រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ភពដែលរកឃើញលើក្រដាសមុនកែវយឹត A

ខែមីនា ឆ្នាំ ១៧៨១ អ្នកតារាវិទ្យា William Herschel រកឃើញភព Uranus ដោយចៃដន្យពេលកំពុងស្ទង់មេឃពីទីក្រុង Bath ប្រទេសអង់គ្លេស — ជាភពដំបូងគេដែលមនុស្សរកឃើញដោយកែវយឹត មិនមែនដោយភ្នែកទទេ។ ប៉ុន្តែជាង ៤០ ឆ្នាំក្រោយមក អ្នកតារាវិទ្យាបារាំង Alexis Bouvard បោះពុម្ពតារាងគន្លងរបស់ Uranus ក្នុងឆ្នាំ ១៨២១ ហើយសង្កេតឃើញថា ភពនេះមិនធ្វើដំណើរតាមគន្លងដែលច្បាប់ទំនាញរបស់ Newton ព្យាករណ៍ទុកសោះឡើយ — វាហាក់ដូចជាមានអ្វីមួយកំពុង «ទាញ» វា។ ចម្លើយដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនស្មាននោះគឺ ប្រហែលជាមានភពមួយទៀតដែលមនុស្សមិនទាន់ដឹង នៅឆ្ងាយជាងនោះទៀត កំពុងទាញ Uranus ដោយកម្លាំងទំនាញរបស់វា។ បញ្ហានេះទាក់ទាញអ្នកគណិតវិទ្យាវ័យក្មេងពីរនាក់ ដែលធ្វើការដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទាំងស្រុង៖ John Couch Adams និស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យ Cambridge ចាប់ផ្តើមគណនាចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៤៣ ហើយបញ្ចប់លទ្ធផលដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៥ ប្រគល់ជូន Astronomer Royal លោក George Airy និងនាយកអង្កេតមន្ទីរតារាសាស្ត្រ Cambridge លោក James Challis ដែលទាំងពីរនាក់នេះមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ស្វែងរកភពនោះភ្លាមៗឡើយ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា នៅទីក្រុងប៉ារីស អ្នកតារាវិទ្យា François Arago បានប្រគល់បញ្ហាដដែលនេះឲ្យអ្នកគណិតវិទ្យា Urbain Le Verrier ក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៥ ដោយមិនដឹងអំពីការងាររបស់ Adams ទាល់តែសោះ។ Le Verrier ធ្វើការម្នាក់ឯងយ៉ាងម៉ត់ចត់ ហើយបោះពុម្ពរបាយការណ៍ដំបូងទៅកាន់បណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្របារាំង (Académie des Sciences) នៅថ្ងៃទី ១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៨៤៥ មុននឹងបញ្ចប់ការគណនាទីតាំងច្បាស់លាស់នៅថ្ងៃទី ១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៨៤៦។

ភាពខុសគ្នារវាង Herschel និង Le Verrier គឺជាចំណុចសំខាន់មួយ៖ Herschel រកឃើញ Uranus ដោយចៃដន្យ ដូចជាអ្នកអង្កេតឃើញផ្កាយថ្មីមួយ ខណៈ Le Verrier គណនាទីតាំងភពថ្មីទាំងស្រុងតាមក្រដាស ដោយសំអាងតែលើគណិតវិទ្យា មុននឹងណែនាំឲ្យអ្នកសង្កេតការណ៍ចង្អុលកែវយឹតទៅត្រង់ចំណុចជាក់លាក់មួយ។ នៅសាកលវិទ្យាល័យ Cambridge ខាងអង់គ្លេស James Challis ធ្លាប់ចាប់ផ្តើមស្វែងរកតាមការស្នើរបស់ Airy ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៤៦ ហើយសង្កេតឃើញវត្ថុនោះជាការពិតចំនួនពីរដងផ្សេងគ្នា គឺនៅថ្ងៃទី ៨ និងទី ១២ ខែសីហា ប៉ុន្តែដោយសារខ្វះផែនទីផ្កាយថ្មីគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីប្រៀបធៀប គាត់មិនបានកត់សម្គាល់ថា វត្ថុនោះជាភពថ្មីនោះឡើយ — ខកខានឱកាសរកឃើញទៅឲ្យក្រុមអាល្លឺម៉ង់ត្រឹមតែមួយខែប៉ុណ្ណោះ។ ភាពយឺតយ៉ាវនេះ ភាគខ្លះក៏មកពី Airy ខ្លួនឯងធ្លាប់ស្នើសុំឲ្យ Adams បញ្ជាក់បន្ថែមអំពីតម្លៃ radius vector មុននឹងចាត់ចែងឲ្យស្វែងរកយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដែល Adams ពន្យារពេលឆ្លើយតប — ជាព័ត៌មានលម្អិតដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រតែងលើកយកមកពិភាក្សា ពេលវិភាគមូលហេតុដែលក្រុមអង់គ្លេសយឺតជាងក្រុមបារាំង ទោះបីជាមានទិន្នន័យគណនាដំបូងជាងក៏ដោយ។ សម័យនោះ បារាំង និងអង់គ្លេស នៅតែជាគូប្រជែងវិទ្យាសាស្ត្រធំបំផុតពីរនៅអឺរ៉ុប បន្ទាប់ពីជម្លោះនៃសម័យ Napoleon ស្ងប់ស្ងាត់ចុះបានប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ — ដូច្នេះការជជែកអំពីអ្នកណារកឃើញ Neptune មុន មិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាវិទ្យាសាស្ត្រសុទ្ធសាធនោះទេ វាថែមទាំងទាក់ទាញកិត្តិយសជាតិរបស់ប្រទេសទាំងពីរផងដែរ។

Le Verrier ដឹងថា គ្មានកម្លាំងវិទ្យាសាស្ត្របារាំងណាមួយអាចជួយឲ្យគាត់រកឃើញភពនោះដោយកែវយឹតបានឆាប់ទេ ដូច្នេះនៅថ្ងៃទី ១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៤៦ គាត់សរសេរសំបុត្រមួយច្បាប់ផ្ញើទៅកាន់អ្នកតារាវិទ្យា Johann Gottfried Galle នៅមន្ទីរតារាសាស្ត្រទីក្រុង Berlin ដែលទាំងពីរនាក់មិនដែលស្គាល់គ្នាពីមុនមកសោះ ដោយស្នើសុំឲ្យ Galle ជួយងាកកែវយឹតទៅមើលនៅចំណុចដែលគាត់គណនាទុក។ Galle ទទួលបានសំបុត្រនោះនៅព្រឹកថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ហើយពេលយប់មកដល់ គាត់ជាមួយនិស្សិត Heinrich Louis d’Arrest បានយកផែនទីផ្កាយថ្មីមួយសន្លឹក (ដែលទើបនឹងបោះពុម្ពដោយ Carl Bremiker) មកប្រៀបធៀបជាមួយអ្វីដែលពួកគេឃើញលើមេឃ។ ក្នុងរយៈពេលមិនដល់មួយម៉ោង ពួកគេឃើញ «ផ្កាយ» មួយដុំដែលមិនមាននៅលើផែនទីនោះទេ ជិតនឹងចំណុចដែល Le Verrier ព្យាករណ៍ ក្នុងចម្ងាយតិចជាង ១ អង្សា។ ពួកគេត្រឡប់មកសង្កេតម្តងទៀតនៅយប់បន្ទាប់ ហើយឃើញថា «ផ្កាយ» នោះបានផ្លាស់ទីធៀបនឹងផ្កាយផ្សេងទៀត — សញ្ញាបញ្ជាក់ថា វាមិនមែនជាផ្កាយថេរទេ គឺជាភពថ្មីមួយ។

រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ឈ្មោះថ្មីមួយ និងជម្លោះមួយដែលមិនចប់ A

ដំណឹងអំពីភពថ្មីរីករាលដាលលឿនណាស់នៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប។ Le Verrier ស្នើឲ្យដាក់ឈ្មោះភពនេះថា «Neptune» តាមឈ្មោះទេពម្ចាស់សមុទ្ររ៉ូម៉ាំង ដើម្បីឲ្យស៊ីគ្នានឹងឈ្មោះភពផ្សេងទៀតដែលសុទ្ធតែជាឈ្មោះទេវកថាបុរាណ ទោះបីជាដំបូងឡើយ គាត់ខ្លួនឯង និងសហការីមួយចំនួននៅបារាំង ធ្លាប់ស្នើឲ្យប្រើឈ្មោះ «Le Verrier» ខ្លួនឯងក៏ដោយ ជាការស្នើដែលអ្នកតារាវិទ្យាអន្តរជាតិមិនទទួលយក។ ក្នុងរយៈពេលតែពីរសប្តាហ៍ក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី ១០ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៤៦ អ្នកតារាវិទ្យាអង់គ្លេស William Lassell បានរកឃើញព្រះច័ន្ទដ៏ធំបំផុតរបស់ Neptune ដែលហៅថា Triton ដោយប្រើកែវយឹតផ្ទាល់ខ្លួន — ជាភស្តុតាងបន្ថែមថា វត្ថុថ្មីនោះពិតជាភពមួយមែន។ រីឯ Le Verrier ខ្លួនឯង ទទួលបានការគោរពជាអន្តរជាតិយ៉ាងឆាប់រហ័ស៖ សមាគមភូគព្ភសាស្ត្រអង់គ្លេស Royal Society ប្រគល់មេដាយ Copley ជូនគាត់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៦ ដោយពុំបានលើកឡើងអំពី Adams ទាល់តែសោះ ហើយសាកលវិទ្យាល័យ Sorbonne បង្កើតកៅអីសាស្ត្រាចារ្យថ្មីមួយហៅថា Chair of Celestial Mechanics ជូនគាត់ដោយឡែកក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៧។ ប៉ុន្តែនៅភាគខាងម្តាយប៉ុស្តិ៍ច្រាំង Channel អង់គ្លេស សំណួរមួយចាប់ផ្តើមរីកធំឡើងៗ៖ ចុះ Adams ដែលបានគណនាស្រដៀងគ្នាមុននេះឆ្នាំមួយហើយនោះ តើគួរទទួលបានឈ្មោះជាអ្នករកឃើញរួមដែរឬទេ?

រឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៨៨៩ — ហាងបៀបៀរតូចមួយនៅ Kyoto ដែលក្លាយជាក្រុមហ៊ុនហ្គេមធំបំផុតលើពិភពលោក B

តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រធុរកិច្ចដែលគេយោងជាទូទៅ នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៨៩ — ៤៣ ឆ្នាំបន្ទាប់ពី Neptune ត្រូវបានរកឃើញ — ជាងសិប្បកម្ម Fusajiro Yamauchi បានចាប់ផ្តើមផលិត និងលក់បៀបៀរប្រពៃណីជប៉ុនហៅថា Hanafuda (បៀផ្កា) នៅតំបន់ Shimogyo-ku ក្រុង Kyoto ក្រោមឈ្មោះហាង «Nintendo Koppai»។ ឯកសារប្រវត្តិផ្លូវការរបស់ក្រុមហ៊ុន Nintendo ខ្លួនឯងសព្វថ្ងៃ បញ្ជាក់ត្រឹមតែឆ្នាំ ១៨៨៩ ជាឆ្នាំបង្កើតប៉ុណ្ណោះ ដោយពុំបញ្ជាក់ថ្ងៃ ខែ ជាក់លាក់ទេ — ថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា គឺជាកាលបរិច្ឆេទដែលកំណត់ត្រា និងអត្ថបទប្រវត្តិធុរកិច្ចជាច្រើនប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ប៉ុន្តែអ្នកអានគួរដឹងថា ក្រុមហ៊ុនផ្ទាល់មិនបញ្ជាក់ថ្ងៃខែជាផ្លូវការនោះឡើយ។ បៀ Hanafuda របស់ Yamauchi គូរនិងគូរដោយដៃលើក្រដាសសំបកដើមមេត្រៃ គ្មានលេខ គ្មានអក្សរ ប្រើតែរូបភាពផ្កា និងសត្វជំនួសវិញ — លក្ខណៈពិសេសនេះធ្វើឲ្យបៀនេះមិនស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ហាមឃាត់បៀលេងល្បែងបៀបៀរបែបលោកខាងលិចដែលរដ្ឋាភិបាល Meiji ដាក់ចេញ ដូច្នេះក្នុងរយៈពេលឆាប់ៗ បៀ Hanafuda ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងកន្លែងលេងល្បែងស៊ីសងផងដែរ ជាចំណុចដែលអ្នកសរសេរប្រវត្តិក្រុមហ៊ុននៅតែលើកឡើងជាទៀងទាត់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ហ្គេមបៀ Hanafuda ខ្លួនឯងមានឫសគល់ចាស់ជាងនេះទៅទៀត — កាតលេងបៀបែបលោកខាងលិចដែលពាណិជ្ជករព័រទុយហ្គាល់នាំចូលមកជប៉ុនតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៦ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាល Edo ហាមឃាត់ដដែលៗព្រោះទាក់ទងនឹងល្បែងស៊ីសង ដែលជាហេតុនាំឲ្យបៀបែបជប៉ុនច្នៃប្រឌិតថ្មីៗកកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីគេចផុតពីច្បាប់នីមួយៗ — ហើយ Hanafuda គឺជាទម្រង់ចុងក្រោយបំផុតមួយក្នុងចំណោមនោះ។

ក្រុមហ៊ុននេះនៅតែជាអាជីវកម្មគ្រួសារផលិតបៀបៀរសុទ្ធសាធអស់រយៈពេលជិតមួយសតវត្សរ៍។ វាបានប្រែក្លាយឈ្មោះជា «Nintendo Playing Card Co., Ltd.» ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ ចាប់ផ្តើមផលិតបៀបៀរបែបលោកខាងលិចផងដែរ ហើយក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងផលិតបៀបៀររូបចរិត Disney — ជាការសហការអន្តរជាតិដំបូងគេរបស់ក្រុមហ៊ុន។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Hiroshi Yamauchi ជាចៅទួតរបស់ស្ថាបនិក ក្រុមហ៊ុនបានសាកល្បងអាជីវកម្មចម្រុះក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ដូចជាក្រុមហ៊ុនតាក់ស៊ី សណ្ឋាគារស្នេហា និងអង្ករសម្រេចរូប ដែលភាគច្រើនបរាជ័យ រហូតដល់ក្រុមហ៊ុនរកឃើញភាពជោគជ័យក្នុងវិស័យប្រដាប់ប្រដាក្មេងលេង (ដូចជា Ultra Hand ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦ ដែលរចនាដោយវិស្វករ Gunpei Yokoi) មុននឹងផ្លាស់ចូលទៅផលិតម៉ាស៊ីនហ្គេមអាកកិត និងហ្គេមកុំព្យូទ័រតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៧០ តទៅ — Famicom ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៣ (លក់ក្រៅជប៉ុនក្នុងឈ្មោះ Nintendo Entertainment System ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥) Game Boy ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ រហូតដល់ម៉ាស៊ីន Nintendo Switch ដែលកំពុងលក់ដាច់សព្វថ្ងៃនេះ។ ចាប់ពីហាងបៀបៀរតូចមួយក្នុងទីក្រុង Kyoto រហូតដល់ក្លាយជាក្រុមហ៊ុនកម្សាន្តឌីជីថលដ៏ធំបំផុតមួយលើពិភពលោក រូបចរិត Mario និង Zelda ដែលកើតចេញពីក្រុមហ៊ុននេះ បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ពិភពលោកសព្វថ្ងៃ។

ក្រុមហ៊ុននេះឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរអ្នកដឹកនាំជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងគ្រួសារ Yamauchi តាំងពី Fusajiro ប្រគល់តំណែងឲ្យកូនប្រសារបុរស Sekiryo Kaneda (ដែលប្តូរនាមត្រកូលមកជា Yamauchi តាមប្រពៃណីអោបយកកូនកម្មករបុរសចូលត្រកូល ដើម្បីបន្តអាជីវកម្ម) រហូតដល់ Hiroshi Yamauchi ជាចៅទួតកាន់តំណែងប្រធានក្រុមហ៊ុនតាំងពីអាយុ ២១ ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ បន្ទាប់ពីជីតារបស់គាត់ស្លាប់ដោយចង្កោមខួរក្បាល។ Hiroshi Yamauchi ជាអ្នកដឹកនាំដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅក្រុមហ៊ុនពីអាជីវកម្មបៀបៀរទៅជាក្រុមហ៊ុនកម្សាន្តអេឡិចត្រូនិក ហើយដឹកនាំក្រុមហ៊ុនរហូតដល់ឆ្នាំ ២០០២ មុននឹងប្រគល់តំណែងឲ្យ Satoru Iwata ជាប្រធានក្រុមហ៊ុនដំបូងគេដែលមិនមែនជាសមាជិកគ្រួសារ Yamauchi។

ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៣ កញ្ញា C

កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់រាប់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន ដែលជាប្រតិទិនស្តង់ដារអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ — ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់នេះកើតឡើងក្រោយឆ្នាំ ១៧៥២ ដែលចក្រភពអង់គ្លេស និងអាណានិគមអាមេរិកបានប្តូរមកប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានហើយ ដូច្នេះមិនមានបញ្ហាភាពមិនប្រាកដច្បាស់រវាងប្រតិទិនចាស់-ថ្មីនោះទេ។

កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ D

ក្នុងចំណោមឈ្មោះខាងលើ Urbain Le Verrier គឺជាមនុស្សម្នាក់ដែលរឿងរបស់គាត់ភ្ជាប់ទៅនឹងផ្នែក A ដោយផ្ទាល់ — គាត់ស្លាប់នៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៧៧ ដែលជាកាលបរិច្ឆេទដដែលនឹងគាត់ធ្លាប់ផ្ញើសំបុត្រនាំឲ្យរកឃើញ Neptune កាលពី ៣១ ឆ្នាំមុន។ ក្រោយភាពជោគជ័យធំធេងឆ្នាំ ១៨៤៦ Le Verrier ក្លាយជានាយកមន្ទីរតារាសាស្ត្រទីក្រុងប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៤ ហើយកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបែបយោធា រហូតបុគ្គលិកស្ទើរតែទាំងអស់លាលែងតួនាទី។ លោក Le Verrier ល្បីល្បាញថាជាមនុស្សពិបាកនិយាយស្តី — ភាសិតមួយសម័យនោះថា «ខ្ញុំមិនដឹងថា លោក Le Verrier ជាមនុស្សគួរស្អប់បំផុតនៅបារាំងឬអត់ទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំច្បាស់ណាស់ថា គាត់ជាមនុស្សដែលគេស្អប់បំផុត»។ គាត់ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីតំណែងនាយកក្នុងឆ្នាំ ១៨៧០ ព្រោះជម្លោះជាមួយបុគ្គលិក តែត្រូវបានតែងតាំងវិញក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣ ក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ក្រុមប្រឹក្សា។ ក្រៅពី Neptune លោកក៏ជាអ្នកចាប់ផ្តើមឧបនិស្ស័យវិទ្យាសាស្ត្រធាតុអាកាសទំនើប បន្ទាប់ពីព្យុះខ្យល់មួយបានបំផ្លាញកប៉ាល់បារាំង-អង់គ្លេសនៅសមរភូមិ Crimean ក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៤ លោកបានរៀបចំបណ្តាញអង្កេតធាតុអាកាសទូរលេខដំបូងបំផុតមួយរបស់អឺរ៉ុប។ ជោគជ័យទាំងនេះក៏មិនអាចលាក់បាំងភាពបរាជ័យមួយទៀត៖ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៩ លោកព្យាយាមអនុវត្តវិធីសាស្ត្រដដែលដើម្បីពន្យល់ភាពប្លែកនៃគន្លងភព Mercury ដោយស្មានថាមានភពសម្ងាត់មួយទៀតហៅថា «Vulcan» នៅជិតព្រះអាទិត្យជាងនេះទៀត — ភពនោះមិនដែលមាននៅឡើយ ហើយអថេរនៃគន្លង Mercury ត្រូវពន្យល់បានត្រឹមត្រូវតែក្នុងឆ្នាំ ១៩១៥ ដោយទ្រឹស្តីទំនាញទូទៅរបស់ Einstein ប៉ុណ្ណោះ ជាង ៣៨ ឆ្នាំក្រោយពី Le Verrier ស្លាប់។ គាត់ស្លាប់ដោយសារជំងឺថ្លើមដែលចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ១៨៧៣ ហើយកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់ស្លាប់ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ សពរបស់គាត់ត្រូវបានកប់នៅសម្ព័ន្ធសពរួម Montparnasse ក្រោមថ្មសាកសពរាងស្វែងមេឃមួយដុំ ជាសញ្ញាកិត្តិយសដល់អាជីពតារាវិទ្យារបស់គាត់។ សព្វថ្ងៃឈ្មោះរបស់គាត់ត្រូវបានប្រើដាក់ឲ្យផ្កាយប្រព័ន្ធតូច រង្វង់មួយនៃ Neptune រណ្តៅព្រះច័ន្ទមួយ ផ្លូវនៅទីក្រុងបារាំងជាច្រើន និងយន្តហោះ Air France មួយចំនួន — ជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ថា ទោះបីជាគាត់ជាមនុស្សដែលពិបាកធ្វើការជាមួយបំផុតម្នាក់ក្នុងសម័យរបស់គាត់ក៏ដោយ ស្នាដៃវិទ្យាសាស្ត្ររបស់គាត់នៅតែគង់វង្សរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ E

ការរកឃើញ Neptune ដោយគណិតវិទ្យាមុននឹងឃើញផ្ទាល់ភ្នែក បង្ហាញថា ច្បាប់ទំនាញរបស់ Newton អាចទុកចិត្តបានដល់ព្រំដែនចុងក្រោយនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យសម័យនោះ — ហើយវិធីសាស្ត្រដូចគ្នានេះ (សង្កេតការប្រែប្រួលតូចៗនៃវត្ថុដែលឃើញ ដើម្បីទាយអត្ថិភាពនៃវត្ថុដែលមិនទាន់ឃើញ) នៅតែជាមូលដ្ឋានស្នូលនៃរបៀបដែលអ្នកតារាវិទ្យាទំនើបរកឃើញភពក្រៅប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ (exoplanets) រាប់ពាន់ភពសព្វថ្ងៃ ដោយសង្កេតការញាប់ញ័រតូចៗនៃពន្លឺ ឬទីតាំងផ្កាយមេ។ បេសកកម្មអវកាសដូចជា Kepler និង TESS របស់ NASA សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ដូចគ្នានេះ៖ សង្កេតឥទ្ធិពលដ៏តូចមួយ ដើម្បីទាយអត្ថិភាពនៃវត្ថុមួយដែលមើលមិនឃើញផ្ទាល់។ Neptune ខ្លួនឯងនៅតែជាអាថ៌កំបាំងភាគច្រើន៖ យាន Voyager 2 នៅតែជាយានអវកាសតែមួយគត់ដែលធ្លាប់ហោះកាត់ភពនេះពីជិត កាលពីឆ្នាំ ១៩៨៩ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅ Johns Hopkins ធ្លាប់ស្នើគម្រោង «Neptune Odyssey» ដើម្បីត្រឡប់ទៅសិក្សាភពនេះជាថ្មី ប៉ុន្តែ NASA បានផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់ជាងទៅឲ្យបេសកកម្មភព Uranus វិញសម្រាប់ទសវត្សរ៍នេះ ដូច្នេះ Neptune នៅតែរង់ចាំវេនរបស់ខ្លួន។ រីឯ Nintendo វិញ ក្រុមហ៊ុនដែលកើតចេញពីហាងបៀបៀរតូចមួយកាលពី ១៣៧ ឆ្នាំមុន សព្វថ្ងៃនេះនៅតែមានទីស្នាក់ការកណ្តាលនៅ Kyoto ដដែល ខណៈផលិតផលរបស់ខ្លួនបានក្លាយជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃឧស្សាហកម្មកម្សាន្តឌីជីថលពិភពលោក។ ចំណុចរួមមួយដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍រវាងរឿងទាំងពីរនេះគឺ៖ ទាំង Neptune ទាំង Nintendo សុទ្ធតែជាឧទាហរណ៍នៃរបៀបដែលការវិនិយោគរយៈពេលវែងលើប្រព័ន្ធមួយ — មិនថាជាគណិតវិទ្យាដ៏លំបាក ឬជំនាញសិប្បកម្មធ្វើដៃ — អាចនាំឲ្យលទ្ធផលដែលគ្មាននរណាម្នាក់ព្យាករណ៍ទុកកាលពីដើមដំបូងឡើយ។ Le Verrier មិនដែលដឹងថា ការគណនាដ៏ស្មុគស្មាញរបស់គាត់នឹងផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលមនុស្សជាតិយល់អំពីទំហំពិតនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ដូចគ្នានឹង Fusajiro Yamauchi ដែលមិនដែលស្រមៃថា ហាងបៀបៀរដៃតូចមួយរបស់គាត់ នឹងវិវត្តទៅជាក្រុមហ៊ុនកម្សាន្តឌីជីថលដែលកូនចៅជំនាន់ក្រោយស្គាល់ច្រើនជាងបៀ Hanafuda ដើមទៅទៀត។

ដឹងឬទេ? F

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ G

សំណួរញឹកញាប់ H