០១តើមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យជាអ្វី

មូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យ (Sovereign Wealth Fund — SWF) គឺជាមូលនិធិវិនិយោគជាកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ ដែលកកើតឡើងជាធម្មតាពីលើសប្រាក់ចំណូលនាំចេញធនធានធម្មជាតិ (ប្រេង ឧស្ម័ន សារធាតុរ៉ែ) ឬលើសទុនបំរុងប្តូរប្រាក់បរទេស។ ធនាគារពិភពលោក និងមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) បានកត់ត្រាថា មូលនិធិប្រភេទនេះមានច្រើនជាង៩០នៅទូទាំងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ដោយគ្រប់គ្រងទ្រព្យសរុបលើសពី ១២ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក។ ចំណុចដែលធ្វើឲ្យប្រភេទមូលនិធិនេះខុសពីមូលនិធិវិនិយោគឯកជនធម្មតា គឺវាជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ — ប៉ុន្តែច្រើនតែគ្រប់គ្រងដោយអ្នកជំនាញវិនិយោគដែលមិនមែនជាមន្ត្រីរដ្ឋសាមញ្ញ។

ភាពផ្ទុយគ្នារវាង “ជាកម្មសិទ្ធិសាធារណៈ” និង “ត្រូវការឯករាជ្យភាពក្នុងការវិនិយោគ” គឺជាបញ្ហាស្នូលនៃអភិបាលកិច្ចមូលនិធិទាំងនេះ។ បើគ្មានការការពារស្ថាប័នត្រឹមត្រូវ អ្នកកាន់អំណាចនយោបាយអាចប្រើប្រាស់ទ្រព្យទាំងនេះសម្រាប់គោលបំណងផ្ទាល់ខ្លួន គម្រោងអាទិភាពនយោបាយខ្លីរយៈ ឬសូម្បីតែជាឧបករណ៍ទូទាត់សម្រាប់អំណោយផលពាណិជ្ជកម្ម។ ករណីអាក្រក់បំផុតដែលត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអង្គការអន្តរជាតិ គឺមូលនិធិ 1MDB របស់ម៉ាឡេស៊ី ដែលក្រសួងយុត្តិធម៌សហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទថា ប្រាក់លើសពី ៤,៥ ពាន់លានដុល្លារត្រូវបានលួចយកទៅប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ចន្លោះឆ្នាំ២០០៩-២០១៥ — ជាឧទាហរណ៍អំពីអ្វីដែលកើតឡើងនៅពេលគ្មានការការពារស្ថាប័ន។ ក្រសួងយុត្តិធម៌សហរដ្ឋអាមេរិកបានចោទប្រកាន់ថា ថវិកា 1MDB ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទិញអចលនទ្រព្យប្រណីត ស្នូលនិងផលិតភាពយន្តហូលីវូដ និងអលង្ការតម្លៃថ្លៃ ជាតំណាងឲ្យអវត្តមានពេញលេញនៃការការពារស្ថាប័នដាច់ដោយឡែក រវាងអ្នកកាន់អំណាចនយោបាយ និងអ្នកគ្រប់គ្រងទ្រព្យសាធារណៈ។

ដើម្បីទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ សហគមន៍មូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យអន្តរជាតិ តាមរយៈវេទិកា International Forum of Sovereign Wealth Funds (IFSWF) បានព្រមព្រៀងគោលការណ៍ដឹកនាំដែលហៅថា “Santiago Principles” (ផ្លូវការហៅ Generally Accepted Principles and Practices — GAPP) ចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ IMF។ គោលការណ៍ទាំង២៤នេះ ទាមទារឲ្យមូលនិធិនីមួយៗបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នូវគោលដៅវិនិយោគ រចនាសម្ព័ន្ធអភិបាលកិច្ច ព្រំដែនរវាងម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ (រដ្ឋាភិបាល) និងអ្នកគ្រប់គ្រង ព្រមទាំងតម្រូវឲ្យមានការត្រួតពិនិត្យប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ។ ន័រវេស៍ និងសិង្ហបុរីត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅជាគំរូអភិបាលកិច្ចមួយក្នុងចំណោមល្អបំផុតតាមស្តង់ដារនេះ ដោយសារពួកគេបានបង្កើតយន្តការគ្រប់គ្រងផ្សេងគ្នាទាំងស្រុង ប៉ុន្តែសម្រេចគោលដៅដូចគ្នា — គឺការការពារការសម្រេចចិត្តវិនិយោគប្រចាំថ្ងៃ ពីការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយ។

គោលការណ៍ Santiago ចែកចេញជាបួនក្រុមធំៗ៖ ក្របខណ្ឌច្បាប់ និងគោលដៅ ការសម្របសម្រួលជាមួយគោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ក្របខណ្ឌស្ថាប័ន/អភិបាលកិច្ច និងក្របខណ្ឌវិនិយោគ/គ្រប់គ្រងហានិភ័យ។ ក្រុមទី៣ (អភិបាលកិច្ចស្ថាប័ន) គឺជាចំណុចដែលអត្ថបទនេះផ្តោត ព្រោះវាកំណត់យ៉ាងច្បាស់ថា តើអំណាចនយោបាយបញ្ចប់នៅត្រង់ណា ហើយអំណាចវិជ្ជាជីវៈចាប់ផ្តើមនៅត្រង់ណា។ IFSWF ធ្វើការវាយតម្លៃជាទៀងទាត់ថាតើសមាជិកនីមួយៗអនុវត្តតាមគោលការណ៍ទាំងនេះកម្រិតណា ដោយបោះពុម្ពជារបាយការណ៍ស្វ័យវាយតម្លៃជាសាធារណៈ ដែលអាចរកបានលើគេហទំព័ររបស់ខ្លួន។

០២គំរូន័រវេស៍៖ ដើមកំណើត GPFG

ន័រវេស៍បង្កើតមូលនិធិប្រេង (Petroleum Fund) នេះឡើងតាមច្បាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ដោយទទួលការផ្ទេរប្រាក់ដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ មកពីប្រាក់ចំណូលនាំចេញប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិនៅសមុទ្រខាងជើង។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ វាបានប្តូរឈ្មោះជា Government Pension Fund Global (GPFG) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាទ្រព្យនេះមានទុកសម្រាប់ជំនាន់អនាគត មិនមែនសម្រាប់ចំណាយថវិការដ្ឋភ្លាមៗឡើយ។ សព្វថ្ងៃ GPFG គឺជាមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យធំជាងគេនៅលើពិភពលោក កាន់កាប់ភាគហ៊ុនក្នុងក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីជាង៨,៦០០ នៅជាង៧០ប្រទេស ស្មើនឹងប្រហែល ១,៥% នៃភាគហ៊ុនចុះបញ្ជីសាធារណៈទាំងអស់លើពិភពលោក។

ចំណុចសំខាន់នៃការរចនាអភិបាលកិច្ចរបស់ន័រវេស៍ គឺការបែងចែកអំណាចយ៉ាងច្បាស់រវាងស្ថាប័នបី៖ សភា (Storting) កំណត់ក្របខណ្ឌធំតាមរយៈរបាយការណ៍ស្តីស្តាំប្រចាំឆ្នាំ ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (Ministry of Finance) ចេញ “ដីកាគ្រប់គ្រង” (management mandate) ជាផ្លូវការទៅឲ្យធនាគារកណ្តាល ហើយធនាគារកណ្តាល Norges Bank គ្រប់គ្រងការវិនិយោគជាក់ស្តែងតាមរយៈផ្នែកឯករាជ្យមួយឈ្មោះ Norges Bank Investment Management (NBIM)។ ការបែងចែកបែបនេះមានន័យថា គ្មានរដ្ឋមន្ត្រី ឬសមាជិកសភាណាម្នាក់អាចហៅទូរស័ព្ទទៅប្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងមូលនិធិឲ្យទិញ ឬលក់ភាគហ៊ុនក្រុមហ៊ុនណាមួយភ្លាមៗបានទេ — ការសម្រេចចិត្តវិនិយោគត្រូវធ្វើតាមដីកា មិនមែនតាមការណែនាំផ្ទាល់មាត់ឡើយ។

០៣NBIM៖ ការគ្រប់គ្រងដាច់ស្រយាលពីនយោបាយ

Norges Bank Investment Management (NBIM) មិនមែនជាក្រសួង ឬអង្គភាពរដ្ឋធម្មតាទេ — វាជាផ្នែកប្រតិបត្តិការវិនិយោគនៃធនាគារកណ្តាលន័រវេស៍ ដែលធនាគារកណ្តាលខ្លួនឯងមានឋានៈឯករាជ្យស្របតាមច្បាប់ធនាគារកណ្តាល។ បុគ្គលិក NBIM ជាអ្នកជំនាញវិនិយោគវិជ្ជាជីវៈជាង៦០០នាក់ ធ្វើការនៅការិយាល័យអូស្លូ ញូវយ៉ក ឡុងដ៍ សិង្ហបុរី និងតូក្យូ ដោយអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រវិនិយោគចម្រុះ (ភាគហ៊ុនប្រហែល៧០% ប័ណ្ណបំណុលប្រហែល២៧% អចលនទ្រព្យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញនៅសល់)។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០ Nicolai Tangen ជានាយកប្រតិបត្តិ NBIM — ការតែងតាំងគាត់ខ្លួនឯងក៏ធ្លាប់បង្កភាពចម្រូងចម្រាសផ្នែកអភិបាលកិច្ចខ្លះ ព្រោះគាត់ធ្លាប់ជាម្ចាស់មូលនិធិចំណេញឯកជន AKO Capital ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងសម្រាប់ចៀសវាងផលប្រយោជន៍ផ្ទុយគ្នាត្រូវចរចាជាសាធារណៈជាមួយធនាគារកណ្តាល មុនពេលគាត់ចាប់ផ្តើមការងារ — ជាឧទាហរណ៍ថា ការតែងតាំងកម្រិតខ្ពស់នៅមូលនិធិទាំងនេះក៏ត្រូវការត្រួតពិនិត្យសាធារណៈផងដែរ។

ចំណុចសំខាន់នៃឯករាជ្យភាព NBIM គឺ “ក្រុមប្រតិបត្តិ” (Executive Board) របស់ Norges Bank ខ្លួនឯង ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចុងក្រោយចំពោះការគ្រប់គ្រងមូលនិធិ មិនមែនរដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុដោយផ្ទាល់ឡើយ។ ក្រុមប្រតិបត្តិនេះជាអ្នកអនុម័តគោលការណ៍ការវិនិយោគប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ (responsible investment) ព្រមទាំងជាអ្នកសម្រេចចុងក្រោយលើសំណើដកចេញ ឬសង្កេតការណ៍ក្រុមហ៊ុនណាមួយ ដោយផ្អែកលើអនុសាសន៍មកពីស្ថាប័នដាច់ដោយឡែកមួយផ្សេងទៀត — ក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌។

NBIM ក៏មានគោលការណ៍ “សម្លេងម្ចាស់ភាគហ៊ុន” (ownership/voting) ដ៏ជាក់លាក់ផងដែរ — ដោយសារខ្លួនកាន់កាប់ភាគហ៊ុនក្នុងក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីជាង៨,៦០០ ខ្លួនត្រូវបោះឆ្នោតលើសំណើម្ចាស់ភាគហ៊ុនរាប់ម៉ឺនលើកជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ គោលការណ៍បោះឆ្នោតទាំងអស់ត្រូវផ្សព្វផ្សាយជាមុនជាសាធារណៈតាមរបៀបស្តង់ដារ ដើម្បីកុំឲ្យក្រុមហ៊ុនណាមួយអាចចរចាដោយឡែកជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងមូលនិធិដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលអំណោយផលពិសេស — ជាការការពារមួយទៀតប្រឆាំងនឹងឥទ្ធិពលមិនប្រក្រតី។ គោលការណ៍នេះក៏អនុវត្តទៅលើក្រុមហ៊ុនដែលមានទំនាក់ទំនងនយោបាយផងដែរ ដោយមិនមានករណីលើកលែងណាមួយ។

០៤ក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌ និងយន្តការដកចេញ

ក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌ (Council on Ethics) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ជាស្ថាប័នដាច់ដោយឡែកទាំងស្រុងពី Norges Bank — សមាជិកត្រូវបានតែងតាំងដោយក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ ប៉ុន្តែធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងចេញអនុសាសន៍ដោយឯករាជ្យ។ ក្រុមប្រឹក្សានេះពិនិត្យក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីដែលមូលនិធិកាន់កាប់ភាគហ៊ុន ថាតើមានការរំលោភលើលក្ខខណ្ឌក្រមសីលធម៌ណាមួយឬអត់ ដូចជា៖ ការផលិតគ្រាប់បែកចង្កោម មីនដីគោក ឬអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ការផលិតថ្នាំជក់ ថ្មរបស់ធ្យូងថ្ម (ចំណូលលើសពី៣០%មកពីធ្យូងថ្មកម្តៅ) ការបំផ្លាញបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ អំពើពុករលួយធ្ងន់ធ្ងរ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុពេលនោះ Siv Jensen បានប្រកាសផ្ទេរអំណាចសម្រេចចិត្តចុងក្រោយលើការដកចេញភាគហ៊ុន ពីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុទៅឲ្យក្រុមប្រតិបត្តិរបស់ Norges Bank ខ្លួនឯង ដោយបញ្ចូលលក្ខខណ្ឌក្រមសីលធម៌ចូលទៅក្នុងដីកាគ្រប់គ្រងផ្ទាល់។ គោលបំណងច្បាស់លាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរនេះ គឺបញ្ចប់ចំណាប់អារម្មណ៍សាធារណៈមួយថា ការដកចេញភាគហ៊ុនណាមួយគឺជាការសម្រេចចិត្តនយោបាយរបស់រដ្ឋមន្ត្រី — ដោយបង្ហាញឲ្យឃើញថា វាគ្រាន់តែជាលទ្ធផលនៃលក្ខខណ្ឌវិនិយោគដែលបានកំណត់ជាមុនប៉ុណ្ណោះ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះចូលជាធរមានឆ្នាំ២០១៥។

• ក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌ស្រាវជ្រាវ និងផ្តល់អនុសាសន៍ដកចេញ/សង្កេតការណ៍
• ក្រុមប្រតិបត្តិ Norges Bank សម្រេចចិត្តចុងក្រោយ — មិនមែនរដ្ឋមន្ត្រី
• ក្រុមហ៊ុនត្រូវបានជូនដំណឹង និងមានសិទ្ធិឆ្លើយតបមុនការសម្រេចផ្លូវការ
• ការសម្រេចចិត្ត និងហេតុផលត្រូវផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈពេញលេញ

រូបថត៖ Unsplash (រូបភាពទូទៅសម្រាប់បរិបទ មិនមែនរូបផ្លូវការរបស់ស្ថាប័ន)

០៥ការសាកល្បងឆ្នាំ២០២៥៖ ពេលសភាផ្អាកក្រមសីលធម៌

ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុន័រវេស៍បានស្នើឲ្យ Norges Bank ធ្វើការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញលើការវិនិយោគក្នុងក្រុមហ៊ុនអ៊ីស្រាអែល ដោយសារស្ថានភាពកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺននៅតំបន់ West Bank និង Gaza។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ក្រុមប្រតិបត្តិ Norges Bank បានសម្រេចដកចេញក្រុមហ៊ុនប្រាំមួយដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយសកម្មភាពនៅតំបន់នោះ ដោយផ្អែកលើអនុសាសន៍ក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌ (ចុះកាលបរិច្ឆេទ ២៥ មិថុនា និង ២ កក្កដា ២០២៥)។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា មូលនិធិនៅតែកាន់កាប់ភាគហ៊ុនក្នុងក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីអ៊ីស្រាអែលចំនួន៣៨ ស្មើតម្លៃប្រហែល១៩ពាន់លានក្រូនន័រវេស៍ — ធ្លាក់ចុះពី២៣ក្រុមហ៊ុន និង២៣ពាន់លានក្រូននៅចុងខែមិថុនា។

ការសម្រេចចិត្តនេះបានទាក់ទាញការតវ៉ាពីសហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមរបាយការណ៍សារព័ត៌មាន រដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក Howard Lutnick តំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក Jamieson Greer ព្រមទាំងព្រឹទ្ធសមាជិក Dave McCormick និង Lindsey Graham បានលើកឡើងជាសាធារណៈអំពីការមិនពេញចិត្តចំពោះការដកចេញភាគហ៊ុនក្រុមហ៊ុនអាមេរិកមួយចំនួន (ដូចជា Caterpillar ដែលមានពាណិជ្ជកម្មភ្ជាប់ជាមួយកងទ័ពអ៊ីស្រាអែល) ដោយចាត់ទុកជាសកម្មភាពប៉ះពាល់ដល់ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក។

ជាលទ្ធផល នៅចុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ សភាន័រវេស៍ (Storting) — ដោយសម្លេងបញ្ចូលគ្នារវាងគណបក្សការងារ (Labour) និងគណបក្សបែបអភិរក្សនិយម — បានបោះឆ្នោតឲ្យផ្អាកកិច្ចការក្រុមប្រឹក្សាក្រមសីលធម៌ជាបណ្តោះអាសន្ន រហូតដល់មានគោលការណ៍ណែនាំថ្មី។ រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុ Jens Stoltenberg បានធ្វើរបាយការណ៍ចំពោះសភាស្តីអំពីមូលនិធិនៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ២០២៥។ នេះជាការសាកល្បងផ្ទាល់ដ៏កម្រ ចំពោះការរចនាឯករាជ្យភាព៖ ការសម្រេចចិត្តវិនិយោគត្រូវបានចេញឆ្ងាយពីនយោបាយស្របច្បាប់ ប៉ុន្តែនៅពេលលទ្ធផលនៃការសម្រេចនោះក្លាយជាចម្ងល់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយធំ សភាដែលជាអ្នកកំណត់ក្របខណ្ឌធំបំផុត នៅតែមានអំណាចផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ដើម្បីអន្តរាគមន៍បាន។

គួរកត់សម្គាល់ថា ការផ្អាកនេះមិនប៉ះពាល់ដល់ការសម្រេចដកចេញភាគហ៊ុនប្រាំមួយដែលធ្វើរួចហើយឡើយ — ក្រុមហ៊ុនទាំងនោះនៅតែស្ថិតក្រៅបញ្ជីវិនិយោគ។ អ្វីដែលត្រូវផ្អាកគឺដំណើរការធ្វើអនុសាសន៍ថ្មីៗនាពេលអនាគត រហូតដល់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ និងសភាកំណត់គោលការណ៍ណែនាំថ្មីមួយ។ អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិមួយចំនួន រួមទាំង NYU Stern Center for Business and Human Rights បានចាត់ទុកព្រឹត្តិការណ៍នេះថាជា “ការផ្អាកការវិនិយោគប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ” ដ៏កម្រមួយចំពោះមូលនិធិមួយដែលធ្លាប់ត្រូវបានលើកសរសើរជាគំរូអន្តរជាតិអស់រយៈពេលជាងពីរទសវត្សរ៍។

០៦គំរូសិង្ហបុរី៖ Temasek និង GIC

ខុសពីន័រវេស៍ដែលមានមូលនិធិតែមួយ សិង្ហបុរីមានមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យធំពីរដែលមានតួនាទីខុសគ្នាទាំងស្រុង។ Temasek Holdings ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៤ ជាក្រុមហ៊ុនស្របច្បាប់ក្រោមច្បាប់ក្រុមហ៊ុន — ជា “ក្រុមហ៊ុនកាលវិភាគទីប្រាំ” (Fifth Schedule company) តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញសិង្ហបុរី ដែលមានតែម្ចាស់ភាគហ៊ុនតែមួយគត់ គឺរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ។ Temasek ដើរតួជាវិនិយោគិនពាណិជ្ជកម្មសកម្ម កាន់កាប់ភាគហ៊ុនផ្ទាល់ក្នុងក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា DBS Bank, Singapore Airlines និង SembCorp — ជាមួយតម្លៃទ្រព្យសុទ្ធកំណត់ថ្មីខ្ពស់បំផុតចំនួន ៤៣៤ ពាន់លានដុល្លារសិង្ហបុរី (ប្រហែល៣៣៩ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក) គិតត្រឹមខែមីនា ២០២៥ តាមរបាយការណ៍ Temasek Review ។

ចំណែក GIC (Government of Singapore Investment Corporation) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៨១ ដើម្បីគ្រប់គ្រងទុនបំរុងប្តូរប្រាក់បរទេសរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមិនត្រូវការសម្រាប់ថវិកាថ្ងៃស្អែក។ ខុសពី Temasek ដែលមិនបញ្ចេញតួលេខទ្រព្យសរុប GIC ក៏មិនប្រកាសទំហំទ្រព្យជាផ្លូវការដែរ ប៉ុន្តែ Sovereign Wealth Fund Institute ប៉ាន់ស្មានថាមានទ្រព្យសរុបជិត ៨០០-៩០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។ ភាពខុសគ្នាមួយសំខាន់រវាងស្ថាប័នទាំងពីរ គឺរចនាសម្ព័ន្ធក្រុមប្រឹក្សាភិបាល៖ ក្រុមប្រឹក្សា GIC ជាប្រវត្តិសាស្ត្រតែងតែមានមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាល (រួមទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី) ជាប្រធាន ខណៈក្រុមប្រឹក្សា Temasek ប្រកាសយ៉ាងច្បាស់ថា “គ្មានតំណាងរដ្ឋាភិបាលណាមួយអង្គុយក្នុងក្រុមប្រឹក្សា”។

រូបថត៖ Unsplash (រូបភាពទូទៅសម្រាប់បរិបទ)

០៧យន្តការការពារពីអំណាចនយោបាយ

ចំណុចពិសេសបំផុតនៃការរចនាអភិបាលកិច្ចរបស់សិង្ហបុរី គឺតួនាទីរបស់ប្រធានាធិបតីជា “កូនសោទីពីរ” (second key)។ តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់អាចត្រូវបានតែងតាំង ឬដកចេញពីក្រុមប្រឹក្សាភិបាល GIC ឬ Temasek បានទេ បើគ្មានការយល់ព្រមពីប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរី ដែលជាតួនាទីនយោបាយឯករាជ្យពីរដ្ឋាភិបាល និងបោះឆ្នោតដោយប្រជាពលរដ្ឋដោយផ្ទាល់។ លើសពីនេះទៀត ប្រធានាធិបតីមានសិទ្ធិទាមទារឲ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សា និងនាយកប្រតិបត្តិផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីទ្រព្យបំរុងកន្លងមក ដើម្បីការពារកុំឲ្យរដ្ឋាភិបាលណាមួយក្នុងអនាគតដកទ្រព្យបំរុងសាធារណៈចេញលើសអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន។

ការគូសបញ្ជាក់ថា “រដ្ឋាភិបាលមិនចូលរួម ឬដឹកនាំការសម្រេចចិត្តវិនិយោគរបស់ Temasek” ត្រូវបានចែងជាផ្លូវការនៅលើគេហទំព័រអភិបាលកិច្ចរបស់ខ្លួន លើកលែងតែករណីទាក់ទងនឹងការការពារទ្រព្យបំរុងកន្លងមក។ ក្រៅពីនេះ ស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យសំខាន់មួយទៀត គឺនាយកសវនកម្មទូទៅ (Auditor-General) ដែលមិនត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាល ហើយធ្វើសវនកម្មលើ GIC ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅសភា — មិនមែនរាយការណ៍ឆ្លងកាត់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុទេ។

ករណីមួយដែលបង្ហាញពីព្រំដែនស្រពិចស្រពិលរវាងភាពជាអ្នកជំនាញនិងនយោបាយ គឺរឿងរបស់ Ng Kok Song ដែលធ្លាប់ជាប្រធានវិនិយោគិន (Chief Investment Officer) របស់ GIC អស់រយៈពេលជាង៣០ឆ្នាំ រហូតចូលនិវត្តន៍ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ បន្ទាប់មកគាត់បានឈរឈ្មោះជាបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីសិង្ហបុរីក្នុងឆ្នាំ២០២៣ (ចាញ់ឆ្នោតដល់ Tharman Shanmugaratnam) — ជាឧទាហរណ៍អំពីរបៀបដែលអតីតមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់មូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យ អាចផ្លាស់ទីចូលទៅក្នុងតួនាទីនយោបាយកំពូលបំផុតរបស់ប្រទេស ក្រោយពេលចាកចេញពីមុខតំណែងជំនាញ។

ការទាមទារឲ្យមានការយល់ព្រមពីប្រធានាធិបតីមិនមែនគ្រាន់តែជាទម្រង់ផ្លូវការទទេទេ — ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយសិង្ហបុរី ការជជែកវែកញែកជាសាធារណៈអំពីលក្ខណសម្បត្តិបេក្ខភាពប្រធានាធិបតី តែងតែផ្តោតយ៉ាងខ្លាំងលើសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុថ្នាក់ខ្ពស់ ដោយសារតួនាទីនេះជាអ្នកកាន់កូនសោការពារទ្រព្យបំរុងជាតិ។ លក្ខខណ្ឌតម្រូវនេះមានចែងក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ទាល់ មិនមែនគ្រាន់តែជាទំនៀមទម្លាប់នយោបាយឡើយ ដែលធ្វើឲ្យវាពិបាកនឹងផ្លាស់ប្តូរដោយសភាតែម្នាក់ឯង។

រូបថត៖ Unsplash (រូបភាពទូទៅសម្រាប់បរិបទ)

០៨ការសាកល្បង Temasek៖ ការវិនិយោគក្នុង FTX

ក្នុងឆ្នាំ២០២១ Temasek បានវិនិយោគប្រហែល២៧៥លានដុល្លារអាមេរិកចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនប្តូរប្រាក់គ្រីបតូ FTX ។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ FTX បានដួលរលំភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់ការក្លែងបន្លំ ដឹកនាំដោយស្ថាបនិក Sam Bankman-Fried ដែលក្រោយមកត្រូវបានតុលាការសហរដ្ឋអាមេរិកកាត់ទោសពីបទក្លែងបន្លំ។ Temasek បានប្រកាសកាត់តម្លៃទ្រព្យវិនិយោគនេះមកសូន្យទាំងស្រុងភ្លាមៗ។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្កជាសំណួរនៅសភាសិង្ហបុរីភ្លាមៗ — សមាជិកសភាបក្សប្រឆាំង Workers’ Party បានដាក់សំណួរជាផ្លូវការទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលពន្យល់អំពីដំណើរការត្រួតពិនិត្យហានិភ័យ (due diligence) របស់ Temasek មុនពេលវិនិយោគក្នុងក្រុមហ៊ុនគ្រីបតូថ្មីមួយបែបនេះ ព្រមទាំងសួរថាតើមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យផ្សេងទៀត (រួមទាំង GIC) មានហានិភ័យស្រដៀងគ្នាដែរឬអត់។

ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ Temasek បានប្រកាសជាសាធារណៈថា បានកាត់បន្ថយប្រាក់រង្វាន់លើកទឹកចិត្ត (compensation) របស់ក្រុមបុគ្គលិកជាន់ខ្ពស់ដែលទទួលខុសត្រូវលើការសម្រេចវិនិយោគក្នុង FTX រួមទាំងបុគ្គលិកកម្រិតគ្រប់គ្រង — ជាសកម្មភាពទទួលខុសត្រូវខាងក្នុងស្ថាប័នដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការបង្ខំពីខាងក្រៅ។ ថ្លែងការណ៍ជាផ្លូវការបញ្ជាក់ថា ក្រុមហ៊ុននឹងប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាងមុនចំពោះវិស័យទ្រព្យសកម្មឌីជីថល។

បន្ថែមពីលើករណី FTX ក្រុមហ៊ុនស្រាវជ្រាវទីផ្សារបានកត់សម្គាល់ថា Temasek ក៏បានវិនិយោគក្នុងក្រុមហ៊ុនគ្រីបតូផ្សេងទៀតដូចជា Amber Group និង Circle តាមរយៈមូលនិធិបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួន — បង្ហាញថាការខាតបង់ FTX មិនមែនជាឧប្បត្តិហេតុទោលនៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រទ្រព្យសកម្មឌីជីថលរបស់ក្រុមហ៊ុននោះទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃការវិនិយោគចម្រុះលើវិស័យបច្ចេកវិទ្យាថ្មីមួយដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងធម្មតា។ ការឆ្លើយតបជាសាធារណៈរបស់ Temasek ក្រោយហេតុការណ៍នេះ ត្រូវបានចាត់ទុកដោយអ្នកសិក្សាអភិបាលកិច្ចថាជាគំរូនៃការទទួលខុសត្រូវដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដែលកម្រិតតម្លាភាពខ្ពស់ជាងអ្វីដែលច្បាប់តម្រូវ។

០៩ការប្រៀបធៀបគំរូ និងមេរៀនសកល

ន័រវេស៍ និងសិង្ហបុរីជ្រើសរើសផ្លូវការរចនាខុសគ្នាទាំងស្រុង ដើម្បីសម្រេចគោលដៅដូចគ្នា។ ន័រវេស៍ពឹងផ្អែកលើ “ការបំបែកតួនាទីតាមផ្នែក” (functional separation) — ស្ថាប័នមួយកំណត់ក្រមសីលធម៌ ស្ថាប័នមួយទៀតគ្រប់គ្រងវិនិយោគ ហើយច្បាប់ជាអ្នកចងភ្ជាប់ទាំងពីរ។ សិង្ហបុរីវិញពឹងផ្អែកលើ “ការត្រួតពិនិត្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្លងគូបក្ស” (constitutional cross-check) — ដោយឲ្យអំណាចប្រធានាធិបតីឯករាជ្យ ធ្វើជា “កូនសោទីពីរ” លើការតែងតាំងបុគ្គលិកជាន់ខ្ពស់ និងសវនកម្មព័ត៌មានហិរញ្ញវត្ថុ។

ការរចនាទាំងពីរនេះមានចំណុចរួមមួយ ដែលអាចអនុវត្តបានចំពោះស្ថាប័នសាធារណៈណាមួយ ដែលត្រូវការសេរីភាពសម្រេចចិត្តវិជ្ជាជីវៈ ដោយមិនរងឥទ្ធិពលនយោបាយផ្ទាល់៖ ការតែងតាំងមេដឹកនាំតម្រូវឲ្យមានការយល់ព្រមពីភាគីទីពីរដែលឯករាជ្យ ការសម្រេចចិត្តជាក់ស្តែងត្រូវធ្វើដោយអ្នកជំនាញដែលមានច្បាប់ការពារពីការបណ្តេញចេញដោយឥតហេតុផល និងតម្រូវឲ្យមានតម្លាភាព/របាយការណ៍ជាសាធារណៈ។ គោលការណ៍ស្នូលទាំងនេះ ក៏ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងគោលការណ៍រចនាភ្នាក់ងារប្រឆាំងអំពើពុករលួយឯករាជ្យដូចជា CPIB របស់សិង្ហបុរីខ្លួនឯង ដែលក៏ត្រូវរាយការណ៍ដោយផ្ទាល់ទៅការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាជាងក្រសួងណាមួយជាក់លាក់ — ព្រោះឯករាជ្យភាពស្ថាប័នតែងតែពឹងផ្អែកលើ “ខ្សែរាយការណ៍” (reporting line) ដែលចេញឆ្ងាយពីអ្នកអាចរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីការសម្រេចរបស់ខ្លួន។

ភាពខុសគ្នាដ៏សំខាន់មួយទៀត គឺកម្រិតតម្លាភាព៖ NBIM ចេញផ្សាយបញ្ជីទ្រព្យសកម្មពេញលេញរបស់ខ្លួនជាសាធារណៈ រួមទាំងហេតុផលនៃការដកចេញភាគហ៊ុននីមួយៗ ខណៈ Temasek ចេញផ្សាយតែរបាយការណ៍ Temasek Review ប្រចាំឆ្នាំ ដោយមិនបញ្ចេញបញ្ជីទ្រព្យសកម្មលម្អិតទាំងអស់ ហើយ GIC មិនប្រកាសទំហំទ្រព្យសរុបជាផ្លូវការសោះ។ IFSWF តាមរយៈការវាយតម្លៃ Santiago Principles ឆ្នាំ២០២៥ បានកត់សម្គាល់ថា កម្រិតតម្លាភាពខុសគ្នាទាំងនេះមិនប៉ះពាល់ដល់ការគោរពគោលការណ៍មូលដ្ឋានទេ ព្រោះគោលការណ៍ទាំងនោះទទួលស្គាល់ថា មូលនិធិនីមួយៗអាចជ្រើសរើសកម្រិតការបញ្ចេញព័ត៌មានតាមបរិបទច្បាប់ជាតិខ្លួន។

រូបថត៖ Unsplash (រូបភាពទូទៅសម្រាប់បរិបទ)

១០សំណួរញឹកញាប់ និងសេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ការសិក្សាគំរូអភិបាលកិច្ចមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យទាំងពីរនេះ បង្ហាញមេរៀនសំខាន់មួយចំពោះស្ថាប័នសាធារណៈណាមួយដែលគ្រប់គ្រងទ្រព្យធំសម្បើម៖ ការការពារ “ការសម្រេចចិត្តប្រចាំថ្ងៃ” ពីនយោបាយ គឺអាចធ្វើទៅបានតាមរយៈការរចនាច្បាប់ ការបែងចែកអំណាចជាស្ថាប័ន និងខ្សែរាយការណ៍ដែលចេញឆ្ងាយពីអ្នកនយោបាយកាន់អំណាចបច្ចុប្បន្ន។ ប៉ុន្តែការការពារនេះមិនដាច់ខាតទេ — ដូចករណីន័រវេស៍ឆ្នាំ២០២៥បង្ហាញ សភាកំពូលនៅតែអាចផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ ឬផ្អាកយន្តការទាំងមូលបាននៅពេលមានសម្ពាធភូមិសាស្ត្រនយោបាយធំល្មម ខណៈករណី Temasek-FTX បង្ហាញថា ឯករាជ្យប្រតិបត្តិការនៅតែត្រូវផ្គូផ្គងជាមួយការទទួលខុសត្រូវជាសាធារណៈ។ សម្រាប់អ្នកតាមដានស្ថាប័នសាធារណៈ ចំណុចសំខាន់ដែលគួរចងចាំ គឺឯករាជ្យភាពមូលនិធិទ្រព្យអធិបតេយ្យមិនមែនជា “ការការពារពេញលេញអស់កល្បជានិច្ច” ទេ ប៉ុន្តែជា “រចនាសម្ព័ន្ធច្បាប់ដែលពន្យារពេល និងបំបែកអំណាចសម្រេចចិត្ត” ដែលធ្វើឲ្យការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយត្រូវការចំណាយថ្លៃដើមនយោបាយខ្ពស់ជាងមុន មិនមែនធ្វើឲ្យវាមិនអាចទៅរួចទាំងស្រុងឡើយ។

រូបថត៖ Unsplash (រូបភាពទូទៅសម្រាប់បរិបទ)

១១📚 ប្រភពយោង

1. Norges Bank Investment Management (NBIM) — Official site & annual reports
2. Council on Ethics for the Government Pension Fund Global
3. Norges Bank — Renewed review of investments in Israeli companies (2025-08-18)
4. Business & Human Rights Resource Centre — Exclusion powers shift to Norges Bank (2014)
5. European Pensions — Norway’s parliament votes to suspend ethical guidelines for GPFG
6. Jewish Insider — Norwegian government puts sovereign wealth fund’s ethics council on hold
7. NYU Stern Center for Business & Human Rights — The Norwegian Pension Fund hits pause
8. Temasek — Corporate Governance
9. Temasek — Net Portfolio Value grows to record S$434 billion (2025)
10. GIC — Institutional Framework and Governance Structure
11. The Online Citizen — Workers’ Party MPs file parliamentary questions on SWFs after Temasek FTX write-down
12. CNBC — Temasek cuts compensation for staff responsible for FTX investment
13. International Forum of Sovereign Wealth Funds (IFSWF) — Santiago Principles
14. Ng Kok Song — biography and GIC/presidential-election background
15. U.S. Department of Justice — 1MDB Malaysia asset-recovery filings

✅ ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយប្រភពសាធារណៈផ្លូវការ

📷 រូបភាពក្នុងអត្ថបទនេះ មានប្រភព និងឥណទានម្ចាស់កម្មសិទ្ធិនៅក្រោមរូបភាពនីមួយៗ។ ចុចលើរូបភាព ដើម្បីមើលទំហំធំ។