០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ គម្លាតសកលរវាងតម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់ តាមទិន្នន័យ WHO GODT

រាល់ការប្តូរសរីរាង្គ ចាប់ផ្តើមពីជំហានមួយ ដែលច្បាប់នីមួយៗកំណត់ខុសគ្នាទាំងស្រុងរវាងប្រទេស៖ តើនរណាត្រូវចាត់ទុកថា “បានយល់ព្រម” ឲ្យយកសរីរាង្គរបស់ខ្លួនក្រោយស្លាប់? អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) តាមដានវិសាលភាពសកលនៃសកម្មភាពនេះ តាមរយៈអង្គសង្កេតការណ៍សកលស្តីពីការបរិច្ចាគ និងការប្តូរសរីរាង្គ (Global Observatory on Donation and Transplantation, GODT) — ស្ថាប័នដែលប្រមូល និងផ្សព្វផ្សាយទិន្នន័យផ្លូវការពីប្រទេស/តំបន់ចំនួន៩២ ស្មើនឹងប្រមាណ៧៥%នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក រួមទាំងចំនួនការប្តូរសរីរាង្គតាមប្រភេទ (តំរងនោម ថ្លើម បេះដូង សួត លំពែង) និងប្រភពអ្នកបរិច្ចាគ (រស់ ឬស្លាប់)។ ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវកត់សម្គាល់ចាប់ពីដើម៖ ដោយសារការគ្របដណ្តប់ទិន្នន័យមិនពេញ១០០% តួលេខសកលពិតប្រាកដស្តីពីគម្លាតរវាងតម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់ តែងតែជាការប៉ាន់ស្មានទាបជាងការពិត មិនមែនចំនួនពេញលេញទេ។

ឧទាហរណ៍ថ្នាក់ជាតិមួយដែលបង្ហាញពីទំហំគម្លាតនេះ គឺសហរដ្ឋអាមេរិក៖ អង្គការមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញ Donate Life America រាយការណ៍ថា មានអ្នកជំងឺជាង១០០.០០០នាក់ កំពុងស្ថិតលើបញ្ជីរង់ចាំប្តូរសរីរាង្គ ជាមធ្យមមានអ្នកជំងឺថ្មីម្នាក់បន្ថែមរៀងរាល់៨នាទី ហើយប្រមាណ១៣នាក់ស្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃខណៈកំពុងរង់ចាំ — ទោះជាឆ្នាំ២០២៥ដដែល ប្រទេសនេះក៏មានអ្នកបរិច្ចាគជាង២៣.០០០នាក់ និងបានឈានដល់ចំណុចសំខាន់ការប្តូរសរីរាង្គចំនួន១លានលើកក្នុងឆ្នាំ២០២២ក៏ដោយ។ លេខទាំងនេះជាតួលេខថ្នាក់ជាតិមួយ មិនមែនតំណាងសកលទាំងអស់ទេ ប៉ុន្តែបង្ហាញគំរូទូទៅ៖ សូម្បីនៅប្រទេសមានប្រព័ន្ធសុខាភិបាលរីកចម្រើន ការផ្គត់ផ្គង់នៅតែឆ្ងាយពីតម្រូវការ។

អត្ថបទនេះផ្តោតលើកត្តាមួយក្នុងចំណោមកត្តាជាច្រើនដែលជះឥទ្ធិពលលើផ្នែកផ្គត់ផ្គង់នៃគម្លាតនេះ៖ ច្បាប់ស្តីពីការយល់ព្រមបរិច្ចាគ (donation consent law)។ ផ្នែក B-C ពន្យល់ពីរបៀបខុសគ្នារវាងប្រព័ន្ធ opt-in និង opt-out ផ្នែក D ពិនិត្យមើលថាតើភស្តុតាងជាក់ស្តែងគាំទ្រការអះអាងថា “ប្តូរច្បាប់ = បង្កើនអ្នកបរិច្ចាគ” ដែរឬទេ ចំណែកផ្នែក E-H ពន្យល់ក្របខ័ណ្ឌ WHO ដែលដាក់ព្រំដែនសីលធម៌ជុំវិញការបរិច្ចាគទាំងអស់នេះ រួមទាំងការទប់ស្កាត់ទីផ្សារខុសច្បាប់។

០២ប្រព័ន្ធ Opt-in៖ ការយល់ព្រមច្បាស់លាស់ — សហរដ្ឋអាមេរិក អាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន

ក្រោមប្រព័ន្ធ opt-in (ការយល់ព្រមច្បាស់លាស់) បុគ្គលម្នាក់ៗត្រូវធ្វើសកម្មភាពជាមុន ដើម្បីចុះឈ្មោះជាអ្នកបរិច្ចាគ — តាមរយៈកាតបើកបរ ចុះឈ្មោះអនឡាញ ឬចែងក្នុងឯកសារឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួន។ បើគ្មានការចុះឈ្មោះជាមុន គ្រួសារ/សាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ ជាទូទៅត្រូវត្រូវបានស្នើសុំសម្រេចចិត្តជំនួស។ សហរដ្ឋអាមេរិកជាឧទាហរណ៍ធំបំផុត៖ អង្គការDonate Life Americaសម្របសម្រួលបណ្តាញការចុះឈ្មោះថ្នាក់រដ្ឋ ជាកន្លែងបុគ្គលម្នាក់ៗអាចប្រកាសឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួនជាមុនបាន។

ត្រូវកត់សម្គាល់ថា សូម្បីនៅសហរដ្ឋអាមេរិកខ្លួនឯង ការចុះឈ្មោះជា “អ្នកបរិច្ចាគ” នៅលើកាតបើកបរ មិនតែងតែមានន័យថាការសម្រេចចិត្តនោះ ចាត់ទុកជាចុងក្រោយភ្លាមៗនោះទេ — ការអនុវត្តជាក់ស្តែងចំពោះការជូនដំណឹង និងតួនាទីគ្រួសារ ខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចរវាងរដ្ឋនីមួយៗ ព្រោះការគ្រប់គ្រងសុខាភិបាលភាគច្រើនស្ថិតនៅកម្រិតរដ្ឋ មិនមែនកម្រិតសហព័ន្ធទេ។

អាល្លឺម៉ង់ក៏ប្រើប្រព័ន្ធ opt-in ដែរ — ត្រូវការឯកសារយល់ព្រមជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឬកំណត់ត្រាឆន្ទៈជាក់ច្បាស់ បើគ្មាននោះ គ្រួសារត្រូវសម្រេចចិត្តតាមការយល់ដឹងអំពីឆន្ទៈអ្នកស្លាប់។ អង្គការសម្របសម្រួលថ្នាក់ជាតិ Deutsche Stiftung Organtransplantation (DSO) រាយការណ៍ថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ អាល្លឺម៉ង់មានអ្នកបរិច្ចាគសរីរាង្គចំនួន៩៨៥នាក់ ផ្តល់សរីរាង្គសរុប៣.០២០ — លេខដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបអន្តរជាតិ តែងតែលើកឡើងថាទាបជាងប្រទេសអឺរ៉ុបជិតខាងជាច្រើនដែលប្រើប្រព័ន្ធ opt-out (សូមមើលផ្នែក C-D) ទោះជាមូលហេតុពិតប្រាកដនៅតែជាប្រធានបទដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជជែកគ្នាក៏ដោយ។

ជប៉ុនជាឧទាហរណ៍ស្មុគស្មាញជាងគេ៖ ច្បាប់ប្តូរសរីរាង្គដើមឆ្នាំ១៩៩៧ តម្រូវទាំងឯកសារយល់ព្រមផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកស្លាប់ផ្ទាល់ និង ការយល់ព្រមពីគ្រួសារ មុននឹងអាចយកសរីរាង្គបានក្រោយប្រកាសស្លាប់ខួរក្បាល — លក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងបំផុតមួយលើពិភពលោក ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវទាក់ទងជាមួយអត្រាបរិច្ចាគទាបយ៉ាងខ្លាំងជាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្រោយការកែសម្រួលឆ្នាំ២០០៩ គ្រួសារអាចយល់ព្រមបានទោះបីអ្នកស្លាប់មិនធ្លាប់ប្រកាសឆន្ទៈជាមុនក៏ដោយ (លុះត្រាតែគាត់មិនធ្លាប់បដិសេធច្បាស់លាស់) — ជាការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកខ្លះទៅរកគំរូ “គ្រួសារសម្រេចចិត្ត” ទោះជាការស្ទង់មតិប្រៀបធៀបអន្តរជាតិភាគច្រើននៅតែចាត់ថ្នាក់ជប៉ុនជាប្រព័ន្ធ opt-in ក៏ដោយ។

០៣ប្រព័ន្ធ Opt-out៖ ការសន្មតយល់ព្រម — អេស្ប៉ាញ បារាំង ហូឡង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស

ក្រោមប្រព័ន្ធ opt-out (ការសន្មតយល់ព្រម ឬ presumed consent) ច្បាប់សន្មតថា បុគ្គលគ្រប់រូបយល់ព្រមឲ្យយកសរីរាង្គបាន លុះត្រាតែបានចុះឈ្មោះបដិសេធជាមុនក្នុងបញ្ជីជាតិ។ ចំណុចសំខាន់ដែលការសង្ខេបទូទៅច្រើនលេចធ្លាក់៖ ស្ទើរតែគ្រប់ប្រទេសដែលប្រើប្រព័ន្ធនេះ នៅតែសួរគ្រួសារ/សាច់ញាតិជិតស្និទ្ធ មុននឹងបន្តទៅមុខជាក់ស្តែង — គេហៅជាទូទៅថា “opt-out ទន់” (soft opt-out) ខុសពី “opt-out រឹង” ដែលមិនផ្តល់សិទ្ធិគ្រួសារបដិសេធសោះ (ដែលកម្រអនុវត្តជាក់ស្តែងណាស់)។

អេស្ប៉ាញជាឧទាហរណ៍យូរអង្វែងបំផុត៖ ច្បាប់ការសន្មតយល់ព្រមចាប់អនុវត្តតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ ប៉ុន្តែអង្គការជាតិប្តូរសរីរាង្គរបស់អេស្ប៉ាញ (ONT) ខ្លួនឯងបញ្ជាក់ថា លទ្ធផលកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ បានកើតឡើងភាគច្រើនក្រោយឆ្នាំ១៩៨៩ ព្រមជាមួយការបង្កើតបណ្តាញអ្នកសម្របសម្រួលប្តូរសរីរាង្គប្រចាំមន្ទីរពេទ្យ (ត្រូវស្គាល់ថា “គំរូអេស្ប៉ាញ”) — មិនមែនភ្លាមៗពេលច្បាប់ចាប់អនុវត្តទេ។ ONT រាយការណ៍ថា ខ្លួនជា “អ្នកដឹកនាំពិភពលោក” ក្នុងការបរិច្ចាគសរីរាង្គជាប់ៗគ្នារយៈពេល៣២ឆ្នាំ ដោយក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ធ្វើការប្តូរសរីរាង្គសរុប៦.៣៣៥លើក។

បារាំងប្រើការសន្មតយល់ព្រមតាំងពីច្បាប់ឆ្នាំ១៩៧៦ («Loi Caillavet») ពង្រឹងបន្ថែមឆ្នាំ២០១៧ ដោយបង្កើតបញ្ជីជាតិបដិសេធអនឡាញ សម្របសម្រួលដោយAgence de la biomédecine។ ហូឡង់ប្តូរទៅប្រព័ន្ធ opt-out ថ្ងៃទី១ កក្កដា ២០២០ (ច្បាប់ “Actieve Donorregistratie”) សម្របសម្រួលដោយNederlandse Transplantatie Stichting (NTS)។ ចំណែកចក្រភពអង់គ្លេស — វែលចាប់ផ្តើមឆ្នាំ២០១៥ អង់គ្លេសឆ្នាំ២០២០ (ត្រូវស្គាល់ថា “ច្បាប់ Max and Keira”) — ស្ថិតក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់NHS Blood and Transplant (ដេប៉ាតឺម៉ង់ Organ Donation and Transplantation, ODT)។

០៤តើភស្តុតាងបង្ហាញអ្វី? ការវិភាគជាប្រព័ន្ធរបស់ BMJ និងអ្វីដែលអេស្ប៉ាញខ្លួនឯងបញ្ជាក់

ការសិក្សាដែលគេដកស្រង់ច្រើនជាងគេលើប្រធានបទនេះ គឺការវិភាគជាប្រព័ន្ធ (systematic review) ដឹកនាំដោយលោកស្រី Rithalia et al., ទស្សនាវដ្តី BMJ ឆ្នាំ២០០៩។ អ្នកនិពន្ធរកឃើញថា ច្បាប់ការសន្មតយល់ព្រម ភ្ជាប់ជាមួយអត្រាបរិច្ចាគខ្ពស់ជាងជាទូទៅ ក៏ប៉ុន្តែសង្កត់ធ្ងន់ថា កត្តាផ្សេងទៀត — ដូចជាចំនួនអ្នកស្លាប់ដែលអាចក្លាយជាអ្នកបរិច្ចាគ (ឧ. គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍/ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល) ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្តូរសរីរាង្គ ការចំណាយសុខាភិបាលសាធារណៈ និងអាកប្បកិរិយាសាធារណជន — ក៏ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ដែរ ដូច្នេះច្បាប់ការសន្មតយល់ព្រមតែឯង មិនមែនកត្តាទស្សន៍ទាយខ្លាំងបំផុតទេ។

ករណីអេស្ប៉ាញ (ផ្នែក C) បញ្ជាក់ចំណុចនេះច្បាស់៖ អត្រាបរិច្ចាគមិនកើនភ្លាមៗពេលច្បាប់ការសន្មតយល់ព្រមចាប់អនុវត្តឆ្នាំ១៩៧៩ទេ — ការកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ បានកើតឡើងជិតមួយទសវត្សរ៍ក្រោយមក ព្រមជាមួយការវិនិយោគលើបណ្តាញអ្នកសម្របសម្រួលប្រចាំមន្ទីរពេទ្យឆ្នាំ១៩៨៩ — ចំណុចដែលអ្នកស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយសុខភាពប្រៀបធៀបអន្តរជាតិ ដកស្រង់ជាទូទៅដើម្បីអះអាងថា ការវិនិយោគស្ថាប័ន សំខាន់ស្មើ ឬសំខាន់ជាងការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ខ្លួនឯង។

ចំពោះវែល/អង់គ្លេស ក្រោយប្តូរទៅ opt-out ទិន្នន័យសកម្មភាពផ្លូវការរបស់ NHSBT/ODT មិនបានបង្ហាញអត្រាយល់ព្រមគ្រួសារ ឬចំនួនអ្នកបរិច្ចាគកើនឡើងភ្លាមៗនៅចំណុចប្តូរច្បាប់នោះទេ ហើយការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩ក្នុងឆ្នាំដំបូងបន្ទាប់ពីច្បាប់អង់គ្លេសចាប់អនុវត្ត (២០២០-២០២១) បានធ្វើឲ្យការអានទិន្នន័យមុន/ក្រោយកាន់តែពិបាក — អ្នកវាយតម្លៃជាទូទៅសុំរង់ចាំរយៈពេលតាមដានយូរជាងនេះ មុននឹងសន្និដ្ឋានច្បាស់លាស់។

០៥គោលការណ៍ណែនាំរបស់ WHO ស្តីពីការប្តូរកោសិកា ជាលិកា និងសរីរាង្គមនុស្ស

WHO Guiding Principles on Human Cell, Tissue and Organ Transplantation ត្រូវបានអនុម័តដំបូងឆ្នាំ១៩៩១ (សេចក្តីសម្រេច WHA44.25) មុននឹងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព និងទទួលការឯកភាពជាថ្មីតាមរយៈសេចក្តីសម្រេច WHA63.22 នៅឯមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោកលើកទី៦៣ ខែឧសភា ២០១០ (សូមមើលការភ្ជាប់ក្នុងកថាខណ្ឌដើមអត្ថបទ)។ គោលការណ៍ទាំង១១ ដាក់ស្តង់ដារកណ្តាលចំនួនពីរដែលអនុវត្តដូចគ្នា មិនថាប្រទេសប្រើប្រព័ន្ធច្បាប់ opt-in ឬ opt-out ទេ៖ ទី១ ការបរិច្ចាគត្រូវស្ម័គ្រចិត្ត និងគ្មានផលចំណេញពាណិជ្ជកម្ម (ហាមទូទាត់ថ្លៃសម្រាប់សរីរាង្គខ្លួនឯង) ទី២ ការយល់ព្រមដែលមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ (informed consent) ត្រូវទទួលបានពិតប្រាកដ — មិនថាតាមរបៀបណាក៏ដោយ។

ចំណុចសំខាន់មួយ៖ WHO ខ្លួនឯងមិនកំណត់តម្រូវឲ្យប្រទេសជ្រើសរើសប្រព័ន្ធ opt-in ឬ opt-out ជាក់លាក់ណាមួយទេ — ការជ្រើសរើសយន្តការច្បាប់ត្រូវទុកជាសិទ្ធិសម្រេចរបស់ច្បាប់ជាតិនីមួយៗ ដរាបណាការយល់ព្រមដែលមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ ត្រូវបានគោរពជាក់ស្តែង។ សេចក្តីសម្រេច WHA63.22 ឆ្នាំ២០១០ ក៏បន្ថែមការសង្កត់ធ្ងន់ថ្មីមួយចំនួនផងដែរ៖ លើកទឹកចិត្តឲ្យប្រទេស/តំបន់សម្រេចបានការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង (self-sufficiency) ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សរីរាង្គ ព្រមទាំងពង្រឹងភាសាប្រឆាំងការជួញដូរឲ្យខ្លាំងជាងសេចក្តីសម្រេចឆ្នាំ១៩៩១ដើម (សូមមើលផ្នែក G-H)។ គោលការណ៍ផ្សេងទៀតរួមមានការហាមផ្សាយពាណិជ្ជកម្មសរីរាង្គ ព្រមទាំងតម្រូវការតាមដានប្រភព (traceability) ពីអ្នកបរិច្ចាគរហូតដល់អ្នកទទួល។

០៦ឧបករណ៍អន្តរជាតិ៖ អ្វីជាកាតព្វកិច្ចចង អ្វីជាគោលការណ៍ណែនាំ

ចំណុចមួយដែលអត្ថបទនេះសង្កត់ធ្ងន់ដដែលៗ៖ មិនមែនឯកសារអន្តរជាតិទាំងអស់ស្តីពីការប្តូរសរីរាង្គ មានឋានៈផ្លូវច្បាប់ដូចគ្នាទេ។ WHO Guiding Principles និងសេចក្តីសម្រេច WHA គ្រាន់តែជាគោលការណ៍ណែនាំមិនចងកាតព្វកិច្ច (non-binding) — “លើកទឹកចិត្ត” ប្រទេសសមាជិកអនុវត្ត ប៉ុន្តែគ្មានយន្តការអនុវត្តតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ សហភាពអឺរ៉ុបមានសេចក្តីណែនាំ 2010/53/EU ស្តីពីស្តង់ដារគុណភាព និងសុវត្ថិភាពសរីរាង្គមនុស្សសម្រាប់ការប្តូរ (អនុម័ត៧ កក្កដា ២០១០) — ជាឧបករណ៍ចងកាតព្វកិច្ចលើប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបទាំងអស់ ត្រូវផ្ទេរទៅជាច្បាប់ជាតិផ្ទាល់ខ្លួន ទោះជាផ្តោតលើគុណភាព/សុវត្ថិភាព/ការតាមដានប្រភពសរីរាង្គ មិនមែនកំណត់ថាប្រទេសណាត្រូវប្រើប្រព័ន្ធ opt-in ឬ opt-out ក៏ដោយ។

ឧបករណ៍ចងកាតព្វកិច្ចមួយទៀត គឺអនុសញ្ញាក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបប្រឆាំងការជួញដូរសរីរាង្គមនុស្ស បើកសម្រាប់ចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុង Santiago de Compostela ថ្ងៃទី២៥ មីនា ២០១៥ — ជាសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដំបូងគេដែលតម្រូវឲ្យប្រទេសសមាជិកកំណត់ការជួញដូរសរីរាង្គជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌច្បាស់លាស់ក្នុងច្បាប់ជាតិផ្ទាល់ខ្លួន — ចងកាតព្វកិច្ចលើប្រទេសដែលបានផ្តល់សច្ចាប័នប៉ុណ្ណោះ មិនមែនប្រទេសសមាជិកទាំងអស់ដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ យន្តការអនុវត្តខុសគ្នាដែរ៖ សេចក្តីសម្រេច WHA គ្មានយន្តការផ្តន្ទាទោសទេ ខណៈសេចក្តីណែនាំសហភាពអឺរ៉ុប អាចនាំឲ្យគណៈកម្មការអឺរ៉ុបចាត់វិធានការក្នុងករណីប្រទេសសមាជិកមិនអនុវត្ត ហើយអនុសញ្ញាក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប តម្រូវឲ្យប្រទេសផ្តល់សច្ចាប័នកែសម្រួលច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌជាតិផ្ទាល់ខ្លួន។

០៧ការជួញដូរសរីរាង្គ និងទេសចរណ៍ប្តូរសរីរាង្គ៖ Declaration of Istanbul

គម្លាតរវាងតម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់ (ផ្នែក A) បង្កើតលក្ខខណ្ឌដែលអាចនាំឲ្យមានទីផ្សារខុសច្បាប់។ ក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយអន្តរជាតិចម្បងដែលឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហានេះ គឺ Declaration of Istanbul (២០០៨ កែសម្រួលបន្ថែម) ដែលការគ្រប់គ្រងស្ថិតនៅក្រោមក្រុម Declaration of Istanbul Custodian Group (DICG) ឧបត្ថម្ភដោយ The Transplantation Society និង International Society of Nephrology ព្រមទាំងទទួលការឯកភាពពីអង្គការវិជ្ជាជីវៈជាង៨០ទូទាំងពិភពលោក។ DICG កំណត់និយមន័យ “ការជួញដូរសរីរាង្គ” ថាជាការជ្រើសរើស ដឹកជញ្ជូន ឬផ្ទេរបុគ្គល ដោយការគំរាមកំហែង បង្ខិតបង្ខំ បោកបញ្ឆោត ឬកេងចំណេញអំណាច ដើម្បីយកសរីរាង្គចេញ ចំណែក “ទេសចរណ៍ប្តូរសរីរាង្គ” សំដៅលើការធ្វើដំណើរទៅប្តូរសរីរាង្គដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការជួញដូរ ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសរីរាង្គ ឬការប្រើប្រាស់ធនធាន (សរីរាង្គ គ្រូពេទ្យ គ្លីនិក) ដែលអ្នកជំងឺក្នុងស្រុកមិនអាចទទួលបានស្មើគ្នាទេ។

ចំពោះទំហំបញ្ហា ត្រូវកត់សម្គាល់ថា ដោយសារលក្ខណៈខុសច្បាប់ ចំនួនពិតប្រាកដពិបាកនឹងវាស់ស្ទង់បានច្បាស់លាស់ — DICG និងអ្នកស្រាវជ្រាវមួយចំនួន បានលើកឡើងពីការប៉ាន់ស្មានថា ការប្តូរតម្រងនោមខុសច្បាប់ អាចមានចំនួនរហូតដល់ជាច្រើនភាគរយ នៃការប្តូរតម្រងនោមសរុបនៅទូទាំងពិភពលោកជារៀងរាល់ឆ្នាំ ក៏ប៉ុន្តែលេខទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មាន មិនមែនការរាប់បញ្ជាក់ផ្លូវការទេ។ តំរងនោមជាសរីរាង្គដែលគេពិភាក្សាញឹកញាប់ជាងគេ ព្រោះជាសរីរាង្គចម្បងតែមួយគត់ដែលអាចយកចេញពីអ្នកបរិច្ចាគរស់បាន ដូច្នេះហានិភ័យអ្នកជំងឺក្រីក្ររងការកេងចំណេញ ក៏ខ្ពស់ជាងសម្រាប់សរីរាង្គនេះជាពិសេស។ អត្ថបទនេះគ្រាន់តែរាយការណ៍ពីអត្ថិភាព និងក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយប្រឆាំងប៉ុណ្ណោះ — មិនពិពណ៌នាយន្តការប្រតិបត្តិការណាមួយឡើយ។

០៨ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងជាតិ (Self-Sufficiency)៖ យុទ្ធសាស្ត្របិទគម្លាតទីផ្សារខុសច្បាប់

ចម្លើយគោលនយោបាយចម្បងមួយ ដែល WHA63.22 (ផ្នែក E) លើកទឹកចិត្ត គឺគោលការណ៍ “ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងជាតិ/តំបន់” (national/regional self-sufficiency)៖ ប្រទេស ឬតំបន់នីមួយៗ គួរកសាងសមត្ថភាពផ្គត់ផ្គង់សរីរាង្គស្របច្បាប់ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីបំពេញតម្រូវការប្រជាជនផ្ទាល់ខ្លួន — កាត់បន្ថយហេតុផលដែលអ្នកជំងឺត្រូវស្វែងរកសរីរាង្គតាមផ្លូវខុសច្បាប់ ឬការធ្វើដំណើរបរទេស។

គោលការណ៍នេះភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយភស្តុតាងនៅផ្នែក D៖ ដោយសារការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា វិនិយោគស្ថាប័ន (បណ្តាញអ្នកសម្របសម្រួល ធនធានមន្ទីរពេទ្យ ការបណ្តុះបណ្តាលបុគ្គលិក) អាចសំខាន់ស្មើ ឬសំខាន់ជាងការជ្រើសរើសច្បាប់ opt-in/opt-out ខ្លួនឯង គំរូអេស្ប៉ាញ (ONT) ត្រូវបានលើកឡើងជាញឹកញាប់ជាគំរូយោង សម្រាប់ការសហការអន្តរជាតិ ព្យាយាមជួយប្រទេសផ្សេងទៀតកសាងសមត្ថភាពស្រដៀងគ្នា ជាជាងផ្តោតតែលើការប្តូរច្បាប់ការយល់ព្រមតែមួយមុខ។

• អ្វីដែល self-sufficiency អាចធ្វើបាន៖ កាត់បន្ថយហេតុផលស្វែងរកសរីរាង្គខុសច្បាប់/បរទេស តាមរយៈការវិនិយោគសមត្ថភាពក្នុងស្រុក

• អ្វីដែលមិនទាន់សម្រេចទូទាំងពិភពលោក៖ WHO GODT ខ្លួនឯងគ្របដណ្តប់ទិន្នន័យត្រឹមតែ៧៥%ប្រជាជនពិភពលោក — តំបន់ជាច្រើននៅតែខ្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ឬច្បាប់ច្បាស់លាស់ (សូមមើលផ្នែក A)

០៩ការបរិច្ចាគពីអ្នកបរិច្ចាគរស់៖ ជម្រើសបន្ថែមក្រៅពីច្បាប់ការយល់ព្រម

ក្រៅពីច្បាប់ការយល់ព្រមចំពោះអ្នកបរិច្ចាគស្លាប់ (ផ្នែក B-C) ការបរិច្ចាគពីអ្នកបរិច្ចាគរស់ — ជាទូទៅតំរងនោមមួយ ឬផ្នែកមួយនៃថ្លើម — ជាប្រភពសរីរាង្គមួយទៀតដែលដំណើរការក្រោមក្របខ័ណ្ឌសីលធម៌ខុសគ្នា។ WHO Guiding Principles (ផ្នែក E) កំណត់ការការពារជាក់លាក់សម្រាប់អ្នកបរិច្ចាគរស់៖ ការយល់ព្រមដោយសេរី គ្មានការបង្ខិតបង្ខំផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការវាយតម្លៃវេជ្ជសាស្ត្រ/ផ្លូវចិត្តគ្រប់គ្រាន់ និងកាតព្វកិច្ចតាមដានសុខភាពរយៈពេលវែងចំពោះប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។

ដោយសារភាពត្រូវគ្នា (compatibility) ជីវសាស្ត្ររវាងអ្នកបរិច្ចាគរស់ និងអ្នកជំងឺដែលគាត់ចង់ជួយ មិនតែងតែផ្គូផ្គងគ្នាទេ ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលជាតិមួយចំនួន បានបង្កើតបញ្ជី “ការផ្លាស់ប្តូរគូជាប់ (paired exchange)” — ផ្គូផ្គងគូអ្នកបរិច្ចាគ-អ្នកជំងឺមិនត្រូវគ្នាច្រើនគូ ដើម្បីរកសំណុំដែលត្រូវគ្នាឆ្លងកាត់គ្នា ពង្រីកចំនួនអ្នកបរិច្ចាគរស់ដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំអ្នកបរិច្ចាគស្លាប់ថ្មី។ NHS Blood and Transplant (ភ្ជាប់រួចនៅផ្នែក C) ជាឧទាហរណ៍មួយក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធជាតិដែលដំណើរការគម្រោងផ្លាស់ប្តូរគូបែបនេះ។

ការបរិច្ចាគរស់ក៏ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ជាមួយកង្វល់ការជួញដូរ (ផ្នែក G) ដែរ៖ DICG កំណត់ថា ការជួញដូរតំរងនោមពីអ្នកបរិច្ចាគរស់ដែលងាយរងគ្រោះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជាទម្រង់មួយនៃការជួញដូរសរីរាង្គដែលក្របខ័ណ្ឌទាំងនេះកំណត់គោលដៅទប់ស្កាត់ដោយផ្ទាល់។ ការបរិច្ចាគស្លាប់នៅតែជាប្រភពសរីរាង្គចម្បងភាគច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក តាមទិន្នន័យ WHO GODT (ផ្នែក A) — ការបរិច្ចាគរស់បំពេញបន្ថែម មិនមែនជំនួសទាំងស្រុងទេ។

១០តារាងប្រៀបធៀបប្រទេស៖ ប្រព័ន្ធ ស្ថាប័ន និងលេខថ្មីៗ

តារាងខាងក្រោមប្រមូលផ្តុំចំណុចសំខាន់ពីផ្នែក B-C — ត្រូវអានដោយប្រយ័ត្ន៖ លេខនីមួយៗមកពីស្ថាប័នជាតិខុសគ្នា វិធីសាស្ត្ររាប់ខុសគ្នា និងឆ្នាំរាយការណ៍ខុសគ្នាបន្តិច ដូច្នេះមិនមែនការប្រៀបធៀបស្មើគ្នា ១០០%តាមចំនួនប្រជាជនទេ — គោលបំណងគឺបង្ហាញគំរូទូទៅនៃម៉ូដែលច្បាប់ និងស្ថាប័នទទួលខុសត្រូវប៉ុណ្ណោះ។

១១ទស្សនវិស័យអនាគត៖ ហេតុអ្វី “ប្តូរច្បាប់” ម្នាក់ឯង មិនគ្រប់គ្រាន់

ក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសអឺរ៉ុប និងអាមេរិកឡាទីនមួយចំនួន បានប្តូរ ឬកំពុងពិភាក្សាការប្តូរទៅប្រព័ន្ធ opt-out បន្ថែមទៀត ដោយសង្ឃឹមថានឹងបង្កើនចំនួនអ្នកបរិច្ចាគ។ WHO GODT បន្តតាមដានទិន្នន័យសកលជារៀងរាល់ឆ្នាំ (ផ្នែក A) ប៉ុន្តែផ្អែកលើភស្តុតាងនៅផ្នែក D អ្នកស្រាវជ្រាវគោលនយោបាយសុខភាព កាន់តែច្រើនឡើងសង្កត់ធ្ងន់ថា ការប្តូរច្បាប់ការយល់ព្រមតែឯង មិនមែនដំណោះស្រាយងាយស្រួល (“silver bullet”) ទេ — ការវិនិយោគស្ថាប័ន (self-sufficiency, ផ្នែក H) ជាទូទៅត្រូវការស្របគ្នា។

សំណួរបើកចំហមួយ ដែលនៅតែជជែកគ្នា៖ តើប្រព័ន្ធ “opt-out ទន់” (ដែលនៅតែសួរគ្រួសារជាក់ស្តែង) ខុសគ្នាខ្លាំងប៉ុណ្ណាពីប្រព័ន្ធ opt-in ដែលមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ និងការចូលរួមសាធារណជនខ្លាំង? ទិន្នន័យក្រោយឆ្នាំ២០២០នៅហូឡង់ និងអង់គ្លេស (ផ្នែក D) នៅតែត្រូវការការតាមដានច្រើនឆ្នាំបន្ថែម មុននឹងអាចផ្តល់ចម្លើយច្បាស់លាស់។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ WHO GODT នៅតែជាប្រភពទិន្នន័យសកលសំខាន់បំផុត ទោះជាមានដែនកំណត់គ្របដណ្តប់៧៥%ក៏ដោយ (ផ្នែក A)។

• អ្វីដែលភស្តុតាងបានប្រាប់៖ ច្បាប់ opt-out ភ្ជាប់ជាមួយអត្រាខ្ពស់ជាងជាទូទៅ ប៉ុន្តែការវិនិយោគស្ថាប័នហាក់សំខាន់ស្មើ ឬសំខាន់ជាង

• អ្វីដែលមិនទាន់ប្រាប់៖ ថាតើប្រព័ន្ធ opt-out ទន់ ខុសគ្នាខ្លាំងប៉ុណ្ណាពី opt-in ធនធានពេញលេញ ក្នុងរយៈពេលវែង

១២សំណួរញឹកញាប់

១៣ប្រភព

1. WHO — WHA63.22 (2010): Human Organ and Tissue Transplantation / Guiding Principles
2. WHO — Global Observatory on Donation and Transplantation (GODT)
3. Rithalia et al. — BMJ (2009): Impact of Presumed Consent for Organ Donation on Donation Rates
4. Organización Nacional de Trasplantes (ONT) — Spain
5. Agence de la biomédecine — France
6. Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) — Netherlands
7. NHS Blood and Transplant — Organ Donation and Transplantation (ODT) Statistics
8. Deutsche Stiftung Organtransplantation (DSO) — Germany
9. Donate Life America — U.S. Organ Donation Statistics
10. EUR-Lex — Directive 2010/53/EU on Standards of Quality and Safety of Human Organs
11. Council of Europe — Convention against Trafficking in Human Organs (CETS No. 216)
12. Declaration of Istanbul Custodian Group (DICG)
13. អត្ថបទក្នុងស៊េរីនេះ — ជំងឺតម្រងនោមរ៉ាំរ៉ៃ (CKD) និងលទ្ធភាពទទួលបានការប្តូរតំរងនោម
14. អត្ថបទក្នុងស៊េរីនេះ — សុវត្ថិភាព និងការផ្គត់ផ្គង់ឈាមពិភពលោក (WHO)

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៣ ប្រភព