ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · ២៩ កញ្ញា — ថ្ងៃដែលអង្គការ CERN អង្គការស្រាវជ្រាវនុយក្លេអ៊ែរអឺរ៉ុប ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅជាយក្រុងហ្សឺណែវ ក្លាយជាមន្ទីរពិសោធន៍រូបវិទ្យាភាគល្អិតធំបំផុតរបស់ពិភពលោក
នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ បណ្តាប្រទេសចំនួន ១២ នៅអឺរ៉ុបខាងលិចបានផ្តល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញាស្ថាបនាអង្គការមួយ ដែលដើមឡើយហៅថា Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire ធ្វើឲ្យអង្គការនេះកកើតឡើងជាផ្លូវការក្នុងឈ្មោះថ្មី Organisation européenne pour la recherche nucléaire ខណៈរក្សាអក្សរកាត់ CERN ដដែល ដោយតាំងទីស្នាក់ការនៅជាយក្រុងហ្សឺណែវ ស្វីស។
សេចក្តីផ្តើម
ចាប់ផ្តើមចេញពីបំណងបញ្ចប់ការហូរខួរក្បាលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអឺរ៉ុបទៅអាមេរិកក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ អង្គការតូចមួយនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាមន្ទីរពិសោធន៍រូបវិទ្យាភាគល្អិតធំ និងសំខាន់បំផុតរបស់ពិភពលោក ជាកន្លែងរកឃើញភាគល្អិត Higgs boson ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ និងជាកន្លែងកំណើតនៃបណ្តាញ World Wide Web ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។ អត្ថបទនេះក៏នឹងរំឭកព្រឹត្តិការណ៍ទីពីរនៅថ្ងៃដដែល៖ ការចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជប៉ុន-ចិន ឆ្នាំ ១៩៧២ ដែលស្តារទំនាក់ទំនងការទូតរវាងទីក្រុងតូក្យូ និងទីក្រុងប៉េកាំងឡើងវិញ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ លើសពីនេះ អត្ថបទនឹងពិនិត្យមើលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា ក្នុងឆ្នាំផ្សេងៗ ព្រមទាំងជីវប្រវត្តិខ្លីៗនៃមនុស្សសំខាន់ៗដែលកើត និងទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃនេះ រួមទាំងករណីអាថ៌កំបាំងនៃការបាត់ខ្លួន និងទទួលមរណភាពរបស់វិស្វករ Rudolf Diesel។ អត្ថបទក៏នឹងបញ្ជាក់ថាហេតុអ្វី CERN និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជប៉ុន-ចិននេះ នៅតែជះឥទ្ធិពលដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ ចាប់ពីអ៊ីនធឺណិតដែលអ្នកកំពុងអានតែម្តង រហូតដល់ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ ព័ត៌មានទាំងអស់ត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ថាប័នផ្លូវការច្រើនជាងមួយ រួមទាំងលេខសម្គាល់ថ្ងៃខែឆ្នាំ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចរវាងប្រភពនានា។
០១ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ៖ ការបង្កើត CERN
បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២បញ្ចប់ ទ្វីបអឺរ៉ុបធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ។ អ្នករូបវិទ្យាឆ្នើមៗជាច្រើននាក់បានចាកចេញទៅសហរដ្ឋអាមេរិក ជាទីកន្លែងដែលមានថវិកា និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវប្រសើរជាង បណ្តាលឲ្យកើតមានបាតុភូតដែលហៅថា «ការហូរខួរក្បាល»។ ដើម្បីទប់ស្កាត់ស្ថានភាពនេះ អ្នករូបវិទ្យាអឺរ៉ុបឈានមុខគេមួយចំនួនបានស្នើឲ្យបង្កើតមន្ទីរពិសោធន៍រូបវិទ្យាភាគល្អិតរួមមួយសម្រាប់ទ្វីបអឺរ៉ុបទាំងមូល ដើម្បីឲ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចធ្វើការស្រាវជ្រាវថ្លៃៗ ដែលប្រទេសនីមួយៗម្នាក់ឯងពុំអាចទ្រទ្រង់ថវិកាបាន។ គំនិតនេះទទួលបានការគាំទ្រជាផ្លូវការនៅសន្និសីទអន្តររដ្ឋាភិបាលរបស់ UNESCO ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥១ ហើយពីរខែក្រោយមក ក្រុមប្រឹក្សាបណ្តោះអាសន្នមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោមឈ្មោះ Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire (CERN) ក្រោមការណែនាំដំបូងរបស់អ្នករូបវិទ្យាដ៏ល្បីល្បាញ Niels Bohr នៅសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុងកូប៉ិនហាក ប្រទេសដាណឺម៉ាក។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ តំណាងរដ្ឋាភិបាលចំនួន ១២ បានជួបគ្នានៅទីក្រុងប៉ារីស ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៩ ខែមិថុនា ដល់ថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ដើម្បីចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញាស្ថាបនាផ្លូវការ ហើយបានជ្រើសរើសទីតាំងសាងសង់នៅជាយក្រុងហ្សឺណែវ ស្វីស ជិតព្រំដែនបារាំង ដោយសារភាពអព្យាក្រឹតនយោបាយ និងទីតាំងកណ្តាលនៃទ្វីប។ ក្រុមប្រឹក្សាបណ្តោះអាសន្នដំបូង ដែលមានតំណាងវិទ្យាសាស្ត្រពីប្រទេសចំនួន ១១ បានប្រជុំគ្នាលើកដំបូងនៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥២ មុននឹងផ្លាស់មូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការទៅកាន់ភូមិ Meyrin ជាយក្រុងហ្សឺណែវក្នុងឆ្នាំដដែល ជាកន្លែងដែលរដ្ឋាភិបាលកិណ្តុងហ្សឺណែវបានឲ្យខ្ចីដីសាធារណៈមួយចំណែកសម្រាប់សាងសង់ការិយាល័យ និងគ្រឿងបង្កគំរូដំបូង។
អនុសញ្ញាដែលចុះហត្ថលេខានៅប៉ារីសនោះ ត្រូវការសច្ចាប័នពីរដ្ឋសភាជាតិនីមួយៗមុននឹងចូលជាធរមាន ដែលដំណើរការនេះចំណាយពេលជាងមួយឆ្នាំបន្ថែម។ ដល់ថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ បណ្តាប្រទេសទាំង ១២ បានបញ្ចប់ដំណើរការសច្ចាប័នគ្រប់លក្ខខណ្ឌ ធ្វើឲ្យអង្គការនេះកកើតឡើងជាផ្លូវការក្នុងឈ្មោះថ្មី Organisation européenne pour la recherche nucléaire (អង្គការស្រាវជ្រាវនុយក្លេអ៊ែរអឺរ៉ុប) ខណៈអក្សរកាត់ CERN ពីឈ្មោះក្រុមប្រឹក្សាបណ្តោះអាសន្នមុន ត្រូវបានរក្សាទុកព្រោះមនុស្សបានស៊ាំហៅរួចហើយ។ ប្រទេសស្ថាបនិកទាំង ១២ រួមមាន បែលហ្ស៊ិក ដាណឺម៉ាក បារាំង អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ក្រិក អ៊ីតាលី ហូឡង់ ន័រវែស ស៊ុយអែត ស្វីស សហរាជាណាចក្រ និងយូហ្គោស្លាវី។ លោក Sir Benjamin Lockspeiser ជនជាតិអង់គ្លេស ក្លាយជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាដំបូង ខណៈអ្នករូបវិទ្យា Felix Bloch ត្រូវបានតែងតាំងជានាយកទូទៅដំបូងរបស់ CERN ដោយផ្ទាល់មុខការសាងសង់គ្រឿងបង្កគំរូនុយក្លេអ៊ែរដំបូងបំផុតរបស់អង្គការ។ ខុសពីគម្រោងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដែលនៅជាប់ស្ថិតក្នុងកម្មសិទ្ធិឯកជនរបស់រដ្ឋនីមួយៗ CERN ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាពិសេសក្នុងគោលបំណងធ្វើការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានសុទ្ធសាធ ដោយមិនរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍអាវុធនុយក្លេអ៊ែរតែម្តង ជាគោលការណ៍ដែលចារឹកនៅក្នុងអនុសញ្ញាស្ថាបនាផ្ទាល់ ហើយអង្គការនៅតែប្រកាន់ខ្ជាប់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
០២ · រឿងសំខាន់នៃថ្ងៃរឿងសំខាន់នៃថ្ងៃ (បន្ត)៖ ពី Synchro-Cyclotron ដល់ Higgs boson
ដឹកនាំដោយ Felix Bloch, CERN បានចាប់ផ្តើមសាងសង់គ្រឿងបង្កគំរូនុយក្លេអ៊ែរដំបូងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការបង្កើតជាផ្លូវការ។ គ្រឿងបង្កគំរូដំបូងគេ Synchro-Cyclotron (SC) ចាប់ផ្តើមដំណើរការក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ បន្តដោយ Proton Synchrotron (PS) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ ដែលនៅពេលនោះក្លាយជាគ្រឿងបង្កគំរូថាមពលខ្ពស់បំផុតរបស់ពិភពលោកមួយរយៈពេលខ្លី។ ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៧០-១៩៨០ CERN បានវិនិយោគក្នុងគម្រោង Super Proton Synchrotron (SPS) ដែលអនុញ្ញាតឲ្យអ្នករូបវិទ្យា Carlo Rubbia និងវិស្វករ Simon van der Meer រកឃើញភាគល្អិត W និង Z boson ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៣ ជាការបញ្ជាក់ផ្ទាល់នូវទ្រឹស្ដីរួម electroweak theory ដែលទទួលបានរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាឆ្នាំ ១៩៨៤។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ខណៈគ្រឿងបង្កគំរូ Large Electron-Positron Collider (LEP) ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការ វិស្វករកុំព្យូទ័រ Tim Berners-Lee ដែលធ្វើការនៅ CERN បានស្នើ និងបង្កើតប្រព័ន្ធ World Wide Web ដំបូងគេ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការចែករំលែកឯកសារស្រាវជ្រាវរវាងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅតាមប្រទេសផ្សេងៗគ្នា មុននឹង CERN សម្រេចចិត្តដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃដល់សាធារណជនទាំងអស់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។ គម្រោងធំបំផុតរបស់ CERN គឺ Large Hadron Collider (LHC) ដែលចាប់ផ្តើមសាងសង់ក្នុងរូងក្រោមដីរង្វង់ប្រវែង ២៧ គីឡូម៉ែត្រដដែលរបស់ LEP ចាប់ផ្តើមបាញ់កាំរស្មីដំបូងក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ហើយដល់ថ្ងៃទី ៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១២ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រពីរក្រុមធំគឺ ATLAS និង CMS បានប្រកាសរកឃើញភាគល្អិត Higgs boson ដែលជាបំណែកចុងក្រោយដែលខ្វះខាតនៃទ្រឹស្ដីគ្រឹះ Standard Model នៃរូបវិទ្យាភាគល្អិត ដែលនាំឲ្យអ្នករូបវិទ្យា Peter Higgs និង François Englert ទទួលបានរង្វាន់ណូបែលរូបវិទ្យាឆ្នាំ ២០១៣។ គម្រោង LHC ខ្លួនឯងចំណាយថវិកាសាងសង់ប្រមាណ ៤,៧៥ ប៊ីលានដុល្លារ ដោយពាក់ព័ន្ធវិស្វករ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាង ១០.០០០ នាក់ពីជាង ១០០ ប្រទេសទូទាំងពិភពលោក ខណៈក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវ ATLAS និង CMS នីមួយៗមានសមាជិកជិត ៣.០០០ នាក់។ ក្រុមប្រឹក្សា CERN បានអនុម័តគម្រោង LHC ជាផ្លូវការតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ដោយចំណាយពេលជាង ១៤ ឆ្នាំរៀបចំ មុននឹងអាចបាញ់កាំរស្មីដំបូងបាន។
| ១៩៥៧ | Synchro-Cyclotron គ្រឿងបង្កគំរូនុយក្លេអ៊ែរដំបូងរបស់ CERN ចាប់ផ្តើមដំណើរការ |
| ១៩៨៣ | រកឃើញភាគល្អិត W និង Z boson ដោយប្រើប្រាស់ SPS collider |
| ១៩៨៩ | Tim Berners-Lee ស្នើ និងសាងសង់បណ្តាញ World Wide Web នៅ CERN |
| ២០០៨ | Large Hadron Collider ចាប់ផ្តើមបាញ់កាំរស្មីដំបូង |
| ២០១២ | ប្រកាសរកឃើញភាគល្អិត Higgs boson នៅថ្ងៃទី ៤ កក្កដា |
ប្រវត្តិវិទូខ្លះកំណត់ «ថ្ងៃកំណើត» របស់ CERN ខុសគ្នា៖ ខ្លះកំណត់ត្រឹមឆ្នាំ ១៩៥២ ជាឆ្នាំបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាបណ្តោះអាសន្ន ខ្លះកំណត់ត្រឹមខែមិថុនា-កក្កដា ១៩៥៣ ជាឆ្នាំចុះហត្ថលេខាលើអនុសញ្ញានៅប៉ារីស ខណៈ CERN ខ្លួនឯង និងស្ថាប័នអន្តរជាតិភាគច្រើន ទទួលស្គាល់ថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ១៩៥៤ ជាកាលបរិច្ឆេទផ្លូវការ ព្រោះនោះជាថ្ងៃដែលអនុសញ្ញាទទួលបានសច្ចាប័នគ្រប់គ្រាន់ និងចូលជាធរមានជាផ្លូវការ។ អត្ថបទនេះប្រកាន់យកកាលបរិច្ឆេទចុងក្រោយនេះ តាមការកត់ត្រារបស់ CERN ខ្លួនឯង ដោយសារវាជាកាលបរិច្ឆេទដែលអង្គការមានឋានៈផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិពេញលេញ អាចចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ទិញអចលនទ្រព្យ និងបើកគណនីធនាគារជាឈ្មោះខ្លួនឯងបានជាលើកដំបូង ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើឋានៈផ្លូវច្បាប់របស់ប្រទេសសមាជិកណាមួយទៀតទេ។
០៣ · រឿងទីពីរនៃថ្ងៃរឿងទីពីរនៃថ្ងៃ៖ ១៩៧២ — សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជប៉ុន-ចិន
ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧២ ជើងដំណើររបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំង Richard Nixon ទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម Shanghai Communiqué ដែលកើតចេញពីដំណើរនោះ បានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយអន្តរជាតិនៅអាស៊ីបូព៌ាយ៉ាងខ្លាំង។ រដ្ឋាភិបាលជប៉ុន ដែលបានទទួលស្គាល់តែរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់) ជាផ្លូវការចាប់តាំងពីសន្ធិសញ្ញាតៃប៉ិឆ្នាំ ១៩៥២ ក៏ប្រញាប់ធ្វើសកម្មភាពតាមដើម្បីកុំឲ្យធ្លាក់ក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីរបស់ជប៉ុន Kakuei Tanaka ដែលទើបតែឡើងកាន់តំណែងក្នុងខែកក្កដាឆ្នាំដដែល បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៥ ដល់ថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ព្រមទាំងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Masayoshi Ohira។ ការសម្រេចចិត្តនេះមិនមែនគ្មានហានិភ័យនយោបាយក្នុងស្រុកទេ ព្រោះក្រុមនយោបាយអភិរក្សនិយមមួយចំនួននៅក្នុងគណបក្ស Liberal Democratic Party កាន់អំណាចរបស់ជប៉ុន នៅតែគាំទ្រការរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយតៃវ៉ាន់ ដោយសារវិនិយោគសេដ្ឋកិច្ច និងទំនាក់ទំនងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានកសាងតាំងពីក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។
នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧២ Tanaka និង Ohira បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន-ចិន ជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី Zhou Enlai និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Chi Peng-fei នៅទីក្រុងប៉េកាំង។ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ ជប៉ុនទទួលស្គាល់ PRC ជា «រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រទេសចិន» ដោយបញ្ចប់ស្ថានភាពមិនធម្មតារវាងប្រទេសទាំងពីរជាបន្ទាន់ ខណៈ PRC ថ្លែងថាតៃវ៉ាន់ជាទឹកដីមួយផ្នែកមិនអាចកាត់ផ្តាច់បានរបស់ចិន ដែលជប៉ុន «យល់ដឹង និងគោរព» ជំហរនេះ។ ជប៉ុនក៏បានសម្តែងការសោកស្តាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះ «ការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ» ដែលបានបង្កដល់ប្រជាជនចិនកាលពីសង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២ ចំណែក PRC បានប្រកាសលះបង់ការទាមទារសំណងសង្គ្រាមទាំងអស់ ក្នុងគោលបំណង «ជាប្រយោជន៍ដល់មិត្តភាពរវាងប្រជាជនចិន និងជប៉ុន»។ ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខា ជប៉ុនក៏បានកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយតៃវ៉ាន់ភ្លាមតែម្តង។ ការធ្វើសមធម៌ការទូតនេះក្រោយមកនាំទៅរកសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព និងមិត្តភាពជប៉ុន-ចិន ដែលចុះហត្ថលេខាជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះក៏ស្របទៅតាមនិន្នាការអន្តរជាតិទូទៅ ក្រោយសមាជសហប្រជាជាតិបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេច ២៧៥៨ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ ផ្ទេរអាសនៈតំណាងចិននៅអង្គការសហប្រជាជាតិពី ROC (តៃវ៉ាន់) ទៅ PRC វិញ ធ្វើឲ្យប្រទេសជាច្រើនផ្សេងទៀតក៏ប្តូរការទទួលស្គាល់ការទូតតាមគ្នាដែរ។ រដ្ឋាភិបាលតៃវ៉ាន់ បានប្រកាសកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយជប៉ុនភ្លាមៗដូចគ្នា ព្រមទាំងចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍តវ៉ាជាផ្លូវការ ចោទថាតូក្យូក្បត់កិច្ចសន្យាមិត្តភាពដែលធ្លាប់មាន។
ការស្តារទំនាក់ទំនងនេះបានបើកផ្លូវឲ្យប្រទេសទាំងពីរអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសបន្ទាប់ពីចិនចាប់ផ្តើមកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចបើកទ្វារក្រោមការដឹកនាំរបស់ Deng Xiaoping ចាប់ពីចុងទសវត្សរ៍ ១៩៧០។ ជប៉ុនក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងអ្នកវិនិយោគបរទេសដ៏សំខាន់មួយរបស់ចិនអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ ទោះបីជាទំនាក់ទំនងនយោបាយរវាងប្រទេសទាំងពីរបន្តមានភាពតានតឹងជាកាលកំណត់ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសំណួរប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាម និងជម្លោះទឹកដីលើកោះ Senkaku/Diaoyu ក៏ដោយ។
០៤ · ព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃដដែលព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងទៀតនៅថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា
កាលបរិច្ឆេទខាងក្រោមប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ាន (Gregorian) ដែលជាប្រតិទិនប្រើប្រាស់ជាទូទៅសព្វថ្ងៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៣៦៤ កើតឡើងមុនប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ (១៥៨២) ដូច្នេះកាលបរិច្ឆេទអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងកំណត់ត្រាដើមតាមប្រតិទិនជូលីយ៉ាន។ ចំណែកអង់គ្លេស និងអាណានិគមខ្លះមិនប្តូរមកប្រើប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរីយ៉ានរហូតដល់ឆ្នាំ ១៧៥២ ដូច្នេះកំណត់ត្រាបុរាណខ្លះទាមទារការគណនាឡើងវិញ ដើម្បីផ្គូផ្គងជាមួយប្រតិទិនសព្វថ្ងៃ។
សមរភូម Auray បញ្ចប់សង្គ្រាមស្នងរាជ្យ Brittany — កងទ័ព John de Montfort ដែលទទួលការគាំទ្រពីអង់គ្លេស បានឈ្នះ Charles de Blois ដែលទទួលមរណភាពក្នុងសមរភូមិនេះ ធ្វើឲ្យ Montfort ក្លាយជាដ្យុករដ្ឋ Brittany។ មេទ័ពបារាំងឈ្មោះឆ្នើម Bertrand du Guesclin ដែលច្បាំងខាងគណបក្ស Blois ក៏ត្រូវចាប់ខ្លួន និងលោះខ្លួនវិញនៅសមរភូមិនេះដែរ។
អ៊ីតាលីប្រកាសសង្គ្រាមលើអធិរាជចក្រអូតូម៉ង់ — ចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមអ៊ីតាលី-តួកគី ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីលីប៊ី ជាសង្គ្រាមដំបូងគេដែលប្រើយន្តហោះក្នុងប្រតិបត្តិការទ័ពអាកាស ហើយលទ្ធផលរបស់វាបានជះឥទ្ធិពលដល់តុល្យភាពអំណាចនៅតំបន់ Balkans ដែលនាំទៅរកសង្គ្រាម Balkans លើកទី១ ក្នុងឆ្នាំបន្ទាប់។
កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ Salonica ចុះហត្ថលេខា — ប៊ុលហ្គារីក្លាយជាប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តកណ្តាលដំបូងគេដែលដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ធ្វើឲ្យខ្សែសង្គ្រាម Balkans បើកចំហ និងបានពន្លឿនការសុំចុះកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់របស់អាល្លឺម៉ង់ និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក។
CERN ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ — សូមមើលផ្នែក A។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជប៉ុន-ចិន — សូមមើលផ្នែក B។
យានអវកាស Discovery ជើងហោះ STS-26 ត្រលប់ហោះម្តងទៀត — NASA បញ្ចូនយានអវកាស Discovery ជាលើកដំបូងក្រោយឧបទ្ទវហេតុ Challenger ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ ដឹកកូនចាស្បថ TDRS-C ចូលគន្លងផែនដី ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេបញ្ជាការ Frederick Hauck ដោយប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនរ៉ុកកែតឥន្ធនៈរឹងដែលត្រូវរចនាឡើងវិញទាំងស្រុងតាមអនុសាសន៍គណៈកម្មការស៊ើបអង្កេត Rogers Commission។
ទីផ្សារភាគហ៊ុន Dow Jones ធ្លាក់ចុះកម្រិតកំណត់ត្រា — សន្ទស្សន៍ Dow Jones ធ្លាក់ចុះ ៧៧៧.៦៨ ចំណុច ក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលធំបំផុតគិតជាចំណុចនៅពេលនោះ បន្ទាប់ពីសភាតំណាងរាស្ត្រអាមេរិកបានច្រានចោលច្បាប់ជួយសង្គ្រោះហិរញ្ញវត្ថុ (bailout) ទឹកប្រាក់ ៧០០ ប៊ីលានដុល្លារ។ ទីផ្សារភាគហ៊ុននៅទីក្រុងតូក្យូ ឡុងដ៍ និងទីក្រុងធំៗផ្សេងទៀត ក៏ធ្លាក់ចុះខ្លាំងដូចគ្នានៅថ្ងៃដដែល មុននឹងសភាអាមេរិកអនុម័តច្បាប់ bailout ជាថ្មីមួយប្រែប្រួលបន្ថែម ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។
០៥ · កើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះកើត និងស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ
ថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា បានឃើញការកើត និងការទទួលមរណភាពរបស់តួអង្គជាច្រើននាក់ ដែលមកពីវិស័យផ្សេងគ្នាទាំងស្រុង៖ ពីអក្សរសាស្ត្រ ដល់យោធា រូបវិទ្យា តន្ត្រី និងនយោបាយ។
🌱 កើតនៅថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា
- ១៥៤៧ Miguel de Cervantes — ប្រលោមលោកអ្នកនិពន្ធ Don Quixote (កាលបរិច្ឆេទប្រពៃណី មិនច្បាស់លាស់)
- ១៧៥៨ Horatio Nelson — ពលទាហានជើងទឹកអង់គ្លេស វីរបុរសសមរភូមិ Trafalgar
- ១៩០១ Enrico Fermi — អ្នករូបវិទ្យាអុីតាលី-អាមេរិកាំង បុរេនិមិត្តគ្រឿងបង្កំប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែរ
- ១៩៣៥ Jerry Lee Lewis — តន្ត្រីករ និងអ្នកច្រៀង rock and roll អាមេរិកាំង
- ១៩៤៣ Lech Wałęsa — មេដឹកនាំសហជីព Solidarity និងអតីតប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ
🕯️ ស្លាប់នៅថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា
- ១៥៦០ Gustav I of Sweden (Gustav Vasa) — ស្តេចស៊ុយអែត ស្ថាបនិកនគរ Vasa
- ១៨៣៣ Ferdinand VII of Spain — ស្តេចអេស្ប៉ាញ
- ១៩១៣ Rudolf Diesel — វិស្វករអាល្លឺម៉ង់ អ្នកបង្កើតម៉ាស៊ីនឌីហ្សែល (ការបាត់ខ្លួន/ស្លាប់អាថ៌កំបាំង)
ក្នុងចំណោមឈ្មោះទាំងនេះ រឿងរបស់ Rudolf Diesel ជាករណីអាថ៌កំបាំងបំផុតមួយ។ Diesel ជាវិស្វករអាល្លឺម៉ង់ ស្នាដៃប្រកបគំនិត patent ម៉ាស៊ីនដុតឆេះដោយសម្ពាធ (compression-ignition engine) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ដែលក្រោយមកគេស្គាល់ក្នុងឈ្មោះ «ម៉ាស៊ីនឌីហ្សែល»។ ដល់ដើមទសវត្សរ៍ ១៩១០ ម៉ាស៊ីនរបស់គាត់មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងម៉ាស៊ីនចំហាយទឹក ធ្វើឲ្យកងទ័ពជើងទឹកអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំង ចាប់អារម្មណ៍ចង់ប្រើប្រាស់សម្រាប់នាវាមុជទឹក។ យប់ថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩១៣ Diesel បានឡើងកប៉ាល់ SS Dresden ធ្វើដំណើរឆ្លងសមុទ្រ English Channel ពីទីក្រុង Antwerp ទៅកាន់ទីក្រុងឡុងដ៍ ដើម្បីចូលរួមកិច្ចប្រជុំបើកគ្រឿងបង្កគំរូម៉ាស៊ីនថ្មីមួយ។ ព្រឹកបន្ទាប់ គាត់លែងបង្ហាញខ្លួននៅបន្ទប់ដេក ហើយអាវរបស់គាត់ត្រូវបានរកឃើញនៅលើកាំជណ្តើរតឹងជិតគែមកប៉ាល់ ដោយគ្មានសាក្សីណាឃើញព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទាល់ឡើយ។ ដប់ថ្ងៃក្រោយមក នាវិកហូឡង់មួយក្រុមបានរកឃើញសាកសពមួយអណ្តែតនៅតំបន់សមុទ្រ Eastern Scheldt ប្រទេសហូឡង់ ដែល Eugen កូនប្រុសរបស់ Diesel បានផ្ទៀងផ្ទាត់វត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនមួយចំនួនថាជារបស់ឪពុកគាត់ ប៉ុន្តែសាកសពខ្លួនឯងលែងអាចសម្គាល់មុខបានច្បាស់លាស់ទៀតហើយ។ ការស៊ើបអង្កេតផ្លូវការសន្និដ្ឋានថាគាត់ប្រហែលជាដួលធ្លាក់ចុះសមុទ្រ ក៏ប៉ុន្តែថាតើដោយចៃដន្យ ដោយចេតនាធ្វើអត្តឃាតដោយសារបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុ ឬដោយអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបី នៅតែជាចម្ងល់ដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកនិពន្ធជាច្រើននៅតែជជែកគ្នារហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដោយគ្មានភស្តុតាងណាមួយបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់។ សព្វថ្ងៃ ម៉ាស៊ីនប្រភេទដែលនាំឈ្មោះគាត់នៅតែជាកម្លាំងចលករចម្បងសម្រាប់នាវាដឹកទំនិញ រថយន្តដឹកទំនិញ និងរថភ្លើងភាគច្រើនទូទាំងពិភពលោក បើទោះបីជាឧស្សាហកម្មកំពុងផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រភពថាមពលកកខ្វះកាបូនកាន់តែច្រើនក៏ដោយ។
០៦ · ហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃហេតុអ្វីនៅតែសំខាន់សព្វថ្ងៃ
CERN បន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវរូបវិទ្យាភាគល្អិតធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ដោយបច្ចុប្បន្នមានប្រទេសសមាជិកពេញលេញចំនួន ២៤ និងសហការជាមួយស្ថាប័នស្រាវជ្រាវរាប់ពាន់ទីទួទាំងពិភពលោក រួមទាំងប្រទេសក្រៅតំបន់អឺរ៉ុប។ Large Hadron Collider បន្តដំណើរការស្វែងរកចម្លើយចំពោះសំណួរធំៗ ដូចជាធាតុរាងកខ្មៅ (dark matter) និងហេតុអ្វីសសរស្តម្ភរូបធាតុមានច្រើនជាងអង់ទីម៉ាទែរក្នុងសាកលលោក ដោយប្រើប្រាស់ថវិកាប្រតិបត្តិការប្រចាំឆ្នាំរាប់ពាន់លានហ្វ្រង់ស្វីស ដែលចែកគ្នាទទួលខុសត្រូវដោយប្រទេសសមាជិកទាំងអស់តាមសមាមាត្រនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ខណៈគំរូសហប្រតិបត្តិការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិដែល CERN ចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ បានក្លាយជាគំរូសម្រាប់គម្រោងវិទ្យាសាស្ត្រធំៗផ្សេងទៀត ដូចជាគម្រោងម៉ាស៊ីនផលិតថាមពលរួមផ្សំ (ITER) និងគម្រោងសិក្សាហ្សែនមនុស្ស។ ចំណែកឯបណ្តាញ World Wide Web ដែលកកើតឡើងនៅ CERN ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្លាយជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រឹះនៃអ៊ីនធឺណិតទំនើប ដែលអ្នកអានប្រើប្រាស់ដើម្បីអានអត្ថបទនេះផ្ទាល់តែម្តង។ ចំណែកឯសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជប៉ុន-ចិន ១៩៧២ បន្តជាឯកសារគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី។ ក្នុងឱកាសខួបលើកទី ៥០ ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរបានប្រារព្ធពិធីរំលឹកជាផ្លូវការ ខណៈពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងជប៉ុន និងចិន បន្តរក្សាកម្រិតរាប់រយពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ ធ្វើឲ្យប្រទេសទាំងពីរជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មសំខាន់មួយក្នុងគ្នា ទោះបីជាការតានតឹងលើសំណួរប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាម សៀវភៅសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងជម្លោះទឹកដីលើកោះ Senkaku/Diaoyu នៅតែធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងនយោបាយប្រែប្រួលជាកាលកំណត់ក៏ដោយ។ តាមទិន្នន័យគយចិន ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងចិន និងជប៉ុនមានតម្លៃលើសពី ៣០០ ប៊ីលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ក្នុងចំណោមទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតមួយគូនៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។
អ្នកអានកំពុងអានអត្ថបទនេះតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា World Wide Web ដែលកកើតឡើងនៅ CERN កាលពី ៧២ ឆ្នាំមុន ជាមរតកផ្ទាល់ពីស្ថាប័នដែលកកើតឡើងក្នុងគោលបំណងសិក្សារូបវិទ្យាភាគល្អិត។
ពាក្យសម្តី «យល់ដឹង និងគោរព» ចំពោះជំហរតៃវ៉ាន់ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ១៩៧២ នៅតែជាមូលដ្ឋានផ្លូវការនៃគោលនយោបាយបរទេសរបស់ជប៉ុនចំពោះចិន និងតៃវ៉ាន់រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
០៧ · ដឹងឬទេ?ដឹងឬទេ?
អក្សរកាត់ដែលនៅជាប់មិនប្តូរ។
ទោះឈ្មោះផ្លូវការរបស់អង្គការប្តូរទៅជា Organisation européenne pour la recherche nucléaire នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ អក្សរកាត់ CERN ពីឈ្មោះក្រុមប្រឹក្សាបណ្តោះអាសន្នមុន នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់រហូតមក ព្រោះមនុស្សទូទាំងពិភពលោកបានស៊ាំហៅរួចហើយ ហើយការប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការគឺម្តងតែប៉ុណ្ណោះ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ៧២ ឆ្នាំរបស់អង្គការនេះ។
ចែកជូនដោយឥតគិតថ្លៃ។
CERN បានសម្រេចដាក់លក្ខខណ្ឌបច្ចេកវិទ្យា World Wide Web ជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ ដោយឥតគិតថ្លៃ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៣ តាំងពីមួយឆ្នាំក្រោយការបង្កើត ដែលជាកត្តាមួយសំខាន់ដែលអនុញ្ញាតឲ្យវារីកសាយភាយយ៉ាងលឿនទូទាំងពិភពលោក ជំនួសឲ្យការចេញអាជ្ញាប័ណ្ណប្រកបដោយកម្រៃ ដូចអ្នកខ្លះក្នុងគណៈគ្រប់គ្រង CERN ធ្លាប់ស្នើពីមុន។
ការទស្សន៍ទាយមុនរកឃើញ ៤៨ ឆ្នាំ។
ភាគល្អិត Higgs boson ត្រូវបានទស្សន៍ទាយជាទ្រឹស្ដីតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៤ ដោយ Peter Higgs និងអ្នករូបវិទ្យាដទៃទៀត ប៉ុន្តែត្រូវចាំដល់ឆ្នាំ ២០១២ ទើប CERN អាចបញ្ជាក់ការមានវត្តមានពិតប្រាកដរបស់វា ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រកួតគ្នាចេញពីក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវឯករាជ្យពីរក្រុមធំ ATLAS និង CMS។
កំណត់ត្រាដែលមិននៅតែជាធំបំផុត។
ការធ្លាក់ចុះ ៧៧៧.៦៨ ចំណុចរបស់ Dow Jones ថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា ២០០៨ ជាកំណត់ត្រាធំបំផុតគិតជាចំណុចនៅពេលនោះប៉ុណ្ណោះ (មិនមែនគិតជាភាគរយ) ហើយក្រោយមកត្រូវបានលើសដោយការធ្លាក់ចុះកាលពីវិបត្តិកូវីដ-១៩ ឆ្នាំ ២០២០ ដែលកម្រិតតម្លៃភាគហ៊ុនខ្ពស់ជាងសម័យ ២០០៨ ធ្វើឲ្យចំណុចប្រែប្រួលធំជាងច្រើន ទោះជាភាគរយប្រែប្រួលអាចនៅតែតូចជាងក៏ដោយ។
០៨ · សំណួរញឹកញាប់សំណួរញឹកញាប់
តើ CERN គឺជាអ្វី ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលណា?
CERN គឺជាអង្គការស្រាវជ្រាវរូបវិទ្យាភាគល្អិតអន្តររដ្ឋាភិបាលអឺរ៉ុប ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដោយប្រទេសស្ថាបនិកចំនួន ១២ ដោយមានទីស្នាក់ការនៅជាយក្រុងហ្សឺណែវ ស្វីស។ សូមមើលផ្នែក A។
តើ CERN បានរកឃើញអ្វីខ្លះជាប្រវត្តិសាស្ត្រ?
ក្នុងចំណោមការរកឃើញសំខាន់ៗ រួមមានភាគល្អិត W និង Z boson ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៣ ការបង្កើតបណ្តាញ World Wide Web ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ និងការរកឃើញភាគល្អិត Higgs boson ក្នុងឆ្នាំ ២០១២។ សូមមើលផ្នែក A។
តើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមជប៉ុន-ចិន ១៩៧២ មានខ្លឹមសារអ្វី?
ជប៉ុនទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រទេសចិន ស្តារទំនាក់ទំនងការទូតឡើងវិញ ខណៈជប៉ុនសម្តែងការសោកស្តាយចំពោះការខូចខាតកាលពីសង្គ្រាម ហើយចិនលះបង់ការទាមទារសំណងសង្គ្រាម។ សូមមើលផ្នែក B។
ហេតុអ្វីជប៉ុនកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយតៃវ៉ាន់ក្នុងពេលនោះ?
ព្រោះការទទួលស្គាល់ PRC ជា «រដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់» តម្រូវឲ្យជប៉ុនបញ្ចប់ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយសាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់) ភ្លាមៗតែម្តង តាមគោលការណ៍ «ចិនតែមួយ»។ សូមមើលផ្នែក B។
តើមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីទៀតកើតឡើងនៅថ្ងៃ ២៩ កញ្ញា?
រួមមានសមរភូមិ Auray ឆ្នាំ ១៣៦៤ ដែលបញ្ចប់សង្គ្រាមស្នងរាជ្យ Brittany ការប្រកាសសង្គ្រាមអ៊ីតាលី-អូតូម៉ង់ ១៩១១ ដើម្បីដណ្តើមយកលីប៊ី កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ Salonica ១៩១៨ ដែលបញ្ចប់ការចូលរួមរបស់ប៊ុលហ្គារីក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ យានអវកាស Discovery ជើងហោះ STS-26 ១៩៨៨ ដែលជាការត្រលប់ហោះលើកដំបូងក្រោយឧបទ្ទវហេតុ Challenger និងការធ្លាក់ចុះទីផ្សារភាគហ៊ុន Dow Jones ២០០៨។ សូមមើលផ្នែក C។
តើ Rudolf Diesel ស្លាប់យ៉ាងដូចម្តេច?
គាត់បាត់ខ្លួនពីលើកប៉ាល់ SS Dresden ពេលកំពុងឆ្លងសមុទ្រ English Channel យប់ថ្ងៃទី ២៩ កញ្ញា ១៩១៣ ហើយសាកសពមួយត្រូវបានរកឃើញនៅសមុទ្រដប់ថ្ងៃក្រោយមក ដោយមូលហេតុពិតប្រាកដនៅតែជាអាថ៌កំបាំងរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ សូមមើលផ្នែក D។
តើ World Wide Web ទាក់ទងនឹង CERN យ៉ាងដូចម្តេច?
Tim Berners-Lee ដែលធ្វើការជាវិស្វករកុំព្យូទ័រនៅ CERN បានស្នើ និងសាងសង់ប្រព័ន្ធ World Wide Web ដំបូងគេនៅទីនោះក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ដើម្បីជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅតាមប្រទេសផ្សេងៗគ្នាចែករំលែកឯកសារ និងទិន្នន័យស្រាវជ្រាវយ៉ាងងាយស្រួល មុននឹង CERN សម្រេចដាក់បច្ចេកវិទ្យានេះជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៣។ សូមមើលផ្នែក E។
តើកាលបរិច្ឆេទក្នុងអត្ថបទនេះត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់យ៉ាងដូចម្តេច?
រាល់កាលបរិច្ឆេទត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ថាប័នផ្លូវការយ៉ាងតិចពីរប្រភពដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ហើយកន្លែងណាដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខុសគ្នា អត្ថបទបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ដូចក្នុងផ្នែក A។
០៩ · ប្រភពប្រភព
- CERN — About CERN: Our History
- Encyclopaedia Britannica — CERN (European Organization for Nuclear Research)
- The Nobel Prize — Physics 1984 (Carlo Rubbia, Simon van der Meer)
- The Nobel Prize — Physics 2013 (Peter Higgs, François Englert)
- Ministry of Foreign Affairs of Japan — Joint Communiqué of the Government of Japan and the Government of the People’s Republic of China (1972)
- Encyclopaedia Britannica — Italo-Turkish War
- Encyclopaedia Britannica — Battle of Auray
- Encyclopaedia Britannica — Rudolf Diesel
- Encyclopaedia Britannica — Gustav I Vasa; Ferdinand VII of Spain; Miguel de Cervantes; Horatio Nelson; Enrico Fermi; Lech Wałęsa (birth/death entries)
- History.com (A&E Television Networks) — This Day in History, September 29 (Dow Jones point drop)
- United Nations — International Day of Awareness of Food Loss and Waste
- Pexels — Inside the Large Hadron Collider at CERN (Pietro Battistoni)
- Pexels — Ship engine room pipes (Daka)
- Europeana / Badisches Landesmuseum Karlsruhe — Wandteller mit Bildnis von Zhou Enlai
- NASA Image and Video Library — STS-26 Discovery Launch (s26-s-030)
- NASA Image and Video Library — PIA17434, CERN Collider Seen from Space
✓ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពស្នូល ១៦ ប្រភព
📅 ថ្ងៃនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ · Eksastra
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃ រំឭកព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកតាមកាលបរិច្ឆេទ ជាភាសាខ្មែរ។
អត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់ →← ម្សិលមិញ · ២៨ កញ្ញាថ្ងៃស្អែក · ៣០ កញ្ញា →ថ្ងៃដែលអ្នកតារាវិទ្យា Johann Galle រកឃើញភព Neptune ដោយផ្អែកលើការគណនាគណិតវិទ្យាសុទ្ធសាធថ្ងៃដែលយាន Luna 2 របស់សូវៀត ក្លាយជាវត្ថុសិប្បនិម្មិតដំបូងគេដែលទៅដល់ព្រះច័ន្ទអត្ថបទប្រចាំថ្ងៃទាំងអស់