០១និយមន័យ៖ ឯករាជ្យភាពស្ថិតិ និងហេតុអ្វីវាសំខាន់

ឯករាជ្យភាពស្ថិតិផ្លូវការ មានន័យថា ស្ថាប័នដែលមានតួនាទីរាប់ ចងក្រង និងផ្សព្វផ្សាយទិន្នន័យសាធារណៈ — ដូចជាអត្រាអតិផរណា អត្រាគ្មានការងារធ្វើ ចំនួនប្រជាជន ឬកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) — ត្រូវធ្វើការដោយសេរីពីសម្ពាធនយោបាយ ទាំងផ្នែកវិធីសាស្រ្តគណនា ពេលវេលាផ្សព្វផ្សាយ និងខ្លឹមសារលទ្ធផល។ នេះមិនមានន័យថា ភ្នាក់ងារស្ថិតិមិនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវនោះទេ — ភ្នាក់ងារនៅតែត្រូវរាយការណ៍ថវិកាទៅសភា ប៉ុន្តែការសម្រេចចិត្តបច្ចេកទេស — វិធីសាស្រ្តគណនាណាត្រឹមត្រូវជាង តើពេលណាត្រូវផ្សព្វផ្សាយ តើនរណាឃើញលេខមុនគេ — ត្រូវនៅក្នុងដៃអ្នកជំនាញវិជ្ជាជីវៈ មិនមែនអ្នកតែងតាំងនយោបាយឡើយ។

ហេតុអ្វីរឿងនេះសំខាន់? ដោយសារទិន្នន័យផ្លូវការត្រូវប្រើក្នុងគោលបំណងសំខាន់ជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ — ធនាគារកណ្តាលកំណត់អត្រាការប្រាក់តាមអតិផរណា រដ្ឋាភិបាលកែសម្រួលអត្ថប្រយោជន៍សន្តិសុខសង្គមតាម CPI ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគសម្រេចចិត្តតាមរបាយការណ៍ការងារប្រចាំខែ ចំណែកជំរឿនកំណត់ព្រំដែនអាសនៈសភា។ ប្រសិនបើលេខទាំងនេះអាចត្រូវកែប្រែឲ្យស្របនឹងផលប្រយោជន៍នយោបាយពេលនោះ — ដូចជាធ្វើឲ្យអតិផរណាមើលទៅទាបជាងការពិត ឬបំបាំងអត្រាគ្មានការងារធ្វើមុនការបោះឆ្នោត — ជំនឿទុកចិត្តលើប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលនឹងរលាយបាត់ភ្លាមៗ ហើយថ្លៃការប្រាក់កម្ចីរបស់រដ្ឋនឹងកើនឡើង។

ក្នុងផ្នែកបន្ទាប់ អត្ថបទនេះនឹងប្រៀបធៀបគំរូធំបីនៃការការពារឯករាជ្យភាពនេះ — គំរូ ច្បាប់តែមួយកណ្តាល របស់អង់គ្លេស គំរូ រាយប៉ាយ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងគំរូ បណ្តាញសហព័ន្ធនៃភ្នាក់ងារជាតិ របស់សហភាពអឺរ៉ុបក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ Eurostat — មុននឹងឈានចូលករណីជាក់ស្តែងបីករណីធំៗ ដែលឯករាជ្យភាពនេះត្រូវបានសាកល្បងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

០២អង់គ្លេស៖ ច្បាប់ ២០០៧ បង្កើត UK Statistics Authority និង ONS

អង់គ្លេសជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងគេដែលចងក្រងឯករាជ្យភាពស្ថិតិទៅជាច្បាប់ជាក់លាក់។ សភាអង់គ្លេសបានអនុម័ត Statistics and Registration Service Act 2007 ដែលទទួលព្រះរាជទានុញ្ញាតថ្ងៃទី ២៦ កក្កដា ២០០៧ — ដោយបង្កើត UK Statistics Authority (UKSA) ជា “អង្គភាពមិនក្រសួង” (non-ministerial department) ដែលឯករាជ្យតាមច្បាប់ ហើយរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅសភាចក្រភពអង់គ្លេស សភាស្កុតឡែន សភាវែលស៍ (Senedd Cymru) និងសភាអៀកឡង់ខាងជើង — មិនមែនទៅរដ្ឋមន្ត្រីណាមួយផ្ទាល់ទេ។ ក្រសួង Cabinet Office ដើរតួជា “ក្រសួងឧបត្ថម្ភ” (sponsoring department) តាមរយៈអនុស្សរណៈយោគយល់មួយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ទេ។

UKSA គ្រប់គ្រងលើស្ថាប័នធំបីនៅក្រោមឆត្រតែមួយ៖ Office for National Statistics (ONS) ជាអ្នកផលិតស្ថិតិសំខាន់ៗផ្ទាល់; Office for Statistics Regulation (OSR) ជាអង្គភាពគ្រប់គ្រងគុណភាព ត្រួតពិនិត្យថាតើស្ថិតិទាំងអស់ក្នុងរដ្ឋាភិបាលគោរពតាមក្រមប្រតិបត្តិឬអត់ ព្រមទាំងផ្តល់ស្លាកសញ្ញា “National Statistics” ដល់ស្ថិតិមានគុណភាពគ្រប់គ្រាន់; និង Government Statistical Service (GSS) ជាបណ្តាញអ្នកជំនាញស្ថិតិទូទាំងក្រសួង។ ក្រុមប្រឹក្សាភិបាល UKSA មានប្រធាន (Chair) បូកសមាជិកមិនប្រតិបត្តិយ៉ាងតិច ៥ រូប និងសមាជិកប្រតិបត្តិ ៣ រូប — មួយក្នុងចំណោមនោះគឺ National Statistician ជាមុខតំណែងកំពូលផ្នែកវិជ្ជាជីវៈស្ថិតិទូទាំងរដ្ឋាភិបាល។

ចំណុចរចនាសំខាន់មួយ គឺ “pre-release access” ត្រូវបានកម្រិតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងតាមច្បាប់ — មានតែមន្ត្រីរាជការចំនួនតិចតួចដែលកំណត់ឈ្មោះជាមុន អាចឃើញលេខមុនម៉ោងផ្សព្វផ្សាយផ្លូវការមិនលើសពី ២៤ ម៉ោង ហើយបញ្ជីឈ្មោះនោះត្រូវផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈ។ ប្រតិទិនផ្សព្វផ្សាយស្ថិតិទាំងអស់ត្រូវប្រកាសជាមុនជាសាធារណៈ — គ្មានរដ្ឋមន្ត្រីណាម្នាក់អាចពន្យារពេលចេញផ្សាយលេខណាមួយដោយហេតុផលនយោបាយបានឡើយ។

រូបភាព៖ Wikimedia Commons (អាជ្ញាប័ណ្ណសាធារណៈ/CC) — ប្រើសម្រាប់គោលបំណងអប់រំ។

០៣អាមេរិក៖ ប្រព័ន្ធរាយប៉ាយ ១៣ ភ្នាក់ងារ Census Bureau និង BLS

ខុសពីអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិកមិនមានស្ថាប័នកណ្តាលតែមួយគ្រប់គ្រងស្ថិតិទាំងអស់ទេ។ តាមការកំណត់របស់ការិយាល័យគ្រប់គ្រង និងថវិកាសេតវិមាន (OMB — Office of Management and Budget) មានស្ថាប័នសហព័ន្ធជាង ១២៥ ដែលធ្វើសកម្មភាពពាក់ព័ន្ធស្ថិតិ ប៉ុន្តែមានតែ ១៣ ភ្នាក់ងារ ដែលកំណត់ជា “ភ្នាក់ងារស្ថិតិសំខាន់” (principal statistical agencies) — មានភារកិច្ចចម្បងគឺផលិតស្ថិតិ — បូកនឹងអង្គភាព “ទទួលស្គាល់” (recognized units) ចំនួន ៣ ទៀត។ ក្នុងចំណោមទាំង ១៣ ភ្នាក់ងារនោះ ល្បីបំផុតគឺ United States Census Bureau (ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម) ទទួលបន្ទុកជំរឿនប្រជាជនរៀងរាល់ ១០ ឆ្នាំ និង Bureau of Labor Statistics (BLS) (ក្រសួងការងារ) ដែលផលិតរបាយការណ៍ការងារប្រចាំខែ និង CPI — ជាចំណុចយោងសម្រាប់ Federal Reserve។

ដោយសារគ្មានច្បាប់តែមួយកណ្តាលដូចអង់គ្លេស ការការពារឯករាជ្យភាពនៅអាមេរិកពឹងផ្អែកខ្លាំងលើ បទដ្ឋានវិជ្ជាជីវៈ និងគោលការណ៍ណែនាំរដ្ឋបាល ជាជាងច្បាប់រឹងមាំតែមួយ។ OMB បានចេញ Statistical Policy Directive No. 1 មានប្រសិទ្ធភាពថ្ងៃទី ២ ធ្នូ ២០១៤ — កំណត់គោលការណ៍ស្នូលចំនួនប្រាំ រួមមាន ភាពពាក់ព័ន្ធ គុណភាព-អព្យាក្រឹតភាពវិទ្យាសាស្ត្រ ការទទួលទុកចិត្ត តម្លាភាព និង — សំខាន់បំផុត — ឯករាជ្យភាពពីឥទ្ធិពលនយោបាយ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្បួននេះជាការណែនាំរដ្ឋបាល មិនមែនច្បាប់សភាដូចអង់គ្លេសទេ — ថ្នាក់ដឹកនាំប្រតិបត្តិអាចផ្លាស់ប្តូរ ឬធ្វើឲ្យខ្សោយវាបានដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងសភា។

មេដឹកនាំវិជ្ជាជីវៈ (Commissioner) នៃភ្នាក់ងារទាំងនេះជាធម្មតាតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតី និងអនុម័តដោយព្រឹទ្ធសភា — ជាឧទាហរណ៍ ប្រធាន BLS មានអាណត្តិកំណត់ ៤ ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែច្បាប់មិនចែងច្បាស់ថា ប្រធានាធិបតីមិនអាចដកចេញមុនកំណត់ដោយហេតុផលនយោបាយបានឡើយ — ជាចន្លោះប្រហោងច្បាប់ដែលនាំឲ្យមានវិវាទក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (មើលផ្នែក H)។

០៤សហភាពអឺរ៉ុប៖ Eurostat និងក្រមប្រតិបត្តិស្ថិតិអឺរ៉ុប

Eurostat ជាអង្គភាពមួយក្នុងគណៈកម្មការអឺរ៉ុប (European Commission) ដែលមានតួនាទីផលិត និងសម្របសម្រួលស្ថិតិទូទាំងសហភាពអឺរ៉ុប ដោយធ្វើការជាមួយភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិ (National Statistical Institutes — NSIs) របស់ប្រទេសសមាជិកនីមួយៗ ក្នុងបណ្តាញធំមួយហៅថា European Statistical System (ESS)។ មូលដ្ឋានច្បាប់សំខាន់គឺ Regulation (EC) No 223/2009 on European statistics ដែលបានធ្វើវិសោធនកម្មសំខាន់ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ — បន្ទាប់ពីវិបត្តិបំណុលក្រិក — ដើម្បីពង្រឹងបទប្បញ្ញត្តិឯករាជ្យភាពវិជ្ជាជីវៈរបស់ទាំង NSIs និង Eurostat ខ្លួនឯង។

ឯកសារស្នូលដែលកំណត់ស្តង់ដារឯករាជ្យភាព គឺ European Statistics Code of Practice — ក្រមមានគោលការណ៍សរុប ១៦ ចំណុច បែងចែកជាបីក្រុម (បរិយាកាសស្ថាប័ន · ដំណើរការស្ថិតិ · លទ្ធផលស្ថិតិ) ដែលគោលការណ៍ទីមួយគឺ “ឯករាជ្យភាពវិជ្ជាជីវៈ” ចែងច្បាស់ថា ភ្នាក់ងារស្ថិតិត្រូវមានការការពារតាមច្បាប់ពីឥទ្ធិពលនយោបាយ ប្រធានភ្នាក់ងារត្រូវមានឋានៈគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជួបប្រាស្រ័យជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំគោលនយោបាយកម្រិតខ្ពស់ ការសម្រេចលើវិធីសាស្រ្ត ស្តង់ដារ និងខ្លឹមសារត្រូវជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ភ្នាក់ងារខ្លួនឯង ការតែងតាំង-ដកតំណែងប្រធានត្រូវមានតម្លាភាព និងផ្អែកលើលក្ខណៈវិជ្ជាជីវៈតែប៉ុណ្ណោះ។ ការត្រួតពិនិត្យអនុលោមភាពធ្វើឡើងដោយ European Statistical Governance Advisory Board (ESGAB) — អង្គភាពត្រួតពិនិត្យឯករាជ្យមួយ ដែលចេញរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំវាយតម្លៃការអនុវត្តរបស់ Eurostat និង NSIs ទាំង ២៧ ប្រទេស។

រូបភាព៖ Wikimedia Commons (អាជ្ញាប័ណ្ណសាធារណៈ/CC) — ប្រើសម្រាប់គោលបំណងអប់រំ។

០៥យន្តការការពារ៖ អាណត្តិកំណត់ ការតែងតាំង និងប្រតិទិនផ្សព្វផ្សាយ

ចាប់ពីករណីអង់គ្លេស អាមេរិក និងអឺរ៉ុបខាងលើ អាចសង្ខេបយន្តការរចនាស្ថាប័នចម្បងបួនយ៉ាង ដែលចាំបាច់សម្រាប់ការពារឯករាជ្យភាពនៃស្ថាប័នផលិតទិន្នន័យសាធារណៈណាមួយ៖

• អាណត្តិកំណត់ច្បាស់លាស់ តាមច្បាប់ — ដកចេញបានតែដោយហេតុផលច្បាប់ — ប្រធានស្ថិតិមិនត្រូវជាប់តាមអំណោយចិត្តអ្នកតែងតាំង (at-will) ដូចទីប្រឹក្សានយោបាយទូទៅឡើយ។ អង់គ្លេស និងក្រមប្រតិបត្តិអឺរ៉ុប ទាំងពីរតម្រូវឲ្យហេតុផលនៃការដកតំណែងត្រូវចែងក្នុងច្បាប់ជាមុន និងមិនរួមបញ្ចូលហេតុផលដែលប៉ះពាល់ឯករាជ្យភាពវិទ្យាសាស្ត្រឡើយ។
• ដំណើរការតែងតាំងតម្លាភាព ផ្អែកលើសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈតែប៉ុណ្ណោះ — មិនមែនផ្តល់ជារង្វាន់នយោបាយចំពោះអ្នកគាំទ្រគណបក្សណាមួយឡើយ។
• ប្រតិទិនផ្សព្វផ្សាយប្រកាសជាមុន និងកម្រិត “pre-release access” — គ្មានអ្នកនយោបាយណាម្នាក់អាចឃើញលេខសំខាន់ៗមុនម៉ោងកំណត់ ដោយគ្មានកំណត់ត្រាជាសាធារណៈ។
• ការការពារថវិកា និងតម្រូវការជំនាញផ្នែកវិធីសាស្រ្តជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ស្ថាប័ន — កម្មវិធីថវិកាប្រចាំឆ្នាំមិនត្រូវធ្វើជាឧបករណ៍ដាក់សម្ពាធពីអ្នកគ្រប់គ្រងថ្នាក់លើឡើយ។

ទោះជាយ៉ាងណា យន្តការទាំងនេះមិនធានាថាឯករាជ្យភាពនឹងមិនត្រូវបានសាកល្បងឡើយ — ផ្នែកបន្ទាប់នឹងបង្ហាញករណីជាក់ស្តែងបីករណី ដែលឯករាជ្យភាពនេះត្រូវបានប្រកែក បំពាន ឬការពារយ៉ាងច្បាស់ក្នុងជីវិតពិត។

រូបភាព៖ Wikimedia Commons (អាជ្ញាប័ណ្ណសាធារណៈ/CC) — ប្រើសម្រាប់គោលបំណងអប់រំ។

០៦ករណីក្រិក៖ Andreas Georgiou និង ELSTAT

Andreas Georgiou អតីតសេដ្ឋវិទូនៃ IMF ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធាន Hellenic Statistical Authority (ELSTAT) — ភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិក្រិក — នៅថ្ងៃទី ២ សីហា ២០១០ ដើម្បីកែទម្រង់ស្ថាប័នស្ថិតិដែលអន្តរជាតិចាត់ទុកថាមានបញ្ហាគុណភាព-ភាពជឿទុកចិត្តធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីវិបត្តិបំណុលក្រិកចាប់ផ្តើមផ្ទុះឡើង។ ក្នុងខែវិច្ឆិកា ២០១០ គាត់បានបញ្ជូនតួលេខឱនភាព និងបំណុលរដ្ឋាភិបាលឆ្នាំ ២០០៩ ដែលកែសម្រួលទៅជាខ្ពស់ជាងមុន (ឱនភាព ១៥,៤% នៃ GDP) ទៅ Eurostat ស្របតាមវិធីសាស្រ្តអឺរ៉ុប — ខណៈសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា ELSTAT មួយចំនួនចោទថា លេខនោះខ្ពស់ជាងការពិត (ធៀបនឹងលេខមុន ១៣,៦%) ដោយមិនបានឆ្លងកាត់ការអនុម័តពីក្រុមប្រឹក្សា។

លទ្ធផលនៃវិវាទនេះ គឺការចោទប្រកាន់ព្រហ្មទណ្ឌជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះលោក Georgiou ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៣ ក្នុងបទ “ធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មិនពិត”។ ខែកក្កដា ២០១៦ តុលាការកំពូលក្រិកបានទទួលយកបទចោទប្រកាន់ថា “ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ” ដែលអាចនាំឲ្យជាប់ពន្ធនាគាររហូតដល់ ១០ ឆ្នាំ។ ចុងក្រោយ ខែមិថុនា ២០១៨ តុលាការក្រិកបានផ្តន្ទាទោសគាត់ជាការទណ្ឌកម្មព្យួរ (probation) រយៈពេល ២ ឆ្នាំ ក្នុងបទ “រំលោភភារកិច្ច”។ លោក Georgiou បានបញ្ចប់អាណត្តិ ៥ ឆ្នាំពេញលេញ ចាកចេញពី ELSTAT នៅថ្ងៃទី ២ សីហា ២០១៥។

រូបភាព៖ Wikimedia Commons (អាជ្ញាប័ណ្ណសាធារណៈ/CC) — ប្រើសម្រាប់គោលបំណងអប់រំ។

ករណីនេះជាឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់នៃភាពផ្ទុយគ្នារវាងច្បាប់ជាតិ និងស្តង់ដារអន្តរជាតិ៖ ស្ថាប័នអន្តរជាតិ (Eurostat, IMF, សមាគមស្ថិតិពិភពលោក) ជាអ្នកការពារឯករាជ្យភាពរបស់ប្រធានស្ថិតិម្នាក់ ខណៈប្រព័ន្ធតុលាការជាតិខ្លួនឯងជាអ្នកសាកល្បងវា។ លោក Georgiou បម្រើការជាតំណាងសភាអឺរ៉ុបនៅ ESGAB និងបង្រៀននៅមហាវិទ្យាល័យ Amherst សហរដ្ឋអាមេរិក។

០៧ករណីអាហ្សង់ទីន៖ Guillermo Moreno INDEC និងការចាត់ទោសដោយ IMF

ខណៈករណីក្រិកជាឧទាហរណ៍នៃការការពារឯករាជ្យភាព ករណីអាហ្សង់ទីនជាឧទាហរណ៍ផ្ទុយស្រឡះនៃការបំពានវា។ Guillermo Moreno អតីតរដ្ឋលេខាធិការពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ក្រោមរដ្ឋាភិបាល Kirchner (២០០៦–២០១៣) បានចាប់ផ្តើមអន្តរាគមន៍ផ្ទាល់ចូលក្នុង Instituto Nacional de Estadística y Censos (INDEC) — ភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិអាហ្សង់ទីន — ចាប់ពីខែមករា ២០០៧។ តាមសំណុំរឿងរបស់ព្រះរាជអាជ្ញា គាត់បានផ្លាស់ប្តូរនាយកសន្ទស្សន៍តម្លៃប្រើប្រាស់ (CPI) មកជាលោកស្រី Beatriz Paglieri ដែលបានប្រើថ្លៃទំនិញយោងតាមឯកសារពាណិជ្ជកម្មដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ជាមុន ជំនួសឲ្យតម្លៃទីផ្សារជាក់ស្តែងតាមហាង — ធ្វើឲ្យអត្រាអតិផរណាផ្លូវការនៅជាប់ខ្ទង់តួលេខតែមួយខ្ទង់ (single digits) ខណៈអ្នកសេដ្ឋវិទូឯកជនប៉ាន់ស្មានថា អតិផរណាជាក់ស្តែងខ្ពស់ជាងនេះច្រើនដង។

ផលវិបាកអន្តរជាតិមកដល់លឿន៖ ថ្ងៃទី ១ កុម្ភៈ ២០១៣ ក្រុមប្រតិបត្តិ IMF បានប្រកាស “Declaration of Censure” ប្រឆាំងអាហ្សង់ទីន — ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែល IMF ចាត់ទោសប្រទេសសមាជិកមួយជាផ្លូវការចំពោះគុណភាពទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច (អតិផរណា និង GDP) ក្រោមមាត្រា VIII នៃលក្ខន្តិកៈ IMF។ ការចាត់ទោសនេះមិនត្រូវលុបចោលរហូតដល់ថ្ងៃទី ៩ វិច្ឆិកា ២០១៦ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលថ្មីរបស់ប្រធានាធិបតី Mauricio Macri ចាប់ផ្តើមកែទម្រង់ INDEC និងផ្សព្វផ្សាយទិន្នន័យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។

ខែសីហា ២០២៤ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌសហព័ន្ធប៊ុយណុសអៃរេស លេខ ២ បានផ្តន្ទាទោសលោក Moreno ជាប់ពន្ធនាគារ ៣ ឆ្នាំ (ព្យួរ) និងហាមឃាត់មិនឲ្យកាន់តំណែងសាធារណៈ ៦ ឆ្នាំ — លោកស្រី Paglieri ទទួលទោសដូចគ្នា។ ករណីនេះបង្ហាញថា កង្វះការការពារឯករាជ្យភាពតាមច្បាប់ ធ្វើឲ្យអ្នកនយោបាយតែម្នាក់អាចបំផ្លាញភាពជឿទុកចិត្តលើទិន្នន័យជាតិទាំងមូលអស់ជិត ១០ ឆ្នាំ។

រូបភាព៖ Wikimedia Commons (អាជ្ញាប័ណ្ណសាធារណៈ/CC) — ប្រើសម្រាប់គោលបំណងអប់រំ។

០៨ករណីអាមេរិក ២០២៥៖ ការបណ្តេញប្រធាន BLS Erika McEntarfer

ថ្ងៃទី ១ សីហា ២០២៥ ប្រធានាធិបតីដូណាល់ត្រាំបានប្រកាសបណ្តេញលោកស្រី Erika McEntarfer ចេញពីតំណែង Commissioner នៃ Bureau of Labor Statistics — គិតត្រឹមប៉ុន្មានម៉ោងក្រោយពេលចេញផ្សាយរបាយការណ៍ការងារខែកក្កដា ២០២៥ ដែលបង្ហាញការងារថ្មីត្រឹមតែ ៧៣.០០០ កន្លែងបូក ជាមួយការកែសម្រួលចុះទាបនៃលេខការងារខែឧសភា-មិថុនាសរុបជាង ២០០.០០០ កន្លែង — ខ្សោយជាងការប៉ាន់ស្មានទីផ្សារយ៉ាងខ្លាំង។ លោកស្រី McEntarfer ជាមន្ត្រីអាជីពមានបទពិសោធន៍ជាង ២០ ឆ្នាំ ធ្លាប់ធ្វើការនៅ Census Bureau ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និង CEA — តែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីបៃឌិនខែកក្កដា ២០២៣ និងអនុម័តដោយព្រឹទ្ធសភាដោយសម្លេង ៨៦/៨ ខែមករា ២០២៤ — ជាការគាំទ្រពីគណបក្សទាំងពីរ។

លោកត្រាំបានចោទប្រកាន់ដោយគ្មានភស្តុតាងណាមួយថា ទិន្នន័យនោះ “ត្រូវបានក្លែងបន្លំ” (RIGGED) ដោយ “អ្នកតែងតាំងរបស់បៃឌិន” និងចោទថា លោកស្រី McEntarfer “ក្លែងបន្លំលេខការងារមុនការបោះឆ្នោត”។ ប្រតិកម្មពីអ្នកជំនាញផ្នែកនេះមកភ្លាមៗ — អតីតរដ្ឋមន្ត្រីការងារ Julie Su បញ្ជាក់ថា “ការងារនេះធ្វើឡើងភាគច្រើនដោយបុគ្គលិកអាជីពជំនាញ ដែលធ្វើការដោយយកចិត្តទុកដាក់ និងមោទនភាព”។ អតីតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងការងារ Daniel Koh បានប្រកែកលើទ្រឹស្តីក្លែងបន្លំថា “គ្មាននរណាម្នាក់ក្លែងបន្លំលេខទេ — ការកែសម្រួលកើតឡើងជាប្រចាំ”។ Max Stier នៃ Partnership for Public Service បានព្រមានថា “រដ្ឋាភិបាលដែលដើរតាមផ្លូវនេះ តែងតែជួបស្ថានភាពអាក្រក់លឿនណាស់”។

ករណីនេះខុសពីករណីក្រិកត្រង់ថា គ្មានស្ថាប័នអន្តរជាតិណាមួយមានអំណាចដាក់ទណ្ឌកម្មផ្លូវការលើសហរដ្ឋអាមេរិកបានឡើយ — ការទប់ទល់សុទ្ធតែផ្អែកលើសម្ពាធសាធារណៈ ការចេញសំឡេងរបស់អតីតមន្ត្រី និងតុលាការ (ប្រសិនបើមានការប្តឹងតវ៉ា)។ លោកស្រី McEntarfer ខ្លួនឯងបានចេញមុខសម្ភាសន៍សាធារណៈមួយក្នុងខែកញ្ញា ២០២៥ ដោយហៅការបណ្តេញនេះថាជា “ជំហានគ្រោះថ្នាក់” សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក។

០៩ករណីអង់គ្លេស៖ ការកែតម្រូវទិន្នន័យអន្តោប្រវេសន៍ និងតួនាទី OSR

ខុសពីករណីអាមេរិក និងអាហ្សង់ទីនខាងលើ ករណីអង់គ្លេសបង្ហាញពីរបៀបដែលប្រព័ន្ធការពារឯករាជ្យភាពមួយអាចដំណើរការបានល្អ សូម្បីតែពេលមានកំហុសកើតឡើងក៏ដោយ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣-២០២៤ ONS ត្រូវប្រឈមមុខការរិះគន់ បន្ទាប់ពីរកឃើញថា តួលេខ អន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធ (net migration) ឆ្នាំ ២០២៣ ត្រូវកែតម្រូវឡើងវិញ ដោយបន្ថែមមនុស្សប្រមាណ ១៨១.០០០ នាក់ដែលមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងការប៉ាន់ស្មានដំបូង — ជាកំហុសវិធីសាស្រ្តគណនាធំមួយ ដែលធ្វើឲ្យអង្គការស្រាវជ្រាវឯករាជ្យដូចជា Migration Observatory សាកលវិទ្យាល័យ Oxford ចោទសួរអំពីគុណភាពទិន្នន័យ។

ចំណុចសំខាន់ដែលបង្ហាញពីតួនាទីស្ថាប័នការពារឯករាជ្យភាព គឺវិធីដែល Office for Statistics Regulation (OSR) ដោះស្រាយបញ្ហានេះ — មិនមែនដោយបិទបាំង ឬពន្យារពេលចេញផ្សាយដើម្បីការពារភាពអៀនខ្មាសនយោបាយឡើយ គឺដោយបើកចំហការត្រួតពិនិត្យជាសាធារណៈ ចេញលិខិតឆ្លើយតបជាផ្លូវការ និងតម្រូវឲ្យ ONS ពន្យល់ជាសាធារណៈពីមូលហេតុនៃការកែតម្រូវនីមួយៗ។ ONS បន្តកែសម្រួលវិធីសាស្រ្តវាស់ស្ទង់អន្តោប្រវេសន៍ ជំនួសប្រព័ន្ធស្ទង់មតិព្រំដែនចាស់ ដោយប្រើប្រភពទិន្នន័យរដ្ឋបាល ដែលផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈគ្រប់ជំហាន។

១០នៅពេលឯករាជ្យភាពរលួយ៖ ផលវិបាកចំពោះទីផ្សារ និងគោលនយោបាយ

ករណីទាំងបីខាងលើបង្ហាញលំនាំរួមមួយ៖ នៅពេលឯករាជ្យភាពស្ថិតិត្រូវបានប៉ះពាល់ ឬត្រូវសង្ស័យថាត្រូវបានប៉ះពាល់ — ថ្លៃដើមមិនធ្លាក់ចុះលើអ្នកនយោបាយម្នាក់ទេ វាធ្លាក់ចុះលើសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល។ ការវិភាគរបស់អ្នកសេដ្ឋវិទូមួយចំនួនប៉ាន់ស្មានថា ការបណ្តេញលោកស្រី McEntarfer បង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចប្រមាណ ២០ ប៊ីលានដុល្លារ ដោយសារភាពមិនច្បាស់លាស់លើគុណភាពទិន្នន័យធ្វើឲ្យទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុប្រតិកម្មតឹងតែងជាងធម្មតា។ ចំណែកអាហ្សង់ទីន ការចាត់ទោសរបស់ IMF បានធ្វើឲ្យប្រទេសនេះត្រូវពឹងផ្អែកលើសន្ទស្សន៍តម្លៃជំនួស (ដូចជា “Billion Prices Project”) អស់រយៈពេលជិត ១០ ឆ្នាំ។

• ថ្លៃការប្រាក់កម្ចីរដ្ឋកើនឡើង — វិនិយោគិនទាមទារហានិភ័យបន្ថែម (risk premium) នៅពេលមិនអាចទុកចិត្តលើទិន្នន័យផ្លូវការ។
• គោលនយោបាយរូបិយវត្ថុខុសដៅ — ធនាគារកណ្តាលកំណត់អត្រាការប្រាក់ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអតិផរណា/ការងារ ប្រសិនបើលេខទាំងនោះខុស ការសម្រេចចិត្តគោលនយោបាយក៏ខុសដៅតាម។
• ការបែងចែកថវិកាសាធារណៈមិនត្រឹមត្រូវ — អត្ថប្រយោជន៍សន្តិសុខសង្គម ការបែងចែកអាសនៈសភា និងថវិកាមូលដ្ឋាន ច្រើនតែផ្អែកលើតួលេខជំរឿន ឬអតិផរណាផ្លូវការ។

១១សំណួរដែលសួរញឹកញាប់

១២ប្រភពយោង (Sources)

1. Statistics and Registration Service Act 2007 (legislation.gov.uk)
2. UK Statistics Authority — About the Authority
3. Office for Statistics Regulation (OSR) — គេហទំព័រផ្លូវការ
4. Migration Observatory (Oxford) — ការកែតម្រូវទិន្នន័យអន្តោប្រវេសន៍អង់គ្លេស
5. OMB — Principal Statistical Agencies and Recognized Units
6. Federal Register — Statistical Policy Directive No. 1 (២ ធ្នូ ២០១៤)
7. European Statistics Code of Practice (Eurostat)
8. Wikipedia — Andreas Georgiou (economist)
9. PIIE — European Union Must Defend Persecuted Greek Statistician
10. Buenos Aires Times — INDEC Case: Guillermo Moreno Sentenced (សីហា ២០២៤)
11. IMF — Press Release 16/497 (លុបចោលការចាត់ទោសអាហ្សង់ទីន)
12. Bloomberg — Argentina Becomes First Nation Censured by IMF on Inflation Data
13. CNBC — Trump Fires Commissioner of Labor Statistics (១ សីហា ២០២៥)
14. NBC News — Trump Orders Firing of BLS Commissioner
15. CNN Business — Former BLS Commissioner Speaks Out
16. PIIE — Political Meddling at the Census Bureau (២០២៦)
17. UN Statistics Division — Fundamental Principles of Official Statistics

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ត្រួតពិនិត្យផ្អែកលើប្រភពស្ថាប័នផ្លូវការ និងសារព័ត៌មានជាភាសាអង់គ្លេស