រូបភាព៖ Locomotion No. 1 · Swedish Railway Museum / Digitaltmuseum (កម្មសិទ្ធិសាធារណៈ) · PICRYL២៧ កញ្ញា ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ ផ្លូវដែក Stockton and Darlington និងការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យផ្លូវដែក
នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ១៨២៥ ក្បាលរថភ្លើងចំហាយ Locomotion No. 1 បានបើកយុគសម័យផ្លូវដែកសាធារណៈ។ ថ្ងៃដដែលនេះក៏ជាថ្ងៃដែល Champollion ប្រកាសបកស្រាយអក្សរអេហ្ស៊ីបចាស់ (១៨២២) Einstein ដាក់ស្នើអត្ថបទ E=mc² (១៩០៥) រថយន្ត Ford Model T គ្រឿងដំបូងចេញពីរោងចក្រ (១៩០៨) និងសៀវភៅ Silent Spring ត្រូវបានបោះពុម្ព (១៩៦២)។
⚡ សង្ខេបក្នុង ៣០ វិនាទី
- ២៧ កញ្ញា ១៨២៥ ផ្លូវដែក Stockton and Darlington ប្រទេសអង់គ្លេស បើកដំណើរការជាផ្លូវដែកសាធារណៈដំបូងគេ ដែលប្រើក្បាលរថភ្លើងចំហាយដឹកអ្នកដំណើរ។
- George Stephenson បើកបរ Locomotion No. 1 ទាញរទេះជាង ២០ គ្រឿង និងអ្នកដំណើរប្រមាណ ៤៥០–៦០០ នាក់ ក្នុងល្បឿនអតិបរមាប្រមាណ ២៤ គ.ម/ម៉ោង។
- ខ្នាតផ្លូវដែក ១៤៣៥ ម.ម ដែលគាត់ជ្រើសរើស ក្លាយជាខ្នាតស្តង់ដារនៃផ្លូវដែកភាគច្រើនលើលោករហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
- ឆ្នាំ២០២៥ អង់គ្លេសប្រារព្ធខួប ២០០ ឆ្នាំ «Railway 200» ដោយក្បាលរថភ្លើងចម្លងធ្វើដំណើរឡើងវិញ មានអ្នកទស្សនាប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។
- ២៧ កញ្ញា ១៩០៥ ទស្សនាវដ្ដី Annalen der Physik ទទួលអត្ថបទបីទំព័ររបស់ Einstein ដែលនាំទៅរករូបមន្ត E=mc²។
០១ · រឿងសំខាន់រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការចាប់ផ្តើមនៃយុគសម័យផ្លូវដែក
ដើមសតវត្សទី១៩ ភាគខាងជើងប្រទេសអង់គ្លេស ជាតំបន់រុករករ៉ែធ្យូងថ្មដ៏ធំមួយ ជាពិសេសនៅស្រុក County Durham ដែលរ៉ែធ្យូងថ្មត្រូវដឹកជញ្ជូនពីអណ្តូងរ៉ែទៅកាន់កំពង់ផែតាមទន្លេ Tees សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនចេញទៅកាន់ទីក្រុងផ្សេងទៀត។ វិធីសាស្ត្រដឹកជញ្ជូនចាស់ៗដូចជារទេះសេះនិងប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹក មានដែនកំណត់ខ្លាំង ទាំងល្បឿន ទាំងបរិមាណ និងតម្លៃចំណាយ។ អ្នកជំនួញកាន់សាសនាគ្រិស្តនិកាយ Quaker ម្នាក់ឈ្មោះ Edward Pease នៃទីក្រុងដាឡិងតុន ជាអ្នកដឹកនាំគំនិតបង្កើតផ្លូវដែកមួយសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហានេះ។ ក្រុមហ៊ុន Stockton and Darlington Railway ត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយច្បាប់សភាអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៨២១ ដើម្បីសាងសង់ផ្លូវដែកមួយសម្រាប់ដឹកធ្យូងថ្មជាចម្បង ដោយប្រើកម្លាំងសេះទាញរទេះតាមផ្លូវដែក ដូចទម្លាប់ពេលនោះ។ គំនិតដើមរបស់ Pease គឺគ្រាន់តែចង់កាត់បន្ថយចំណាយដឹកជញ្ជូនធ្យូងថ្មប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រើគំរូ «wagonway» ដែលអណ្តូងរ៉ែជាច្រើននៅភាគខាងជើងអង់គ្លេសធ្លាប់ប្រើរួចមកហើយ គឺរទេះឈើ ឬដែកមួយចំនួនរត់លើផ្លូវប្រដាប់ដែក ដេញដោយសេះ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការចរចាដីធ្លីតាមផ្លូវដែលគ្រោងទុកជាមួយម្ចាស់ដីក្នុងតំបន់មានការលំបាក ធ្វើឲ្យផែនការដើមត្រូវកែសម្រួលច្រើនដងជាច្រើនឆ្នាំ មុននឹងច្បាប់សភាចុងក្រោយត្រូវបានអនុម័តឲ្យសាងសង់ខ្សែផ្លូវថ្មីមួយឆ្លងកាត់ Shildon, Darlington រហូតដល់ Stockton-on-Tees។ ក្រុមហ៊ុនក៏បានលក់ភាគហ៊ុនដល់អ្នកជំនួញក្នុងតំបន់ជាច្រើននាក់ដើម្បីរៃអង្គាសថវិកាសម្រាប់ការសាងសង់ ដែលជាគំរូនៃការវិនិយោគឯកជនសម្រាប់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធំមួយប្រភេទថ្មីនៅសម័យនោះ។
Pease បានស្គាល់ជាមួយវិស្វករម្នាក់ឈ្មោះ George Stephenson ដែលធ្លាប់សាងសង់ម៉ាស៊ីនចំហាយសម្រាប់អណ្តូងរ៉ែ ហើយបានទទួលការជឿទុកចិត្តជាវិស្វករនាំមុខគេនៃគម្រោងនេះ។ Stephenson បានបញ្ចុះបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនឲ្យប្រើម៉ាស៊ីនចំហាយជំនួសកម្លាំងសេះ ព្រមទាំងបន្ថែមផែនការដឹកអ្នកដំណើរជាប្រចាំ ដែលជាគំនិតដ៏ក្លាហានក្នុងសម័យនោះ ព្រោះគ្មានផ្លូវដែកណាមួយធ្លាប់ធ្វើដូច្នេះជាប្រព័ន្ធសាធារណៈពេញលេញនោះទេ។ ការសាងសង់ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ១៨២២ ដោយប្រើប្រដាប់ដែកខ្នាតទទឹង ១៤៣៥ មីលីម៉ែត្រ (៤ ហ្វីត ៨,៥ អ៊ិន្ឈ៍) ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាខ្នាតស្តង់ដារនៃផ្លូវដែកភាគច្រើននៅលើពិភពលោក តាមអង្គការ Institution of Civil Engineers។ រោងជាង Robert Stephenson and Company ក្នុងក្រុង Newcastle បានផលិតក្បាលរថភ្លើងចំហាយមួយ ដែលដំបូងមានឈ្មោះថា «Active» ហើយក្រោយមកត្រូវបានស្គាល់ថា Locomotion No. 1 សម្រាប់ប្រើក្នុងថ្ងៃបើកសម្ពោធ។ ក្បាលរថភ្លើងនេះមានទម្ងន់ប្រមាណ ៦,៦ តោន។ មុនពេលនោះ Stephenson ធ្លាប់ជាបុគ្គលិកអណ្តូងរ៉ែធម្មតា រៀនអានសរសេរដោយខ្លួនឯងនៅវ័យក្មេង មុននឹងឡើងកាន់តំណែងជាវិស្វករជំនាញខាងម៉ាស៊ីនចំហាយ ដោយសាងសង់រថភ្លើងសាកល្បងជាច្រើនក្បាលនៅអណ្តូងរ៉ែផ្សេងៗ ដូចជា Blücher កាលពីឆ្នាំ១៨១៤ ជាបទពិសោធន៍ដ៏សំខាន់ដែលក្រោយមកជួយឲ្យក្រុមហ៊ុន Stockton and Darlington ជឿជាក់លើសមត្ថភាពរបស់គាត់។
ព្រឹកថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨២៥ រថភ្លើង Locomotion No. 1 ចាប់ផ្តើមដំណើរពីជិតភូមិ Shildon ដោយទាញរទេះដឹកធ្យូងថ្មប្រហែល២១គ្រឿង និងរទេះមួយឈ្មោះ «Experiment» ដែលជារទេះដឹកអ្នកដំណើរជាក់លាក់ដំបូងគេនៅលើពិភពលោក។ George Stephenson ផ្ទាល់បើកបររថភ្លើងនេះ ខណៈអ្នកជិះសេះម្នាក់ដើរនាំមុខកាន់ទង់មានចម្លាក់អក្សរឡាតាំង «Periculum privatum utilitas publica» មានន័យថា «គ្រោះថ្នាក់ឯកជន គឺជាប្រយោជន៍សាធារណៈ»។ បណ្តាជនរាប់ពាន់នាក់ ទាំងកម្មករក្នុងតំបន់ អ្នកជំនួញ និងអភិជនក្នុងស្រុក បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតាមផ្លូវដើម្បីមើលព្រឹត្តិការណ៍ដ៏កម្រនេះ ហើយនៅចំណុចខ្លះ រថភ្លើងបានរត់លឿនជាងអ្នកជិះសេះដែលនាំមុខ ធ្វើឲ្យបណ្តាជនភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង។ មុនពេលមកដល់ Darlington ក្រុមរថភ្លើងត្រូវឆ្លងកាត់ជម្រាល Brusselton ដោយប្រើខ្សែកាបខ្សែដែកភ្ជាប់ជាមួយម៉ាស៊ីនចំហាយស្ថិតនៅមួយកន្លែងជាប់ជាមួយដី ជាវិធីទាញរទេះឡើងភ្នំដែលនៅតែប្រើនៅផ្នែកខ្លះនៃខ្សែផ្លូវ មុននឹង Locomotion No. 1 ទទួលបន្ទុកទាញលើផ្នែកសំខាន់រហូតដល់ Stockton។ នៅពេលរថភ្លើងមកដល់ក្រុងស្តុកតុន-ស្ទ្រីត ក្រោយធ្វើដំណើរប្រមាណ ១២ ម៉ាយ (ជិត ២០ គីឡូម៉ែត្រ) ចុងក្រោយពីដាឡិងតុន ភាពរីករាយបានផ្ទុះឡើងក្នុងចំណោមអ្នកទស្សនា ដោយកម្មករនិងអភិជនក្នុងតំបន់បានចូលរួមអបអរសាទរជាមួយគ្នា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍សម្គាល់ការចាប់ផ្តើមផ្លូវការនៃប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនអ្នកដំណើរដោយផ្លូវដែកសម្រាប់សាធារណជនលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។
០២ · ផលប៉ះពាល់រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ពីខ្សែផ្លូវមួយ ទៅជាបដិវត្តន៍ដឹកជញ្ជូនពិភពលោក
ភាពជោគជ័យរបស់ផ្លូវដែក Stockton and Darlington បានផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់អ្នកជំនួញ និងរដ្ឋាភិបាលនៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាមេរិកខាងជើង។ ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ក្រុមហ៊ុនរបស់ Stephenson និងកូនប្រុសរបស់គាត់ Robert Stephenson បានទទួលកិច្ចសន្យាសាងសង់ផ្លូវដែក Liverpool and Manchester ដែលបើកនៅឆ្នាំ១៨៣០ ជាផ្លូវដែកដំបូងគេប្រើកម្លាំងចំហាយសម្រាប់ដឹកអ្នកដំណើរនិងទំនិញរវាងទីក្រុងធំពីរទាំងស្រុង ដោយគ្មានចម្រុះជាមួយកម្លាំងសេះឬខ្សែកាបល់ទៀតឡើយ។ ខ្នាតទទឹងផ្លូវដែក ១៤៣៥ មីលីម៉ែត្រ ដែល Stephenson បានជ្រើសរើសនៅ Stockton and Darlington ត្រូវបានទទួលយកជាខ្នាតស្តង់ដារ (standard gauge) ដោយប្រទេសភាគច្រើននៅលើពិភពលោករហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ វិស្វករនិងអ្នកវិនិយោគជាច្រើនប្រទេសបានផ្ញើគណៈប្រតិភូមកសិក្សាគំរូ Stockton and Darlington ដោយផ្ទាល់ រួមទាំងអ្នកតំណាងពីសហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងអាណានិគមអង់គ្លេសនានា មុននឹងខ្សែផ្លូវដែកដំបូងៗនៅទ្វីបនីមួយៗចាប់ផ្តើមសាងសង់ក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍បន្ទាប់។
ក្នុងរយៈពេលមួយជំនាន់ក្រោយមក បណ្តាញផ្លូវដែកបានពង្រីកយ៉ាងលឿនកាត់តាមទ្វីបអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអាស៊ី ជំរុញឲ្យមានការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ ពាណិជ្ជកម្ម និងទីក្រុងកម្មន្តសាលថ្មីៗ។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកខ្សែផ្លូវឆ្លងទ្វីប (transcontinental railroad) ដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៨៦៩ ដោយភ្ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើត និងខាងលិចចូលគ្នាជាលើកដំបូង កាត់បន្ថយពេលវេលាធ្វើដំណើរឆ្លងទ្វីបចេញពីច្រើនខែមកនៅត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯឥណ្ឌាបានបើកខ្សែផ្លូវដែកដំបូងគេនៅឆ្នាំ១៨៥៣ ដែលទាំងពីរជាឧទាហរណ៍បង្ហាញពីល្បឿននៃការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យានេះទៅកាន់ទ្វីបផ្សេងៗ ក្នុងរយៈពេលតែបីទសវត្សរ៍ចាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ Stockton and Darlington។ ខ្សែផ្លូវខ្លីប្រវែងតែជាង៤០គីឡូម៉ែត្រនៅឆ្នាំ១៨២៥ បានក្លាយជាគំរូគំនិតដែលនាំឲ្យមានបណ្តាញផ្លូវដែករាប់សែនគីឡូម៉ែត្រនៅជុំវិញពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន រួមទាំងប្រព័ន្ធរថភ្លើងល្បឿនលឿន និងផ្លូវដែកក្រោមដីទីក្រុងធំៗ។
| ១៨៣០ | ផ្លូវដែក Liverpool and Manchester បើកដំណើរការ ជាផ្លូវដែកអន្តរទីក្រុងសុទ្ធសាធដំបូងគេប្រើតែកម្លាំងចំហាយ |
| ១៨៦៣ | ផ្លូវដែកក្រោមដីដំបូងគេលើពិភពលោក London Underground បើកនៅទីក្រុងឡុងដ៍ |
| ១៩៦៤ | ជប៉ុនបើកដំណើរការរថភ្លើងល្បឿនលឿន Shinkansen ដែលជាប្រព័ន្ធរថភ្លើងល្បឿនលឿនពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេលើពិភពលោក |
ប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះខុសគ្នាបន្តិចលើលម្អិតនៃថ្ងៃបើកសម្ពោធ៖ ចំនួនអ្នកដំណើរដែលបានចុះឈ្មោះមានចាប់ពី៤៥០ដល់ជាង៦០០នាក់អាស្រ័យលើប្រភព ខណៈល្បឿនអតិបរមារបស់ Locomotion No. 1 ត្រូវបានចុះកត់ត្រាទាំង ១៥ ម៉ាយក្នុងមួយម៉ោង (២៤ គីឡូម៉ែត្រ/ម៉ោង) និងខ្ពស់ជាងនេះបន្តិចនៅចំណុចខ្លះនៃដំណើរ។ ភាគច្រើននៃខ្សែផ្លូវត្រូវបានប្រើសម្រាប់ដឹកធ្យូងថ្មជាចម្បង ចំណែកផ្នែកសម្រាប់អ្នកដំណើរប្រចាំថ្ងៃ (ក្រៅពីថ្ងៃបើកសម្ពោធ) នៅតែប្រើកម្លាំងសេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៣៣ មុននឹងផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុងទៅជាកម្លាំងចំហាយ។ ការចម្រុះរវាងកម្លាំងចំហាយ និងកម្លាំងសេះក្នុងឆ្នាំដំបូងៗនេះ ធ្វើឲ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របច្ចុប្បន្នពិបាកកំណត់ថាតើគួរចាត់ទុកឆ្នាំណាជាការចាប់ផ្តើម «ពេញលេញ» នៃសេវាកម្មរថភ្លើងចំហាយសម្រាប់អ្នកដំណើរប្រចាំថ្ងៃ ខុសពីព្រឹត្តិការណ៍សម្ពោធតែមួយថ្ងៃ។
០៣ · ខួប ២០០ ឆ្នាំខួប ២០០ ឆ្នាំ៖ «Railway 200» និងដំណើរឡើងវិញឆ្នាំ២០២៥
ឆ្នាំ២០២៥ ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រារព្ធពិធីពេញមួយឆ្នាំ ក្រោមឈ្មោះ Railway 200 ដើម្បីរំឭកខួប ២០០ ឆ្នាំនៃការបើកផ្លូវដែក Stockton and Darlington ដែលគេហៅថា «កំណើតនៃផ្លូវដែកសម័យទំនើប»។ យោងតាម ការសង្ខេបរបស់ Wikipedia មនុស្សប្រមាណ ១,៤ លាននាក់បានចូលរួមកម្មវិធី Railway 200 ក្នុងរយៈពេល ១៨ ខែ រួមទាំងពិព័រណ៍ «Greatest Gathering» ខែសីហា ២០២៥ ដែលមានអ្នកទស្សនា ៤០,០០០ នាក់ និងរថភ្លើងពិព័រណ៍ «Inspiration» ដែលមានអ្នកជិះជាង ១០០,០០០ នាក់ ព្រមទាំងការលក់សំបុត្ររថភ្លើងពាក់កណ្ដាលតម្លៃចំនួនពីរលានសន្លឹក។
ចំណុចកំពូលនៃការប្រារព្ធ គឺដំណើរឡើងវិញក្នុងថ្ងៃខួបពិតប្រាកដ៖ ក្បាលរថភ្លើងចម្លង (replica) នៃ Locomotion No. 1 បានធ្វើដំណើររយៈពេលបីថ្ងៃ ពី Shildon ទៅ Stockton ចាប់ពីថ្ងៃទី២៦ ដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា ២០២៥។ ថ្ងៃទីមួយបានបញ្ចប់នៅសារមន្ទីរ Hopetown Darlington ក្នុងវត្តមានអ្នកទស្សនាប្រមាណ ១០,០០០–១៥,០០០ នាក់ ហើយនៅថ្ងៃទីពីរ វាបានឆ្លងកាត់ស្ពាន Skerne Bridge ដែលជាស្ពានផ្លូវដែកចាស់មួយក្នុងចំណោមស្ពានចាស់ជាងគេលើលោកដែលនៅតែប្រើប្រាស់។ មនុស្សប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគឦសាននៃប្រទេសអង់គ្លេសសម្រាប់ការប្រារព្ធរយៈពេលបីថ្ងៃនេះ ហើយព្រះអង្គម្ចាស់ Edward អ្នកឧកញ៉ាអេឌីនបឺក បានយាងមកទតក្បាលរថភ្លើងចម្លងនៅចំណុចចាប់ផ្ដើម។
| Locomotion No. 1 ដើម | តាំងនៅសារមន្ទីរ Locomotion ក្នុងភូមិ Shildon (ផ្នែកមួយនៃ National Railway Museum) តាំងពីឆ្នាំ២០២១ |
| ទីតាំងមុនឆ្នាំ២០២១ | ស្ថានីយ៍ Darlington Bank Top (១៨៩២–១៩៧៥) និងសារមន្ទីរ Head of Steam ក្រុងដាឡិងតុន (១៩៧៥–២០២១) |
| ក្បាលរថភ្លើងចម្លង | បន្ទាប់ពីដំណើរខួប ២០០ ឆ្នាំ ត្រូវបានតាំងនៅរោងជាងរទេះក្នុងសារមន្ទីរ Hopetown Darlington |
| ដកចេញពីសេវា | Locomotion No. 1 ដើមឈប់ប្រើប្រាស់ជាប្រចាំនៅឆ្នាំ១៨៥០ |
កំណែមុននៃអត្ថបទនេះសរសេរថា Locomotion No. 1 ដើមនៅតែតាំងនៅសារមន្ទីរ Head of Steam ក្រុងដាឡិងតុន។ តាមពិត កិច្ចព្រមព្រៀងខ្ចីបានផុតកំណត់ ហើយក្បាលរថភ្លើងដើមត្រូវបានផ្លាស់ទៅសារមន្ទីរ Locomotion ក្នុងភូមិ Shildon តាំងពីឆ្នាំ២០២១ (យោងតាម Wikipedia)។
០៤ · រឿងទីពីររឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩០៥ — អត្ថបទខ្លីដែលបង្កើតជា E=mc²
ឆ្នាំ១៩០៥ត្រូវបានហៅថា «ឆ្នាំអព្ភូតហេតុ» (Annus Mirabilis) របស់ Albert Einstein។ ខណៈពេលនោះ Einstein នៅតែជាបុគ្គលិកត្រួតពិនិត្យប៉ាតង់ធម្មតានៅការិយាល័យប៉ាតង់ក្រុងប៊ែន ប្រទេសស្វីស ដោយគ្មានតំណែងសាកលវិទ្យាល័យផ្លូវការណាមួយឡើយ។ ក្នុងឆ្នាំតែមួយនោះ គាត់បានដាក់ស្នើអត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រចំនួន៤ ដែលនីមួយៗផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់រូបវិទ្យា៖ អត្ថបទស្តីពីបាតុភូតផូតូអគ្គិសនី (photoelectric effect) ក្នុងខែមីនា អត្ថបទស្តីពីចលនា Brownian ក្នុងខែឧសភា និងទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងពិសេស (special relativity) ក្នុងខែមិថុនា។ អត្ថបទចុងក្រោយបំផុតរបស់ឆ្នាំនោះ ជាអត្ថបទខ្លីតែមួយទំព័រពីរបីទំព័រ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាការរួមចំណែកដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់គាត់ចំពោះមហាជនទូទៅ។ Einstein បានសរសេរអត្ថបទនេះនៅផ្ទះរបស់គាត់ក្នុងទីក្រុងប៊ែន ក្នុងអំឡុងពេលដែលគាត់នៅតែបន្តធ្វើការនៅការិយាល័យប៉ាតង់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដោយសរសេរស្រាវជ្រាវនៅពេលទំនេរប៉ុណ្ណោះ គ្មានមន្ទីរពិសោធន៍ ឬជំនួយហិរញ្ញវត្ថុពីសាកលវិទ្យាល័យណាមួយឡើយ។
អត្ថបទនោះមានចំណងជើងថា «Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?» ឬបកប្រែថា «តើនិចលភាព (inertia) នៃវត្ថុមួយអាស្រ័យលើមាតិកាថាមពលរបស់វាដែរឬទេ?»។ តាមកំណត់ត្រារបស់ទស្សនាវដ្ដី Annalen der Physik អត្ថបទនេះត្រូវបានទស្សនាវដ្ដីទទួលនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥ មុននឹងបោះពុម្ភផ្សាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ក្នុងឆ្នាំដដែល តាមឯកសារបង្រៀនរបស់ សាកលវិទ្យាល័យ Pittsburgh។ ក្នុងអត្ថបទនេះ Einstein បានបង្ហាញថា ម៉ាស់ និងថាមពលមិនមែនជាគំនិតដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទេ ថែមទាំងអាចប្តូរទៅវិញទៅមកបានទៀត ជាគំនិតដែលក្រោយមកត្រូវបានសង្ខេបជារូបមន្តខ្លីល្បីល្បាញលើសពីវិទ្យាសាស្ត្រទាំងអស់៖ E=mc²។ គួរកត់សម្គាល់ថា Einstein ខ្លួនឯងមិនបានសរសេររូបមន្តនេះជាទម្រង់ E=mc² ដូចដែលគេស្គាល់សព្វថ្ងៃដោយផ្ទាល់ក្នុងអត្ថបទឆ្នាំ១៩០៥ ឡើយ គាត់សរសេរជាទម្រង់ផ្សេងបន្តិច ហើយទម្រង់ខ្លីខាងលើនេះទើបចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយបន្តិចម្តងៗក្នុងស្នាដៃរបស់គាត់ផ្ទាល់ និងអ្នកនិពន្ធវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀតនៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ៗមក រហូតក្លាយជាទម្រង់ស្តង់ដារដែលមនុស្សគ្រប់វ័យស្គាល់សព្វថ្ងៃ។
ក្នុងពេលនោះ សារៈសំខាន់នៃរូបមន្តនេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗឡើយ អ្នករូបវិទ្យាមួយចំនួនចាត់ទុកវាថាជាលទ្ធផលចំហៀងតូចមួយនៃទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងតែប៉ុណ្ណោះ។ ត្រឹមចុងទសវត្សរ៍១៩៣០ នៅពេលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាប់ផ្តើមយល់កាន់តែច្បាស់អំពីប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ រូបមន្ត E=mc² ទើបក្លាយជាមូលដ្ឋានពន្យល់ពីរបៀបដែលព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយបញ្ចេញថាមពលដ៏ធំសម្បើម និងពន្យល់ពីមូលហេតុដែលការបំបែកនុយក្លេអ៊ែរអាចផ្តល់ថាមពលច្រើនជាងប្រតិកម្មគីមីធម្មតារាប់លាននិងលានដង។ Einstein ខ្លួនឯង ក៏ជាអ្នកចុះហត្ថលេខាលើលិខិតឆ្នាំ១៩៣៩ ដែលព្រមានប្រធានាធិបតី Franklin Roosevelt អំពីលទ្ធភាពផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ថ្វីត្បិតតែគាត់មិនបានចូលរួមផ្ទាល់ក្នុងគម្រោង Manhattan Project ក៏ដោយ ហើយក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គាត់បានបញ្ចេញការសោកស្តាយជាសាធារណៈអំពីតួនាទីរបស់លិខិតនោះ។ សព្វថ្ងៃនេះ E=mc² ក៏ត្រូវបានប្រើផ្ទាល់ក្នុងការគណនាថាមពលដែលព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយផ្សេងទៀតបញ្ចេញ តាមរយៈប្រតិកម្មរួមបញ្ចូលនុយក្លេអ៊ែរ (nuclear fusion) ដែលបំប្លែងអ៊ីដ្រូសែនទៅជាហេលីញ៉ូម ព្រមទាំងជាមូលដ្ឋានវាស់ស្ទង់ថាមពលក្នុងរូបវិទ្យាភាគល្អិត (particle physics) សម័យទំនើបទាំងមូល។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅមណ្ឌលពិសោធន៍ធំៗ ដូចជា CERN នៅជិតទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស ប្រើប្រាស់រូបមន្តនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីគណនាថាមពលដែលបញ្ចេញ ឬស្រូបចូលនៅពេលភាគល្អិតបុកគ្នាក្នុងល្បឿនជិតល្បឿនពន្លឺ។
០៥ · ព្រឹត្តិការណ៍ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៧ កញ្ញា (១៥៤០–១៩០៥)
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមទាំងអស់ត្រូវបានរាប់តាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានដែលប្រើទូទៅសព្វថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៥៤០ កើតឡើងមុនការកែប្រែប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាននៅឆ្នាំ១៥៨២ ដូច្នេះកាលបរិច្ឆេទដើមរបស់ឯកសារព្រះសហព័ន្ធវ៉ាទីកង់ ចុះកាលបរិច្ឆេទតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ានដែលប្រើនៅសម័យនោះ ប៉ុន្តែស្របគ្នាដដែលនឹងថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញាតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានទំនើប។
ប៉ាបប៉ូល ទី៣ អនុម័តព្រះសហព័ន្ធបង្កើតគណៈសាសនា Jesuit — ព្រះសហព័ន្ធ Regimini militantis Ecclesiae ដែលចុះហត្ថលេខាដោយប៉ាបប៉ូល ទី៣ បានផ្តល់ការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដល់ Society of Jesus ដែល Ignatius of Loyola និងសមមិត្តរបស់គាត់បានបង្កើតឡើង ជាគណៈសាសនាដែលក្រោយមកលេចធ្លោខ្លាំងក្នុងវិស័យអប់រំ និងបេសកកម្មនៅជុំវិញពិភពលោក។ គណៈនេះបានបង្កើតសាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យរាប់រយកន្លែងនៅទ្វីបផ្សេងៗគ្នា ហើយបានផ្ញើសមាជិកទៅបំពេញបេសកកម្មនៅជាច្រើនទ្វីប រួមទាំងអាមេរិកខាងត្បូង អាស៊ី និងអាហ្រ្វិក ក្នុងអំឡុងសតវត្សបន្ទាប់ៗមក។
Champollion ប្រកាសការបកស្រាយអក្សរអេហ្ស៊ីបចាស់ — អ្នកភាសាវិទូបារាំង Jean-François Champollion បានអានលិខិត «Lettre à M. Dacier» នៅមុខសាកលវិទ្យាស្ថាន Académie des Inscriptions et Belles-Lettres ក្រុងប៉ារីស ប្រកាសពីវិធីបកស្រាយអក្សរអេហ្ស៊ីបចាស់ (hieroglyphs) ដោយសារឧបករណ៍ជំនួយសំខាន់គឺបន្ទះថ្ម Rosetta Stone ដែលមានអក្សរបីប្រភេទចារឹកលើផ្ទៃដូចគ្នា។ ការរកឃើញនេះបានបើកទ្វារឲ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រអាចអានឯកសារ និងចារឹកអេហ្ស៊ីបចាស់រាប់ពាន់ឆ្នាំដែលធ្លាប់ជាអាថ៌កំបាំងអស់រយៈពេលជាង១៤០០ឆ្នាំ។
ផ្លូវដែក Stockton and Darlington បើកសម្ពោធ — សូមមើលផ្នែក A។
Einstein ដាក់ស្នើអត្ថបទដែលនាំឲ្យមានរូបមន្ត E=mc² — សូមមើលផ្នែក B។
០៦ · ព្រឹត្តិការណ៍ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៧ កញ្ញា (១៩០៨–២០០៨)
រថយន្ត Ford Model T គ្រឿងដំបូងចេញពីខ្សែផលិតកម្ម — នៅរោងចក្រ Piquette Avenue ក្រុង Detroit សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រុមហ៊ុន Ford Motor Company បានផលិតរថយន្ត Model T ផលិតកម្មគ្រឿងដំបូង ដែលកាតកត់ត្រាផលិតកម្មដើមនៅតែរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរ The Henry Ford។ Model T ក្រោយមកត្រូវបានផលិតតាមខ្សែសង្វាក់ដំឡើងដែលមានចលនា (moving assembly line) ធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះ ហើយរថយន្តក្លាយជារបស់ប្រើប្រាស់សម្រាប់មហាជន មិនមែនសម្រាប់តែអ្នកមានប៉ុណ្ណោះ — ជាបដិវត្តន៍ដឹកជញ្ជូនមួយទៀត ៨៣ ឆ្នាំក្រោយ Stockton and Darlington។
នាវាដឹកអ្នកដំណើរ RMS Queen Elizabeth ត្រូវបានចុះទឹក — នាវាដឹកអ្នកដំណើរឆ្លងមហាសមុទ្រ RMS Queen Elizabeth របស់ក្រុមហ៊ុន Cunard ត្រូវបានចុះទឹកនៅកន្លែងផលិតនាវា John Brown ក្រុង Clydebank ប្រទេសស្កុតឡែន ក្នុងព្រះវត្តមានព្រះមហាក្សត្រិយានី Elizabeth ដែលនាវាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមព្រះនាម។ ពេលនោះ វាជានាវាដឹកអ្នកដំណើរធំជាងគេលើលោក ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រើជានាវាដឹកទាហានក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (យោងតាម Transportation History)។
អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន ចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាត្រីភាគី — នៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង តំណាងអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុន បានចុះហត្ថលេខាលើកតិកាសញ្ញាត្រីភាគី (Tripartite Pact) ដែលបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពយោធាដែលគេស្គាល់ថា «អ័ក្ស» (Axis) ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយសន្យាជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ប្រសិនបើប្រទេសណាមួយត្រូវបានវាយប្រហារដោយមហាអំណាចដែលមិនទាន់ចូលសង្គ្រាម — សំដៅជាចម្បងលើសហរដ្ឋអាមេរិក (យោងតាម Britannica)។
សេរ៉ាឡេអូន ចូលជាសមាជិកទី១០០ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ — សភាទូទៅនៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលសាធារណរដ្ឋសេរ៉ាឡេអូនចូលជាសមាជិកទី១០០ បន្ទាប់ពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផ្តល់អនុសាសន៍ក្នុងសប្តាហ៍ដដែល តាមកំណត់ត្រារូបភាពផ្លូវការរបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ។ សេរ៉ាឡេអូនបានទទួលឯករាជ្យពីចក្រភពអង់គ្លេសកាលពីខែមេសាដដែលឆ្នាំនោះ ហើយការចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិបានបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយពិភពលោក។
សៀវភៅ Silent Spring របស់ Rachel Carson ត្រូវបានបោះពុម្ព — អ្នកជីវវិទូសមុទ្រ និងអ្នកនិពន្ធ Rachel Carson ដែលធ្លាប់ធ្វើការជាង ១៥ ឆ្នាំនៅសេវាកម្មត្រី និងសត្វព្រៃអាមេរិក (U.S. Fish and Wildlife Service) បានបោះពុម្ពសៀវភៅ Silent Spring ដែលបង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់នៃការប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដូចជា DDT ទៅលើបក្សី សត្វព្រៃ និងសុខភាពមនុស្ស (យោងតាម History.com)។ សៀវភៅនេះជំរុញឱ្យមានចលនាការពារបរិស្ថានសម័យទំនើប ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាកត្តាមួយនាំឱ្យអាមេរិកហាមឃាត់ DDT សម្រាប់ការប្រើក្នុងកសិកម្មនៅឆ្នាំ១៩៧២ និងបង្កើតទីភ្នាក់ងារការពារបរិស្ថាន (EPA) នៅឆ្នាំ១៩៧០។
របាយការណ៍គណៈកម្មការ Warren ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ — របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតការធ្វើឃាតប្រធានាធិបតី John F. Kennedy ដែលដឹកនាំដោយប្រធានតុលាការកំពូល Earl Warren ត្រូវបានប្រគល់ជូនប្រធានាធិបតី Lyndon B. Johnson ថ្ងៃទី២៤ខែកញ្ញា ហើយបានចេញផ្សាយជាសាធារណៈបីថ្ងៃក្រោយមកនៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤ តាមកំណត់ត្រារបស់បណ្ណាល័យច្បាប់សាកលវិទ្យាល័យ Samford។ របាយការណ៍ជាង៨៨៨ទំព័រនេះសន្និដ្ឋានថា Lee Harvey Oswald បានធ្វើសកម្មភាពតែម្នាក់ឯង ប៉ុន្តែការសន្និដ្ឋាននេះនៅតែជាប្រធានបទចម្រូងចម្រាសក្នុងចំណោមអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសាធារណជនអាមេរិកមួយចំនួនរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប បញ្ជូនយាន SMART-1 ទៅកាន់ព្រះច័ន្ទ — SMART-1 ជាបេសកកម្មដំបូងគេរបស់ អង្គការអវកាសអឺរ៉ុប (ESA) ទៅកាន់ព្រះច័ន្ទ ដោយប្រើម៉ាស៊ីនរុញច្រានអ៊ីយ៉ុង (ion thruster) ដើរដោយថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ជាលក្ខណៈសាកល្បង ជាបច្ចេកវិទ្យាដែលក្រោយមកត្រូវបានប្រើក្នុងបេសកកម្មអវកាសជាច្រើនទៀត។ យាននេះបានធ្វើដំណើររាប់ខែជុំវិញផែនដីមុននឹងចូលទៅដល់គន្លងព្រះច័ន្ទ ជាបញ្ជាក់ថាការប្រើម៉ាស៊ីនរុញច្រានប្រភេទនេះមានប្រសិទ្ធភាព ថ្វីត្បិតតែយឺតជាងវិធីបុរាណច្រើនក៏ដោយ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគំនិតសម្រាប់បេសកកម្មអវកាសចម្ងាយឆ្ងាយជាច្រើនទៀត។
Zhai Zhigang ធ្វើការដើរក្នុងអវកាសដំបូងគេរបស់ចិន — អវកាសយានិក Zhai Zhigang នៃបេសកកម្ម Shenzhou 7 បានចេញពីយានអវកាស ហើយដើរក្នុងអវកាស (spacewalk) ប្រមាណ ២០ នាទី ក្នុងឈុតអវកាស Feitian ដែលចិនផលិតខ្លួនឯង ធ្វើឱ្យចិនក្លាយជាប្រទេសទីបីលើលោក បន្ទាប់ពីសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលអាចធ្វើការដើរក្នុងអវកាសបាន (យោងតាម Space.com)។
០៧ · បុគ្គលកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ២៧ កញ្ញា
- ១៧២២ Samuel Adams — អ្នកនយោបាយអាមេរិកកំណើត ជាអ្នកដឹកនាំចលនាឯករាជ្យអាមេរិក និងជាសមាជិកអ្នកចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (កំណើតឆ្នាំនេះកត់ត្រាតាមប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានទំនើប ខណៈកំណត់ត្រាដើមប្រើប្រតិទិនជូលីយ៉ាន)
- ១៨៤០ Thomas Nast — គូរគំនូរនយោបាយ (political cartoonist) ជនជាតិអាមេរិកកំណើតអាល្លឺម៉ង់
- ១៩១៨ Martin Ryle — តារាវិទូវិទ្យុអង់គ្លេស ជាប់រង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩៧៤
- ១៩៤៧ Meat Loaf — តន្រ្តីករ និងតារាសម្តែងអាមេរិក ល្បីល្បាញពីអាល់ប៊ុម Bat Out of Hell
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ២៧ កញ្ញា
- ១៥៩០ ប៉ាបប៉ូល Urban VII — ប៉ាបដែលកាន់តំណែងខ្លីជាងគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកាតូលិក (១៣ថ្ងៃ)
- ១៦៦០ Vincent de Paul — បូជាចារ្យបារាំង ស្ថាបនិកអង្គការសប្បុរសធម៌កាតូលិកជាច្រើន
- ១៩១៧ Edgar Degas — វិចិត្រករបារាំង នៃចលនា Impressionism ល្បីល្បាញពីគំនូររាំបាឡេ
- ១៩៥៦ Babe Didrikson Zaharias — កីឡាការិនីអាមេរិកអូឡាំពិក និងគោល្ហ្វប្រកបវិជ្ជាជីវៈ
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងអស់នេះ ដែលមកពីវិស័យផ្សេងគ្នាទាំងនយោបាយ វិទ្យាសាស្ត្រ សិល្បៈ និងកីឡា Thomas Nast ជាតួអង្គគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ម្នាក់ ព្រោះឥទ្ធិពលរបស់គាត់នៅតែមានវត្តមាននៅសព្វថ្ងៃ ទោះក្នុងទម្រង់ដែលមនុស្សភាគច្រើនប្រហែលមិនដឹងប្រភពក៏ដោយ។ កើតនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៨៤០ ហើយបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនៅវ័យក្មេង Nast បានក្លាយជាគូរគំនូរនយោបាយឈានមុខគេនៃទស្សនាវដ្ដី Harper’s Weekly ក្នុងទសវត្សរ៍១៨៧០។ គំនូររបស់គាត់ដែលវាយប្រហារបណ្តាញអំពើពុករលួយនយោបាយ Tammany Hall ក្រុងញូវយ៉ក និងអ្នកដឹកនាំ William «Boss» Tweed បានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធ្វើឲ្យបណ្តាញនោះដួលរលំ តាមកំណត់ត្រារបស់ Encyclopaedia Britannica។ ក្រៅពីនោះ Nast ក៏ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអ្នកបង្កើតរូបភាពសម័យទំនើបនៃលោកតាណូអែល (Santa Claus) ព្រមទាំងនិមិត្តរូបសត្វដំរីរបស់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ និងសត្វលានៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យអាមេរិកដែលនៅតែប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ប្រធានាធិបតី Abraham Lincoln ធ្លាប់លើកសរសើរគំនូររបស់ Nast ថាជា «ជំនួយការជ្រើសរើសយោធាដ៏ល្អបំផុត» របស់ភាគខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់វាចំពោះការគាំទ្រនិងជំរុញកម្លាំងចិត្តសាធារណជន។
០៨ · សារៈសំខាន់ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
ជាង២០០ឆ្នាំក្រោយពីរថភ្លើងទីមួយចាកចេញពី Shildon គោលការណ៍មូលដ្ឋានដដែលនៅតែជាឆ្អឹងខ្នងនៃប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនពិភពលោក៖ ផ្លូវដែកខ្នាតទទឹងស្តង់ដារ កាលវិភាគប្រចាំ និងសេវាកម្មសាធារណៈសម្រាប់អ្នកដំណើរទូទៅ។ បណ្តាញរថភ្លើងល្បឿនលឿននៅជប៉ុន បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចិន ដឹកអ្នកដំណើររាប់ពាន់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយប្រើថាមពលតិចជាងយន្តហោះ ឬឡានយន្តច្រើនដងលើចម្ងាយស្មើគ្នា ដែលធ្វើឲ្យផ្លូវដែកនៅតែជាឧបករណ៍សំខាន់មួយក្នុងផែនការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់របស់ប្រទេសជាច្រើន។ ប្រទេសមួយចំនួនកំពុងវិនិយោគទុនដ៏ធំដើម្បីពង្រីកបណ្តាញរថភ្លើងល្បឿនលឿនបន្ថែមទៀត ដោយសង្ឃឹមថានឹងទាក់ទាញអ្នកដំណើរឲ្យបោះបង់ការធ្វើដំណើរតាមយន្តហោះចម្ងាយខ្លីនិងមធ្យម ដែលបញ្ចេញកាបូនច្រើនជាង។ ចំណែក E=mc² ដែល Einstein បង្ហាញកាលពី១២០ជាងឆ្នាំមុន បានក្លាយជាមូលដ្ឋានពន្យល់ពីរបៀបដែលកន្លែងកំណើតថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដំណើរការ ចាប់ពីរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរដែលផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីគ្មានកាបូនដល់ជាតិមួយចំនួន រហូតដល់ម៉ាស៊ីនស្កេន PET ក្នុងមន្ទីរពេទ្យដែលប្រើគោលការណ៍បំប្លែងម៉ាស់ទៅជាថាមពល (ការបំផ្លាញគ្នារវាងប៉ូស៊ីត្រុង និងអេឡិចត្រុង) ដើម្បីរកមើលជំងឺមហារីក។ សូម្បីតែឧបករណ៍រុករករ៉ែ ឬឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រធម្មតាមួយចំនួនដែលប្រើប្រភពវិទ្យុសកម្ម ក៏ពឹងផ្អែកលើគោលការណ៍ដូចគ្នានេះដែរ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ ឬព្យាបាលដោយប្រើកម្រិតថាមពលដ៏ត្រឹមត្រូវ។
ការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវដែក និងទេសចរណ៍អន្តរជាតិមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា ដែលជាមូលហេតុមួយដែលអង្គការសហប្រជាជាតិជ្រើសរើសថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញាជាទិវាទេសចរណ៍ពិភពលោក ដើម្បីលើកកម្ពស់ការធ្វើដំណើរប្រកបដោយចីរភាព ដែលមានឫសគល់ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនអ្នកដំណើរដោយផ្លូវដែកកាលពី១៨២៥។
ការជជែកវែកញែកអំពីតួនាទីរបស់ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ ទាំងជាប្រភពអគ្គិសនីគ្មានកាបូន និងជាហានិភ័យសុវត្ថិភាព/អាវុធ នៅតែជាប្រធានបទគោលនយោបាយសកម្មសព្វថ្ងៃនៅគ្រប់ទ្វីប ដោយប្រទេសនីមួយៗមានជំហរខុសៗគ្នាលើសមតុល្យរវាងអត្ថប្រយោជន៍ និងហានិភ័យ ដែលអាចរកឃើញឫសគល់ផ្ទាល់ត្រឡប់ទៅរូបមន្តខ្លីមួយបន្ទាត់ដែល Einstein សរសេរកាលពីឆ្នាំ១៩០៥។
០៩ · ដឹងឬទេដឹងឬទេ?
ខ្នាតទទឹងស្តង់ដារពិភពលោក
ខ្នាតទទឹងផ្លូវដែក ១៤៣៥ មិលីម៉ែត្រ ដែល George Stephenson ជ្រើសរើសសម្រាប់ Stockton and Darlington សព្វថ្ងៃត្រូវបានប្រើដោយផ្លូវដែកភាគច្រើនលើសលុបនៅជុំវិញពិភពលោក រួមទាំងបណ្តាញរថភ្លើងល្បឿនលឿននៅអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងចិន។
អត្ថបទតែបីទំព័រ
អត្ថបទរបស់ Einstein ដែលនាំឲ្យមានរូបមន្ត E=mc² វែងត្រឹមតែបីទំព័រប៉ុណ្ណោះ ក្នុងទស្សនាវដ្ដី Annalen der Physik ប៉ុន្តែជាមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរទំនើបទាំងមូល។
Locomotion No. 1 នៅតែមាន
ក្បាលរថភ្លើងដើមដែលបានប្រើនៅថ្ងៃបើកសម្ពោធឆ្នាំ១៨២៥ ដែលដំបូងមានឈ្មោះ «Active» បច្ចុប្បន្នតាំងនៅសារមន្ទីរ Locomotion ក្នុងភូមិ Shildon ប្រទេសអង់គ្លេស (ផ្នែកមួយនៃ National Railway Museum) តាំងពីឆ្នាំ២០២១ ចំណែកក្បាលរថភ្លើងចម្លងដែលធ្វើដំណើរខួប ២០០ ឆ្នាំ តាំងនៅ Hopetown Darlington។
ទិវាទេសចរណ៍ពិភពលោក ២០២៦
ថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ត្រូវបានជ្រើសរើស ព្រោះជាថ្ងៃដែលលក្ខន្តិកៈ (Statutes) របស់អង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក ត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៩៧០។ តាមការរាយការណ៍ ឆ្នាំ២០២៦ នេះ ប្រទេសអែលសាល់វ៉ាឌ័រ ជាម្ចាស់ផ្ទះ ក្រោមប្រធានបទ «Digital Agenda and Artificial Intelligence to Redesign Tourism» — ជាប្រទេសទីមួយនៅអាមេរិកកណ្ដាលដែលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ។
២៧ កញ្ញា — ថ្ងៃនៃការដឹកជញ្ជូន
ក្នុងថ្ងៃដដែល ប្រវត្តិសាស្ត្រមានរថភ្លើងអ្នកដំណើរដំបូង (១៨២៥) រថយន្ត Model T ផលិតកម្មដំបូង (១៩០៨) នាវាដឹកអ្នកដំណើរធំជាងគេលើលោកចុះទឹក (១៩៣៨) និងយានអវកាស SMART-1 ទៅព្រះច័ន្ទ (២០០៣)។
Einstein នៅតែជាបុគ្គលិកប៉ាតង់
អត្ថបទ E=mc² ត្រូវបានទស្សនាវដ្ដីទទួលនៅថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ១៩០៥ ប៉ុន្តែ Einstein មិនទាន់ទទួលបានតំណែងសាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យ Zürich រហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៩ ទោះបីក្នុងឆ្នាំតែមួយគាត់បានសរសេរអត្ថបទបួនដែលផ្លាស់ប្ដូររូបវិទ្យាក៏ដោយ។
១០ · FAQសំណួរញឹកញាប់
តើអ្វីជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់បំផុតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញា?
ព្រឹត្តិការណ៍ដែលអត្ថបទនេះជ្រើសរើសជារឿងសំខាន់បំផុត គឺការបើកសម្ពោធផ្លូវដែក Stockton and Darlington នៅឆ្នាំ១៨២៥ ជាផ្លូវដែកសាធារណៈដំបូងគេលើពិភពលោកដែលដឹកអ្នកដំណើរជាប្រចាំដោយប្រើកម្លាំងចំហាយ។ សូមមើលផ្នែក A។
តើហេតុអ្វីបានជាផ្លូវដែកនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាការចាប់ផ្តើមនៃប្រព័ន្ធរថភ្លើងសម័យទំនើប?
ព្រោះវាជាលើកដំបូងគេដែលកម្លាំងចំហាយត្រូវបានប្រើដឹកអ្នកដំណើរជាសាធារណៈជាប្រព័ន្ធ មិនមែនត្រឹមតែសម្រាប់ដឹកទំនិញឬសាកល្បងបច្ចេកទេសនោះទេ ព្រមទាំងបានកំណត់ខ្នាតទទឹងផ្លូវដែកដែលក្រោយមកក្លាយជាស្តង់ដារពិភពលោក។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ Albert Einstein បានធ្វើអ្វីនៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩០៥?
គាត់បានដាក់ស្នើអត្ថបទខ្លីមួយទៅកាន់ទស្សនាវដ្ដី Annalen der Physik ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃរូបមន្ត E=mc² ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងសមមូលរវាងម៉ាស់ និងថាមពល។ សូមមើលផ្នែក B។
តើហេតុអ្វីបានជាមានកាលបរិច្ឆេទពីរផ្សេងគ្នាសម្រាប់អត្ថបទរបស់ Einstein?
អត្ថបទត្រូវបានទស្សនាវដ្ដីទទួលនៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញា ប៉ុន្តែត្រូវបានបោះពុម្ភផ្សាយជាផ្លូវការតែនៅថ្ងៃទី២១ខែវិច្ឆិកា ក្នុងឆ្នាំដដែល ជាការពន្យារពេលធម្មតាសម្រាប់ការបោះពុម្ភទស្សនាវដ្ដីវិទ្យាសាស្ត្រសម័យនោះ។ សូមមើលផ្នែក B។
តើមានព្រឹត្តិការណ៍ចម្លែកអ្វីទៀតកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញាតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ?
ថ្ងៃនេះក៏ជាថ្ងៃដែលគណៈសាសនា Jesuit ទទួលបានការអនុម័តជាផ្លូវការឆ្នាំ១៥៤០ Champollion ប្រកាសការបកស្រាយអក្សរអេហ្ស៊ីបចាស់ឆ្នាំ១៨២២ សេរ៉ាឡេអូនចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ១៩៦១ របាយការណ៍គណៈកម្មការ Warren ចេញផ្សាយឆ្នាំ១៩៦៤ បេសកកម្ម SMART-1 បញ្ជូនទៅព្រះច័ន្ទឆ្នាំ២០០៣ ព្រមទាំងរថយន្ត Ford Model T គ្រឿងដំបូង (១៩០៨) នាវា RMS Queen Elizabeth ចុះទឹក (១៩៣៨) កតិកាសញ្ញាត្រីភាគី (១៩៤០) សៀវភៅ Silent Spring (១៩៦២) និងការដើរក្នុងអវកាសដំបូងរបស់ចិន (២០០៨)។ សូមមើលផ្នែក E និង F។
តើនរណាខ្លះកើត ឬស្លាប់នៅថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញា?
អ្នកកើតរួមមាន Samuel Adams (អ្នកនយោបាយអាមេរិក), Thomas Nast (គូរគំនូរនយោបាយ), Martin Ryle (តារាវិទូវិទ្យុ) និង Meat Loaf (តន្រ្តីករ) ចំណែកអ្នកស្លាប់រួមមានប៉ាបប៉ូល Urban VII, Vincent de Paul (បូជាចារ្យ), Edgar Degas (វិចិត្រករ) និង Babe Didrikson Zaharias (កីឡាការិនី)។ សូមមើលផ្នែក D។
តើហេតុអ្វីបានជាថ្ងៃទី២៧ខែកញ្ញាត្រូវបានកំណត់ជាទិវាទេសចរណ៍ពិភពលោក?
ព្រោះជាកាលបរិច្ឆេទដែលច្បាប់ស្ថាបនារបស់អង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក (UNWTO) ត្រូវបានអនុម័តជាឆ្នាំ១៩៧០ ដែលភ្ជាប់ន័យយ៉ាងស័ក្តិសមទៅនឹងរឿងផ្លូវដែកនិងការធ្វើដំណើររបស់អត្ថបទនេះ។ សូមមើលផ្នែក E។
តើមានលម្អិតណាមួយក្នុងអត្ថបទនេះដែលប្រភពខុសគ្នា?
ចំនួនអ្នកដំណើរ និងល្បឿនរបស់ Locomotion No. 1 នៅថ្ងៃបើកសម្ពោធឆ្នាំ១៨២៥ ត្រូវបានចុះកត់ត្រាខុសគ្នាបន្តិចរវាងប្រភពនីមួយៗ ដោយសារកំណត់ត្រាដើមមួយចំនួនប្រហែលជាមិនត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងម៉ត់ចត់ក្នុងពេលនោះផ្ទាល់ តែសរសេរឡើងវិញនៅពេលក្រោយ។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ Locomotion No. 1 ដើមនៅឯណាសព្វថ្ងៃ?
ក្បាលរថភ្លើងដើមតាំងនៅសារមន្ទីរ Locomotion ក្នុងភូមិ Shildon ប្រទេសអង់គ្លេស តាំងពីឆ្នាំ២០២១ បន្ទាប់ពីតាំងនៅក្រុងដាឡិងតុនអស់ជាងមួយសតវត្ស។ ក្បាលរថភ្លើងចម្លងដែលធ្វើដំណើរខួប ២០០ ឆ្នាំកាលពីខែកញ្ញា ២០២៥ តាំងនៅសារមន្ទីរ Hopetown Darlington។ សូមមើលផ្នែក C។
តើខួប ២០០ ឆ្នាំនៃផ្លូវដែកនេះត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រារព្ធកម្មវិធី Railway 200 ពេញមួយឆ្នាំ២០២៥ ដែលមានអ្នកចូលរួមប្រមាណ ១,៤ លាននាក់។ នៅថ្ងៃទី២៦–២៨ កញ្ញា ២០២៥ ក្បាលរថភ្លើងចម្លងបានធ្វើដំណើរពី Shildon ទៅ Stockton ដោយមានអ្នកទស្សនាប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់។ សូមមើលផ្នែក C។
១១ · ប្រភពប្រភពឯកសារយោង
- Encyclopaedia Britannica — Stockton and Darlington Railway
- Institution of Civil Engineers — Stockton and Darlington Railway: Pioneering Engineering
- Science Museum Group Collection — Locomotion No. 1
- University of Pittsburgh HPS — Einstein’s 1905 Papers (received/published dates)
- The Society of Jesus — On 27 September 1540, the Society of Jesus Received Papal Approval
- Collège de France — Champollion 1822 Exhibition
- UN Photo — General Assembly Admits Sierra Leone as 100th UN Member
- Samford University Law Library — The Warren Commission Report Was Released to the Public
- European Space Agency — SMART-1 Mission Summary
- Encyclopaedia Britannica — Samuel Adams
- Encyclopaedia Britannica — Thomas Nast
- The Nobel Prize — Martin Ryle, Biographical
- Encyclopaedia Britannica — Babe Didrikson Zaharias
- Encyclopaedia Britannica — Urban VII
- Vatican State — Saint of the Day, 27 September: Saint Vincent de Paul
- United Nations — World Tourism Day
- Wikipedia — Railway 200 (ខួប ២០០ ឆ្នាំ)
- Wikipedia — Locomotion No. 1 (ប្រវត្តិទីតាំងតាំងបង្ហាញ)
- Hopetown Darlington — S&DR200
- The Henry Ford — First Ford Model T Production Card, September 27, 1908
- Transportation History — RMS Queen Elizabeth launched, 1938
- Encyclopaedia Britannica — Tripartite Pact
- History.com — Rachel Carson’s Silent Spring is published
- Space.com — Chinese Astronauts Complete First Spacewalk
- World Tourism Day 2026 — Theme and host (El Salvador)
- U.S. Fish and Wildlife Service — Rachel Carson and Bob Hines, 1952 (រូបភាព)
📷 ឥណទានរូបភាព
រូបភាពទាំង ៩ ក្នុងអត្ថបទនេះ ជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ ឬអាជ្ញាប័ណ្ណសេរី៖ Swedish Railway Museum / Digitaltmuseum · M.B. Cotsworth · Benjamin Couprie · James Basire · Alessandro Algardi / The Met (CC0) · Grogan Photo Company / Library of Congress · Rex Gary Schmidt / U.S. Fish and Wildlife Service · Thomas Nast / Harper’s Weekly · Reinaldo Simoes / Pexels។ ប្រភពលម្អិតមាននៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ២៦ ប្រភព · ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាព ២៧ កញ្ញា ២០២៦
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ២៦ កញ្ញាថ្ងៃស្អែក · ២៨ កញ្ញា →ថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា — ផ្លូវរថភ្លើងលីវើពូល-ម៉ង់ចេស្ទ័រ និងដំណើរតំបូងរបស់ Greenpeaceថ្ងៃទី២៣ កញ្ញា — ការរកឃើញភព Neptune ដោយគណិតវិទ្យាសុទ្ធសាធថ្ងៃទី២៦ កញ្ញា — អត្ថបទថ្ងៃម្សិលមិញអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់