcev មានព្រមានក្របប្រអប់ខ្មៅអំពីប្រតិកម្មស្បែកធ្ងន់ធ្ងរ តាមព័ត៌មានវេជ្ជបញ្ជា FDA ខណៈ Elahere ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជាតិពុលភ្នែក (ដូចជាភ្នែកព្រិល ភ្នែកស្ងួត) ដែលតម្រូវឲ្យពិនិត្យភ្នែកមុន និងក្នុងអំឡុងពេលព្យាបាល តាមព័ត៌មានវេជ្ជបញ្ជាដែល FDA អនុម័ត។ ករណី Mylotarg ដើមឆ្នាំ ២០១០ (ផ្នែក C) ក៏ជាឧទាហរណ៍ដែលហានិភ័យស្លាប់ខ្ពស់ជាង ត្រូវបានរកឃើញតែក្រោយការចេញលក់ជាច្រើនឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។
| Enhertu | ព្រមានក្របប្រអប់ខ្មៅ៖ ជំងឺសួតរលាកអន្តរាល/pneumonitis រួមករណីស្លាប់ (FDA) |
| Padcev | ព្រមានក្របប្រអប់ខ្មៅ៖ ប្រតិកម្មស្បែកធ្ងន់ធ្ងរ (FDA) |
| Elahere | ជាតិពុលភ្នែក តម្រូវពិនិត្យភ្នែកមុន និងក្នុងអំឡុងព្យាបាល (FDA) |
| Mylotarg (ប្រវត្តិសាស្ត្រ) | ហានិភ័យស្លាប់ខ្ពស់ជាងក្នុងក្រុមអ្នកជំងឺមួយចំនួន — រកឃើញក្រោយចេញលក់ (SWOG S0106) |
០៨ក្រុមហ៊ុនសកម្មក្នុងវិស័យនេះ
វិស័យ ADC មានក្រុមហ៊ុនអភិវឌ្ឍន៍ធំៗជាច្រើនប្រកួតប្រជែងគ្នា ដោយនីមួយៗមានផលិតផលអនុម័តរួច និងបំពង់បង្កើតថ្មី (pipeline) ខុសៗគ្នា។ ព័ត៌មានខាងក្រោមសង្ខេបផលិតផលសំខាន់របស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗ ដោយផ្អែកលើកំណត់ត្រា FDA/EMA និងសេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ — ការអះអាងអំពីអត្ថប្រយោជន៍ ជាទស្សនៈរបស់ក្រុមហ៊ុននីមួយៗ មិនមែនការវាយតម្លៃរបស់អត្ថបទនេះទេ។
ក្រៅពីក្រុមហ៊ុនធំៗខាងលើ ក្រុមហ៊ុនតូចជាង ដូចជា ADC Therapeutics (ដែលអភិវឌ្ឍ Zynlonta សម្រាប់ lymphoma) និង Genmab (សហអភិវឌ្ឍ Tivdak ជាមួយ Seagen/Pfizer សម្រាប់មហារីកមាត់ស្បូន) ក៏សកម្មក្នុងវិស័យនេះផងដែរ — បង្ហាញថាទីផ្សារ ADC មិនកំណត់ត្រឹមក្រុមហ៊ុនឱសថធំៗប៉ុណ្ណោះទេ។
០៩ការទិញ-ការរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុន និងទីផ្សារ
រលកអនុម័តបទបញ្ជា (ផ្នែក E) ត្រូវបានអមដោយរលកទិញ-ការរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនដ៏ធំមួយផងដែរ។ ក្រុមហ៊ុន Pfizer បានបញ្ចប់ការទិញក្រុមហ៊ុន Seagen ជាផ្លូវការខែធ្នូ ២០២៣ ក្នុងតម្លៃប្រមាណ ៤៣ ប៊ីលានដុល្លារ — មួយក្នុងចំណោមកិច្ចព្រមព្រៀងទិញធំបំផុតក្នុងឧស្សាហកម្មឱសថប្រចាំឆ្នាំនោះ តាមរបាយការណ៍ Fierce Pharma។ ក្រុមហ៊ុន AbbVie បន្តទិញក្រុមហ៊ុន ImmunoGen ជាផ្លូវការខែកុម្ភៈ ២០២៤ ក្នុងតម្លៃប្រមាណ ១០,១ ប៊ីលានដុល្លារ តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ AbbVie ខ្លួនឯង — ការវិភាគមួយចំនួនដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រពិពណ៌នាកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនេះថាជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថា ក្រុមហ៊ុនឱសថធំៗចាត់ទុក ADC ជាវិស័យអាទិភាពយុទ្ធសាស្ត្រ។
ចំពោះទំហំទីផ្សារសរុប ក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវទីផ្សារផ្សេងៗគ្នាផ្តល់តួលេខប៉ាន់ស្មានខុសគ្នាទូលំទូលាយ — ចន្លោះពី ១០ ប៊ីលានដុល្លារ ដល់ជាង ៣០ ប៊ីលានដុល្លារ សម្រាប់ទសវត្សរ៍ខាងមុខ អាស្រ័យលើវិធីសាស្ត្រគណនានីមួយៗ។ ចំណុចនេះសំខាន់ត្រូវកត់សម្គាល់ថា តួលេខទីផ្សារទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មានពីក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវទីផ្សារពាណិជ្ជកម្ម មិនមែនស្ថិតិឯករាជ្យពីស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ឬការសិក្សាបែបប្រព័ន្ធពិនិត្យឡើងវិញឡើយ។
១០ដែនកំណត់ និងបញ្ហាប្រឈម
ADC មិនមែនជាដំណោះស្រាយចុងក្រោយសម្រាប់មហារីកនោះទេ។ ការសិក្សាដែលបានពិនិត្យឡើងវិញរាយការណ៍ថា កោសិកាមហារីកអាចវិវត្តភាពធន់ (resistance) ចំពោះ ADC តាមវិធីជាច្រើន ដូចជាការបាត់បង់ ឬកាត់បន្ថយការបង្ហាញប្រូតេអ៊ីនគោលដៅ ឬការផ្លាស់ប្តូរដំណើរការខាងក្នុងកោសិកាដែលទទួលខុសត្រូវលើការដោះស្រាយឱសថពុល — ជាបញ្ហាដែលនៅតែស្ថិតក្នុងការសិក្សា។ ដូចករណី Blenrep (ផ្នែក F) បង្ហាញ ការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នដំបូងមិនធានាថានឹងទទួលការអនុម័តពេញលេញជាចុងក្រោយនោះទេ។
ចំណុចមួយទៀតដែលការវិភាគគោលនយោបាយសុខភាពលើកឡើងញឹកញាប់ គឺតម្លៃឱសថខ្ពស់របស់ ADC ធៀបនឹងឱសថព្យាបាលមហារីកបែបប្រពៃណី — ជាចំណុចប្រៀបធៀបជាមួយបញ្ហាតម្លៃឱសថព្យាបាលហ្សែនដែលបានពិភាក្សានៅក្នុងអត្ថបទផ្សេងទៀតរបស់ស៊េរីនេះ (ផ្នែក L)។ លើសពីនេះ ការផលិត ADC ក្នុងកម្រិតឧស្សាហកម្មទាមទារការគ្រប់គ្រងគុណភាពយ៉ាងម៉ត់ចត់ ព្រោះការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាចប៉ះពាល់ដល់សុវត្ថិភាព ឬប្រសិទ្ធភាព — អត្ថបទនេះមិនចុះលម្អិតដល់កម្រិតបច្ចេកទេសផលិតកម្មនោះទេ តាមគោលការណ៍របាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រ-បទបញ្ជា។
- ភស្តុតាងគាំទ្រច្បាស់លាស់៖ ការសាកល្បងចៃដន្យបានបញ្ជាក់អត្ថប្រយោជន៍លើសរយៈពេលរស់រាន សម្រាប់ Enhertu Padcev Elahere Trodelvy Polivy
- ភស្តុតាងចម្រុះ/មិនទាន់ច្បាស់៖ ភាពធន់ជាមួយពេលវេលា ការប្រៀបធៀបផ្ទាល់រវាង ADC ខុសគ្នា និងតម្លៃ-ប្រសិទ្ធភាពរយៈពេលវែង
១១ទស្សនវិស័យអនាគត
ក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យជាច្រើនកំពុងសិក្សាជំនាន់បន្ទាប់នៃបច្ចេកវិទ្យានេះ ដូចជា ADC ដែលផ្សំជាមួយអង្គបដិប្រាណពីររាងកន្ត្រៃ (bispecific antibody) ដែលអាចកំណត់គោលដៅប្រូតេអ៊ីនពីរប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ តាមរបាយការណ៍ដែលបានបោះពុម្ពក្នុងទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រ — ប៉ុន្តែផលិតផលទាំងនេះនៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលសាកល្បងគ្លីនិកដំបូង មិនទាន់ទទួលការអនុម័តលក់ណាមួយនៅឡើយទេ។ និន្នាការមួយទៀតដែលបន្តវិវត្តន៍ គឺការកែលម្អសញ្ញាសម្គាល់ជីវសាស្ត្រឲ្យកាន់តែម្តិចល្អិត — ឧទាហរណ៍ FDA បានពង្រីកការអនុម័ត Enhertu បន្ថែមទៅដល់ក្រុមអ្នកជំងឺ “HER2-ultralow” ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ធៀបនឹងតែ “HER2-low” កាលពីឆ្នាំ ២០២២ — បង្ហាញនិន្នាការនៃការចែកអ្នកជំងឺជាក្រុមម្តិចល្អិតជាងមុន។
ជារួម ការវិភាគគោលនយោបាយសុខភាព និងឧស្សាហកម្មច្រើនប្រភពសង្កេតឃើញថា ចំនួន ADC ដែលកំពុងសាកល្បងគ្លីនិកកើនឡើងលឿនជាងចំនួនដែលទទួលការអនុម័តចុងក្រោយ — ដូច្នេះលទ្ធផលជាក់ស្តែងសម្រាប់ផលិតផលនីមួយៗ នៅតែអាស្រ័យលើទិន្នន័យសាកល្បងចៃដន្យនាពេលអនាគត មិនមែនការប្រកាសរបស់ក្រុមហ៊ុននៅដំណាក់កាលដើមនោះទេ។ អ្នកសិក្សា និងអ្នកសារព័ត៌មានផ្នែកមហារីកភាគច្រើនណែនាំឲ្យតាមដានលទ្ធផលការសាកល្បងបញ្ជាក់ដំណាក់កាលក្រោយ មុននឹងសន្និដ្ឋានស្ថេរភាពនៃអត្ថប្រយោជន៍រយៈពេលវែងសម្រាប់ផលិតផលថ្មីនីមួយៗ។
១២សំណួរញឹកញាប់
តើ ADC ខុសពីគីមីព្យាបាល (chemotherapy) ធម្មតាយ៉ាងណា?
គីមីព្យាបាលធម្មតាប៉ះពាល់កោសិកាកំពុងបែងចែកលឿនទាំងអស់ក្នុងខ្លួន ខណៈ ADC ប្រើអង្គបដិប្រាណនាំដឹកឱសថពុលទៅផ្ទាល់កោសិកាមានប្រូតេអ៊ីនគោលដៅ — កាត់បន្ថយ (មិនលុបបំបាត់) ការប៉ះពាល់កោសិកាមិនមែនគោលដៅ។ សូមមើលផ្នែក A-B។
តើ ADC ដំបូងគេគឺជាអ្វី ហើយកើតឡើងអ្វីខ្លះជាមួយវា?
Mylotarg (gemtuzumab ozogamicin) ត្រូវបានអនុម័តឆ្នាំ ២០០០ រួចដកចេញពីទីផ្សារឆ្នាំ ២០១០ ក្រោយការសាកល្បងបញ្ជាក់រកឃើញហានិភ័យស្លាប់ខ្ពស់ជាង មុននឹងអនុម័តឡើងវិញឆ្នាំ ២០១៧ ដោយកិតដូសខុសពីដើម។ សូមមើលផ្នែក C។
ហេតុអ្វីបានជាមាន ADC អនុម័តច្រើនក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ?
កត្តាចម្បងរួមមានការរកឃើញប្រូតេអ៊ីនគោលដៅថ្មី បច្ចេកទេសតំណភ្ជាប់ដែលរាយការណ៍ថាមានស្ថេរភាពជាង ការកំណត់អ្នកជំងឺដោយសញ្ញាសម្គាល់ជីវសាស្ត្រច្បាស់ជាង និងផ្លូវអនុម័តបណ្តោះអាសន្នរបស់ FDA។ សូមមើលផ្នែក E។
តើភស្តុតាងគ្លីនិកសម្រាប់ ADC រឹងមាំប៉ុនណា?
ខុសគ្នាតាមផលិតផល៖ Enhertu Padcev Elahere Trodelvy និង Polivy សុទ្ធតែមានទិន្នន័យពីការសាកល្បងចៃដន្យដែលបានបោះពុម្ពក្នុង NEJM គាំទ្រអត្ថប្រយោជន៍ លើសពីទិន្នន័យក្រុមតែមួយដំបូង។ សូមមើលផ្នែក F។
តើ ADC មានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ?
ប្រែប្រួលតាមប្រភេទឱសថពុលដែលប្រើ៖ Enhertu ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជំងឺសួតរលាកអន្តរាល Padcev ជាមួយប្រតិកម្មស្បែកធ្ងន់ធ្ងរ និង Elahere ជាមួយជាតិពុលភ្នែក តាមព័ត៌មានវេជ្ជបញ្ជាដែល FDA អនុម័ត។ សូមមើលផ្នែក G។
តើក្រុមហ៊ុនណាខ្លះសកម្មបំផុតក្នុងវិស័យនេះ?
Daiichi Sankyo/AstraZeneca Pfizer(Seagen) Roche/Genentech Gilead AbbVie(ImmunoGen) និង GSK សុទ្ធតែមានផលិតផលអនុម័តរួច — ជាមួយក្រុមហ៊ុនតូចជាង ដូចជា ADC Therapeutics ក៏សកម្មដែរ។ សូមមើលផ្នែក H។
តើ Blenrep ជាឧទាហរណ៍អំពីអ្វី?
Blenrep ត្រូវបានអនុម័តបណ្តោះអាសន្នឆ្នាំ ២០២០ ដកចេញពីទីផ្សារឆ្នាំ ២០២២ ក្រោយការសាកល្បងបញ្ជាក់បរាជ័យ រួចត្រឡប់មកអនុម័តវិញឆ្នាំ ២០២៥ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យថ្មី — បង្ហាញថាការអនុម័តបណ្តោះអាសន្នមិនធានាលទ្ធផលចុងក្រោយនោះទេ។ សូមមើលផ្នែក F។
តើអត្ថបទនេះផ្តល់អនុសាសន៍ព្យាបាលដែរឬទេ?
ទេ — អត្ថបទនេះជារបាយការណ៍អំពីវិទ្យាសាស្ត្រ ភស្តុតាង និងបទបញ្ជាតែប៉ុណ្ណោះ។ សំណួរអំពីការព្យាបាលជាក់លាក់ណាមួយ ត្រូវពិគ្រោះជាមួយអ្នកជំនាញសុខភាពមានអាជ្ញាប័ណ្ណ។
១៣ប្រភពឯកសារយោង
- FDA — Approval of Fam-Trastuzumab Deruxtecan-nxki for HER2-Low Breast Cancer
- OncLive — European Commission Approves Trastuzumab Deruxtecan for HER2-Low Breast Cancer
- Pfizer — PADCEV with KEYTRUDA Approved by FDA for Advanced Bladder Cancer
- NEJM — Sacituzumab Govitecan in Metastatic Triple-Negative Breast Cancer (ASCENT)
- NEJM — Polatuzumab Vedotin in Previously Untreated Diffuse Large B-Cell Lymphoma (POLARIX)
- National Cancer Institute — FDA Grants Full Approval to Elahere for Platinum-Resistant Ovarian Cancer
- International Myeloma Foundation — Withdrawal of Blenrep from the US Market
- BioPharma Dive — FDA Clears Return of GSK’s Once-Withdrawn Multiple Myeloma Drug
- Cancer Discovery (AACR) — Gemtuzumab Ozogamicin Makes a Comeback
- Knobbe Martens — FDA Re-Approves Mylotarg Seven Years After It Had Been Withdrawn
- FDA — Approval of Polatuzumab Vedotin-piiq for Previously Untreated DLBCL
- Fierce Pharma — Done Deal: Pfizer Completes $43B Acquisition of Seagen
- AbbVie — AbbVie Completes Acquisition of ImmunoGen
- PubMed — ADCs Inspire $43 Billion Pfizer-Seagen Deal
- Journal of Hematology & Oncology (Springer Nature) — Antibody-Drug Conjugates: Current and Future Biopharmaceuticals
- Gilead — ASCENT-03: Trodelvy Progression-Free Survival Results in First-Line Metastatic TNBC
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📚 សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
សុខភាព និងវេជ្ជសាស្ត្រ ទាំងអស់ →CRISPR mRNA និងជីវសាស្ត្រសំយោគ — ពេលបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនចេញផុតពីមន្ទីរពិសោធន៍AlphaFold ការទស្សន៍ទាយរចនាសម្ព័ន្ធប្រូតេអ៊ីន និងការស្វែងរកឱសថដោយ AIព្យាបាលហ្សែនសម្រាប់ជំងឺកម្រ៖ ការប្រណាំងអនុញ្ញាតបទបញ្ជា និងជម្លោះតម្លៃរាប់លានដុល្លារតើ FDA និង EMA អនុញ្ញាតបទបញ្ជាកម្មវិធីវិនិច្ឆ័យរោគ-ស្កេនរូបភាពដោយ AI យ៉ាងណា?