០១ហេតុអ្វីបណ្តាញផ្កាយរណបសង្កេតការណ៍ផែនដីកំពុងរីកចម្រើន

អស់រយៈពេលជាង ៥០ ឆ្នាំ ការថតរូបភពផែនដីពីអវកាសសម្រាប់គោលបំណងស៊ីវិល ស្ថិតស្ទើរតែទាំងស្រុងក្នុងដៃរដ្ឋាភិបាល៖ កម្មវិធី Landsat របស់សហរដ្ឋអាមេរិក (សហការគ្នារវាង NASA និង USGS) ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ ១៩៧២ ជាកម្មវិធីសង្កេតការណ៍ដីគោកបន្តបន្ទាប់វែងបំផុតរបស់ពិភពលោក ខណៈកម្មវិធីស្រដៀងគ្នារបស់សហភាពសូវៀត បារាំង (SPOT) និងជប៉ុន ក៏ចាប់ផ្តើមបន្តបន្ទាប់មកតាមក្រោយ។ ផ្កាយរណបទាំងនេះមានតម្លៃសាងសង់ និងបញ្ជូនខ្ពស់ ធ្វើឱ្យមានតែរដ្ឋាភិបាលធំៗប៉ុណ្ណោះទើបមានលទ្ធភាព។

ស្ថានភាពនេះបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងចាប់ពីទសវត្សរ៍ ២០១០ តទៅ ដោយហេតុផលចម្បងបី៖ ទី១ ការធ្លាក់ចុះថ្លៃដើមឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច និងកាមេរ៉ាឌីជីថលតូចល្មម បានបើកទ្វារឱ្យក្រុមហ៊ុនស្ទាតអាប់សាងសង់ផ្កាយរណបខ្នាតតូច (cubesat) ថោកជាងផ្កាយរណបរដ្ឋាភិបាលបុរាណរាប់សិបដង។ ទី២ ការចុះថ្លៃសេវាបញ្ជូនអវកាស (ភាគច្រើនដោយសារមីស៊ីលប្រើឡើងវិញរបស់ SpaceX — គ្របដណ្តប់ក្នុងអត្ថបទផ្សេងរបស់ Eksastra ស្តីពីសេដ្ឋកិច្ចអវកាសពាណិជ្ជកម្ម) បានធ្វើឱ្យការបញ្ជូនផ្កាយរណបតូចៗជាបណ្តុំតាមរយៈកិច្ចសន្យា rideshare មានតម្លៃទាបជាងមុន។ ទី៣ តម្រូវការពីវិស័យឯកជន — ធានារ៉ាប់រង ហិរញ្ញវត្ថុ កសិកម្ម និងអង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញផ្នែកអាកាសធាតុ — បានបង្កើតទីផ្សារពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ទិន្នន័យរូបភពផែនដីដែលពីមុនមិនធ្លាប់មាន។

០២បច្ចេកវិទ្យាឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា៖ optical រ៉ាដា SAR និង hyperspectral

ផ្កាយរណបសង្កេតការណ៍ផែនដីមិនមែនប្រើឧបករណ៍តែមួយប្រភេទទេ។ ជម្រើសឧបករណ៍ចាប់សញ្ញាកំណត់ថា ផ្កាយរណបនីមួយៗអាច «មើលឃើញ» អ្វី និងក្នុងលក្ខខណ្ឌណា។

ការថតរូបភពអុបទិក (optical imaging) ជាបច្ចេកវិទ្យាចាស់ជាងគេ ប្រើកាមេរ៉ាចាប់ពន្លឺដែលឆ្លុះចេញពីផែនដីនៅរលកអាចមើលឃើញ និងអាំងហ្វ្រារូជខិតជិត (near-infrared) — ស្រដៀងកាមេរ៉ាធម្មតា ប៉ុន្តែមានភាពប្រែប្រួលវិសាលគមខ្ពស់ជាង។ វាផ្តល់រូបភពងាយយល់សម្រាប់ភ្នែកមនុស្ស និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់តាមដានពណ៌រុក្ខជាតិ ព្រំដែនទឹក-គោក និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ កម្រិតកំណត់ចម្បង៖ ត្រូវការពន្លឺថ្ងៃ និងមេឃស្រឡះ — ពពកបាំងអាចធ្វើឱ្យតំបន់ត្រូពិចទទួលរង «គម្លាតទិន្នន័យ» ជាច្រើនថ្ងៃជាប់ៗគ្នា។

រ៉ាដារន្ធរូងបើក (Synthetic Aperture Radar, SAR) ជាឧបករណ៍សកម្ម (active sensor) បញ្ជូនរលកមីក្រូវ៉េវខ្លួនឯង រួចវាស់សញ្ញាឆ្លុះត្រឡប់មកវិញ — ដូច្នេះមិនត្រូវការពន្លឺថ្ងៃ និងអាចជម្នះកាំរស្មីពពក ភ្លៀង ឬផ្សែងបានស្ទើរទាំងស្រុង។ Sentinel-1 របស់ ESA, ផ្កាយរណប ICEYE និង Capella Space ជាឧទាហរណ៍ចម្បង។ SAR មានប្រយោជន៍ពិសេសសម្រាប់ការគូសផែនទីទឹកជំនន់ពេលមានពពកគ្របដណ្តប់ ការតាមដានទឹកកកសមុទ្រ និងការរកឃើញការផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃដីតូចៗ (ដូចជាការទ្រុឌទ្រោមដីបន្ទាប់ពីរញ្ជួយដី) ដោយបច្ចេកទេស interferometry។

ការថតវិសាលគមច្រើនកម្រិត (hyperspectral imaging) ចាប់សញ្ញាតាមឆានែលវិសាលគមតូចចង្អៀតរាប់សិប ទៅរាប់រយឆានែល ជាជាងឆានែលធំៗពីរបីដូចកាមេរ៉ាធម្មតា — អនុញ្ញាតឱ្យកំណត់អត្តសញ្ញាណសមាសធាតុគីមីនៃវត្ថុពីចម្ងាយបាន ដូចជាប្រភេទរ៉ែ សុខភាពរុក្ខជាតិលម្អិត ឬសូម្បីតែឧស្ម័នមេតានក្នុងខ្យល់។ ឧបករណ៍ EMIT របស់ NASA (ដំឡើងលើស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ) និងផ្កាយរណប Tanager របស់សម្ព័ន្ធ Carbon Mapper ជាឧទាហរណ៍ថ្មីៗ។

• ក្រោម ១ម៉ែត្រ — ផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្មដូចជា Maxar WorldView Legion ថតលម្អិតកម្រិតរថយន្ត អគារ
• ១-៥ម៉ែត្រ — Planet SkySat, PlanetScope (SuperDove) សម្រាប់តាមដានញឹកញាប់
• ១០-៣០ម៉ែត្រ — Landsat, Sentinel-2 សម្រាប់តាមដានដីគោក កសិកម្ម ព្រៃឈើកម្រិតតំបន់ធំ
• លើសពី ១០០ម៉ែត្រ/គីឡូម៉ែត្រ — ផ្កាយរណបឧតុនិយម (GOES, Sentinel-5P) សម្រាប់ស្រទាប់ខ្យល់ និងអាកាសធាតុពិភពលោក

០៣កម្មវិធីរដ្ឋាភិបាល៖ Landsat, Copernicus/Sentinel, NOAA

Landsat (NASA-USGS សហរដ្ឋអាមេរិក) ជាកម្មវិធីសង្កេតការណ៍ដីគោកបន្តបន្ទាប់វែងបំផុតរបស់ពិភពលោក ចាប់ផ្តើមជាមួយ Landsat 1 ឆ្នាំ ១៩៧២។ Landsat 8 (២០១៣) និង Landsat 9 (២០២១) កំពុងប្រតិបត្តិការរួមគ្នាបច្ចុប្បន្ន ផ្តល់កម្រិតបែងចែក ៣០ម៉ែត្រ និងគម្រប់តំបន់ដដែលរាល់ ១៦ថ្ងៃក្នុងផ្កាយរណបនីមួយៗ (ប្រមាណ ៨ថ្ងៃរួមគ្នា)។ USGS ធ្វើឱ្យទិន្នន័យ Landsat ទាំងអស់បើកចំហឥតគិតថ្លៃចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៨ — សេចក្តីសម្រេចដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនចាត់ទុកថា បានជម្រុញការស្រាវជ្រាវពិភពលោកលើការប្រែប្រួលដីគោកយ៉ាងខ្លាំង។ NASA កំពុងអភិវឌ្ឍន៍ Landsat Next ជំនាន់ក្រោយ (ប្រព័ន្ធផ្កាយរណបបីគ្រឿងធ្វើការរួមគ្នា) ដែលគ្រោងបញ្ជូនប្រមាណចុងទសវត្សរ៍នេះ — នៅតែជាផែនការ មិនទាន់ដាក់ដំណើរការជាក់ស្តែងទេ។

Copernicus ជាកម្មវិធីសង្កេតការណ៍ផែនដីរបស់សហភាពអឺរ៉ុប គ្រប់គ្រងដោយ ESA (European Space Agency) និងគណៈកម្មការអឺរ៉ុប ប្រកាសគោលការណ៍ទិន្នន័យបើកចំហ-ឥតគិតថ្លៃទាំងស្រុងតាំងពីដើម។ ក្រុមផ្កាយរណប Sentinel រួមមាន Sentinel-1 (SAR) សម្រាប់តាមដានទឹកជំនន់ និងទឹកកកគ្រប់លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ Sentinel-2 (optical ១០ម៉ែត្រ) សម្រាប់ដីគោក-កសិកម្ម Sentinel-3 សម្រាប់ពណ៌សមុទ្រ-ដី Sentinel-5P សម្រាប់ស្រទាប់ខ្យល់ (រួមទាំងឧស្ម័នមេតាន និង NO2) និង Sentinel-6 Michael Freilich សម្រាប់វាស់កម្រិតទឹកសមុទ្រ — បញ្ជូនឆ្នាំ ២០២០ ជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ESA NASA NOAA និង EUMETSAT។

NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration សហរដ្ឋអាមេរិក) ប្រតិបត្តិការផ្កាយរណបឧតុនិយមពីរប្រភេទ៖ ក្រុម GOES-R (ស្ថិតនៅគន្លងភូមិសាស្ត្រស្ថេរភាព — geostationary ដូចជា GOES-16, 18, 19) ថតរូបភពជាបន្តបន្ទាប់លើអឺរីស្វែរខាងលិច សម្រាប់តាមដានព្យុះទីហ្វុង ភ្លើងឆេះព្រៃ និងព្យុះផ្គររន្ទះ ខណៈក្រុម JPSS ស្ថិតលើគន្លងប៉ូល (polar-orbiting ដូចជា Suomi NPP, NOAA-20, NOAA-21) ផ្តល់ទិន្នន័យអាកាសធាតុ និងទំនាយធាតុអាកាសសកលលោក។ ទិន្នន័យ GOES ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយសេវាឧតុនិយមជាតិជាច្រើនប្រទេសទូទាំងអឺរីស្វែរខាងលិច។ ឧបករណ៍ Advanced Baseline Imager (ABI) លើ GOES-R ថែមទាំងមានផលិតផលរកឃើញចំណុចក្តៅ (hot spot detection) ដែលអាចជួយកំណត់ចំណុចដើមភ្លើងឆេះព្រៃថ្មីក្នុងរយៈពេលប្រមាណ ៥នាទីម្តង — លឿនជាងវិធីសាស្ត្របុរាណដែលពឹងផ្អែកលើការរាយការណ៍ដោយមនុស្សនៅលើដី។

កម្មវិធីរដ្ឋាភិបាលទាំងនេះមិនមែនគ្មានហានិភ័យទេ។ ថវិការដ្ឋាភិបាលអាចប្រែប្រួលតាមអាណត្តិនយោបាយ ហើយការពន្យារពេលបញ្ជូនផ្កាយរណបជំនួស អាចបង្កគម្លាតទិន្នន័យធ្ងន់ធ្ងរ — ដូចករណីដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាកាសធាតុធ្លាប់ព្រមានអំពីហានិភ័យគម្លាតរវាង Landsat 9 ជាមួយ Landsat Next ជំនាន់ក្រោយ ប្រសិនបើកាលវិភាគបញ្ជូនត្រូវពន្យារពេលច្រើនឆ្នាំ។

០៤ក្រុមហ៊ុនឯកជន៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកទិន្នន័យញឹកញាប់ និងលម្អិតខ្ពស់

ក្រុមហ៊ុនឯកជនចម្បងបានកសាងគំរូអាជីវកម្មខុសៗគ្នា ដើម្បីបំពេញចន្លោះដែលកម្មវិធីរដ្ឋាភិបាលមិនអាចផ្តល់បាន — ជាពិសេសល្បឿនត្រឡប់មកទីតាំងដដែល (revisit rate) ខ្ពស់ និងកម្រិតបែងចែកលម្អិត។ ដើម្បីរក្សាភាពមិនលម្អៀង សូមកត់សម្គាល់ថា តួលេខខាងក្រោមភាគច្រើនជាការអះអាងផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុនម្ចាស់ផលិតផល មិនមែនការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយភាគីទីបីទាំងអស់ទេ។

Planet Labs PBC (សហរដ្ឋអាមេរិក) ដំណើរការបណ្តាញផ្កាយរណបខ្នាតតូច Dove/SuperDove ជាង ២០០ គ្រឿង តាមការអះអាងរបស់ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់ ដែលអះអាងថាថតរូបភពដីគោកស្ទើរទាំងអស់របស់ផែនដីរាល់ថ្ងៃ នៅកម្រិតបែងចែកប្រមាណ ៣-៥ម៉ែត្រ បន្ថែមពីនោះមានផ្កាយរណប SkySat កម្រិតក្រោម ១ម៉ែត្រសម្រាប់ថតតាមតម្រូវការ (ទទួលមកពីការទិញយក Terra Bella របស់ Google ឆ្នាំ ២០១៧)។ Maxar Intelligence (សហរដ្ឋអាមេរិក ដើមឈ្មោះ DigitalGlobe) ជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់រូបភពកម្រិតលម្អិតបំផុតចម្បងសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិកតាមរយៈកិច្ចសន្យា EOCL ជាមួយ National Geospatial-Intelligence Agency (NGA) ដោយបណ្តាញផ្កាយរណប WorldView Legion ថ្មីអះអាងកម្រិតបែងចែកក្រោម ៣០សង់ទីម៉ែត្រ ព្រមទាំងសមត្ថភាព hyperspectral លើ WorldView-3។

ផ្នែក SAR ពាណិជ្ជកម្មកំពុងរីកចម្រើនផងដែរ៖ ICEYE (ហ្វាំងឡង់) អះអាងថាមានបណ្តាញផ្កាយរណប SAR ខ្នាតតូចធំបំផុតលើពិភពលោក ប្រើសម្រាប់គូសផែនទីទឹកជំនន់ និងធានារ៉ាប់រង ខណៈ Capella Space (សហរដ្ឋអាមេរិក) ផ្តោតលើ SAR កម្រិតបែងចែកខ្ពស់បំផុត។ BlackSky ផ្តោតលើការតាមដានពេលវេលាជិតបច្ចុប្បន្ន (near real-time) ខណៈ Airbus Defence and Space ដំណើរការក្រុមផ្កាយរណប Pléiades Neo កម្រិត ៣០សង់ទីម៉ែត្រ។ ការចាប់តាំងផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្មកម្រិតបែងចែកខ្ពស់ត្រូវគ្រប់គ្រងក្រោមអាជ្ញាបណ្ណរបស់ Office of Space Commerce នៃ NOAA (សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក) ដែលពិនិត្យកត្តាសន្តិសុខជាតិមុនអនុញ្ញាតលក់ទិន្នន័យកម្រិតជាក់លាក់ខ្លះទៅអតិថិជនក្រៅប្រទេស។

ការប្រកួតប្រជែងក្នុងវិស័យនេះក៏ជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗចាប់ដៃគូគ្នា ឬទិញយកគ្នាឯង ដើម្បីពង្រីកសមត្ថភាព៖ Planet ធ្លាប់ទិញយកក្រុមហ៊ុន BlackBridge (ម្ចាស់ផ្កាយរណប RapidEye) និង Terra Bella ខណៈ Maxar ខ្លួនឯងបានផ្លាស់ប្តូរម្ចាស់កម្មសិទ្ធិច្រើនដងក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ — សញ្ញាបញ្ជាក់ថា ទីផ្សារនេះនៅតែកំពុងបង្រួបបង្រួម ជាជាងឈានដល់ស្ថេរភាពពេញលេញ។

០៥តាមដានការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ និងការប្រើប្រាស់ដី

ការតាមដានព្រៃឈើតាមផ្កាយរណបជាកម្មវិធីអនុវត្តជាក់ស្តែងចាស់ជាងគេមួយ។ អង្គការ Global Forest Watch របស់ World Resources Institute (WRI) ប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យពី Landsat, Sentinel-2 និង Planet ដើម្បីបង្ហាញផែនទីការបាត់បង់ដីព្រៃលើអ៊ីនធឺណិតជិតពេលវេលាបច្ចុប្បន្ន គ្របដណ្តប់ស្ទើរគ្រប់ព្រៃត្រូពិចលើពិភពលោក។ ប្រព័ន្ធ GLAD (Global Land Analysis and Discovery ដឹកនាំដោយសាកលវិទ្យាល័យ Maryland) ចេញផ្សាយសញ្ញាព្រមានប្រចាំសប្តាហ៍ដោយប្រើ Landsat ខណៈប្រព័ន្ធ RADD ប្រើទិន្នន័យ Sentinel-1 SAR ដែលអាចជម្នះពពកបាំង — សំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ព្រៃត្រូពិចដែលមានពពកគ្របដណ្តប់ភាគច្រើននៃឆ្នាំ។

ប្រទេសមានព្រៃត្រូពិចធំៗក៏មានប្រព័ន្ធផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរ៖ ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវលំហអវកាសជាតិប្រេស៊ីល (INPE) ប្រតិបត្តិការប្រព័ន្ធ PRODES (វាយតម្លៃប្រចាំឆ្នាំ) និង DETER (សញ្ញាព្រមានលឿន) សម្រាប់តាមដានព្រៃអាម៉ាហ្សូន ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់ដើម្បីដឹកនាំប្រតិបត្តិការអនុវត្តច្បាប់។ ការវិភាគទិន្នន័យផ្កាយរណបប្រៀបធៀបរូបភពជាបន្តបន្ទាប់តាមរយៈក្បួនដោះស្រាយរកឃើញការផ្លាស់ប្តូរ (change detection) ដើម្បីញែកឧបករណ៍ធម្មជាតិ (ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃ) ចេញពីការកាប់ឆ្ការដោយចេតនា។

• ការធ្វើផែនទីព្រៃត្រូពិចជិតពេលវេលាបច្ចុប្បន្នពិតជាកើតឡើងហើយ តាមរយៈ GLAD/RADD និងកម្មវិធីជាតិផ្សេងៗ
• ការផ្សំ optical+SAR ដោះស្រាយបញ្ហាការគ្របដណ្តប់ដោយពពកបានយ៉ាងសំខាន់
• ទិន្នន័យផ្កាយរណបគ្រាន់តែជាការរកឃើញ — ការឆ្លើយតបអនុវត្តច្បាប់នៅតែពឹងផ្អែកលើសមត្ថភាពរដ្ឋនីមួយៗ

០៦ការរកឃើញការលេចធ្លាយឧស្ម័នមេតាន និងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់

ឧស្ម័នមេតាន (CH4) ជាឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលមានឥទ្ធិពលកម្តៅខ្លាំងជាង CO2 រាប់សិបដងក្នុងរយៈពេល ២០ឆ្នាំដំបូង (តាមការវាយតម្លៃរបស់ IPCC) ប៉ុន្តែស្ថិតក្នុងបរិយាកាសរយៈពេលខ្លីជាង — ធ្វើឱ្យការកាត់បន្ថយការលេចធ្លាយក្លាយជាមធ្យោបាយមួយក្នុងចំណោមមធ្យោបាយលឿនបំផុតដើម្បីបន្ថយកំដៅផែនដីរយៈពេលខ្លី។ ការរកឃើញប្រភពលេចធ្លាយ ជាពិសេសពី «អ្នកបញ្ចេញធំ» (super-emitters) ក្នុងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេង-ឧស្ម័ន ក្លាយជាកម្មវិធីអនុវត្តជាក់ស្តែងសំខាន់មួយសម្រាប់ hyperspectral និងបច្ចេកវិទ្យាចាប់សញ្ញាឧស្ម័នផ្សេងទៀត។

ឧបករណ៍ TROPOMI លើផ្កាយរណប Sentinel-5P របស់ ESA ផ្តល់ទិន្នន័យមេតានគម្របពិភពលោករាល់ថ្ងៃ កម្រិតបែងចែកទាបជាង ប៉ុន្តែសម្រាប់រកឃើញផ្លុំធំៗ។ ទិន្នន័យនេះជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ប្រព័ន្ធ Methane Alert and Response System (MARS) របស់ International Methane Emissions Observatory (IMEO) ក្រោមកម្មវិធីបរិស្ថានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNEP) ដែលជូនដំណឹងដល់រដ្ឋាភិបាល និងក្រុមហ៊ុនពាក់ព័ន្ធនៅពេលរកឃើញផ្លុំធំ។ ចំណែកឯក្រុមហ៊ុន GHGSat (កាណាដា) អះអាងថាមានសមត្ថភាពរកឃើញការលេចធ្លាយកម្រិតកន្លែងសាងសង់ជាក់លាក់ (facility-level) ដោយប្រើផ្កាយរណបខ្នាតតូចផ្ទាល់ខ្លួន ខណៈសម្ព័ន្ធ Carbon Mapper (អង្គការមិនរកប្រាក់ចំណេញ សហការជាមួយ Planet, NASA JPL និងរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា) បញ្ជូនផ្កាយរណប Tanager-1 ដំបូងឆ្នាំ ២០២៤ ដើម្បីរកឃើញទាំងឧស្ម័នមេតាន និង CO2 កម្រិតកន្លែងសាងសង់។

• ការវិភាគទិន្នន័យ Sentinel-5P ធ្លាប់រកឃើញការលេចធ្លាយធំៗពីអាងផលិតប្រេង-ឧស្ម័នច្រើនកន្លែងទូទាំងពិភពលោក តាមរបាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយដោយ IMEO/UNEP
• ការលេចធ្លាយពីទីលានចាក់សម្រាម (landfill) ក៏អាចរកឃើញបានតាមបច្ចេកទេសស្រដៀងគ្នា
• ក្រុមហ៊ុនប្រេង-ឧស្ម័នមួយចំនួនប្រើទិន្នន័យផ្កាយរណបផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់របាយការណ៍ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទាល់ខ្លួន

០៧ការវាយតម្លៃខូចខាតគ្រោះមហន្តរាយ

ការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយជាកម្មវិធីអនុវត្តជាក់ស្តែងចាស់ជាងគេមួយផ្សេងទៀត។ International Charter «Space and Major Disasters» បង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០០០ ដោយ ESA និង CNES (បារាំង) បច្ចុប្បន្នមានស្ថាប័នអវកាសសមាជិកជាង ១៧ ទូទាំងពិភពលោក (រួមទាំង NASA, JAXA, ISRO, CSA) ព្រមព្រៀងផ្តល់ទិន្នន័យផ្កាយរណបឥតគិតថ្លៃជាបន្ទាន់ នៅពេលអង្គភាពការពារស៊ីវិល ឬអង្គការសហប្រជាជាតិសមាជិកបានស្នើសុំ សម្រាប់គ្រោះមហន្តរាយធំៗណាមួយលើពិភពលោក។

សហភាពអឺរ៉ុបប្រតិបត្តិការ Copernicus Emergency Management Service (Copernicus EMS) ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ដែលផលិតផែនទីលឿនសម្រាប់ទឹកជំនន់ ភ្លើងឆេះព្រៃ និងរញ្ជួយដី ដោយផ្សំទិន្នន័យ Sentinel ជាមួយទិន្នន័យផ្កាយរណបពាណិជ្ជកម្មចូលរួម។ ខាងផ្នែកឯកជន Maxar ដំណើរការ Open Data Program ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៧ ដែលចេញផ្សាយរូបភពកម្រិតលម្អិតខ្ពស់មុន-ក្រោយហេតុការណ៍ជាសាធារណៈឥតគិតថ្លៃ សម្រាប់អ្នកឆ្លើយតបមនុស្សធម៌ និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ក្នុងករណីគ្រោះមហន្តរាយធំៗដែលក្រុមហ៊ុនជ្រើសរើស (ដូចជារញ្ជួយដីទួរគី-ស៊ីរី ២០២៣ និងភ្លើងឆេះព្រៃ Maui ២០២៣) ខណៈ Planet ក៏ផ្តល់រូបភពលឿនសម្រាប់ការឆ្លើយតបគ្រោះមហន្តរាយផងដែរ។

1. ស្នើសុំ/ធ្វើសកម្មភាព — អង្គភាពការពារស៊ីវិលដែលមានសិទ្ធិសុំតាមរយៈ International Charter ឬ Copernicus EMS
2. កំណត់ផ្កាយរណប — ស្ថាប័នសមាជិកកំណត់ផ្កាយរណបដែលនឹងហោះកាត់តំបន់គ្រោះមហន្តរាយឆាប់បំផុត
3. ថតរូបភពមុន-ក្រោយ — ប្រៀបធៀបរូបភពមុនហេតុការណ៍ជាមួយរូបភពក្រោយហេតុការណ៍
4. វិភាគការផ្លាស់ប្តូរ — ក្បួនដោះស្រាយ ឬអ្នកជំនាញកំណត់តំបន់ខូចខាត
5. ចែកចាយផែនទី — ផែនទីខូចខាតបញ្ជូនទៅអង្គភាពសង្គ្រោះក្នុងរយៈពេលច្រើនម៉ោង ទៅច្រើនថ្ងៃ

០៨ការព្យាករផលដំណាំកសិកម្ម និងសន្តិសុខស្បៀង

GEOGLAM (Group on Earth Observations Global Agricultural Monitoring) បង្កើតឡើងក្រោមក្រុម G20 ឆ្នាំ ២០១១ ជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដែលផ្សំទិន្នន័យផ្កាយរណបជាមួយទិន្នន័យវាល ដើម្បីផលិតរបាយការណ៍ Crop Monitor ប្រចាំខែ បង្ហាញស្ថានភាពដំណាំសំខាន់ៗ (ស្រូវសាលី ពោត អង្ករ សណ្តែកសៀង) លើតំបន់ផលិតកម្មចម្បងទូទាំងពិភពលោក។ របាយការណ៍នេះចូលរួមចំណែកដល់ប្រព័ន្ធព្រមានលឿនរបស់ Agricultural Market Information System (AMIS) ក្រោមអង្គការស្បៀង និងកសិកម្មអង្គការសហប្រជាជាតិ (FAO) ជួយកំណត់សញ្ញាហានិភ័យសន្តិសុខស្បៀងមុនពេលកើតវិបត្តិ។

នៅកម្រិតជាតិ ក្រសួងកសិកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (USDA) តាមរយៈទីភ្នាក់ងារ NASS និង FAS ប្រើទិន្នន័យផ្កាយរណបផ្សំជាមួយការស្ទង់មតិដីជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ព្យាករផលិតកម្មដំណាំប្រចាំខែ។ Sentinel-2 កម្រិតបែងចែក ១០ម៉ែត្រ ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់កសិកម្មច្បាស់លាស់ (precision agriculture) តាមរយៈសន្ទស្សន៍រុក្ខជាតិដូចជា NDVI (Normalized Difference Vegetation Index) ដែលវាស់សុខភាព-ដង់ស៊ីតេស្លឹកឈើពីភាពខុសគ្នារវាងពន្លឺឆ្លុះអាំងហ្វ្រារូជ និងពន្លឺក្រហម។ ក្រុមហ៊ុនផ្តល់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដូចជា Planet ក៏អះអាងថា ល្បឿនត្រឡប់មកទីតាំងដដែលកម្រិតជិតរាល់ថ្ងៃរបស់ខ្លួន មានប្រយោជន៍ពិសេសសម្រាប់តាមដានដំណាក់កាលលូតលាស់ដំណាំក្នុងរដូវតែមួយ។

០៩ការតាមដានកម្រិតទឹកសមុទ្រ ទឹកកក និងសមុទ្រ

ការវាស់កម្រិតទឹកសមុទ្រពិភពលោកតាមរ៉ាដារអូល្ទីម៉ែត្រ (satellite radar altimetry) ផ្តល់កំណត់ត្រាបន្តបន្ទាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ តាមរយៈត្រកូលផ្កាយរណប TOPEX/Poseidon → Jason-1/2/3 → Sentinel-6 Michael Freilich (បញ្ជូន ២០២០ សហការគ្នារវាង NASA ESA NOAA EUMETSAT និង CNES)។ តាមការវិភាគដែលបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈដោយ NASA/NOAA កំណត់ត្រានេះបង្ហាញកម្រិតទឹកសមុទ្រមធ្យមពិភពលោកកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ជាមួយអត្រាកើនឡើងក្នុងឆ្នាំៗចុងក្រោយលឿនជាងទសវត្សរ៍ដំបូងនៃកំណត់ត្រា។

ICESat-2 (NASA បញ្ជូន ២០១៨) ប្រើឧបករណ៍ឡាស៊ែរអូល្ទីម៉ែត្រ (laser altimeter) វាស់កម្ពស់ផ្ទៃទឹកកកអង់តាកទិក និងក្រែនឡែនដោយភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ ដើម្បីតាមដានការបាត់បង់ម៉ាស់ទឹកកកតាមពេលវេលា ខណៈបេសកកម្ម GRACE-FO (NASA សហការជាមួយវិទ្យាស្ថាន GFZ អាល្លឺម៉ង់) វាស់ការប្រែប្រួលទីទាញផែនដីដ៏ល្អិតល្អន់ ដែលអាចបំប្លែងទៅជាការប៉ាន់ស្មានការបាត់បង់ម៉ាស់ទឹកកកកម្រិតទ្វីប និងការថយចុះទឹកក្រោមដីនៅតំបន់ផ្សេងៗ — ជាឧទាហរណ៍ ការវិភាគទិន្នន័យ GRACE/GRACE-FO ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីតាមដានការថយចុះទឹកក្រោមដីនៅជ្រលង Central Valley រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ដែលជាតំបន់ផលិតកសិកម្មសំខាន់មួយ ជាឧទាហរណ៍អំពីរបៀបដែលទិន្នន័យទីទាញផែនដីអាចផ្សារភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយសន្តិសុខធនធានទឹក។ បេសកកម្ម PACE (NASA បញ្ជូនកុម្ភៈ ២០២៤) បន្ថែមទិន្នន័យពណ៌សមុទ្រកម្រិតលម្អិត សម្រាប់តាមដានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវារីជលផល និងផ្សិតបាក់តេរីសមុទ្រ។

• Landsat Next — ជំនាន់ក្រោយរបស់ NASA-USGS គ្រោងបញ្ជូនចុងទសវត្សរ៍នេះ (ជាផែនការ មិនទាន់ដាក់ដំណើរការ)
• NISAR — ផ្កាយរណប SAR រួមគ្នារវាង NASA-ISRO បញ្ជូនរួចហើយខែកក្កដា ២០២៥ កំពុងផ្តល់ទិន្នន័យដំបូង
• CO2M — បេសកកម្មរបស់ EU-ESA គ្រោងវាស់ការបញ្ចេញ CO2 កម្រិតកន្លែងសាងសង់ជាក់លាក់
• ការពង្រីកបណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម — Carbon Mapper, Planet និងក្រុមហ៊ុន SAR បន្តបញ្ជូនផ្កាយរណបបន្ថែម

១០សំណួរញឹកញាប់

១១ប្រភព (Sources)

1. NASA, USGS Release First Landsat 9 Images — NASA
2. First Images of Earth Taken by the Landsat 9 Satellite Released — USGS
3. NOAA’s GOES-16 Satellite Sends First Images to Earth — NASA
4. Copernicus — Europe’s Earth Observation Programme — Copernicus/EU
5. Sentinel-6 Michael Freilich Mission — NASA
6. NASA-ISRO Satellite (NISAR) Lifts Off to Track Earth’s Changing Surfaces — NASA JPL (កក្កដា ២០២៥)
7. Planet — Company Overview — Planet Labs PBC
8. Maxar Open Data Program — Disaster Response Satellite Imagery — Maxar
9. ICEYE — SAR Satellite Constellation — ICEYE
10. Global Forest Watch — World Resources Institute
11. MethaneSAT Loses Contact with Satellite — Environmental Defense Fund (កក្កដា ២០២៥)
12. Carbon Mapper Coalition’s First Methane-Sensing Satellite to Launch — Carbon Mapper (សីហា ២០២៤)
13. GEOGLAM Crop Monitor — About Us — GEOGLAM
14. What is the Charter? — International Charter Space and Major Disasters — disasterscharter.org
15. Copernicus Emergency Management Service — Copernicus EMS
16. ICESat-2 Mission — NASA

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពបឋម · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព សីហា ២០២៦

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។