០១ទិដ្ឋភាពទូទៅ៖ តើ «Sovereign AI» ជាអ្វី?

«Sovereign AI» (ភាសាបារាំង/អង់គ្លេស ប្រើដដែលក្នុងឯកសារគោលនយោបាយភាគច្រើន — ខ្មែរអាចបកថា «AI អធិបតេយ្យ») មិនមែនជាបច្ចេកវិទ្យាថ្មីមួយប្រភេទទេ ប៉ុន្តែជាឃ្លាគោលនយោបាយសំដៅលើគោលដៅជាតិមួយ៖ ចង់ឲ្យប្រទេសខ្លួនមានលទ្ធភាពគណនា AI (បន្ទះឈីប GPU និងមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ) ស្ថិតលើទឹកដីខ្លួន ស្ថិតក្រោមកម្មសិទ្ធិ ឬច្បាប់រដ្ឋខ្លួន ជំនួសឲ្យការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាពពក (hyperscaler cloud) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកតែមួយចំហៀង — ដូចជា Microsoft Azure, Amazon AWS ឬ Google Cloud។ រដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនពង្រីកគោលដៅនេះឲ្យរួមទាំងការសាងសង់គំរូភាសាធំផ្ទាល់ខ្លួន (foundation models) ជាភាសាជាតិខ្លួន ជាជាងពឹងផ្អែកលើគំរូបរទេសទាំងស្រុង។ អង្គការសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) និងក្រុមហ៊ុនប្រឹក្សាបច្ចេកវិទ្យាធំៗ ពិពណ៌នាគំនិតនេះថាផ្អែកលើមូលដ្ឋានបីចំណុចសំខាន់៖ ការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ (data control) ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច (economic development) និងការកាត់បន្ថយភាពពឹងផ្អែកលើក្រុមហ៊ុន ឬរដ្ឋបរទេស (reducing foreign dependence)។

អត្ថបទនេះផ្តោតលើ “រដ្ឋ” ជាអ្នកលេងចម្បង — ខុសពីអត្ថបទមុនស្តីពីសេដ្ឋកិច្ចហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI សកល ដែលផ្តោតលើឧស្សាហកម្មបន្ទះឈីប និងសំណួរស្តីពី «ពពុះ» វិនិយោគ។ នៅទីនេះ សំណួរស្នូលគឺ៖ ហេតុអ្វីរដ្ឋាភិបាលនានាចង់មានលទ្ធភាពគណនាផ្ទាល់ខ្លួន តើគម្រោងជាតិសំខាន់ៗអ្វីខ្លះកំពុងកសាង និងតើឧបសគ្គថាមពល ទឹក ដីធ្លី និងច្បាប់ត្រួតពិនិត្យបន្ទះឈីបកំណត់សមត្ថភាពនោះយ៉ាងណា។

០២ហេតុអ្វីរដ្ឋនានាចង់មានលទ្ធភាពគណនា AI ជាកម្មសិទ្ធិខ្លួនឯង

ឯកសារគោលនយោបាយ និងសុន្ទរកថាផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលទាំង ៥ ដែលបង្ហាញក្នុងអត្ថបទនេះ ធ្វើម្តងហើយម្តងទៀតលើហេតុផលបីចំណុចធំៗ ខណៈមួយចំណុចនីមួយៗ ត្រូវបានប្រកាសដោយរដ្ឋនីមួយៗខ្លួនឯង — មិនមែនជាការវាយតម្លៃឯករាជ្យរបស់អត្ថបទនេះទេ៖

• ការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យ (data control)៖ ទិន្នន័យរដ្ឋាភិបាល សុខភាព ការពារជាតិ និងសហគ្រាសក្នុងស្រុក ដែលដំណើរការតាមរយៈម៉ូដែល AI បរទេស ជាទូទៅឆ្លងកាត់ដីសមុទ្រ ឬម៉ាស៊ីនមេនៅក្រៅប្រទេស — ចំណុចនេះលើកឡើងញឹកញាប់ក្នុងសម្ភាសន៍ និងសេចក្តីប្រកាសរបស់មន្ត្រីទាំង ៥ ប្រទេស ជាមូលហេតុសម្រាប់ការចង់មានមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យក្នុងស្រុក
• ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច (economic development)៖ ការសាងសង់មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យទំហំធំបង្កើតការងារសំណង់ វិស្វកម្ម និងថាមពល ព្រមទាំងទាក់ទាញការវិនិយោគបរទេសដោយផ្ទាល់ (FDI) — រដ្ឋាភិបាលបារាំង ឥណ្ឌា និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត សុទ្ធតែដាក់គោលដៅនេះជាផ្នែកមួយនៃផែនការសេដ្ឋកិច្ចជាតិទូលំទូលាយជាង AI ខ្លួនឯង (ដូចជា France 2030, Digital India, Saudi Vision 2030)
• កាត់បន្ថយភាពពឹងផ្អែកលើក្រុមហ៊ុន/រដ្ឋបរទេស (reducing foreign dependence)៖ ការព្រួយបារម្ភថា ក្រុមហ៊ុនហាយស្កែលឡឺរ៍ចំនួនតូចមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក អាចក្លាយជា “ចំណុចរាំងស្ទះតែមួយ” (single point of dependency) សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលនៃប្រទេសផ្សេងទៀត ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលការគ្រប់គ្រងនាំចេញបន្ទះឈីបរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក (ផ្នែក J) កំណត់ថាតើប្រទេសណាទទួលបានបន្ទះឈីបកម្រិតណា

ហេតុផលទាំងបីនេះជាការចែងផ្ទាល់របស់រដ្ឋាភិបាលនីមួយៗ ដែលនឹងបញ្ជាក់ប្រភពនៅផ្នែក C ដល់ G — មិនមែនជាការវាយតម្លៃរបស់អត្ថបទនេះទេ។

០៣បារាំង៖ Mistral AI និងវិនិយោគគណនាភ្ជាប់រដ្ឋ

ក្រុមហ៊ុន Mistral AI បង្កើតឡើងឆ្នាំ ២០២៣ នៅប៉ារីស ដោយអតីតអ្នកស្រាវជ្រាវ Google DeepMind និង Meta ចំនួនបី — លោក Arthur Mensch លោក Guillaume Lample និងលោក Timothée Lacroix — ក្លាយជាក្រុមហ៊ុនគំរូភាសាធំដែលរដ្ឋាភិបាលបារាំង និងសហភាពអឺរ៉ុបលើកឡើងជាញឹកញាប់បំផុតជា “ចម្លើយអឺរ៉ុប” ចំពោះក្រុមហ៊ុនអាមេរិកដូចជា OpenAI។ តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ Bpifrance (ធនាគារវិនិយោគសាធារណៈបារាំង) MGX (មូលនិធិវិនិយោគ AI ភ្ជាប់រដ្ឋអាប៊ូដាប៊ី) និង Nvidia កាលពីខែឧសភា ២០២៥ ដៃគូទាំងបួន (រួមទាំង Mistral AI) បានប្រកាសសហក្រុមហ៊ុនសាងសង់ជម្រាល AI («Campus AI») កម្លាំង ១,៤ ជីហ្គាវ៉ាត់ (GW) ក្នុងតំបន់ប៉ារីស ជាដំណាក់កាលដំបូង មុនពង្រីកគោលដៅឲ្យគ្របដណ្តប់បណ្តាញ “ជម្រាល AI” ចំនួន ៣ GW ទូទាំងប្រទេស។

ខាងផ្នែករដ្ឋាភិបាល ប្រធានាធិបតី Emmanuel Macron បានប្រកាសនៅ Paris AI Action Summit ខែកុម្ភៈ ២០២៥ ថា បារាំងទទួលបានការប្តេជ្ញាវិនិយោគសរុបប្រមាណ ១០៩ ពាន់លានអឺរ៉ូ (ខ្លះរាយការណ៍ ១១២) សម្រាប់គម្រោង AI និងមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យនៅបារាំង — ដកស្រង់ជា “ចម្លើយបារាំង” ចំពោះគម្រោង Stargate របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការប្តេជ្ញានេះរួមទាំងមូលនិធិពី MGX អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ជាភស្តុតាងថា គម្រោង “AI អធិបតេយ្យ” របស់បារាំង សាងសង់ដោយសហការជាមួយដើមទុនបរទេស មិនមែនស្ថិតលើដើមទុនក្នុងស្រុកទាំងស្រុងទេ។

០៤អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម៖ G42 ដៃគូមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ និងវិនិយោគ Microsoft

G42 ជាក្រុមហ៊ុន AI ធំបំផុតរបស់អាប៊ូដាប៊ី ស្ថិតក្រោមអធិបតីភាពក្រុមប្រឹក្សាភិបាលរបស់លោក Sheikh Tahnoun bin Zayed Al Nahyan (ទីប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម)។ តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ Microsoft ចុះថ្ងៃទី ១៦ មេសា ២០២៤ ក្រុមហ៊ុនបានវិនិយោគ ១,៥ ពាន់លានដុល្លារ កាន់កាប់ភាគហ៊ុនភាគតិចនៅ G42 ដោយប្រធានក្រុមហ៊ុន Brad Smith ចូលរួមក្រុមប្រឹក្សាភិបាល G42 — កើតឡើងខណៈ G42 កំពុងជាប់ការត្រួតពិនិត្យរបស់សភាអាមេរិកទាក់ទងទំនាក់ទំនងអតីតកាលរបស់ខ្លួនជាមួយក្រុមហ៊ុនចិន (រួមទាំង Huawei)។

តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មាន រួមទាំងសេចក្តីអធិប្បាយពីមន្ត្រីសេតវិមាន ការវិនិយោគនេះភ្ជាប់ជាមួយការប្តេជ្ញារបស់ G42 ក្នុងការដកឧបករណ៍ Huawei ចេញពីប្រតិបត្តិការខ្លួន ជាលក្ខខណ្ឌសន្តិសុខជាតិមួយ។ ស្របគ្នានេះ តំណាងរាស្ត្រ Michael McCaul (ប្រធានគណៈកម្មាធិការកិច្ចការបរទេសសភា) និង John Moolenaar (ប្រធានគណៈកម្មាធិការពិសេសស្តីពីចិន) ចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ខែកក្កដា ២០២៤ ព្រមានថា កិច្ចព្រមព្រៀងបែងចែកជាពីរដំណាក់កាល ដែលដំណាក់កាលទីពីរពាក់ព័ន្ធការនាំចេញបន្ទះឈីប AI កម្រិតខ្ពស់ និងទម្ងន់គំរូ (model weights) ទាមទារ “វិធានការការពារសន្តិសុខជាតិដ៏រឹងមាំជាងច្រើន” ធៀបនឹងដំណាក់កាលទីមួយ។

ក្នុងខែឧសភា ២០២៥ G42 រួមជាមួយ OpenAI, Oracle, Nvidia, SoftBank និង Cisco បានប្រកាសគម្រោង “Stargate UAE” — ជម្រាល AI ធំមួយនៅអាប៊ូដាប៊ី ក្រោមភាពជាដៃគូបង្កើនល្បឿន AI សហរដ្ឋអាមេរិក-អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម គោលដៅចាប់ផ្តើមដំណើរការមួយផ្នែកឆ្នាំ ២០២៦។ ក្រោយមក ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តអាជ្ញាបណ្ណនាំចេញបន្ទះឈីបទៅ G42 (និងទៅ HUMAIN អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដាច់ដោយឡែក — ផ្នែក G) ស្មើ GB300 ៣៥.០០០ ដុំ ខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ក្រោមលក្ខខណ្ឌរាយការណ៍ និងសន្តិសុខតឹងរ៉ឹង — យន្តការនេះនឹងពន្យល់លម្អិតនៅផ្នែក J។

០៥ឥណ្ឌា៖ IndiaAI Mission និងផែនការទិញ GPU

រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌា តាមរយៈគណៈរដ្ឋមន្ត្រីសហភាព បានអនុម័ត IndiaAI Mission ខែមីនា ២០២៤ ដោយបែងចែកថវិកា ១០.៣៧២ កោដិរូពី (~១,២ ពាន់លានដុល្លារ) សម្រាប់ ៥ ឆ្នាំ ស្ថិតក្រោមក្រសួងអេឡិចត្រូនិក និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន (MeitY)។ ចំណុចស្នូលគឺការទិញ ឬជួល GPU ចំនួនច្រើន តាមរយៈក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាពពកដែលបានចុះឈ្មោះជាផ្លូវការ ដូចជា Yotta Data Services, E2E Networks, NextGen និង Jio Platforms។

តាមរបាយការណ៍វឌ្ឍនភាពរបស់ IndiaAI Mission ថ្ងៃទី ២៤ មិថុនា ២០២៥ GPU អនុម័តទិញសរុប ៣៤.៣៣៣ ដុំ ខណៈមានតែ ១៧.៣០០+ ដុំប៉ុណ្ណោះបានដំឡើងជាក់ស្តែងរួច — ឧទាហរណ៍ច្បាស់លាស់នៃគម្រោងអនុម័ត ធៀបនឹងគម្រោងជាក់ស្តែង។ MeitY ឧបត្ថម្ភ ១០០% ចំពោះការអភិវឌ្ឍគំរូមូលដ្ឋាន និង ៤០% ចំពោះការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត ព្រមទាំងប្រកាសផែនការពង្រីកដល់ ~៣៨.០០០ GPU ជាជំហានបន្ទាប់ — គោលដៅដែលនៅជាការប្រកាស មិនទាន់ជាក់ស្តែងនៅឡើយទេ។

០៦ជប៉ុន៖ វិនិយោគគណនាដឹកនាំដោយ METI

ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្មជប៉ុន (METI) បានអនុម័តថវិកាឧបត្ថម្ភរហូតដល់ ៧២,៥ ពាន់លានយ៉េន សម្រាប់គម្រោង ៥ ក្រោមច្បាប់ជំរុញសន្តិសុខសេដ្ឋកិច្ច ដែលចាត់ថ្នាក់សេវាកម្មពពកជា “ផលិតផលសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ”។ តាមឯកសារខ្លួនឯង METI លើកហេតុផលថា ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកគ្រប់គ្រងត្រឹម ~៣០% ទីផ្សារពពកមូលដ្ឋាននៅជប៉ុន — ចាត់ទុកជា “ចំណុចទន់ខ្សោយរចនាសម្ព័ន្ធ” សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលជាតិ។

ក្រុមហ៊ុនទទួលការឧបត្ថម្ភ រួមមាន Sakura Internet (~៥០,១) KDDI (~១០,២៤) Highreso/Highreso Kagawa (~៧,៧០) GMO Internet Group (~១,៩៣) និង RUTILEA/AI Fukushima (~២,៥៦ ពាន់លានយ៉េនរៀងៗខ្លួន) — សម្រាប់ផ្តល់សេវាកម្មពពក GPU ដល់អ្នកអភិវឌ្ឍ AI ក្នុងស្រុក។ METI ក៏បង្កើតក្រុមសិក្សារួមជាមួយវិទ្យាស្ថាន AIST ដើម្បីដឹកនាំយុទ្ធសាស្ត្រគណនាជាតិនាពេលអនាគត។ ស្របគ្នានេះ Microsoft ប្រកាសវិនិយោគបន្ថែម ១០ ពាន់លានដុល្លារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI នៅជប៉ុនក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ — បង្ហាញថា យុទ្ធសាស្ត្រនេះនៅតែផ្សំជាមួយហាយស្កែលឡឺរ៍បរទេស មិនមែនជំនួសទាំងស្រុងទេ។ គម្រោងផលិតបន្ទះឈីបក្នុងស្រុក (Rapidus) ជាផ្នែកមួយផ្សេងទៀត — សូមមើលអត្ថបទសេដ្ឋកិច្ចហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI សកល (ផ្នែក L)។

០៧អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត៖ គំនិតផ្តួចផ្តើម HUMAIN

ព្រះអង្គម្ចាស់មកុដ Mohammed bin Salman បានប្រកាសបើកដំណើរការ HUMAIN ជាផ្លូវការខែឧសភា ២០២៥ — ភ្លាមៗមុនដំណើរទស្សនកិច្ចប្រធានាធិបតីអាមេរិក Donald Trump ទៅតំបន់ — ក្រោមកម្មសិទ្ធិមូលនិធិវិនិយោគសាធារណៈ (PIF)។ តាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ PIF HUMAIN មានគោលដៅសាងសង់ “ជង់ពេញលេញ” — ចាប់ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគណនា រហូតដល់គំរូភាសាធំជាភាសាអារ៉ាប់ សេវាកម្មពពក និងកម្មវិធីអនុវត្ត — ជា “កម្លាំង AI សកល” ថ្មីមួយ។

តាមសេចក្តីប្រកាសរួមរបស់ HUMAIN និង Nvidia គម្រោងដំបូងពាក់ព័ន្ធការទិញ GB300 ចំនួន ១៨.០០០ ដុំ ដោយ Nvidia ចែងថា “រាប់សែនដុំបន្ថែម” នឹងដឹកជញ្ជូនតាមកិច្ចព្រមព្រៀងបន្តបន្ទាប់។ ខែវិច្ឆិកា ២០២៥ ក្នុងវេទិកាវិនិយោគអាមេរិក-អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ទាំងពីរប្រកាសពង្រីកគោលដៅដល់ ~៦០០.០០០ GPU រយៈពេលវែង ព្រមទាំងដៃគូបន្ថែមជាមួយ AMD, Qualcomm, AWS និង xAI។ ដូច G42 ដែរ HUMAIN ប្តេជ្ញាមិនទិញឧបករណ៍ Huawei ជាលក្ខខណ្ឌទទួលអាជ្ញាបណ្ណនាំចេញបន្ទះឈីបពីក្រសួងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (ស្មើ GB300 ៣៥.០០០ ដុំ អនុម័តខែដដែល — ផ្នែក J)។

០៨តារាងប្រៀបធៀបគម្រោងជាតិទាំង ៥

សង្ខេបគម្រោងជាតិទាំង ៥ ដែលបានវិភាគក្នុងផ្នែក C ដល់ G — គ្រប់តួលេខសុទ្ធតែជាការប្រកាស ឬទិន្នន័យផ្លូវការតាមកាលបរិច្ឆេទដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងផ្នែកនីមួយៗ អាចផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា៖

ចំណុចរួមមួយក្នុងគម្រោងទាំង ៥ គឺ ទោះជាគោលហេតុជា “អធិបតេយ្យ” ក៏ដោយ គ្រប់គម្រោងសុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើដើមទុន បច្ចេកវិទ្យា ឬដៃគូបរទេសកម្រិតណាមួយ — MGX អេមីរ៉ាតវិនិយោគនៅបារាំង Microsoft វិនិយោគនៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម និងជប៉ុន ខណៈបន្ទះឈីប Nvidia ស្ថិតកណ្តាលនៃគម្រោងទាំង ៥។ នេះឆ្លុះបញ្ចាំងថា “អធិបតេយ្យ AI” ជាក់ស្តែងមានន័យថា គ្រប់គ្រងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងទិន្នន័យក្នុងទឹកដីខ្លួន មិនមែនកាត់ផ្តាច់ពីខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់សកលនោះទេ។

០៩ថាមពល និងទឹក៖ ឧបសគ្គពិតប្រាកដនៃការសាងសង់

តាមរបាយការណ៍ “Energy and AI” របស់ទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យទូទាំងពិភពលោកប្រើប្រាស់អគ្គិសនីប្រមាណ ៤១៥ ថេរាវ៉ាត់-ម៉ោង (TWh) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ — ស្មើ ១,៥% នៃតម្រូវការអគ្គិសនីសកលសរុប — ហើយ IEA ព្យាករថានឹងកើនជាងទ្វេដងដល់ប្រមាណ ៩៤៥ TWh ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០។ ចាប់ពី ២០១៧ វិស័យនេះកើនប្រមាណ ១២% ក្នុងមួយឆ្នាំ — លឿនជាងអត្រាកំណើនអគ្គិសនីសរុប ៤ដង ហើយរួមចំណែកលើសពី ២០% នៃកំណើនតម្រូវការនៅសេដ្ឋកិច្ចអភិវឌ្ឍន៍ ធៀបនឹងត្រឹម ៥% នៅសេដ្ឋកិច្ចកំពុងអភិវឌ្ឍ។

ចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិកជាក់លាក់ — ជាទីតាំងបច្ចេកវិទ្យាដែលគម្រោងជាតិខាងលើភាគច្រើនពឹងផ្អែក — មន្ទីរពិសោធន៍ជាតិ Lawrence Berkeley (LBNL ក្រោមក្រសួងថាមពលអាមេរិក) រកឃើញថា មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យប្រើប្រាស់អគ្គិសនីប្រមាណ ៤,៤% នៃអគ្គិសនីសរុបអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ (១៧៦ TWh កើនពី ៥៨ TWh ក្នុង ២០១៤) ហើយអាចកើនដល់ ៦,៧-១២% ត្រឹម ២០២៨ (៣២៥-៥៨០ TWh)។

ក្រៅពីអគ្គិសនី ការស៊ើបអង្កេតរបស់សារព័ត៌មាន Bloomberg និងកំណត់ត្រាស្រាវជ្រាវរបស់ MSCI បញ្ជាក់ថា ប្រព័ន្ធត្រជាក់របស់មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យទំហំធំ ប្រើទឹកកម្រិតច្រើន ជាពិសេសនៅតំបន់ខ្វះទឹក — ពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ជាមួយអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ដែលពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធចម្រាញ់ទឹកសមុទ្រថ្លៃ ឬបច្ចេកវិទ្យាត្រជាក់ដោយខ្យល់ជំនួសទឹក។ អ្នកសិក្សាថាមពលភាគច្រើនយល់ស្របថា កម្រិតកំណត់ការភ្ជាប់បណ្តាញអគ្គិសនី (grid capacity) ជាឧបសគ្គចម្បងបំផុតចំពោះល្បឿននៃការសាងសង់ — មិនមែនតម្លៃបន្ទះឈីបទេ — ព្រោះខ្សែបញ្ជូនអគ្គិសនីថ្មីត្រូវការពេលសាងសង់ច្រើនឆ្នាំ ធៀបនឹងការដំឡើងទូម៉ាស៊ីនមេដែលលឿនជាង។

១០របបត្រួតពិនិត្យបន្ទះឈីបនាំចេញរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក

គម្រោងជាតិទាំង ៥ ខាងលើ សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើ GPU កម្រិតខ្ពស់ភាគច្រើនផលិតដោយក្រុមហ៊ុនអាមេរិក (ជាពិសេស Nvidia) — ដូច្នេះសមត្ថភាពទទួលបានបន្ទះឈីបទាំងនោះ អាស្រ័យផ្ទាល់លើក្របខ័ណ្ឌត្រួតពិនិត្យនាំចេញរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក អនុវត្តដោយការិយាល័យឧស្សាហកម្ម និងសន្តិសុខ (BIS)។ តាមបទបញ្ជាត្រួតពិនិត្យការនាំចេញ (EAR) ចាប់ពីខែតុលា ២០២២ BIS បានពង្រីកតម្រូវការអាជ្ញាបណ្ណនាំចេញ ចំពោះបន្ទះឈីបគណនាកម្រិតខ្ពស់ និងឧបករណ៍ផលិតបន្ទះឈីបទំនើប ដោយផ្តោតជាចម្បងលើការរឹតបន្តឹងការនាំចេញទៅចិន។

តាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ BIS ថ្ងៃទី ១៥ មករា ២០២៥ រដ្ឋាភិបាល Biden បានចេញបទបញ្ជា “Framework for Artificial Intelligence Diffusion” បែងចែកប្រទេសជាថ្នាក់ (tiers)៖ សម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធទិញគ្មានកម្រិត ថ្នាក់ពីរ (រួមអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត) ត្រូវការកិច្ចព្រមព្រៀងរដ្ឋាភិបាល-ទៅ-រដ្ឋាភិបាល និងដំបូលបរិមាណ ខណៈប្រទេសជាប់ការហាមឃាត់អាវុធ (ចិន រុស្ស៊ី) ជាប់ហាមឃាត់ស្ទើរទាំងស្រុង។ ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាល Trump លុបចោលបទបញ្ជានេះឆ្នាំ ២០២៥ ដោយអនុរដ្ឋលេខាធិការ Jeffrey Kessler ថ្លែងថា វា “នឹងបង្អាក់ការច្នៃប្រឌិតរបស់អាមេរិក”។ ស្របគ្នានេះ BIS ចេញឯកសារណែនាំថ្មីបីព្រមគ្នា ពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យលើហានិភ័យបន្ទះឈីបចំពោះចិន ជំនួសដោយវិធីសាស្ត្រថ្មី — អនុម័តអាជ្ញាបណ្ណករណីនីមួយៗតាមកិច្ចព្រមព្រៀងរដ្ឋាភិបាល-ទៅ-រដ្ឋាភិបាល ជាមួយប្រទេស “ដៃគូទុកចិត្តបាន”។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងនៃយន្តការនេះ គឺការអនុម័តរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកខែវិច្ឆិកា ២០២៥ អនុញ្ញាតនាំចេញបន្ទះឈីបស្មើ GB300 ៣៥.០០០ ដុំ ទៅ G42 និង HUMAIN ដាច់ដោយឡែក ក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគី និង “តម្រូវការសន្តិសុខ និងរាយការណ៍យ៉ាងតឹងរឹង” — រួមទាំងការប្តេជ្ញារបស់ក្រុមហ៊ុនទាំងពីរមិនទិញឧបករណ៍ Huawei តាមរបាយការណ៍សារព័ត៌មាន។ អត្ថបទនេះពិពណ៌នាតែយន្តការនៃច្បាប់នេះប៉ុណ្ណោះ — មិនផ្តល់ព័ត៌មានវិធីជៀសវាងច្បាប់នេះឡើយ។

១១ការញែក៖ អ្វីដែលប្រកាស និងអ្វីដែលដំណើរការជាក់ស្តែង

ដូចកត់សម្គាល់ក្នុងផ្នែក A គម្រោងជាតិទាំង ៥ ស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលខុសៗគ្នារវាងការប្រកាស និងការដំណើរការជាក់ស្តែងបញ្ជាក់ដោយឯកសារឯករាជ្យ ឬរបាយការណ៍វឌ្ឍនភាពផ្លូវការ។ ជួរ “ប្រកាស” សំដៅសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងសាធារណៈ ខណៈជួរ “បញ្ជាក់ជាក់ស្តែង” សំដៅអ្វីដែលរបាយការណ៍វឌ្ឍនភាពបញ្ជាក់ថាកើតឡើងរួចហើយ៖

១២ទំនាក់ទំនងជាមួយសេដ្ឋកិច្ចហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI សកល

អត្ថបទនេះជាបន្តពី ការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI៖ បន្ទះឈីប ថាមពល បំណុល និងជម្លោះ «ពពុះ» ដោយផ្ចង់ចំណុចផ្តោតលើជ្រុងខុសគ្នាទាំងស្រុង៖ អត្ថបទមុនពិនិត្យលើសេដ្ឋកិច្ចឧស្សាហកម្មបន្ទះឈីប របៀបផ្តល់ថវិកាសាងសង់មជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ (បំណុល វិនិយោគឯកជន) និងជម្លោះ “ពពុះ” សេដ្ឋកិច្ច។ អត្ថបទបច្ចុប្បន្នមិនចម្លងខ្លឹមសារនោះទេ គ្រាន់តែផ្តោតលើ “រដ្ឋ” ជាអ្នកលេង — ហេតុអ្វីរដ្ឋចង់មានលទ្ធភាពគណនាជាកម្មសិទ្ធិខ្លួនឯង គម្រោងជាតិអ្វីខ្លះកំពុងកសាង និងច្បាប់ត្រួតពិនិត្យនាំចេញកំណត់លទ្ធភាពនោះយ៉ាងណា។ អ្នកអានគួរអានអត្ថបទទាំងពីរផ្គូផ្គងគ្នា ព្រោះពិពណ៌នាបាតុភូតតែមួយពីមុំសំខាន់ខុសគ្នា។

១៣សំណួរញឹកញាប់

១៤ប្រភព

1. IEA — AI is set to drive surging electricity demand from data centres
2. Lawrence Berkeley National Laboratory — 2024 United States Data Center Energy Usage Report
3. US Department of Commerce (BIS) — Rescission of the AI Diffusion Rule
4. MGX — MGX, Bpifrance, Mistral AI and NVIDIA launch joint venture to build Europe’s largest AI campus
5. MGX — Bpifrance, Mistral and MGX expand Campus AI across France, target 3GW network
6. CNBC — France unveils 109-billion-euro AI investment as Europe looks to keep up with US
7. Microsoft (official) — Microsoft invests $1.5 billion in Abu Dhabi’s G42
8. Network World — US lawmakers raise a red flag over Microsoft’s $1.5B investment in G42
9. Yahoo Finance — The White House explains why it liked Microsoft’s investment in G42: it got Huawei out of the way
10. CNBC — Stargate UAE: OpenAI, Oracle and NVIDIA will help build Stargate UAE AI campus launching in 2026
11. Yahoo Finance (SG) — US approves sale of 35,000 AI chips to UAE’s G42, Saudi’s Humain
12. IndiaAI.gov.in (MeitY, official) — Union Minister announces availability of AI compute units under IndiaAI Mission
13. Outlook Business — Over 17,000 GPUs successfully installed under Govt’s IndiaAI Mission
14. OECD.AI — METI Subsidies for AI Computational Resources under the Economic Security Promotion Act
15. Public Investment Fund (official) — HRH Crown Prince launches HUMAIN as global AI powerhouse
16. NVIDIA Newsroom — HUMAIN and NVIDIA announce strategic partnership to build AI factories in Saudi Arabia

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព