ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ២៧ កញ្ញា — ថ្ងៃដែលផ្លូវដែក Stockton and Darlington បើកដំណើរការជាផ្លូវដែកសាធារណៈដំបូងគេលើពិភពលោក ដែលដឹកអ្នកដំណើរដោយប្រើកម្លាំងចំហាយទឹក ជាការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យផ្លូវដែក
នៅព្រឹកថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨២៥ រថភ្លើងចំហាយទឹកមួយក្បាលឈ្មោះ Locomotion No. 1 បានទាញរទេះដឹកទំនិញ និងអ្នកដំណើរជាង៤០០នាក់ពីទីក្រុងដាឡិងតុនទៅកាន់ក្រុងស្តុកតុន-ស្ទ្រីត ភាគខាងជើងប្រទេសអង់គ្លេស សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមនៃផ្លូវដែក Stockton and Darlington ដែលជាផ្លូវដែកសាធារណៈដំបូងគេលើពិភពលោកប្រើក្បួនចំហាយសម្រាប់ដឹកអ្នកដំណើរជាប្រចាំ។ អត្ថបទនេះក៏រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ធំមួយទៀតនៅថ្ងៃដដែលឆ្នាំ១៩០៥ គឺពេលដែល Albert Einstein ដាក់ស្នើអត្ថបទខ្លីមួយដែលក្រោយមកក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃរូបមន្តល្បីល្បាញ E=mc² ព្រមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតដូចជាការបង្កើតគណៈសាសនា Jesuit ការប្រកាសបកស្រាយអក្សរអេហ្ស៊ីបចាស់ដោយ Champollion ការចូលរួមរបស់ប្រទេសសេរ៉ាឡេអូនក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ របាយការណ៍គណៈកម្មការ Warren និងបេសកកម្មអវកាស SMART-1 របស់អឺរ៉ុប។ គ្រប់កាលបរិច្ឆេទ តួលេខ និងឈ្មោះក្នុងអត្ថបទនេះ ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្ថាប័ន និងបណ្ណសារជាច្រើនដែលរាយក្នុងផ្នែកប្រភពខាងក្រោម រួមទាំងករណីដែលប្រភពនានាមានលម្អិតខុសគ្នាបន្តិចលើកាលបរិច្ឆេទ ចំនួន ឬល្បឿនជាក់លាក់ណាមួយ។
រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យផ្លូវដែក A
ដើមសតវត្សទី១៩ ភាគខាងជើងប្រទេសអង់គ្លេស ជាតំបន់រុករករ៉ែធ្យូងថ្មដ៏ធំមួយ ជាពិសេសនៅស្រុក County Durham ដែលរ៉ែធ្យូងថ្មត្រូវដឹកជញ្ជូនពីអណ្តូងរ៉ែទៅកាន់កំពង់ផែតាមទន្លេ Tees សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនចេញទៅកាន់ទីក្រុងផ្សេងទៀត។ វិធីសាស្ត្រដឹកជញ្ជូនចាស់ៗដូចជារទេះសេះនិងប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹក មានដែនកំណត់ខ្លាំង ទាំងល្បឿន ទាំងបរិមាណ និងតម្លៃចំណាយ។ អ្នកជំនួញកូនកាតូលិក Quaker ម្នាក់ឈ្មោះ Edward Pease នៃទីក្រុងដាឡិងតុន ជាអ្នកដឹកនាំគំនិតបង្កើតផ្លូវដែកមួយសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ ក្រុមហ៊ុន Stockton and Darlington Railway ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយច្បាប់សភាអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៨២១ ដើម្បីសាងសង់ផ្លូវដែកមួយសម្រាប់ដឹកធ្យូងថ្មជាចម្បង ដោយប្រើកម្លាំងសេះទាញរទេះតាមផ្លូវដែក ដូចទម្លាប់ពេលនោះ។ គំនិតដើមរបស់ Pease គឺគ្រាន់តែចង់កាត់បន្ថយចំណាយដឹកជញ្ជូនធ្យូងថ្មប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រើគំរូ «wagonway» ដែលអណ្តូងរ៉ែជាច្រើននៅភាគខាងជើងអង់គ្លេសធ្លាប់ប្រើរួចមកហើយ គឺរទេះឈើ ឬដែកមួយចំនួនរត់លើផ្លូវប្រដាប់ដែក ដេញដោយសេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចាដីធ្លីតាមផ្លូវដែលគ្រោងទុកជាមួយម្ចាស់ដីក្នុងតំបន់មានការលំបាក ធ្វើឲ្យផែនការដើមត្រូវកែសម្រួលច្រើនដងជាច្រើនឆ្នាំ មុននឹងច្បាប់សភាចុងក្រោយត្រូវបានអនុម័តឲ្យសាងសង់ខ្សែផ្លូវថ្មីមួយឆ្លងកាត់ Shildon, Darlington រហូតដល់ Stockton-on-Tees។ ក្រុមហ៊ុនក៏បានលក់ភាគហ៊ុនដល់អ្នកជំនួញក្នុងតំបន់ជាច្រើននាក់ដើម្បីរៃប្រាក់ចំណេញសម្រាប់ការសាងសង់ ដែលជាគំរូនៃការវិនិយោគឯកជនសម្រាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំមួយប្រភេទថ្មីនៅសម័យនោះ។
Pease បានស្គាល់ជាមួយវិស្វករម្នាក់ឈ្មោះ George Stephenson ដែលធ្លាប់សាងសង់ម៉ាស៊ីនចំហាយសម្រាប់អណ្តូងរ៉ែ ហើយបានទទួលការជឿទុកចិត្តជាវិស្វករនាំមុខគេនៃគម្រោងនេះ។ Stephenson បានបញ្ចុះបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនឲ្យប្រើម៉ាស៊ីនចំហាយជំនួសកម្លាំងសេះ ព្រមទាំងបន្ថែមផែនការដឹកអ្នកដំណើរជាប្រចាំ ដែលជាគំនិតដ៏ក្លាហានក្នុងសម័យនោះ ព្រោះគ្មានផ្លូវដែកណាមួយធ្លាប់ធ្វើដូច្នេះជាប្រព័ន្ធសាធារណៈពេញលេញនោះទេ។ ការសាងសង់ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ១៨២២ ដោយប្រើប្រដាប់ដែកខ្នាតទទឹង ១៤៣៥ មីលីម៉ែត្រ (៤ ហ្វីត ៨,៥ អ៊ិន្ឈ៍) ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាខ្នាតស្តង់ដារនៃផ្លូវដែកភាគច្រើននៅលើពិភពលោក តាមអង្គការ Institution of Civil Engineers។ Stephenson ក៏បានផលិតកម្លាំងចំហាយមួយក្បាលនៅរោងជាង Newcastle ដាក់ឈ្មោះថា Locomotion No. 1 សម្រាប់ប្រើក្នុងថ្ងៃបើកសម្ពោធ។ មុនពេលនោះ Stephenson ធ្លាប់ជាបុគ្គលិកអណ្តូងរ៉ែធម្មតា រៀនអានសរសេរដោយខ្លួនឯងនៅវ័យក្មេង មុននឹងឡើងកាន់តំណែងជាវិស្វករជំនាញខាងម៉ាស៊ីនចំហាយ ដោយសាងសង់រថភ្លើងសាកល្បងជាច្រើនក្បាលនៅអណ្តូងរ៉ែផ្សេងៗ ដូចជា Blücher កាលពីឆ្នាំ១៨១៤ ជាបទពិសោធន៍ដ៏សំខាន់ដែលក្រោយមកជួយឲ្យក្រុមហ៊ុន Stockton and Darlington ជឿជាក់លើសមត្ថភាពរបស់គាត់។
ព្រឹកថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨២៥ រថភ្លើង Locomotion No. 1 ចាប់ផ្តើមដំណើរពីជិតភូមិ Shildon ដោយទាញរទេះដឹកធ្យូងថ្មប្រហែល២១គ្រឿង និងរទេះមួយឈ្មោះ «Experiment» ដែលជារទេះដឹកអ្នកដំណើរជាក់លាក់ដំបូងគេនៅលើពិភពលោក។ George Stephenson ផ្ទាល់បើកបររថភ្លើងនេះ ខណៈអ្នកជិះសេះម្នាក់ដើរនាំមុខកាន់ទង់មានចម្លាក់អក្សរឡាតាំង «Periculum privatum utilitas publica» មានន័យថា «គ្រោះថ្នាក់ឯកជន គឺជាប្រយោជន៍សាធារណៈ»។ បណ្តាជនរាប់ពាន់នាក់ ទាំងកម្មករក្នុងតំបន់ អ្នកជំនួញ និងអភិជនក្នុងស្រុក បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតាមផ្លូវដើម្បីមើលព្រឹត្តិការណ៍ដ៏កម្រនេះ ហើយនៅចំណុចខ្លះ រថភ្លើងបានរត់លឿនជាងអ្នកជិះសេះដែលនាំមុខ ធ្វើឲ្យបណ្តាជនភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។ មុនពេលមកដល់ Darlington ក្រុមរថភ្លើងត្រូវឆ្លងកាត់ជម្រាល Brusselton ដោយប្រើខ្សែកាបខ្សែដែកភ្ជាប់ជាមួយម៉ាស៊ីនចំហាយស្ថិតនៅមួយកន្លែងជាប់ជាមួយដី ជាវិធីទាញរទេះឡើងភ្នំដែលនៅតែប្រើនៅផ្នែកខ្លះនៃខ្សែផ្លូវ មុននឹង Locomotion No. 1 ទទួលបន្ទុកទាញលើផ្នែកសំខាន់រហូតដល់ Stockton។ នៅពេលរថភ្លើងមកដល់ក្រុងស្តុកតុន-ស្ទ្រីត ក្រោយធ្វើដំណើរប្រមាណ១២,៩ គីឡូម៉ែត្រចុងក្រោយពីដាឡិងតុន ភាពរីករាយបានផ្ទុះឡើងក្នុងចំណោមអ្នកទស្សនា ដោយកម្មករនិងអភិជនក្នុងតំបន់បានចូលរួមអបអរសាទរជាមួយគ្នា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមផ្លូវការនៃប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនអ្នកដំណើរដោយផ្លូវដែកសម្រាប់សាធារណជនលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។
រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ពីខ្សែផ្លូវមួយ ទៅជាបដិវត្តន៍ដឹកជញ្ជូនពិភពលោក A
ភាពជោគជ័យរបស់ផ្លូវដែក Stockton and Darlington បានផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់អ្នកជំនួញ និងរដ្ឋាភិបាលនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ក្រុមហ៊ុនរបស់ Stephenson និងកូនប្រុសរបស់គាត់ Robert Stephenson បានទទួលកិច្ចសន្យាសាងសង់ផ្លូវដែក Liverpool and Manchester ដែលបើកនៅឆ្នាំ១៨៣០ ជាផ្លូវដែកដំបូងគេប្រើកម្លាំងចំហាយសម្រាប់ដឹកអ្នកដំណើរនិងទំនិញរវាងទីក្រុងធំពីរទាំងស្រុង ដោយគ្មានចម្រុះជាមួយកម្លាំងសេះឬខ្សែកាបល់ទៀតឡើយ។ ខ្នាតទទឹងផ្លូវដែក ១៤៣៥ មីលីម៉ែត្រ ដែល Stephenson បានជ្រើសរើសនៅ Stockton and Darlington ត្រូវបានទទួលយកជាខ្នាតស្តង់ដារ (standard gauge) ដោយប្រទេសភាគច្រើននៅលើពិភពលោករហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ វិស្វករនិងអ្នកវិនិយោគជាច្រើនប្រទេសបានផ្ញើគណៈប្រតិភូមកសិក្សាគំរូ Stockton and Darlington ដោយផ្ទាល់ រួមទាំងអ្នកតំណាងពីសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងអាណានិគមអង់គ្លេសនានា មុននឹងខ្សែផ្លូវដែកដំបូងៗនៅទ្វីបនីមួយៗចាប់ផ្តើមសាងសង់ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍បន្ទាប់។
ក្នុងរយៈពេលមួយជំនាន់ក្រោយមក បណ្តាញផ្លូវដែកបានពង្រីកយ៉ាងលឿនកាត់តាមទ្វីបអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអាស៊ី ជំរុញឲ្យមានការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ ពាណិជ្ជកម្ម និងទីក្រុងកម្មន្តសាលថ្មីៗ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកខ្សែផ្លូវឆ្លងទ្វីប (transcontinental railroad) ដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៨៦៩ ដោយភ្ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើត និងខាងលិចចូលគ្នាជាលើកដំបូង កាត់បន្ថយពេលវេលាធ្វើដំណើរឆ្លងទ្វីបចេញពីច្រើនខែមកនៅត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯឥណ្ឌាបានបើកខ្សែផ្លូវដែកដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៨៥៣ ដែលទាំងពីរជាឧទាហរណ៍បង្ហាញពីល្បឿននៃការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យានេះទៅកាន់ទ្វីបផ្សេងៗ ក្នុងរយៈពេលតែបីទសវត្សរ៍ចាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ Stockton and Darlington។ ខ្សែផ្លូវខ្លីប្រវែងតែជាង៤០គីឡូម៉ែត្រនៅឆ្នាំ១៨២៥ បានក្លាយជាគំរូគំនិតដែលនាំឲ្យមានបណ្តាញផ្លូវដែករាប់សែនគីឡូម៉ែត្រនៅជុំវិញពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន រួមទាំងប្រព័ន្ធរថភ្លើងល្បឿនលឿន និងផ្លូវដែកក្រោមដីទីក្រុងធំៗ។
| ១៨៣០ | ផ្លូវដែក Liverpool and Manchester បើកដំណើរការ ជាផ្លូវដែកអន្តរទីក្រុងសុទ្ធសាធដំបូងគេប្រើតែកម្លាំងចំហាយ |
|---|---|
| ១៨៦៣ | ផ្លូវដែកក្រោមដីដំបូងគេលើពិភពលោក London Underground បើកនៅទីក្រុងឡុងដ៍ |
| ១៩៦៤ | ជប៉ុនបើកដំណើរការរថភ្លើងល្បឿនលឿន Shinkansen ដែលជាប្រព័ន្ធរថភ្លើងល្បឿនលឿនពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេលើពិភពលោក |
រឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩០៥ — អត្ថបទខ្លីដែលបង្កើតជា E=mc² B
ឆ្នាំ១៩០៥ត្រូវបានហៅថា «ឆ្នាំអព្ភូតហេតុ» (Annus Mirabilis) របស់ Albert Einstein។ ខណៈពេលនោះ Einstein នៅតែជាបុគ្គលិកត្រួតពិនិត្យប៉ាតង់ធម្មតានៅការិយាល័យប៉ាតង់ក្រុងប៊ែន ប្រទេសស្វីស ដោយគ្មានតំណែងសាកលវិទ្យាល័យផ្លូវការណាមួយឡើយ។ ក្នុងឆ្នាំតែមួយនោះ គាត់បានបោះពុម្ភផ្សាយអត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រចំនួន៤ ដែលនីមួយៗផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់រូបវិទ្យា៖ អត្ថបទស្តីពីបាតុភូតរស់មិត (photoelectric effect) ក្នុងខែមីនា អត្ថបទស្តីពីចលនា Brownian ក្នុងខែឧសភា និងទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងពិសេស (special relativity) ក្នុងខែមិថុនា។ អត្ថបទចុងក្រោយបំផុតរបស់ឆ្នាំនោះ ជាអត្ថបទខ្លីតែមួយទំព័រពីរបីទំព័រ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាការរួមចំណែកដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់គាត់ចំពោះមហាជនទូទៅ។ Einstein បានសរសេរអត្ថបទនេះនៅផ្ទះរបស់គាត់ក្នុងទីក្រុងប៊ែន ក្នុងអំឡុងពេលដែលគាត់នៅតែបន្តធ្វើការនៅការិយាល័យប៉ាតង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដោយសរសេរស្រាវជ្រាវនៅពេលទំនេរប៉ុណ្ណោះ គ្មានមន្ទីរពិសោធន៍ ឬជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីសាកលវិទ្យាល័យណាមួយឡើយ។
អត្ថបទនោះមានចំណងជើងថា «Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?» ឬបកប្រែថា «តើមូលដ្ឋានស្ថេរភាពនៃវត្ថុមួយអាស្រ័យលើមាតិកាថាមពលរបស់វាដែរឬទេ?»។ តាមកំណត់ត្រារបស់ទស្សនាវដ្ដី Annalen der Physik អត្ថបទនេះត្រូវបានទទួលដោយអ្នកនិពន្ធនាថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥ មុននឹងបោះពុម្ភផ្សាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ក្នុងឆ្នាំដដែល តាមឯកសារបង្រៀនរបស់ សាកលវិទ្យាល័យ Pittsburgh។ ក្នុងអត្ថបទនេះ Einstein បានបង្ហាញថា ម៉ាស់ និងថាមពលមិនមែនជាគំនិតដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទេ ថែមទាំងអាចប្តូរទៅវិញទៅមកបានទៀត ជាគំនិតដែលក្រោយមកត្រូវបានសង្ខេបជារូបមន្តខ្លីល្បីល្បាញលើសពីវិទ្យាសាស្ត្រទាំងអស់៖ E=mc²។ គួរកត់សម្គាល់ថា Einstein ខ្លួនឯងមិនបានសរសេររូបមន្តនេះជាទម្រង់ E=mc² ដូចដែលគេស្គាល់សព្វថ្ងៃដោយផ្ទាល់ក្នុងអត្ថបទឆ្នាំ១៩០៥ ឡើយ គាត់សរសេរជាទម្រង់ផ្សេងបន្តិច ហើយទម្រង់ខ្លីខាងលើនេះទើបចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយបន្តិចម្តងៗក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ផ្ទាល់ និងអ្នកនិពន្ធវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀតនៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ៗមក រហូតក្លាយជាទម្រង់ស្តង់ដារដែលមនុស្សគ្រប់វ័យស្គាល់សព្វថ្ងៃ។
ក្នុងពេលនោះ សារៈសំខាន់នៃរូបមន្តនេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗឡើយ អ្នករូបវិទ្យាមួយចំនួនចាត់ទុកវាថាជាលទ្ធផលចំហៀងតូចមួយនៃទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងតែប៉ុណ្ណោះ។ ត្រឹមចុងទសវត្សរ៍១៩៣០ នៅពេលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្តើមយល់កាន់តែច្បាស់អំពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ រូបមន្ត E=mc² ទើបក្លាយជាមូលដ្ឋានពន្យល់ពីរបៀបដែលព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយបញ្ចេញថាមពលដ៏ធំសម្បើម និងពន្យល់ពីមូលហេតុដែលការបំបែកនុយក្លេអ៊ែរអាចផ្តល់ថាមពលច្រើនជាងប្រតិកម្មគីមីធម្មតារាប់លាននិងលានដង។ Einstein ខ្លួនឯង ក៏ជាអ្នកចុះហត្ថលេខាលើលិខិតឆ្នាំ១៩៣៩ ដែលព្រមានប្រធានាធិបតី Franklin Roosevelt អំពីលទ្ធភាពផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ថ្វីត្បិតតែគាត់មិនបានចូលរួមផ្ទាល់ក្នុងគម្រោង Manhattan Project ក៏ដោយ ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គាត់បានបញ្ចេញការសោកស្តាយជាសាធារណៈអំពីតួនាទីរបស់លិខិតនោះ។ សព្វថ្ងៃនេះ E=mc² ក៏ត្រូវបានប្រើផ្ទាល់ក្នុងការគណនាថាមពលដែលព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយផ្សេងទៀតបញ្ចេញ តាមរយៈប្រតិកម្មរួមបញ្ចូលនុយក្លេអ៊ែរ (nuclear fusion) ដែលបំប្លែងអ៊ីដ្រូសែនទៅជាហេលីញ៉ូម ព្រមទាំងជាមូលដ្ឋានវាស់ស្ទង់ថាមពលក្នុងរូបវិទ្យាភាគល្អិត (particle physics) សម័យទំនើបទាំងមូល។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅមណ្ឌលពិសោធន៍ធំៗ ដូចជា CERN ក្នុងប្រទេសស្វីស ប្រើប្រាស់រូបមន្តនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីគណនាថាមពលដែលបញ្ចេញ ឬស្រូបចូលនៅពេលភាគល្អិតជាំគ្នាក្នុងល្បឿនជិតល្បឿនពន្លឺ។
ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៧ កញ្ញា C
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់ត្រូវបានរាប់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានដែលប្រើទូទៅសព្វថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៥៤០ កើតឡើងមុនការកែប្រែប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាននៅឆ្នាំ១៥៨២ ដូច្នេះកាលបរិច្ឆេទដើមរបស់ឯកសារព្រះសហព័ន្ធវ៉ាទីកង់ ចុះកាលបរិច្ឆេទតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ានដែលប្រើនៅសម័យនោះ ប៉ុន្តែស្របគ្នាដដែលនឹងថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញាតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានទំនើប។
កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ D
- Samuel Adams — អ្នកនយោបាយអាមេរិកកំណើត ជាអ្នកដឹកនាំចលនាឯករាជ្យអាមេរិក និងជាសមាជិកអ្នកចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (កំណើតឆ្នាំនេះកត់ត្រាតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានទំនើប ខណៈកំណត់ត្រាដើមប្រើប្រតិទិនជូលីយ៉ាន)១៧២២
- Thomas Nast — គូរគំនូរនយោបាយ (political cartoonist) ជនជាតិអាមេរិកកំណើតអាល្លឺម៉ង់១៨៤០
- Martin Ryle — តារាវិទូវិទ្យុអង់គ្លេស ជាប់រង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩៧៤១៩១៨
- Meat Loaf — តន្រ្តីករ និងតារាសម្តែងអាមេរិក ល្បីល្បាញពីអាល់ប៊ុម Bat Out of Hell១៩៤៧
- ប៉ាបប៉ូល Urban VII — ប៉ាបដែលកាន់តំណែងខ្លីជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកាតូលិក (១៣ថ្ងៃ)១៥៩០
- Vincent de Paul — បូជាចារ្យបារាំង ស្ថាបនិកអង្គការសប្បុរសធម៌កាតូលិកជាច្រើន១៦៦០
- Edgar Degas — វិចិត្រករបារាំង នៃចលនា Impressionism ល្បីល្បាញពីគំនូររាំបាឡេ១៩១៧
- Babe Didrikson Zaharias — កីឡាការិនីអាមេរិកអូឡាំពិក និងគោល្ហ្វប្រកបវិជ្ជាជីវៈ១៩៥៦
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងអស់នេះ ដែលមកពីវិស័យផ្សេងគ្នាទាំងនយោបាយ វិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បៈ និងកីឡា Thomas Nast ជាតួអង្គគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ម្នាក់ ព្រោះឥទ្ធិពលរបស់គាត់នៅតែមានវត្តមាននៅសព្វថ្ងៃ ទោះក្នុងទម្រង់ដែលមនុស្សភាគច្រើនប្រហែលមិនដឹងប្រភពក៏ដោយ។ កើតនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៨៤០ ហើយបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនៅវ័យក្មេង Nast បានក្លាយជាគូរគំនូរនយោបាយឈានមុខគេនៃទស្សនាវដ្ដី Harper’s Weekly ក្នុងទសវត្សរ៍១៨៧០។ គំនូររបស់គាត់ដែលវាយប្រហារបណ្តាញអំពើពុករលួយនយោបាយ Tammany Hall ក្រុងញូវយ៉ក និងអ្នកដឹកនាំ William «Boss» Tweed បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើឲ្យបណ្តាញនោះដួលរលំ តាមកំណត់ត្រារបស់ Encyclopaedia Britannica។ ក្រៅពីនោះ Nast ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបង្កើតរូបភាពសម័យទំនើបនៃលោកតាណូអែល (Santa Claus) ព្រមទាំងនិមិត្តរូបសត្វដំរីរបស់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ និងសត្វលានៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យអាមេរិកដែលនៅតែប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រធានាធិបតី Abraham Lincoln ធ្លាប់លើកសរសើរគំនូររបស់ Nast ថាជា «ជំនួយការជ្រើសរើសយោធាដ៏ល្អបំផុត» របស់ភាគខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់វាចំពោះការគាំទ្រនិងជំរុញកម្លាំងចិត្តសាធារណជន។
ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ E
ជាង២០០ឆ្នាំក្រោយពីរថភ្លើងទីមួយចាកចេញពី Shildon គោលការណ៍មូលដ្ឋានដដែលនៅតែជាឆ្អឹងខ្នងនៃប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនពិភពលោក៖ ផ្លូវដែកខ្នាតទទឹងស្តង់ដារ កាលវិភាគប្រចាំ និងសេវាកម្មសាធារណៈសម្រាប់អ្នកដំណើរទូទៅ។ បណ្តាញរថភ្លើងល្បឿនលឿននៅជប៉ុន បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចិន ដឹកអ្នកដំណើររាប់ពាន់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយប្រើថាមពលតិចជាងយន្តហោះ ឬឡានយន្តច្រើនដងលើចម្ងាយស្មើគ្នា ដែលធ្វើឲ្យផ្លូវដែកនៅតែជាឧបករណ៍សំខាន់មួយក្នុងផែនការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ប្រទេសជាច្រើន។ ប្រទេសមួយចំនួនកំពុងវិនិយោគទុនដ៏ធំដើម្បីពង្រីកបណ្តាញរថភ្លើងល្បឿនលឿនបន្ថែមទៀត ដោយសង្ឃឹមថានឹងទាក់ទាញអ្នកដំណើរឲ្យបោះបង់ការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះចម្ងាយខ្លីនិងមធ្យម ដែលបញ្ចេញកាបូនច្រើនជាង។ ចំណែក E=mc² ដែល Einstein បង្ហាញកាលពី១២០ជាងឆ្នាំមុន បានក្លាយជាមូលដ្ឋានពន្យល់ពីរបៀបដែលកន្លែងកំណើតថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដំណើរការ ចាប់ពីរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដែលផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីគ្មានកាបូនដល់ជាតិមួយចំនួន រហូតដល់ម៉ាស៊ីនស្កេន PET ក្នុងមន្ទីរពេទ្យដែលប្រើគោលការណ៍ប្តូររូបនិមិត្តម៉ាស់ទៅជាថាមពលដើម្បីរកមើលជំងឺមហារីក។ សូម្បីតែឧបករណ៍រុករករ៉ែ ឬឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រធម្មតាមួយចំនួនដែលប្រើប្រភពវិទ្យុសកម្ម ក៏ពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ដូចគ្នានេះដែរ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ ឬព្យាបាលដោយប្រើកម្រិតថាមពលដ៏ត្រឹមត្រូវ។
