អាវុធអ៊ីពែសូនិកកំពុងដាក់ពង្រាយក្នុងប្រទេសជាច្រើនរួចហើយ ប៉ុន្តែហេតុអ្វីបានជាគ្មានសន្ធិសញ្ញាត្រួតពិនិត្យអាវុធណាមួយគ្របដណ្តប់លើអាវុធថ្នាក់នេះជាក់លាក់?
គួរដឹង · បច្ចេកវិទ្យាយោធា ការប្រកួតប្រជែងអំណាចធំ និងស្ថាបត្យកម្មច្បាប់អន្តរជាតិ (Hypersonic Weapons, Great-Power Competition & International Law)
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
អាវុធអ៊ីពែសូនិកមិនមែនគ្រាន់តែហោះលឿនជាងសំឡេង ៥ ដងទេ — ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកចាស់ៗក៏លឿនកម្រិតនោះដែរតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៥០។ អ្វីដែល SIPRI, IISS និង CSIS ចាត់ទុកជាថ្នាក់អាវុធថ្មី គឺសមត្ថភាពបត់បែនទិសដៅតាមគន្លងទាបក្នុងបរិយាកាស — ធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីលចាស់ពិបាកតាមដាន។ អត្ថបទនេះពន្យល់បីប្រភេទបច្ចេកវិទ្យា កម្មវិធីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី ចិន ឥណ្ឌា និងប្រទេសផ្សេងទៀត ដោយញែកអ្វីដែលបញ្ជាក់ផ្ទៀងផ្ទាត់ ពីអ្វីនៅត្រឹមអះអាង — មុននឹងវិភាគចំណុចស្នូល៖ ហេតុអ្វីគ្មានសន្ធិសញ្ញាកំពុងអនុវត្តណាមួយ មានវិធានច្បាប់ជាក់លាក់សម្រាប់អាវុធថ្នាក់នេះ តាមការវិភាគរបស់ SIPRI, Arms Control Association និង CSIS។ អត្ថបទនេះមិនកាត់សេចក្តីថាគួរមានសន្ធិសញ្ញាថ្មីនោះទេ។
០១អ្វីទៅជា “អាវុធអ៊ីពែសូនិក”?
និយមន័យសាមញ្ញបំផុតគឺល្បឿន៖ អាវុធអ៊ីពែសូនិកហោះលឿនជាង Mach ៥ (ជាង ៥ ដងនៃល្បឿនសំឡេង ប្រហែល ៦.១៧៥ គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង)។ ប៉ុន្តែនិយមន័យនេះមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកឆ្លងទ្វីប (ICBM) ធម្មតាតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៥០-១៩៦០ ក៏ហោះលឿនជាង Mach ២០ ក្នុងដំណាក់កាលចូលបរិយាកាសឡើងវិញដែរ — លឿនជាងអាវុធអ៊ីពែសូនិកជំនាន់ថ្មីភាគច្រើនទៅទៀត។ តាមការពន្យល់របស់ CSIS Missile Defense Project ចំណុចដែលកំណត់ថ្នាក់អាវុធថ្មីនេះពិតប្រាកដ គឺ សមត្ថភាពបត់បែនទិសដៅ (maneuverability) ក្នុងល្បឿនហ្នឹង រួមផ្សំជាមួយគន្លងហោះទាបជាប់នឹងបរិយាកាស — ខុសពីគន្លងលោត (parabolic trajectory) របស់ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកដែលទស្សន៍ទាយបានតាំងពីដើមដំណើរ។
និយាយឲ្យខ្លី៖ “អាវុធអ៊ីពែសូនិក” ជាពាក្យបច្ចេកទេស-គោលនយោបាយថ្មី សំដៅដល់ថ្នាក់អាវុធពីរ ដែលនឹងពន្យល់លម្អិតនៅផ្នែក B៖ គ្រាប់រំកិលបានស៊ូវ (boost-glide) និងមីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសដោយម៉ាស៊ីនហោះជាប់ (hypersonic cruise missile)។ ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកចាស់ៗ ទោះលឿនក៏ដោយ ជាទូទៅមិនរាប់ចូលក្រុមថ្នាក់អាវុធនេះក្នុងការវិភាគគោលនយោបាយឡើយ — សំខាន់ចំពោះជំពូក I ដែលពិនិត្យមើលថាតើ New START រាប់បញ្ចូលអាវុធអ៊ីពែសូនិកយ៉ាងណា។
| និយមន័យផ្អែកលើល្បឿនតែមួយ | Mach ៥+ — រួមទាំងក្បាល ICBM ធម្មតាតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៥០ |
| និយមន័យគោលនយោបាយ-បច្ចេកទេស | Mach ៥+ និង សមត្ថភាពបត់បែនគន្លងហោះក្នុងបរិយាកាស |
| ប្រភពនិយមន័យ | SIPRI, IISS Military Balance, CSIS Missile Defense Project |
០២បីប្រភេទបច្ចេកវិទ្យា៖ Boost-Glide, Cruise Missile, និងក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិក
តាមការចាត់ថ្នាក់ដែលប្រើក្នុងរបាយការណ៍ SIPRI, IISS Military Balance និង CSIS មានប្រភេទបច្ចេកវិទ្យាបីខុសគ្នា៖ ទីមួយ គ្រាប់រំកិលបានស៊ូវ (HGV) ត្រូវបានបាញ់ដោយប្រព័ន្ធរ៉ុក្កែតរហូតដល់គែមបរិយាកាស រួចទម្លាក់ឲ្យរំកិលដោយកម្លាំងលើក (aerodynamic lift) តាមគន្លងទាបដែលអាចបត់បែនទិសដៅបាន។ ទីពីរ មីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសអ៊ីពែសូនិក (HCM) ប្រើម៉ាស៊ីនហោះជាប់ (scramjet/ramjet ដកខ្យល់) ពេញមួយដំណើរ។ ទីបី ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកចូលបរិយាកាសឡើងវិញធម្មតា (RV) ក៏ហោះលឿនជាង Mach ៥ ដែរ (ជួនកាលដល់ Mach ២០+) ប៉ុន្តែតាមគន្លងលោត (parabolic) ដែលទស្សន៍ទាយបានតាំងពីដើមដំណើរ — គ្មានសមត្ថភាពបត់បែនទូលំទូលាយដូចប្រភេទទីមួយ/ទីពីរឡើយ។
ភាពខុសគ្នារវាងទីមួយ/ទីពីរ ធៀបនឹងទីបីនេះសំខាន់ចំពោះជំពូក I-K៖ សន្ធិសញ្ញាត្រួតពិនិត្យអាវុធភាគច្រើនត្រូវបានចរចារដោយផ្អែកលើប្រភេទទីបីជាគំរូគិត មិនមែនប្រភេទទីមួយ/ទីពីរដែលទើបនឹងរីកចម្រើនក្នុងទសវត្សរ៍ ២០១០-២០២០ ឡើយ។ ជាឧទាហរណ៍នៃការច្របូកច្របល់ចាត់ថ្នាក់៖ Kinzhal របស់រុស្ស៊ីត្រូវបានទីផ្សារជា “អាវុធអ៊ីពែសូនិក” ប៉ុន្តែតាមការវិភាគរបស់ Kyiv Independent និងទស្សនាវដ្តីយោធាចិនមួយ (Sandboxx/The National Interest) វាគឺជាមីស៊ីលបាលីស្ទិកបាញ់ពីលើអាកាសយានមានដើមកំណើតពី Iskander — មិនប្រាកដថាមានលក្ខណៈបត់បែនគន្លងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ជា HGV/HCM ពិតប្រាកដនោះទេ។
| Boost-Glide Vehicle (HGV) | បាញ់ដោយរ៉ុក្កែត រំកិលដោយកម្លាំងលើក គន្លងទាបបត់បែនបាន — C-HGB (អាមេរិក) Avangard (រុស្ស៊ី) DF-ZF (ចិន) |
| Hypersonic Cruise Missile (HCM) | ម៉ាស៊ីនហោះជាប់ពេញដំណើរ — HACM (អាមេរិក-អូស្ត្រាលី) Zircon (រុស្ស៊ី ក្រោមការអះអាង) |
| Ballistic Reentry Vehicle (RV) | លឿនដូចគ្នា ប៉ុន្តែគន្លងលោតទស្សន៍ទាយបាន — ក្បាល ICBM ធម្មតាតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៥០ |
- ការយល់ច្រឡំ៖ “អាវុធអ៊ីពែសូនិក” សំដៅដល់អ្វីៗហោះលឿនជាង Mach ៥ ទាំងអស់
- អ្វីដែលអង្គការវិភាគប្រើ៖ ត្រូវមានលក្ខណៈបត់បែនគន្លងផងដែរ — ខុសពីក្បាល ICBM ធម្មតា
០៣ដំណើររំកិលបច្ចេកវិទ្យា និងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ
ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកឆ្លងទ្វីបដំបូងហោះលឿនជាង Mach ៥ តាំងពីចុងទសវត្សរ៍ ១៩៥០ ក្នុងយុគសង្គ្រាមត្រជាក់ ប៉ុន្តែគ្រាប់រំកិលបានស៊ូវ (HGV) ជាបច្ចេកវិទ្យាទើបនឹងសាកល្បងជាក់ស្តែងតាំងពីទសវត្សរ៍ ២០១០។ DARPA បានធ្វើតេស្ត Falcon HTV-2 ពីរដង (២០១០ និង ២០១១) ដែលទាំងពីរបាត់ការទំនាក់ទំនងចរន្តរលកមុនចប់ដំណើរ តាមរបាយការណ៍ជាផ្លូវការ DARPA។
ក្រោយមក កម្មវិធីជាច្រើនប្រទេសបានឈានចូលដំណាក់កាលសាកល្បង-អះអាងជាបន្តបន្ទាប់ (លម្អិតនៅជំពូក D-G)។ កាលបរិច្ឆេទខ្លះខាងក្រោមជាការអះអាងរដ្ឋាភិបាល មិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យនោះទេ — អត្ថបទសម្គាល់ប្រភពជាប់នឹងគ្រប់ការអះអាង។
ចុងទសវត្សរ៍ ១៩៥០ — ក្បាល ICBM ធម្មតាចាប់ផ្តើមហោះលឿនជាង Mach ៥ — តាមគន្លងលោតទស្សន៍ទាយបាន មិនមែនប្រភេទចម្បងក្នុងអត្ថបទនេះ (ផ្នែក B)
២០១០-២០១១ — DARPA សាកល្បង Falcon HTV-2 ពីរដង — ទាំងពីរបាត់ការទំនាក់ទំនងចរន្តរលកមុនចប់ដំណើរ (DARPA)
៣១ តុលា ២០១៧ — សហរដ្ឋអាមេរិកសាកល្បង C-HGB ដំបូងគេ — Pacific Missile Range Facility (ផ្នែក D)
ធ្នូ ២០១៩ — រុស្ស៊ីប្រកាសដាក់ចេញ Avangard ជាផ្លូវការ — សេចក្តីប្រកាសរដ្ឋាភិបាល មិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យ (ផ្នែក E)
កញ្ញា ២០២១ — កូរ៉េខាងជើងអះអាងសាកល្បង Hwasong-8 — KCNA រាយការណ៍ — ការវិភាគឯករាជ្យមានទស្សនៈចម្រុះ (ផ្នែក G)
មិថុនា ២០២៣ — អ៊ីរ៉ង់អះអាងបង្ហាញមីស៊ីល Fattah — អ្នកវិភាគសង្ស័យលើលក្ខណៈបត់បែនគន្លងពិត (ផ្នែក G)
កុម្ភៈ ២០២៤ — អ៊ុយក្រែនអះអាងរុស្ស៊ីប្រើ Zircon ជាលើកដំបូង — CNN រាយការណ៍ — The War Zone រកឃើញចំណុចមិនច្បាស់ (ផ្នែក E)
វិច្ឆិកា ២០២៤ — ឥណ្ឌាសាកល្បងមីស៊ីលអ៊ីពែសូនិកចម្ងាយឆ្ងាយដំបូង — DRDO ឆ្នេរ Odisha — រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិហៅ “ប្រវត្តិសាស្ត្រ” (ផ្នែក G)
ធ្នូ ២០២៥-ដើម ២០២៦ — កងទ័ពគោកអាមេរិកចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយ Dark Eagle — អាវុធអ៊ីពែសូនិកប្រតិបត្តិការដំបូងគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (DefenseScoop — ផ្នែក D)
៥ កុម្ភៈ ២០២៦ — New START ផុតកំណត់ដោយគ្មានការជំនួស — Arms Control Association (ផ្នែក I)
០៤សហរដ្ឋអាមេរិក៖ កម្មវិធីអ្វីខ្លះ ហើយអ្វីដែលបញ្ជាក់រួច?
កម្មវិធីស្នូលគឺ Conventional Prompt Strike ដែលប្រើគ្រាប់រំកិលអ៊ីពែសូនិករួម (C-HGB) អភិវឌ្ឍរួមគ្នារវាងកងទ័ពជើងទឹក-កងទ័ពគោក សាកល្បងលើកដំបូង ៣១ តុលា ២០១៧ (ផ្នែក C)។ កងទ័ពគោកប្រើ C-HGB ក្នុងកម្មវិធី Long-Range Hypersonic Weapon (LRHW) ហៅក្រៅផ្លូវការថា “Dark Eagle”។ តាមរបាយការណ៍ DefenseScoop កងទ័ពគោកចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយ Dark Eagle ខែធ្នូ ២០២៥ គ្រោងបញ្ចប់ “ដើមឆ្នាំ ២០២៦” ក្រោយខកខានពេលកំណត់ពីរដងមុន ដោយសារ “បញ្ហាបច្ចេកទេស និងការពន្យារពេលកាលវិភាគ” ក្នុងសាកល្បង។ ថ្ម័រមួយត្រូវបានប្រគល់ទៅ Joint Base Lewis-McChord — ក្លាយជាអាវុធអ៊ីពែសូនិកប្រតិបត្តិការដំបូងគេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក តាមរបាយការណ៍នេះ។
កងទ័ពអាកាសមានកម្មវិធី AGM-183A ARRW ដែលចាប់ផ្តើម-ផ្អាក-ចាប់ផ្តើមឡើងវិញមិនធម្មតា៖ ក្រោយបរាជ័យសាកល្បងជាបន្តបន្ទាប់ កងទ័ពអាកាសប្រកាសឆ្នាំ ២០២៣ ថាមិនទិញផលិតកម្ម (The Aviationist) ប៉ុន្តែរបាយការណ៍ថ្មីជាងឆ្នាំ ២០២៦ បង្ហាញថាបានស្នើសុំថវិកា ៣៤៥ លានដុល្លារ ដើម្បីរស់ស្ថានវិញ។ គិតត្រឹមរបាយការណ៍ដែលអត្ថបទនេះមានក្នុងដៃ ARRW នៅមិនទាន់ក្លាយជាអាវុធប្រតិបត្តិការពេញលេញនោះទេ។ គម្រោងទីបីគឺ HACM (Hypersonic Attack Cruise Missile) អភិវឌ្ឍរួមជាមួយអូស្ត្រាលីក្រោម SCIFiRE សាកល្បងនៅ Woomera Range — មិនទាន់ដាក់ពង្រាយ។
| Dark Eagle / LRHW (កងទ័ពគោក) | ចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយ ធ្នូ ២០២៥ — ប្រតិបត្តិការដំបូងគេ (DefenseScoop) |
| Conventional Prompt Strike (កងទ័ពជើងទឹក) | ប្រើ C-HGB ដូចគ្នា កំពុងអភិវឌ្ឍសម្រាប់នាវាព្រុលទឹក/នាវាមុជទឹក |
| AGM-183A ARRW (កងទ័ពអាកាស) | ប្រកាសមិនទិញ ២០២៣ → ស្នើថវិកាឡើងវិញ ២០២៦ — មិនទាន់ប្រតិបត្តិការ |
| HACM (កងទ័ពអាកាស + អូស្ត្រាលី) | កំពុងសាកល្បង SCIFiRE — មិនទាន់ដាក់ពង្រាយ |
០៥រុស្ស៊ី៖ Avangard, Kinzhal, Zircon
Avangard ជាគ្រាប់រំកិលអ៊ីពែសូនិកតម្លើងលើ ICBM ដែលមានស្រាប់ (ដូចជា UR-100N UTTKh)។ រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីប្រកាសថាបានចូលបម្រើការជាផ្លូវការចាប់ពីធ្នូ ២០១៩ — ជាការអះអាងរដ្ឋាភិបាល មិនមែនការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកតាមដានឯករាជ្យខាងក្រៅដូចវិធីតាមដានការបាត់បង់ឧបករណ៍សឹកនៅសមរភូមិដោយក្រុម Oryx នោះទេ។ រុស្ស៊ីបានបង្ហាញប្រព័ន្ធនេះដល់ក្រុមអធិការកិច្ចអាមេរិកខែវិច្ឆិកា ២០១៩ (TASS) ដើម្បីរក្សាឲ្យស្ថិតក្រោមអធិការកិច្ចរបស់ New START (ផ្នែក I)។
Kinzhal ជាមីស៊ីលបាញ់ពីលើអាកាសយាន ត្រូវបានប្រើវាយប្រហារលើអ៊ុយក្រែនច្រើនដងចាប់ពីមីនា ២០២២ តាមរបាយការណ៍ទាំងសងខាង — ប៉ុន្តែការចាត់ថ្នាក់ថាជា “អាវុធអ៊ីពែសូនិក” ពិតប្រាកដ ត្រូវបានប្រកែកដោយអ្នកវិភាគឯករាជ្យ (ផ្នែក B)។ Zircon (3M22) ជាមីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសដែលរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីអះអាងប្រើ scramjet — កងទ័ពអាកាសអ៊ុយក្រែនអះអាងថាបានប្រើវាលើកដំបូងវាយប្រហារក្រុងគៀវខែកុម្ភៈ ២០២៤ (CNN) ប៉ុន្តែ The War Zone បានលើកសំណួរអំពីភាពច្បាស់លាស់នៃការសម្គាល់អត្តសញ្ញាណមីស៊ីលនេះ។
| Avangard (HGV) | អះអាងចូលបម្រើការ ធ្នូ ២០១៩ (រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី) — បង្ហាញអធិការកិច្ច New START វិច្ឆិកា ២០១៩ |
| Kinzhal (បាញ់ពីលើអាកាសយាន) | ប្រើក្នុងសមរភូមិអ៊ុយក្រែនតាំងពី ២០២២ — ការចាត់ថ្នាក់ “អ៊ីពែសូនិក” ត្រូវបានប្រកែក |
| Zircon / 3M22 (HCM ក្រោមការអះអាង) | អះអាងប្រើលើកដំបូង កុម្ភៈ ២០២៤ — TWZ រកឃើញភាពមិនច្បាស់ |
០៦ចិន៖ DF-17, DF-27 តាមរបាយការណ៍ Pentagon
DF-17 ជាមីស៊ីលបាលីស្ទិកចម្ងាយមធ្យម ភ្ជាប់ជាមួយគ្រាប់រំកិលអ៊ីពែសូនិក DF-ZF។ តាមរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់ក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (China Military Power Report) ប្រព័ន្ធនេះវាយតម្លៃថាបានចូលបម្រើការជាមួយកងកម្លាំងកាំជ្រួចកងទ័ពចិនតាំងពីប្រមាណ ២០១៩-២០២០។ DF-27 ជាប្រព័ន្ធថ្មីជាងគេ ដែលរបាយការណ៍ Pentagon ឆ្នាំ ២០២៤ បញ្ជាក់ថាមានជម្រើសគ្រាប់រំកិលអ៊ីពែសូនិក ចម្ងាយហោះកម្រិត ICBM ព្រមទាំងសមត្ថភាពកំណត់គោលដៅនាវាចម្ងាយឆ្ងាយ តាមការវិភាគរបស់ Pentagon និងសារព័ត៌មានឯកទេស (Maritime Executive, Eurasian Times)។
ចិនក៏បានប្រកាសសាកល្បងយានស្រាវជ្រាវ wave-rider ហៅ Xingkong-2 ប្រមាណ ២០១៨ — ជាយានស្រាវជ្រាវ មិនមែនអាវុធផ្ទាល់ខ្លួន។ ដូចករណីរុស្ស៊ី-អាមេរិកដែរ ការវាយតម្លៃស្ថានភាពប្រព័ន្ធចិនផ្អែកលើរបាយការណ៍រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស (Pentagon) និង IISS — មិនមែនប្រភពផ្លូវការរបស់ចិនឡើយ។
| DF-17 + DF-ZF | វាយតម្លៃថាបានចូលបម្រើការតាំងពី ២០១៩-២០២០ (Pentagon) |
| DF-27 | រាយការណ៍ ២០២៤ — ជម្រើសគ្រាប់រំកិល + ចម្ងាយ ICBM + គោលដៅនាវា (Pentagon) |
| Xingkong-2 | យានស្រាវជ្រាវ wave-rider ប្រមាណ ២០១៨ — មិនមែនអាវុធផ្ទាល់ |
០៧ឥណ្ឌា និងប្រទេសផ្សេងទៀត
ឥណ្ឌា តាមរយៈ DRDO បានធ្វើតេស្តហោះមីស៊ីលអ៊ីពែសូនិកចម្ងាយឆ្ងាយដំបូងគេនៅឆ្នេរ Odisha ថ្ងៃទី ១៦-១៧ វិច្ឆិកា ២០២៤ (PIB)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ Rajnath Singh ហៅព្រឹត្តិការណ៍នេះថា “ប្រវត្តិសាស្ត្រ” — មិនទាន់ផ្ទៀងផ្ទាត់ថាជាអាវុធប្រតិបត្តិការនោះទេ។ តាមរបាយការណ៍ Naval News ឥណ្ឌាបានបង្ហាញមីស៊ីលប្រឆាំងនាវាអ៊ីពែសូនិកចម្ងាយឆ្ងាយ (LR-AShM) ក្នុងក្បួនយោធាខែមករា ២០២៦ ដោយ DRDO ថ្លែងថាកំពុងជិតដល់សាកល្បងផ្លូវការ (Business Standard)។
បារាំង កំពុងអភិវឌ្ឍ ASN4G ជាមីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសអ៊ីពែសូនិកផ្ទុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ជំនួស ASMPA លើ Rafale F5 (The Aviationist) — នៅដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍ មិនទាន់ដាក់ពង្រាយ។ អូស្ត្រាលី សហការជាមួយអាមេរិកក្រោម SCIFiRE ដើម្បីអភិវឌ្ឍមីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសអ៊ីពែសូនិករួម (ចូលរួមចំណែកដល់ HACM ផ្នែក D) សាកល្បងផ្នែកខ្លះនៅ Woomera Range។
កូរ៉េខាងជើង អះអាងសាកល្បងគ្រាប់រំកិល Hwasong-8 លើកដំបូងកញ្ញា ២០២១ តាមសារព័ត៌មានរដ្ឋ KCNA — 38 North ផ្តល់ការវាយតម្លៃដំបូងចម្រុះ ខណៈការវិភាគផ្តាច់មុខមួយឆ្នាំ ២០២២ ដោយ Breaking Defense អះអាងថាគួរជឿជាក់ជាងគេគិតដំបូង។ អ៊ីរ៉ង់ ប្រកាសបង្ហាញមីស៊ីល Fattah ខែមិថុនា ២០២៣ ហៅជាមីស៊ីលអ៊ីពែសូនិក ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគឯករាជ្យបានសង្ស័យថាតើវាបំពេញនិយមន័យបច្ចេកទេសនៃគ្រាប់រំកិលបត់បែនគន្លងពិត ឬគ្រាន់តែជាក្បាលបាលីស្ទិកបត់បែនកម្រិតមួយប៉ុណ្ណោះ។
| ឥណ្ឌា — DRDO | សាកល្បងចម្ងាយឆ្ងាយដំបូង វិច្ឆិកា ២០២៤ + LR-AShM ជិតដល់សាកល្បង ២០២៦ |
| បារាំង — ASN4G | ដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍ សម្រាប់ Rafale F5 |
| អូស្ត្រាលី — SCIFiRE | កម្មវិធីរួមអាមេរិក សាកល្បងនៅ Woomera |
| កូរ៉េខាងជើង — Hwasong-8 | អះអាងសាកល្បង ២០២១ (KCNA) — ការវិភាគឯករាជ្យចម្រុះ |
| អ៊ីរ៉ង់ — Fattah | អះអាង ២០២៣ — និយមន័យបច្ចេកទេសត្រូវបានប្រកែក |
- ដាក់ពង្រាយ + ភាគីទីបីរាយការណ៍៖ សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន
- អះអាងដោយរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង៖ រុស្ស៊ី
- សាកល្បង/អភិវឌ្ឍ៖ ឥណ្ឌា បារាំង អូស្ត្រាលី-អាមេរិក
- អះអាងតែឯង គ្មានផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាស់៖ កូរ៉េខាងជើង អ៊ីរ៉ង់
០៨ហេតុអ្វីការចាប់ និងទប់ស្កាត់ពិបាកជាង?
តាមការពន្យល់របស់ CSIS Missile Defense Project និង RAND មានហេតុផលពីរ។ ទីមួយ គន្លងហោះទាប៖ គ្រាប់រំកិលហោះនៅកម្ពស់ក្នុងបរិយាកាសខាងលើ (ប្រហែល ៤០-១០០ គីឡូម៉ែត្រ) ទាបជាងចន្លោះដែលប្រព័ន្ធការពារបែបចាស់ (Ground-based Midcourse Defense ឬ Aegis SM-3) បានរចនាឡើងឲ្យទប់ស្កាត់ក្នុងដំណាក់កាលកណ្តាលដំណើរ — ហើយកម្ពស់ទាបនេះក៏នៅជាប់នឹងបន្ទាត់ផ្តេករ៉ាដារ (radar horizon) របស់ស្ថានីយ៍រ៉ាដារព្រមានទុកមុនលើដីមួយចំនួន បង្រួមរយៈពេលព្រមានទុកមុន ធៀបនឹងក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកដែលអាចទស្សន៍ទាយចំណុចធ្លាក់បានតាំងពីដើមដំណើរ។
ទីពីរ សមត្ថភាពបត់បែនទិសដៅ៖ ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកធម្មតាធ្វើដំណើរតាមគន្លងលោត ដែលប្រព័ន្ធការពារអាចគណនាចំណុចទប់ស្កាត់ជាមុនបាន។ ផ្ទុយមកវិញ គ្រាប់រំកិលអាចប្តូរទិសដៅក្នុងអំឡុងពេលហោះ — ចំណុចធ្លាក់មិនអាចទស្សន៍ទាយបានច្បាស់រហូតដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ បង្រួមពេលវេលាសម្រេចចិត្ត។ ដោយសារនេះ អង្គការស្រាវជ្រាវសាធារណៈកំពុងស្នើសំណុំសិន្សឺរថ្មី ដូចជាបណ្តាញផ្កាយរណបគន្លងទាបតាមដានមីស៊ីល ដែល SDA/MDA របស់អាមេរិកកំពុងអភិវឌ្ឍ — ខណៈបច្ចេកវិទ្យាទប់ស្កាត់ជាក់ស្តែងនៅតែក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍ មិនទាន់ដាក់ពង្រាយពេញលេញនោះទេ។
| ឧបសគ្គទី ១ | គន្លងហោះទាបជាងចន្លោះការពារបែបចាស់ + ជាប់នឹងបន្ទាត់ផ្តេករ៉ាដារ |
| ឧបសគ្គទី ២ | បត់បែនទិសដៅបាន — ចំណុចធ្លាក់មិនច្បាស់ដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ |
| ការឆ្លើយតបកំពុងអភិវឌ្ឍ | បណ្តាញផ្កាយរណបគន្លងទាបតាមដានមីស៊ីល (SDA/MDA) — មិនទាន់ពេញលេញ |
០៩New START៖ គ្របដណ្តប់អ្វី ហើយហេតុអ្វីផុតកំណត់?
សន្ធិសញ្ញា New START ចុះហត្ថលេខារវាងសហរដ្ឋអាមេរិក-រុស្ស៊ីឆ្នាំ ២០១០ ចូលជាធរមានខែកុម្ភៈ ២០១១ បានកំណត់ដែនកំណត់ស្នូល៖ ក្បាលអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដាក់ពង្រាយអតិបរមា ១.៥៥០ ក្បាល ឧបករណ៍បាញ់ដាក់ពង្រាយអតិបរមា ៧០០ គ្រឿង តាមអត្ថបទសន្ធិសញ្ញា និងឯកសារក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក។ ចំណុចសំខាន់៖ ច្បាប់រាប់ផ្អែកលើ ឧបករណ៍បាញ់យុទ្ធសាស្ត្រ ដែលទទួលស្គាល់រួច មិនថាក្បាលអាវុធប្រភេទណានោះទេ — នេះជាមូលហេតុពិតដែលរុស្ស៊ីបានបង្ហាញ Avangard ដល់ក្រុមអធិការកិច្ចអាមេរិកខែវិច្ឆិកា ២០១៩ (ផ្នែក E) តាមរបាយការណ៍ TASS៖ ដើម្បីរក្សាឲ្យវាស្ថិតក្រោមអធិការកិច្ចរបស់ New START ដដែល មិនមែនព្រោះសន្ធិសញ្ញារចនាឡើងសម្រាប់អាវុធអ៊ីពែសូនិកនោះទេ។
ដូច្នេះ New START រាប់បញ្ចូលគ្រាប់រំកិលអ៊ីពែសូនិកតែក្នុងករណីតម្លើងលើឧបករណ៍បាញ់យុទ្ធសាស្ត្រដែលគណនេយ្យស្រាប់ប៉ុណ្ណោះ — ហើយមិនរាប់បញ្ចូលអាវុធអ៊ីពែសូនិកផ្ទុកគ្រាប់បែកធម្មតា (ដូច Dark Eagle) ទាល់តែសោះ ព្រោះសន្ធិសញ្ញារាប់តែក្បាលអាវុធនុយក្លេអ៊ែរយុទ្ធសាស្ត្រ។ តាមរបាយការណ៍ Arms Control Association សន្ធិសញ្ញានេះបានផុតកំណត់ថ្ងៃទី ៥ កុម្ភៈ ២០២៦ ដោយគ្មានការជំនួស — ក្រោយ Putin ស្នើនៅខែកញ្ញា ២០២៥ ឲ្យរក្សាដែនកំណត់ស្នូលដដែលមួយឆ្នាំដោយមិនផ្លូវការ Lavrov ថ្លែងថារុស្ស៊ីអនុវត្តតាម “ការផ្អាកលក្ខខណ្ឌដោយឯកតោភាគី” ខណៈអាមេរិកមិនបានឆ្លើយតបជាផ្លូវការ ដោយ Trump ចង់បាន “សន្ធិសញ្ញាថ្មី ប្រសើរជាង និងទំនើប” វិញ។
| ដែនកំណត់ក្បាលអាវុធ | អតិបរមា ១.៥៥០ ក្បាល (ភាគីនីមួយៗ) |
| ដែនកំណត់ឧបករណ៍បាញ់ | អតិបរមា ៧០០ គ្រឿង |
| ការគ្របដណ្តប់អ៊ីពែសូនិក | ត្រឹមតម្លើងលើឧបករណ៍បាញ់ដែលរាប់ស្រាប់ — មិនរួមអាវុធធម្មតា |
| ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន | ផុតកំណត់ ៥ កុម្ភៈ ២០២៦ — គ្មានការជំនួស |
១០INF Treaty៖ អ្វីដែលធ្លាប់ហាម ហើយហេតុអ្វីលែងមាន?
សន្ធិសញ្ញាកម្លាំងនុយក្លេអ៊ែរចម្ងាយមធ្យម (INF) ចុះហត្ថលេខាឆ្នាំ ១៩៨៧ រវាង Reagan (អាមេរិក) និង Gorbachev (សូវៀត) បានហាមឃាត់មីស៊ីលបាញ់ពីដីដែលមានចម្ងាយហោះចន្លោះ ៥០០-៥.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ — ដោយហាមចន្លោះចម្ងាយហោះទាំងមូល មិនថាបច្ចេកវិទ្យាណានោះទេ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ចប់ការដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការថ្ងៃទី ២ សីហា ២០១៩ ក្រោយចោទថារុស្ស៊ីបានអភិវឌ្ឍ-ដាក់ពង្រាយមីស៊ីល 9M729 (កូដ NATO៖ SSC-8) ដែលហួសចម្ងាយអនុញ្ញាត — ជាការចោទប្រកាន់ដែលរុស្ស៊ីបដិសេធជានិច្ច។
ក្រោយសន្ធិសញ្ញាដួលរលំ ទាំងអាមេរិក-រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធបាញ់ពីដីចម្ងាយមធ្យមជាសាធារណៈ ដែលនឹងខុសច្បាប់ក្រោម INF ប្រសិនបើនៅមាន៖ Dark Eagle (ផ្នែក D) ដែលរាយការណ៍មានចម្ងាយហោះលើសពី ១.៧២៥ ម៉ាយល៍ (ប្រហែល ២.៧៧៦ គីឡូម៉ែត្រ) — ត្រង់ចន្លោះហាមឃាត់ចាស់ដដែល — ព្រមទាំងប្រព័ន្ធ Typhon ដែលបាញ់ SM-6 និង Tomahawk ដាក់ពង្រាយទៅហ្វីលីពីនខែមេសា ២០២៤ និងជប៉ុនឆ្នាំ ២០២៦ — បង្ហាញថាការដួលរលំរបស់ INF បានលុបចោលយន្តការតែមួយគត់ ដែលធ្លាប់ហាមប្រព័ន្ធបាញ់ពីដីចម្ងាយមធ្យមដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
| ចុះហត្ថលេខា | ១៩៨៧ — Reagan និង Gorbachev |
| ចន្លោះចម្ងាយហាមឃាត់ | ៥០០-៥.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ — មីស៊ីលបាញ់ពីដីទាំងបាលីស្ទិក/ហោះក្នុងបរិយាកាស |
| ការដកខ្លួនរបស់អាមេរិក | បញ្ចប់ ២ សីហា ២០១៩ — ចោទរុស្ស៊ីអំពី 9M729/SSC-8 |
| ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន | អសកម្មទាំងស្រុង — គ្មានការជំនួស |
១១គម្លាតច្បាប់ជាក់ស្តែង៖ ហេតុអ្វីគ្មានសន្ធិសញ្ញាគ្របដណ្តប់?
ការឆ្លុះបញ្ចាំងលើផ្នែក I-J បង្ហាញលទ្ធផលច្បាស់ តាមការវិភាគរបស់ SIPRI, Arms Control Association និង CSIS៖ បច្ចុប្បន្នគ្មានសន្ធិសញ្ញាកំពុងអនុវត្តណាមួយ មានវិធានបច្ចេកទេស ក្បួនរាប់ ឬការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាក់លាក់សម្រាប់អាវុធអ៊ីពែសូនិកនោះទេ។ New START (ឥឡូវផុតកំណត់ទៀត) រាប់បញ្ចូលក្បាលអាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីពែសូនិកតែក្នុងករណីតម្លើងលើឧបករណ៍បាញ់ដែលគណនេយ្យស្រាប់ (ផ្នែក I) ខណៈ INF (អសកម្មតាំងពី ២០១៩) ធ្លាប់ហាមឃាត់ដោយផ្អែកលើចម្ងាយហោះ មិនមែនបច្ចេកវិទ្យា (ផ្នែក J)។
ចំណែក MTCR ដែលជាឧបករណ៍ពហុភាគីពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់បំផុត ក៏មិនមែនសន្ធិសញ្ញាចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ដែរ — តាម Arms Control Association MTCR ជា “ការយោគយល់នយោបាយក្រៅផ្លូវការ” ក្នុងចំណោមរដ្ឋ ៣៥ ចាប់ផ្តើម ១៩៨៧ ដែល “គ្មានទណ្ឌកម្មចំពោះការផ្ទេរឧបករណ៍ត្រូវត្រួតពិនិត្យ”។ របាយការណ៍ SIPRI ២០២២ រកឃើញថា បញ្ជីត្រួតពិនិត្យ MTCR “មិនបានលើកឡើងជាក់លាក់អំពីគ្រាប់រំកិល ឬមីស៊ីលហោះក្នុងបរិយាកាសអ៊ីពែសូនិកទាល់តែសោះ” បង្កភាពមិនច្បាស់ថាតើត្រូវចាត់ថ្នាក់ជា “ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកចូលបរិយាកាសឡើងវិញ” (Category I) ឬយានអាកាសថាមវន្តប្រភេទផ្សេង — SIPRI ស្នើវិធានច្បាស់ថ្មី ប៉ុន្តែរដ្ឋសមាជិកមិនទាន់អនុម័តនោះទេ។
Wassenaar Arrangement ក៏ដូចគ្នា៖ ជាការព្រមព្រៀងត្រួតពិនិត្យនាំចេញអាវុធធម្មតា ដោយស្ម័គ្រចិត្តរវាងរដ្ឋចូលរួម ៤២ ប្រទេស ពឹងផ្អែកលើការចែករំលែកព័ត៌មាន និងឆន្ទានុសិទ្ធិជាតិ មិនមែនអធិការកិច្ចដូចសន្ធិសញ្ញាកំណត់អាវុធនោះទេ។ ដូច្នេះ “គម្លាត” នេះ តាមប្រភពដែលបានដកស្រង់ មិនមែនកំហុសអចេតនារបស់អ្នកចរចារកន្លងមកទេ — គ្រាន់តែថាបច្ចេកវិទ្យានេះរីកចម្រើនលឿនជាងស្ថាបត្យកម្មច្បាប់ចាស់ ដែលកសាងសម្រាប់ថ្នាក់អាវុធផ្សេង មិនមែនអាវុធកំណត់ដោយគន្លងទាបបត់បែនបានក្នុងល្បឿនអ៊ីពែសូនិកនោះទេ។
- សន្ធិសញ្ញាចងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់៖ New START (ផុតកំណត់ ២០២៦) និង INF (អសកម្ម ២០១៩) — ផ្តោតលើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ/ចម្ងាយហោះ មិនមែនអ៊ីពែសូនិកជាថ្នាក់ដាច់ដោយឡែក
- របបនាំចេញដោយស្ម័គ្រចិត្ត គ្មានទណ្ឌកម្ម៖ MTCR (៣៥ រដ្ឋ) និង Wassenaar (៤២ រដ្ឋ) — SIPRI រកឃើញថាទាំងពីរមិនចែងច្បាស់អំពី HGV/HCM ក្នុងបញ្ជីត្រួតពិនិត្យទេ
១២សំណួរញឹកញាប់
តើអ្វីខុសពីអ្វីៗដែលហោះលឿនជាង Mach ៥?
ត្រូវមានសមត្ថភាពបត់បែនទិសដៅតាមគន្លងទាបផងដែរ — ក្បាលមីស៊ីលបាលីស្ទិកធម្មតាក៏លឿនកម្រិតនេះ ប៉ុន្តែតាមគន្លងលោតទស្សន៍ទាយបាន។ សូមមើលផ្នែក A-B។
តើប្រទេសណាបានដាក់ពង្រាយអាវុធអ៊ីពែសូនិកជាក់ស្តែងរួច?
សហរដ្ឋអាមេរិក (Dark Eagle ធ្នូ ២០២៥) និងចិន (DF-17 តាម Pentagon) មានភស្តុតាងខាងក្រៅច្បាស់ជាងគេ។ រុស្ស៊ីអះអាងខ្លួនឯងអំពី Avangard។ ប្រទេសផ្សេងទៀតនៅដំណាក់កាលសាកល្បង។ សូមមើលផ្នែក D-G។
តើ New START នៅមានសុពលភាពទេ?
ទេ — ផុតកំណត់ ៥ កុម្ភៈ ២០២៦ ដោយគ្មានការជំនួស (Arms Control Association)។ សូមមើលផ្នែក I។
តើ INF នៅមានទេ?
ទេ — អាមេរិកបញ្ចប់ការដកខ្លួន ២ សីហា ២០១៩ ក្រោយចោទរុស្ស៊ីអំពី 9M729។ សូមមើលផ្នែក J។
តើ MTCR ជាសន្ធិសញ្ញាចងកាតព្វកិច្ចដែរឬទេ?
ទេ — ជាការយោគយល់នយោបាយក្រៅផ្លូវការ ស្ម័គ្រចិត្ត គ្មានទណ្ឌកម្ម (Arms Control Association)។ សូមមើលផ្នែក K។
ហេតុអ្វីអាវុធអ៊ីពែសូនិកទប់ស្កាត់ពិបាកជាង?
គន្លងហោះទាប + សមត្ថភាពបត់បែនទិសដៅ បង្រួមរយៈពេលព្រមានទុកមុន (CSIS Missile Defense Project)។ សូមមើលផ្នែក H។
តើអត្ថបទនេះស្នើថាគួរមានសន្ធិសញ្ញាថ្មីទេ?
ទេ។ អត្ថបទរាយការណ៍ស្ថានភាពប៉ុណ្ណោះ។ សូមមើលផ្នែក K។
១៣ប្រភព
- Arms Control Association — New START Expires As U.S. Urges ‘Modernized’ Treaty
- Arms Control Association — The INF Treaty at a Glance
- Arms Control Association — U.S. Completes INF Treaty Withdrawal
- Arms Control Association — MTCR at a Glance
- SIPRI — HGVs and Hypersonic Cruise Missiles: Challenges for the MTCR
- SIPRI — Yearbook 2026 press release
- DefenseScoop — Dark Eagle fielding to complete ‘early 2026’
- The Aviationist — USAF Revives AGM-183 ARRW
- The Aviationist — U.S. Air Force Will Not Buy AGM-183 ARRW
- The Aviationist — France Begins Work on ASN4G
- 19FortyFive — A Treaty Banned This Missile System for 32 Years
- Kyiv Independent — Russia’s Kinzhal missile is not hypersonic
- CNN — Russia used Zircon missile for the first time, Ukraine claims
- The War Zone — Is Russia Really Using Zircon Missiles In Ukraine?
- Arms Control Association — North Korea Claims to Test Hypersonic Missile
- Breaking Defense — North Korea’s claims are credible, analysis shows
- PIB India — DRDO trial of India’s first long-range hypersonic missile
- Naval News — India Showcases First Hypersonic Anti-Ship Missile
- National Defense Magazine — AUKUS Partners Aim to Catch China
- DVIDS — Navy, Army Launch Common Hypersonic Glide Body
📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ២១ ប្រភព
📚 យោធា និងសន្តិសុខ · គួរដឹង Eksastra
អត្ថបទចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅជាភាសាខ្មែរ ផ្អែកលើប្រភពដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
យោធា និងសន្តិសុខ ទាំងអស់ →អាវុធអ៊ីពែសូនិក — លឿនជាងសំឡេង ៥ ដង តែហេតុអ្វីល្បឿនមិនមែនជារឿងថ្មីអភិបាលកិច្ចអាវុធធម្មតា៖ សន្ធិសញ្ញាពាណិជ្ជកម្មអាវុធ អនុសញ្ញាអូតាវ៉ា និងកិច្ចព្រមព្រៀង Wassenaarអាវុធស្វ័យប្រវត្តិសម្លាប់ (LAWS) និងហេតុអ្វី UN CCW នៅគ្មានពិធីសារចងកាតព្វកិច្ចមីស៊ីលប្រឆាំងនាវា និងគោលលទ្ធិបដិសេធតំបន់សមុទ្រ (A2/AD)