០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការរកឃើញផ្សិតដែលសម្លាប់មេរោគ

Alexander Fleming កើតនៅឆ្នាំ ១៨៨១ ក្នុងគ្រួសារកសិករនៅតំបន់ Ayrshire ប្រទេសស្កុតឡែន មុននឹងផ្លាស់ទីលំនៅមកទីក្រុងឡុងដ៍ដើម្បីសិក្សាវេជ្ជសាស្ត្រនៅមន្ទីរពេទ្យ St Mary’s។ អំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ លោកបានបម្រើការជាមន្រ្តីវេជ្ជសាស្ត្រនៅមន្ទីរពេទ្យសមរភូមិនៅប្រទេសបារាំង ជាកន្លែងដែលលោកបានឃើញទាហានរាប់ពាន់នាក់ស្លាប់ មិនមែនដោយសាររបួសផ្ទាល់ ប៉ុន្តែដោយសារការឆ្លងមេរោគនៅតាមមុខរបួស។ ការស្រាវជ្រាវរបស់លោកបានបង្ហាញថា ថ្នាំសំលាប់មេរោគទូទៅសម័យនោះ ដូចជា carbolic acid និង iodine មិនត្រឹមតែមិនអាចជ្រាបចូលទៅដល់ជម្រៅមុខរបួសបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបំផ្លាញកោសិកាឈាមសដែលរាងកាយប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រយុទ្ធនឹងមេរោគដោយខ្លួនឯងទៀតផង។ ការរកឃើញនេះត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet ឆ្នាំ ១៩១៧ ប៉ុន្តែគ្រូពេទ្យនៅជួរមុខភាគច្រើនមិនបានយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះលទ្ធផលនេះទេ ព្រោះគ្មានជម្រើសផ្សេងទៀតជំនួសថ្នាំសំលាប់មេរោគចាស់នោះ ហើយស្ថានភាពសង្គ្រាមមិនអនុញ្ញាតឲ្យផ្លាស់ប្តូរវិធីព្យាបាលភ្លាមៗបានឡើយ។ Fleming ខ្លួនឯងធ្លាប់ចងចាំពីជីវិតទាហានដែលបានស្លាប់ដោយសារការឆ្លងមេរោគសាមញ្ញ ក្នុងខណៈដែលរបួសដើមមិនធ្ងន់ធ្ងរដល់ថ្នាក់ស្លាប់ឡើយ ជាបទពិសោធន៍ដែលនៅជាប់ក្នុងចិត្តគាត់អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ ក្រោយសង្គ្រាមចប់ Fleming បានបន្តការស្រាវជ្រាវនៅផ្នែកចាក់វ៉ាក់សាំង (Inoculation Department) របស់មន្ទីរពេទ្យ St Mary’s ជាកន្លែងដែលនៅឆ្នាំ ១៩២២ លោកបានរកឃើញ lysozyme សារធាតុអង់ស៊ីមប្រឆាំងបាក់តេរីនៅក្នុងទឹកភ្នែក និងសំបោរច្រមុះមនុស្ស ប៉ុន្តែសារធាតុនេះខ្សោយពេក មិនអាចប្រើប្រឆាំងនឹងមេរោគគ្រោះថ្នាក់ភាគច្រើនបានទេ។ បទពិសោធន៍ទាំងនេះបានធ្វើឲ្យ Fleming ជឿជាក់ថា ការស្វែងរកសារធាតុដែលអាចសម្លាប់មេរោគដោយមិនប៉ះពាល់ដល់រាងកាយមនុស្ស គឺជាកិច្ចការចាំបាច់មួយសម្រាប់វេជ្ជសាស្ត្រ តាមការកត់ត្រារបស់ សមាគមគីមីវិទ្យាអាមេរិក (American Chemical Society) ដែលបានប្រកាសបុរាណដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រគីមីជាតិលើកិច្ចការនេះ។ គួរបញ្ជាក់ថា មុនពេលមានអង់ទីប៊ីយោទិច ការឆ្លងមេរោគសាមញ្ញតាមមុខរបួស ការឆ្លងឈាម ឬសូម្បីតែការចាក់ស្រង់ធម្មតា អាចនាំដល់ស្លាប់បានយ៉ាងងាយស្រួល ដោយគ្មានវិធីព្យាបាលណាមួយអាចទប់ទល់បានឡើយ។

នៅដើមខែសីហា ១៩២៨ Fleming បានចាកចេញទៅវិស្សមកាលអស់រយៈពេលមួយខែជាមួយគ្រួសារនៅតំបន់ Suffolk ដោយបន្សល់ទុកចានពិសោធន៍ Staphylococcus ជាច្រើនដុំនៅលើតុពិសោធន៍ក្បែរបង្អួចដែលបើកចំហ។ លោកបានវិលត្រឡប់មកវិញនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ដើម្បីចាប់ផ្តើមតម្រៀប និងសម្អាតចានទាំងនោះមុននឹងបោះចោល។ ក៏ប៉ុន្តែយោងតាមរបាយការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រភាគច្រើន រួមទាំងអត្ថបទរបស់ Live Science ស្ថានភាពពិសេសនេះទើបត្រូវបានគាត់សម្គាល់ឃើញយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ក្នុងចំណោមចានដែលនៅសល់៖ មួយចានបានឆ្លងផ្សិតពណ៌បៃតងចេញពីខ្យល់ ប្រហែលជាអណ្តែតឡើងពីមន្ទីរពិសោធន៍ផ្សិតវិទ្យានៅជាន់ក្រោម ហើយភាពត្រជាក់មិនធម្មតារបស់ទីក្រុងឡុងដ៍ក្នុងខែសីហាឆ្នាំនោះ ប្រហែលជាបានផ្តល់ពេលឲ្យផ្សិតលូតលាស់មុនពេលអាកាសធាតុក្តៅឡើងវិញនាំឲ្យបាក់តេរីចាប់ផ្តើមលូតលាស់ដដែល។ ជុំវិញកន្លែងផ្សិតដុះនោះ ចំណុះ Staphylococcus ដែលធ្លាប់ក្រាស់ណែន បានប្រែជាថ្លា និងងាប់ទាំងស្រុង ខណៈចំណុះនៅឆ្ងាយពីផ្សិតនៅតែលូតលាស់ធម្មតា ជាភស្តុតាងច្បាស់ថាមិនមែនកត្តាបរិយាកាសទូទៅជាហេតុនោះទេ គឺជាសារធាតុជាក់លាក់ដែលផ្សិតបញ្ចេញមកនោះឯង។ ជំនួសឲ្យការចាក់ចាននោះចោលទៅក្នុងទឹកថ្នាំសំលាប់មេរោគដូចធម្មតា Fleming បានរក្សាទុកវា ហើយបង្ហាញដល់អ្នកជំនួយការចាស់របស់គាត់ D. Merlin Pryce ដែលធ្លាប់ធ្វើការក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ជាមួយគាត់កាលពីមុន និងបានចូលមកលេងនៅថ្ងៃនោះដោយចៃដន្យ។ លោកបានកំណត់អត្តសញ្ញាណផ្សិតនោះថាជាប្រភេទ Penicillium ហើយដាក់ឈ្មោះសារធាតុដែលវាផលិតថា «penicillin»។ ក្រោយមក Fleming ខ្លួនឯងធ្លាប់ពិពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះថា៖

«នៅពេលដែលខ្ញុំភ្ញាក់ភ្លាមៗក្រោយភ្លឺភ្នែកនៅព្រឹកថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩២៨ ខ្ញុំពិតជាមិនបានគ្រោងនឹងផ្លាស់ប្តូរវេជ្ជសាស្ត្រទាំងមូល តាមរយៈការរកឃើញថ្នាំសម្លាប់មេរោគដំបូងគេរបស់ពិភពលោកឡើយ ប៉ុន្តែខ្ញុំគិតថានោះជាអ្វីដែលខ្ញុំបានធ្វើមែន។» — សម្តីនេះត្រូវបានស្រង់ដដែលៗនៅក្នុងរបាយការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន ថាជាការចងចាំផ្ទាល់របស់ Fleming អំពីព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃនោះ។

០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ពីមន្ទីរពិសោធន៍ ដល់ថ្នាំសង្គ្រោះជីវិត

Fleming បានបោះពុម្ពលទ្ធផលរបស់គាត់ក្នុងទស្សនាវដ្ដី British Journal of Experimental Pathology នៅខែមិថុនា ១៩២៩ ក្រោមចំណងជើង «On the Antibacterial Action of Cultures of a Penicillium»។ ក៏ប៉ុន្តែសិក្ខាបទនេះស្ទើរតែគ្មានអ្នកចាប់អារម្មណ៍ឡើយ។ ខ្លួន Fleming ផ្ទាល់ក៏មិនមានឧបករណ៍គីមីគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីញែក និងស្រង់យកសារធាតុ penicillin ឲ្យបានបរិសុទ្ធ និងស្ថិតស្ថេរគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើលើអ្នកជំងឺដែរ ដូច្នេះលោកបានប្រើប្រាស់វាភាគច្រើនជាសារធាតុជំនួយក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីញែកបាក់តេរីមួយប្រភេទចេញពីមួយប្រភេទទៀត ជាជាងចាត់ទុកវាថាជាឱសថពេញលេញ។ លទ្ធផលនេះស្ថិតស្ងប់អស់រយៈពេលជិតមួយទស្សវត្សរ៍ រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅសាកលវិទ្យាល័យ Oxford អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជីវគីមី Howard Florey និង Ernst Boris Chain រួមជាមួយអ្នកស្រាវជ្រាវ Norman Heatley បានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីស្រាវជ្រាវយ៉ាងម៉ត់ចត់ដើម្បីញែក ស្រង់ និងផលិត penicillin ជាបរិមាណច្រើន។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤០ ក្រុមរបស់ពួកគេបានបង្ហាញឲ្យឃើញថា penicillin អាចការពារកណ្តុរពីការឆ្លងមេរោគស្លាប់បាន ហើយនៅថ្ងៃទី ១២ ខែកុម្ភៈ ១៩៤១ អ្នកជំងឺដំបូងគេ គឺប៉ូលិសអង់គ្លេសឈ្មោះ Albert Alexander ដែលមានការឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរតាមមុខ បានទទួល penicillin ព្យាបាល ហើយបានប្រសើរឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ មុននឹងស្លាប់វិញ ព្រោះស្តុកថ្នាំមានកម្រិត។ ករណីនេះទោះជាបញ្ចប់ដោយសោកនាដកម្មក៏ដោយ ក៏បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា penicillin មានប្រសិទ្ធភាព។ នៅឆ្នាំ ១៩៤១ Florey និង Heatley បានធ្វើដំណើរទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីរកក្រុមហ៊ុនឱសថសហការផលិតជាបរិមាណច្រើន។ នៅមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកនៅទីក្រុង Peoria រដ្ឋ Illinois បុគ្គលិកមន្ទីរពិសោធន៍ម្នាក់ឈ្មោះ Mary Hunt បានរកឃើញផ្លែម្នាស់ (cantaloupe) ដែលមានផ្សិតដុះមួយប្រភេទនៅផ្សារក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៣ ដែលអាចផលិត penicillin បានច្រើនជាងប្រភេទដើមរបស់ Fleming រាប់សិបដង ជាកត្តាសំខាន់មួយដែលធ្វើឲ្យផលិតកម្មខ្នាតធំអាចធ្វើទៅបាន។ ត្រឹមឆ្នាំ ១៩៤៤ ក្រុមហ៊ុន Pfizer បានបើករោងចក្រផលិត penicillin ខ្នាតធំដំបូងគេនៅ Brooklyn សហរដ្ឋអាមេរិក។ ដល់ថ្ងៃឡើងចត់គោក Normandy ខែមិថុនា ១៩៤៤ penicillin មានស្តុកគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីព្យាបាលទាហានដែលរងរបួសសម្ព័ន្ធមិត្តស្ទើរគ្រប់រូប ជាកត្តាសំខាន់មួយក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពពីការឆ្លងមេរោគក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ឆ្នាំ ១៩៤៥ Fleming, Florey និង Chain បានចែករង្វាន់ណូបែលផ្នែកសរីរវិទ្យា ឬវេជ្ជសាស្ត្រ ដោយគណៈកម្មការណូបែលបានសរសើរថា ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការសង្កេតឃើញរបស់ Fleming និងការស្រាវជ្រាវអភិវឌ្ឍរបស់ Florey-Chain គឺជាគំរូនៃរបៀបវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានផ្លាស់ប្តូរជីវិតមនុស្សរាប់លាននាក់ តាមការកត់ត្រារបស់ Encyclopaedia Britannica។

០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១០៦៦ — កងទ័ព Normandy ចត់គោកលើដីអង់គ្លេស

ខែមករា ១០៦៦ ព្រះចៅ Edward the Confessor នៃអង់គ្លេសសោយទិវង្គត ដោយគ្មានបុត្រា ទុកឲ្យបញ្ហាស្នងរាជ្យក្លាយជាវិបត្តិនយោបាយធំមួយ។ Harold Godwinson អភិជនមានអំណាចបំផុតរបស់អង់គ្លេស ត្រូវបានតែងតាំងជាស្តេចភ្លាមៗ ប៉ុន្តែអ្នកតវ៉ាយ៉ាងហោចណាស់ពីររូបបានប្រកែកសិទ្ធិនេះ៖ William ដ្យុករដ្ឋ Normandy (ភាគខាងជើងប្រទេសបារាំងសព្វថ្ងៃ) អះអាងថា Edward ធ្លាប់សន្យានឹងផ្តល់រាជ្យបល្ល័ង្កដល់ខ្លួន ហើយថែមទាំងអះអាងថា Harold ខ្លួនឯងធ្លាប់ស្បថសច្ចាថានឹងគាំទ្រការទាមទាររបស់ William ជាមុន តាមរឿងដែលពណ៌នាក្នុងក្រណាត់ត្បាញ Bayeux ដ៏ល្បីល្បាញ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ស្តេច Harald Hardrada នៃន័រវែស ក៏ទាមទាររាជ្យបល្ល័ង្កអង់គ្លេសដែរ ហើយបានលើកទ័ពមកឆ្ពោះទៅភាគខាងជើងប្រទេស។ Harold Godwinson ត្រូវប្រយុទ្ធនឹងគូប្រជែងទាំងពីរស្ទើរតែក្នុងពេលតែមួយ៖ លោកបានយកឈ្នះ Harald Hardrada នៅសមរភូមិ Stamford Bridge ថ្ងៃទី ២៥ ខែកញ្ញា ១០៦៦ ជិតទីក្រុង York ប៉ុន្តែទាហានរបស់លោកនៅតែហត់នឿយ និងបាត់បង់មនុស្សជាច្រើន។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះឯង នៅភាគខាងត្បូងច្រាំងសមុទ្រ William បានប្រមូលកងទ័ពជិត ៧០០ គ្រឿងនាវា និងទាហានរាប់ពាន់នាក់នៅច្រកសមុទ្រ Saint-Valery-sur-Somme អស់ជាច្រើនសប្តាហ៍ រង់ចាំខ្យល់អំណោយផលដើម្បីឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រអង់គ្លេស។ ខ្យល់ដែលបក់ច្រឡំបានពន្យារពេលការចេញនាវារបស់លោកអស់ជាច្រើនសប្តាហ៍ រហូតដល់ចុងខែកញ្ញា ដែលអាកាសធាតុប្រែប្រួលអំណោយផល។ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ១០៦៦ កងទ័ព Normandy បានចត់គោកដោយគ្មានការតទល់ណាមួយឡើយ នៅឆ្នេរសមុទ្រ Pevensey Bay ខេត្ត Sussex ភាគខាងត្បូងអង់គ្លេស។ William បានបញ្ជាឲ្យសាងសង់បន្ទាយឈើបណ្តោះអាសន្នភ្លាមៗនៅ Pevensey ដោយប្រើប្រាស់ជញ្ជាំងបន្ទាយរ៉ូម៉ាំងចាស់ដែលមានស្រាប់នៅទីនោះ (Saxon Shore fort) ជាមូលដ្ឋាន មុននឹងផ្លាស់ទីទៅកសាងបន្ទាយមួយទៀតនៅ Hastings ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់ ដើម្បីធានាមូលដ្ឋានសម្រាប់កងទ័ព តាមការកត់ត្រារបស់ Historic England។ ក្រុមទាហានរបស់ William ក៏បានចាប់ផ្តើមប្លន់ដណ្តើមស្បៀងអាហារពីភូមិដែលនៅជុំវិញ ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូល ឬបង្ខំឲ្យ Harold ប្រញាប់មកប្រយុទ្ធមុនពេលរៀបចំកងទ័ពខ្លួនបានពេញលេញ។ ដោយសារជោគជ័យក្នុងការចត់គោកដោយគ្មានការទប់ទល់ រួមផ្សំនឹងស្ថានភាពទាហាន Harold ដែលនៅតែហត់នឿយពីសមរភូមិភាគខាងជើង William ទទួលបានពេលវេលាដ៏មានតម្លៃដើម្បីរៀបចំកងទ័ពរបស់ខ្លួន។

Harold បានបញ្ជាឲ្យទាហានរបស់ខ្លួនធ្វើដំណើរតាមជើងចម្ងាយជិត ៤០០ គីឡូម៉ែត្រ ពី York ត្រឡប់ទៅភាគខាងត្បូងក្នុងរយៈពេលតិចជាងពីរសប្តាហ៍ ដើម្បីប្រឈមមុខនឹង William។ ទាហានទាំងពីរបានប្រយុទ្ធគ្នានៅសមរភូមិ Hastings ថ្ងៃទី ១៤ ខែតុលា ១០៦៦ — ជាការប្រយុទ្ធដែលមានរយៈពេលមួយថ្ងៃពេញ ហើយបានបញ្ចប់ដោយការស្លាប់របស់ Harold ខ្លួនឯង (យោងតាមរឿងព្រេង ដោយព្រួញចាក់ភ្នែក ទោះជាព័ត៌មាននេះនៅមានការជជែកគ្នា) និងជ័យជម្នះរបស់ William តាមការបញ្ជាក់របស់ Encyclopaedia Britannica។ William ត្រូវបានគាំទ្រព្រះរាជាភិសេកជាស្តេចអង់គ្លេសនៅព្រះវិហារ Westminster Abbey ថ្ងៃណូអែលឆ្នាំ ១០៦៦ ក្លាយជាដើមកំណើតរបស់រាជវង្ស Norman។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ អភិជនអង់គ្លេសចាស់ស្ទើរតែទាំងអស់ត្រូវបានជំនួសដោយអភិជន Norman ភាសាបារាំង-Norman បានចាក់ឬសយ៉ាងជ្រៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស ស្ថាបត្យកម្មបូជនីយដ្ឋាន និងបន្ទាយថ្មបែប Norman បានលេចចេញនៅទូទាំងប្រទេស ហើយក្នុងឆ្នាំ ១០៨៦ William បានបញ្ជាឲ្យធ្វើសារពើភ័ណ្ឌដីធ្លីទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រ ហៅថា Domesday Book ជាឯកសាររដ្ឋបាលមួយក្នុងចំណោមឯកសារចាស់ជាងគេបំផុតរបស់អឺរ៉ុប ដែលកត់ត្រាលម្អិតអំពីម្ចាស់ដីធ្លី ចំនួនប្រជាជន និងទ្រព្យសម្បត្តិស្ទើររាល់ភូមិទូទាំងអង់គ្លេស ដើម្បីឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលថ្មីអាចប្រមូលពន្ធបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ក្រណាត់ត្បាញ Bayeux ខ្លួនឯង ដែលជាប្រភពសំខាន់មួយសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះ ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាត្បាញឡើងវិញក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍ក្រោយសមរភូមិ ប៉ុន្តែអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៅតែជជែកគ្នាថាតើត្រូវបានបញ្ជាទិញដោយភាគី Norman ឬភាគីអង់គ្លេស ហើយត្រូវការបកស្រាយដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ព្រោះវាបង្ហាញរឿងរ៉ាវពីទស្សនៈអ្នកឈ្នះជាចម្បង។

០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៨ កញ្ញា

កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមផ្អែកលើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (ដែលអឺរ៉ុបភាគច្រើនប្រើប្រាស់ចាប់ពីឆ្នាំ ១៥៨២)។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១០៦៦ កើតឡើងតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ានដែលកំពុងប្រើប្រាស់ក្នុងសម័យនោះ ខណៈព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ៤៨ មុនគ.ស កើតឡើងតាមប្រតិទិនរ៉ូម៉ាំងចាស់ដែលកាលនោះមិនទាន់មានភាពស្ថិតស្ថេរដូចប្រតិទិនជូលីយ៉ានដែលចាប់ផ្តើមប្រើនៅឆ្នាំ ៤៥ មុនគ.ស — ដូច្នេះកាលបរិច្ឆេទបុរាណទាំងនេះគួរចាត់ទុកថាប្រហែលៗ។

០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ

ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ Louis Pasteur គឺជាតួអង្គមួយដែលមរតកបន្សល់ទុករហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ Pasteur ជាអ្នកបង្កើតទ្រឹស្ដីជីវប្រភពរោគ (germ theory) បញ្ជាក់ថាមេរោគខ្នាតតូចជាមូលហេតុនៃជំងឺឆ្លងជាច្រើន បង្កើតវិធីសាស្ត្រ pasteurization ដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងទឹកដោះគោ និងស្រា ហើយនៅឆ្នាំ ១៨៨៥ បានបង្កើតវ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺឆ្កែឆ្កួតដំបូងគេ ដោយប្រើប្រាស់ដំបូងលើក្មេងប្រុសឈ្មោះ Joseph Meister ដែលត្រូវឆ្កែឆ្កួតខាំ។ ជោគជ័យនេះនាំឲ្យមានការបង្កើតវិទ្យាស្ថាន Institut Pasteur នៅទីក្រុងប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៨៨៧ ជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវជំងឺឆ្លងឈានមុខគេមួយរបស់ពិភពលោក ដែលបន្តប្រតិបត្តិការរហូតដល់សព្វថ្ងៃ និងបានចូលរួមអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំង និងការព្យាបាលជំងឺឆ្លងជាច្រើនប្រភេទផ្សេងទៀត។ Pasteur ទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ១៨៩៥ ហើយវិសមភាពនេះជាមូលហេតុដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោក រួមជាមួយអង្គការសុខភាពសត្វពិភពលោក និង Global Alliance for Rabies Control បានជ្រើសរើសយកថ្ងៃទី ២៨ ខែកញ្ញា ធ្វើជាទិវាទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្កែឆ្កួតពិភពលោក ដើម្បីរំលឹកគុណូបការៈរបស់គាត់ តាមការបញ្ជាក់របស់ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO)។

០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ

ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដែលកើតចេញពីការសង្កេតរបស់ Fleming បានក្លាយជាគ្រឹះនៃវេជ្ជសាស្ត្រទំនើបទាំងមូល៖ ការវះកាត់ ការព្យាបាលមហារីកដោយប្រើគីមី ការប្តូរសរីរាង្គ និងការសម្រាលកូន សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងការឆ្លងមេរោគក្រោយវះកាត់។ ក៏ប៉ុន្តែ Fleming ខ្លួនឯងធ្លាប់ព្រមានទុកជាមុនរួចហើយ ក្នុងសុន្ទរកថាទទួលរង្វាន់ណូបែលឆ្នាំ ១៩៤៥ ថាការប្រើប្រាស់ penicillin ក្នុងកម្រិតទាបពេក ឬរយៈពេលខ្លីពេក អាចនាំឲ្យបាក់តេរីអភិវឌ្ឍភាពធន់ថ្នាំ។ ការព្រមាននេះបានក្លាយជាការពិតកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ៖ បាក់តេរីធន់ថ្នាំច្រើនប្រភេទ ដូចជា MRSA (Methicillin-resistant Staphylococcus aureus) បច្ចុប្បន្នជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈធំមួយដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោកចាត់ទុកជាការគំរាមកំហែងកម្រិតកំពូលមួយចំពោះសុខភាពពិភពលោក។ ចំណែកឯការឈ្លានពានចូលអង់គ្លេសរបស់ William កាលពី ១០៦៦ បន្សល់ទុកឥទ្ធិពលដែលនៅមានវត្តមានក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នកនិយាយភាសាអង់គ្លេសរាប់រយលានគ្នាក់ទូទាំងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ចាប់តាំងពីអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី រហូតដល់ប្រទេសអាណានិគមចាស់ជាច្រើនផ្សេងទៀត៖ ពាក្យបារាំង-Norman រាប់ពាន់ពាក្យ (ដូចជា justice, government, parliament) បានចាក់ឬសក្នុងវាក្យសព្ទអង់គ្លេស ខណៈប្រព័ន្ធច្បាប់ common law ដែលបន្តវិវត្តន៍ក្រោយការឈ្លានពាននេះ បច្ចុប្បន្នជាមូលដ្ឋាននៃប្រព័ន្ធច្បាប់ប្រទេសជាច្រើនទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី និងកាណាដា។ ក្រណាត់ត្បាញ Bayeux ខ្លួនឯង ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីអង្គការយូណេស្កូ Memory of the World ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ជាឯកសារបេតិកភណ្ឌឯកសារពិភពលោក ហើយនៅតែជាចំណុចទាក់ទាញទេសចរណ៍ធំមួយនៅតំបន់ Normandy ប្រទេសបារាំង។ ចំណែកឯមរតករបស់ Louis Pasteur ក៏បន្តរស់រានតាមរយៈបណ្តាញវិទ្យាស្ថាន Institut Pasteur ចំនួនជិត ៣០ កន្លែងទូទាំងពិភពលោក ដែលនៅតែស្រាវជ្រាវជំងឺឆ្លងថ្មីៗ រហូតដល់ជំងឺឆ្លងកូវីដ-១៩ ថ្មីៗនេះ។

០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?

០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់

០៩ · ប្រភពប្រភព

1. American Chemical Society — National Historic Chemical Landmark: Discovery and Development of Penicillin
2. Encyclopaedia Britannica — Alexander Fleming
3. Live Science — Alexander Fleming discovers the first antibiotic, Sept. 28, 1928
4. PICRYL / Wikimedia Commons — Alexander Fleming at his desk (Swanson Scrapbooks)
5. Encyclopaedia Britannica — Battle of Hastings
6. English Heritage — 1066 Battle of Hastings, Abbey and Battlefield
7. Historic England — Pevensey Castle (List Entry 1013379)
8. PICRYL / J. Paul Getty Museum Open Content Program — Scene from the Bayeux Tapestry
9. National Park Service — Colonial National Historical Park, The Siege of Yorktown
10. Smithsonian National Air and Space Museum — Douglas World Cruiser Chicago
11. Encyclopaedia Britannica — Pompey the Great
12. World Health Organization — World Rabies Day
13. Smithsonian Libraries — Portrait of Louis Pasteur
14. The Holy See — Pope John Paul I, Biography
15. Encyclopaedia Britannica — Elia Kazan
16. Encyclopaedia Britannica — Georges Clemenceau, Ed Sullivan, Brigitte Bardot (birth entries)
17. CDC Public Health Image Library — MRSA Bacteria and White Blood Cell (#18127)

✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព