បញ្ហា៖ ហេតុអ្វីត្រូវការច្បាប់ការពារអ្នករាយការណ៍? A

មនុស្សម្នាក់ដែលឃើញអំពើក្លែងបន្លំកំពុងកើតឡើងក្នុងស្ថាប័នខ្លួន — មិនថារដ្ឋាភិបាល ធនាគារ ឬក្រុមហ៊ុនឯកជន — ជាធម្មតាប្រឈមមុខនឹងជម្រើសពិបាកបំផុតមួយក្នុងជីវិតការងារ៖ និយាយចេញ ឬស្ងាត់ស្ងៀមទុកការងារ។ អ្នកសិក្សានយោបាយប្រៀបធៀបហៅបញ្ហានេះថា «ភាពមិនស៊ីគ្នារវាងផលប្រយោជន៍ឯកជននិងសាធារណៈ» (private-public interest misalignment)៖ ការស្ងាត់ស្ងៀមការពារការងារ និងទំនាក់ទំនងសហការីភ្លាមៗ ប៉ុន្តែការនិយាយចេញការពារពលរដ្ឋទូទៅ អ្នកបង់ពន្ធ ឬអ្នកជំងឺពីការខូចខាតរយៈពេលវែង។ បើគ្មានច្បាប់ការពារច្បាស់លាស់ អង្គការនិយោជកមានឧបករណ៍ជាច្រើនដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មអ្នករាយការណ៍៖ បណ្តេញការងារ ប្តូរតួនាទីទាបចុះ ដកហូតអំណាចសម្រេចចិត្ត ឬដាក់ក្នុងបញ្ជីខ្មៅរបស់វិស័យទាំងមូល។

ការស្ទង់មតិជាច្រើនលើអង្គការសាធារណៈ និងឯកជនក៏បង្ហាញថា មនុស្សភាគច្រើនដែលធ្លាប់ឃើញអំពើក្លែងបន្លំ ជ្រើសរើសសម្ងាត់ព័ត៌មាននោះទុកក្នុងចិត្តតែម្នាក់ឯង ព្រោះខ្លាចផលប៉ះពាល់ដល់អាជីពការងាររយៈពេលវែង — ជាហេតុផលចម្បងមួយដែលអំពើក្លែងបន្លំច្រើនករណីអាចដំណើរការជាច្រើនឆ្នាំមុននឹងត្រូវលាតត្រដាង។ ការសិក្សាឆ្លងប្រទេសបង្ហាញថា អង្គការភាគច្រើនចាត់ទុកអ្នករាយការណ៍ថាជា «អ្នកក្បត់» ជាជាងជា «អ្នកការពារបេសកកម្មស្ថាប័ន» ដំបូង — ជាហេតុផលចម្បងដែលរដ្ឋាភិបាលបីតំបន់ធំៗលើពិភពលោក បានចេញច្បាប់ជាក់លាក់៖ សហរដ្ឋអាមេរិកជ្រើសយក គំរូរង្វាន់ជាប្រាក់ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តហិរញ្ញវត្ថុ អង់គ្លេសជ្រើសយក គំរូការពារការងារតាមតុលាការការងារ ដោយផ្តោតលើការទប់ស្កាត់ការសងសឹក ចំណែកសហភាពអឺរ៉ុបជ្រើសយក គំរូបទដ្ឋានឯកសណ្ឋានទូទាំងសហភាព តម្រូវឲ្យរដ្ឋសមាជិកទាំង២៧ បង្កើតបណ្តាញរាយការណ៍ស្តង់ដារ។ ទាំងបីជាចម្លើយផ្សេងគ្នាចំពោះបញ្ហាតែមួយ៖ តើធ្វើដូចម្តេចឲ្យមនុស្សម្នាក់ហ៊ាននិយាយចេញ ដោយមិនបាត់បង់ជីវិត?

អាមេរិក៖ Whistleblower Protection Act ១៩៨៩ សម្រាប់មន្ត្រីរដ្ឋ B

ច្បាប់ Whistleblower Protection Act (WPA) ដែលសភាអាមេរិកអនុម័តក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ គឺជាច្បាប់សំខាន់ដំបូងគេដែលការពារ មន្ត្រីរដ្ឋសហព័ន្ធ ជាក់លាក់ (មិនមែនបុគ្គលិកឯកជនទេ) ពីទណ្ឌកម្មព្រោះតែរាយការណ៍អំពី៖ ការបំពានច្បាប់ ការគ្រប់គ្រងខុសសណ្តាប់ធ្នាប់ ការចំណាយថវិការាជការខ្ជះខ្ជាយ ការប្រើអំណាចខុសទំនង ឬការគំរាមកំហែងសុវត្ថិភាព/សុខភាពសាធារណៈ។ ច្បាប់នេះបង្កើតយន្តការស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យតាមរយៈ ការិយាល័យក្រុមប្រឹក្សាការពិសោធន៍មន្ត្រី (Office of Special Counsel — OSC) និងក្រុមប្រឹក្សា Merit Systems Protection Board (MSPB) ដែលមានសិទ្ធិស៊ើបអង្កេត ដកហូតទណ្ឌកម្មខុសច្បាប់ ហើយក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ ស្តារតំណែងការងារឲ្យអ្នករាយការណ៍វិញ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១២ សភាបានពង្រឹងច្បាប់នេះបន្ថែមទៀតតាមរយៈ Whistleblower Protection Enhancement Act (WPEA) បន្ទាប់ពីតុលាការសហព័ន្ធកំណត់និយមន័យតឹងរឹងពេកលើអ្វីដែលរាប់ជា «ការបង្ហាញការពារ» (protected disclosure)។ WPEA ពង្រីកការការពារដល់៖ (១) បុគ្គលិកសន្តិសុខជាតិ និងស៊ើបការណ៍សម្ងាត់មួយចំនួនដែលមុននេះមិនរាប់បញ្ចូល (២) ការបង្ហាញព័ត៌មានទោះបីជាធ្លាប់រាយការណ៍រួចហើយ ឬអំពីការសម្រេចចិត្តគោលនយោបាយ (៣) ការការពារបន្ថែមប្រឆាំងនឹងការស៊ើបអង្កេតសុវត្ថិភាពព័ត៌មានសម្ងាត់ដែលប្រើជាមធ្យោបាយសងសឹក។ ទោះជាយ៉ាងណា WPA/WPEA អនុវត្តចំពោះ តែមន្ត្រីរដ្ឋសហព័ន្ធប៉ុណ្ណោះ — មិនរួមបញ្ចូលបុគ្គលិកវិស័យឯកជន ឬសូម្បីតែមន្ត្រីកម្រិតរដ្ឋ/ក្រុងខ្លះឡើយ — ជាហេតុផលចម្បងដែលសភាបង្កើតច្បាប់ដាច់ដោយឡែកសម្រាប់វិស័យឯកជន (មើលផ្នែក C ខាងក្រោម)។

False Claims Act និងយន្តការ qui tam C

ខុសពី WPA ដែលការពារតែមន្ត្រីរដ្ឋ ច្បាប់ False Claims Act (FCA) — ត្រូវបានហៅក្រៅផ្លូវការថា «ច្បាប់លីនខុន» (Lincoln Law) — កំណត់ដំបូងឡើងឆ្នាំ១៨៦៣ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ក្រោយពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដល់កងទ័ពសហភាព លក់សេះចាស់ជំងឺម្តងហើយម្តងទៀត និងផ្ញើប្រអប់ដីខ្សាច់ជំនួសកាំភ្លើងឲ្យកងទ័ព។ ច្បាប់នេះអនុញ្ញាតឲ្យ ឯកជនណាមួយ ក្តីប្តឹងក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាល ហៅថាយន្តការ qui tam (ពាក្យឡាតាំងខ្លីនៃឃ្លា «អ្នកប្តឹងក្តីក្នុងនាមព្រះមហាក្សត្រ ដូចទៅនឹងខ្លួនឯង»)។ ច្បាប់នេះចុះខ្សោយខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៣ ដោយកាត់បន្ថយចំណែករង្វាន់ និងហាមឃាត់ការប្តឹងក្តីប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលធ្លាប់ដឹងព័ត៌មានស្រាប់ហើយ — រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ព្រឹទ្ធសមាជិក Charles Grassley និងសមាជិកសភា Howard Berman ដឹកនាំកំណែទម្រង់ធំមួយ ក្រោយរកឃើញការក្លែងបន្លំយ៉ាងច្រើនចំពោះកិច្ចសន្យាការពារជាតិ (ឧទាហរណ៍ កងទ័ពជើងទឹកទូទាត់ថ្លៃញញួរធម្មតា៤៣៥ដុល្លារ និងគម្របបង្គន់ថ្លៃ៦៤០ដុល្លារ)។ ប្រធានាធិបតី Ronald Reagan ចុះហត្ថលេខាកំណែទម្រង់នេះថ្ងៃទី២៧ តុលា ១៩៨៦។

ក្រោមច្បាប់ដែលកែសម្រួលថ្មី អ្នកប្តឹងក្តី (ហៅថា «relator») អាចទទួលបានចំណែករង្វាន់៖ ១៥-២៥% នៃប្រាក់សំណងបើរដ្ឋាភិបាលចូលរួមចាត់ការក្តី ឬ ២៥-៣០% បើរដ្ឋាភិបាលបដិសេធមិនចូលរួម តែអ្នកប្តឹងក្តីបន្តក្តីដោយខ្លួនឯង។ ចុងភាគីជាប់ក្តី (ជាធម្មតាក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់ ឬអង្គការថែទាំសុខភាព) ត្រូវទូទាត់ ប្រាក់សំណងបីដង (treble damages) បូកនឹងទណ្ឌកម្មរដ្ឋប្បវេណីលើគ្រប់ការទាមទារក្លែងបន្លំនីមួយៗ — ជាការទប់ស្កាត់ដ៏ខ្លាំងក្លា។

យោងតាមក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក ជាង២,៤ពាន់លានដុល្លារនៃ២,៩ពាន់លានដុល្លារសរុបក្នុងឆ្នាំ២០២៤ គឺមកពីសំណុំរឿង qui tam ដែលឯកជនផ្តួចផ្តើម ខណៈអ្នករាយការណ៍ខ្លួនឯងទទួលបានចំណែករង្វាន់សរុបលើសពី៤០០លានដុល្លារ។ វិស័យថែទាំសុខភាពនៅតែជាប្រភពនៃការក្លែងបន្លំធំបំផុត ដោយឆ្នាំ២០២៤ធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលទារសំណងបានជាង១,៦៧ពាន់លានដុល្លារពីវិស័យនេះតែម្នាក់ឯង។

កម្មវិធីរង្វាន់ SEC និង IRS៖ ពី Dodd-Frank ដល់ករណី Birkenfeld D

ក្រៅពី FCA អាមេរិកមានកម្មវិធីរង្វាន់ដាច់ដោយឡែកទៀតពីរដែលធំបំផុត៖ ការិយាល័យអ្នករាយការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាមូលបត្រ (SEC Office of the Whistleblower) បង្កើតឡើងក្រោមច្បាប់ Dodd-Frank ឆ្នាំ២០១០ ក្រោយវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលឆ្នាំ២០០៨ និង ការិយាល័យអ្នករាយការណ៍របស់ក្រមសារពើពន្ធ (IRS Whistleblower Office)។ SEC ផ្តល់រង្វាន់រវាង១០%ដល់៣០%នៃប្រាក់ដែលរដ្ឋាភិបាលទារបានលើសពី១លានដុល្លារ ចំពោះព័ត៌មានដែលនាំឲ្យស្វែងរកការក្លែងបន្លំមូលបត្រ។ ក្នុងឆ្នាំសារពើពន្ធ២០២៥ SEC ផ្តល់រង្វាន់សរុបលើសពី៦០លានដុល្លារដល់អ្នករាយការណ៍។

ករណីសិក្សាអាមេរិក៖ Enron, WorldCom, Facebook E

ប្រវត្តិសាស្ត្រច្បាប់ការពារអ្នករាយការណ៍អាមេរិកភាគច្រើនត្រូវបានជំរុញដោយករណីជាក់ស្តែងដែលបានក្លាយជាដំណឹងថ្នាក់ជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០១ លោកស្រី Sherron Watkins អនុប្រធានក្រុមហ៊ុនថាមពល Enron សរសេរលិខិតបញ្ជាក់ដល់នាយកប្រតិបត្តិ Kenneth Lay អំពីការធ្វើគណនេយ្យក្លែងបន្លំដ៏ធំសម្បើមរបស់ក្រុមហ៊ុន — ត្រូវបានលាតត្រដាងជាសាធារណៈក្រោយក្រុមហ៊ុនក្ស័យធនក្នុងខែធ្នូ ២០០១ ជាការក្ស័យធនធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិកនៅពេលនោះ។ ឆ្នាំបន្ទាប់ (២០០២) លោកស្រី Cynthia Cooper ប្រធានផ្នែកសវនកម្មផ្ទៃក្នុងរបស់ក្រុមហ៊ុនទូរគមនាគមន៍ WorldCom រកឃើញការចុះបញ្ជីចំណាយ៣,៨ពាន់លានដុល្លារជាមួយធនធាន (assets) ខុសច្បាប់ — ការធ្វើគណនេយ្យក្លែងបន្លំធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការីទាំងពីរនាំឲ្យទស្សនាវដ្តី TIME តែងតាំងជា «Persons of the Year» ក្នុងឆ្នាំ២០០២ ហើយជំរុញឲ្យសភាអនុម័តច្បាប់ Sarbanes-Oxley Act ក្នុងឆ្នាំដដែល ដែលមានផ្នែកការពារអ្នករាយការណ៍សម្រាប់និយោជិកក្រុមហ៊ុនចុះបញ្ជីស្តុកភាគហ៊ុន។

ថ្មីជាងនេះ ក្នុងឆ្នាំ២០២១ អតីតបុគ្គលិកគ្រប់គ្រងផលិតផលរបស់ Facebook (Meta) លោកស្រី Frances Haugen ចម្លងឯកសារផ្ទៃក្នុងរាប់ពាន់ទំព័រ បង្ហាញថាក្រុមហ៊ុនដឹងអំពីគ្រោះថ្នាក់សុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់ Instagram ចំពោះក្មេងជំទង់ ប៉ុន្តែមិនធ្វើសកម្មភាពគ្រប់គ្រាន់។ លោកស្រីដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ SEC ក្រោមកម្មវិធីអ្នករាយការណ៍ Dodd-Frank ដោយអះអាងថាក្រុមហ៊ុនផ្តល់ព័ត៌មានមិនពិតដល់វិនិយោគិន — បង្ហាញពីរបៀបដែលច្បាប់រង្វាន់ SEC អាចអនុវត្តលើវិស័យបច្ចេកវិទ្យា មិនមែនត្រឹមតែហិរញ្ញវត្ថុប៉ុណ្ណោះទេ។

• Sherron Watkins (Enron, ២០០១)៖ លិខិតផ្ទៃក្នុងក្លាយជាភស្តុតាងស្នូលក្នុងសវនាការសភា
• Cynthia Cooper (WorldCom, ២០០២)៖ ស៊ើបអង្កេតដោយសម្ងាត់វេលាយប់ រកឃើញការក្លែងបន្លំ៣,៨ពាន់លាន$
• Frances Haugen (Facebook, ២០២១)៖ ប្រើប្រាស់ច្បាប់រង្វាន់ SEC ជាមួយឯកសារផ្ទៃក្នុងរាប់ពាន់ទំព័រ

អង់គ្លេស៖ Public Interest Disclosure Act ១៩៩៨ F

ខុសពីអាមេរិកដែលផ្តោតលើរង្វាន់ជាប្រាក់ អង់គ្លេសជ្រើសយកមធ្យោបាយខុសគ្នា៖ ច្បាប់ Public Interest Disclosure Act (PIDA) ១៩៩៨ មិនបានបង្កើតច្បាប់ថ្មីទាំងស្រុងទេ ផ្ទុយទៅវិញ វា បន្ថែមផ្នែក ៤៣A-L ចូលទៅច្បាប់ការងារដែលមានស្រាប់ — Employment Rights Act ១៩៩៦ — ក្រោមចំណងជើង «ការបង្ហាញការពារ» (Protected Disclosures)។ ដើម្បីទទួលការការពារ ការបង្ហាញត្រូវជាប់ «ការបង្ហាញត្រឹមត្រូវតាមលក្ខខណ្ឌ» (qualifying disclosure) ដោយបង្ហាញភ័ស្តុតាងសមហេតុផលមួយក្នុងចំណោមប្រភេទទាំង៦៖ បទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ ការមិនគោរពកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ បញ្ហាយុត្តិធម៌ខុសឆ្គង គ្រោះថ្នាក់សុវត្ថិភាព/សុខភាព ការខូចខាតបរិស្ថាន ឬការលាក់បាំងព័ត៌មានទាំងប្រាំខាងលើ។

PIDA អនុញ្ញាតឲ្យបុគ្គលិកបង្ហាញព័ត៌មានទៅកាន់និយោជក ទៅ «អ្នកកំណត់ដោយច្បាប់» (prescribed persons — ជាធម្មតាអង្គភាពត្រួតពិនិត្យវិស័យនីមួយៗដូចជា Care Quality Commission ឬ Financial Conduct Authority) ទៅមេធាវី ទៅរដ្ឋមន្ត្រី ឬក្នុងលក្ខខណ្ឌកម្រិត ទៅសាធារណជនផ្ទាល់ (ដូចជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ)។ ការបណ្តេញការងារព្រោះតែការបង្ហាញការពារ ត្រូវចាត់ទុកថា «មិនយុត្តិធម៌ដោយស្វ័យប្រវត្តិ» (automatically unfair dismissal) ដោយបន្ទុកនៃការបញ្ជាក់ត្រូវផ្ទុះទៅលើនិយោជក ខណៈតុលាការការងារអាចផ្តល់សំណងដោយ គ្មានកំណត់ដំបូល (uncapped compensation) — ខុសពីករណីបណ្តេញការងារធម្មតាដែលមានពិដានកំណត់។

ករណីអង់គ្លេស៖ NHS Mid Staffordshire និងដែនកំណត់របស់ PIDA G

មុនពេល PIDA ចេញ ករណីមួយក្នុងចំណោមករណីដែលជំរុញសាធារណមតិខ្លាំងបំផុតគឺករណីគិលានុបដ្ឋាយិកា Graham Pink នៅមន្ទីរពេទ្យ Stepping Hill ក្នុងទសវត្សរ៍១៩៩០ ដែលរាយការណ៍ដដែលៗអំពីការខ្វះបុគ្គលិកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកជំងឺវ័យចាស់ — ជាចុងក្រោយត្រូវបណ្តេញការងារព្រោះការនិយាយចេញនេះ។ ករណីនេះ រួមនឹងករណីស្រដៀងគ្នាមួយចំនួនទៀត ជំរុញឲ្យសភាអង់គ្លេសអនុម័ត PIDA ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨។

ថ្មីជាងនេះ រឿងអាស្រូវធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ NHS គឺនៅមន្ទីរពេទ្យ Mid Staffordshire NHS Foundation Trust ចន្លោះឆ្នាំ២០០៥-២០០៩ ដែលអត្រាមរណភាពខ្ពស់ជាងធម្មតាយ៉ាងខ្លាំង ត្រូវបានលាតត្រដាងដោយសមាជិកគ្រួសារជនរងគ្រោះ ក្រុមអ្នកចាត់ការសង្គមស៊ីវិល «Cure the NHS» ដឹកនាំដោយលោកស្រី Julie Bailey ព្រមទាំងបុគ្គលិកសុខាភិបាលមួយចំនួនដែលព្យាយាមរាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងតែមិនត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់។ ការស៊ើបអង្កេតជាសាធារណៈ ដឹកនាំដោយចៅក្រម Robert Francis (ហៅថា Francis Inquiry) ដែលចេញរបាយការណ៍ចុងក្រោយឆ្នាំ២០១៣ រកឃើញ «វប្បធម៌ភ័យខ្លាច» ដែលរារាំងបុគ្គលិកមិនហ៊ាននិយាយចេញ ហើយផ្តល់អនុសាសន៍ជាង២៩០ចំណុចដើម្បីកែលម្អការការពារអ្នករាយការណ៍ក្នុងវិស័យសុខាភិបាលសាធារណៈ។

ករណីទាំងនេះក៏បង្ហាញពី ដែនកំណត់ជាក់ស្តែងរបស់ PIDA ផងដែរ៖ ច្បាប់នេះការពារតែពីការសងសឹកក្នុងកន្លែងធ្វើការប៉ុណ្ណោះ វាមិនតម្រូវឲ្យនិយោជកបង្កើតបណ្តាញរាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងជាកាតព្វកិច្ចទេ (ខុសពីសេចក្តីណែនាំសហភាពអឺរ៉ុបខាងក្រោម) ហើយក៏មិនហាមឃាត់ការដាក់ «បញ្ជីខ្មៅ» ក្នុងវិស័យទាំងមូលឡើយ — មានន័យថា អ្នករាយការណ៍អាចឈ្នះក្តីនៅតុលាការការងារ ប៉ុន្តែនៅតែពិបាករកការងារថ្មីក្នុងវិស័យតែមួយ។

សហភាពអឺរ៉ុប៖ សេចក្តីណែនាំ ២០១៩/១៩៣៧ H

រហូតដល់ចុងទសវត្សរ៍២០១០ ប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបភាគច្រើនគ្មានច្បាប់ជាតិការពារអ្នករាយការណ៍ជាក់លាក់ឡើយ (លើកលែងបារាំង ដែលមានច្បាប់ Loi Sapin II ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦ រួចទៅហើយ)។ ក្រោយករណីធំៗជាច្រើនក្នុងទសវត្សរ៍នោះ — រួមទាំងឯកសារ LuxLeaks ដែលបញ្ចេញយុទ្ធសាស្ត្រពន្ធអន្តរជាតិសម្ងាត់របស់លុចហ្សំបួគ និងកន្លែងផ្សេងទៀត — សភាអឺរ៉ុប និងក្រុមប្រឹក្សាសហភាព អនុម័ត សេចក្តីណែនាំ (EU) ២០១៩/១៩៣៧ ស្តីពីការការពារអ្នករាយការណ៍ ថ្ងៃទី២៣ តុលា ២០១៩ ចូលជាធរមានថ្ងៃទី១៦ ធ្នូ ២០១៩។

ខុសពី FCA ដែលកំណត់ចំពោះការក្លែងបន្លំហិរញ្ញវត្ថុទៅរដ្ឋាភិបាល ឬ PIDA ដែលកំណត់ចំពោះឃ្លាល្មើសកម្រិតទូលំទូលាយ សេចក្តីណែនាំសហភាពអឺរ៉ុបគ្របដណ្តប់ វិស័យច្បាប់សហភាពជាក់លាក់ជាង១០ផ្នែក៖ លទ្ធកម្មសាធារណៈ សេវាហិរញ្ញវត្ថុ ការទប់ស្កាត់សម្អាតលុយកខ្វក់ សុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ សុវត្ថិភាពដឹកជញ្ជូន ការការពារបរិស្ថាន សុវត្ថិភាពនុយក្លេអ៊ែរ សុខភាពសាធារណៈ ការការពារទិន្នន័យផ្ទាល់ខ្លួន ការការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុសហភាព។ សេចក្តីណែនាំតម្រូវឲ្យអង្គការឯកជនដែលមានបុគ្គលិកលើសពី៥០នាក់ និងអង្គភាពសាធារណៈទាំងអស់ បង្កើត បណ្តាញរាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងជាកាតព្វកិច្ច ដែលធានាភាពសម្ងាត់អត្តសញ្ញាណអ្នករាយការណ៍។

ការអនុវត្តន៍ក្នុងសមាជិកសហភាព និងករណី Loi Sapin II របស់បារាំង I

សេចក្តីណែនាំកំណត់ថ្ងៃកំណត់ចុងក្រោយសម្រាប់ប្រទេសសមាជិកទាំង២៧បម្លែងទៅជាច្បាប់ជាតិត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ធ្នូ ២០២១។ ប៉ុន្តែប្រទេសជាច្រើនយឺតយ៉ាវ — គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣ គណៈកម្មការអឺរ៉ុបចាប់ផ្តើមនីតិវិធីរំលោភបំពាន (infringement procedure) ប្រឆាំងនឹងប្រទេសសមាជិកជាច្រើនដែលមិនទាន់បម្លែងច្បាប់ ហើយតុលាការយុត្តិធម៌សហភាពអឺរ៉ុប (ECJ) បានផ្តន្ទាទោសពិន័យហិរញ្ញវត្ថុលើប្រទេសសមាជិកមួយចំនួនដែលបន្តខកខានមិនបានអនុវត្ត — សភាពការណ៍ដ៏កម្រសម្រាប់ច្បាប់សិទ្ធិការងារកម្រិតបែបនេះ។ គិតត្រឹមខែកក្កដា ២០២៤ គណៈកម្មការអឺរ៉ុបរាយការណ៍ថា ប្រទេសសមាជិកភាគច្រើនបានបម្លែងច្បាប់ស្នូលរួចហើយ ប៉ុន្តែនៅតែត្រូវការកែលម្អលើវិសាលភាពសម្ភារៈ លក្ខខណ្ឌទទួលការការពារ និងយន្តការការពារពីការសងសឹក។

ក្នុងចំណោមប្រទេសសមាជិកទាំងអស់ បារាំងគឺជាឧទាហរណ៍គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុត ព្រោះមានច្បាប់ជាតិខ្លួនឯងស្រាប់ហើយមុនសេចក្តីណែនាំសហភាព៖ Loi Sapin II ឆ្នាំ២០១៦ (ដាក់ឈ្មោះតាមរដ្ឋមន្ត្រីសេដ្ឋកិច្ច Michel Sapin) បង្កើតនិយមន័យទូលំទូលាយអំពី «lanceur d’alerte» (អ្នករាយការណ៍) និងតម្រូវឲ្យក្រុមហ៊ុនធំៗ និងអង្គភាពសាធារណៈបង្កើតបណ្តាញរាយការណ៍ផ្ទៃក្នុង ព្រមទាំងផ្តល់តួនាទីត្រួតពិនិត្យដល់ស្ថាប័នការពារសិទ្ធិមនុស្ស Défenseur des droits។ បារាំងត្រូវធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់នេះបន្ថែមទៀតក្នុងឆ្នាំ២០២២ ដើម្បីអនុលោមតាមស្តង់ដារសហភាពអឺរ៉ុបពេញលេញ ជាពិសេសការពង្រីកការការពារដល់អ្នកគាំទ្រអ្នករាយការណ៍ (facilitators) ដែលមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលដំបូង។

តារាងប្រៀបធៀបបីម៉ូដែលច្បាប់ J

ចំណុចរួម ការរិះគន់ និងមេរៀនសម្រាប់ការកសាងស្ថាប័ន K

ទោះបីជាទស្សនវិជ្ជាខុសគ្នា ច្បាប់ទាំងបីមានចំណុចរួមមួយចំនួន៖ ទាំងអស់ហាមឃាត់ការសងសឹកដោយផ្ទាល់ (ការបណ្តេញការងារ ការបន្ថយឋានៈ ការគំរាមកំហែង) ទាំងអស់ទទួលស្គាល់សារៈសំខាន់នៃការការពារភាពសម្ងាត់អត្តសញ្ញាណ ហើយទាំងអស់ព្យាយាមធ្វើតុល្យភាពរវាងសិទ្ធិការពារខ្លួនរបស់អង្គការ (ប្រឆាំងនឹងការចោទប្រកាន់មិនពិត) និងសិទ្ធិការពារអ្នករាយការណ៍ស្មោះត្រង់។ ជាក់ស្តែង របាយការណ៍ជាច្រើនបង្ហាញថា ការរាយការណ៍អំពីអំពើពុករលួយពិតប្រាកដ ភាគច្រើនមកពីអ្នករាយការណ៍ផ្ទៃក្នុងជាជាងការស៊ើបអង្កេតឯករាជ្យរបស់រដ្ឋ — ជាហេតុផលដែលធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធច្បាប់ការពារអ្នករាយការណ៍ត្រូវបានចាត់ទុកជាចង្កោមមូលដ្ឋានមួយក្នុងចំណោមឧបករណ៍ប្រឆាំងអំពើពុករលួយសំខាន់បំផុត ជាមួយនឹងស្ថាប័នស៊ើបអង្កេតឯកទេសដូចជា ICAC ហុងកុង និង CPIB សិង្ហបុរី ដែលទទួលការរាយការណ៍ជាច្រើនតាមរយៈបណ្តាញអនាមិកសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបុគ្គលិកខាងក្នុង — ការធានាថាព័ត៌មានទាំងនោះមកពីប្រភពដែលហ៊ានចេញមុខដោយមិនបារម្ភពីការសងសឹក គឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់សម្រាប់ស្ថាប័នទាំងនោះឲ្យដំណើរការប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ជាក់ស្តែង ស្ថាប័នប្រឆាំងអំពើពុករលួយភាគច្រើនលើពិភពលោក រួមទាំង ICAC និង CPIB ខ្លួនឯង តម្រូវឲ្យបង្កើតបណ្តាញទទួលពាក្យបណ្តឹងតាមទូរស័ព្ទ អ៊ីមែល និងគេហទំព័រជាមុនសិន មុននឹងអាចទទួលការទុកចិត្តពីសាធារណជនថាព័ត៌មានសម្ងាត់នឹងមិនលេចធ្លាយត្រឡប់ទៅដល់និយោជកវិញឡើយ។

អ្នកសិក្សានយោបាយប្រៀបធៀបចង្អុលបង្ហាញមេរៀនចម្បងចំនួនបី៖ ទីមួយ ច្បាប់ត្រូវមានយន្តការអនុវត្តច្បាស់លាស់ (ស្ថាប័នជាក់លាក់ ថវិកា និងអំណាចស៊ើបអង្កេត) មិនមែនត្រឹមតែសិទ្ធិនិយាយចេញលើក្រដាសទេ។ ទីពីរ ការធានាភាពសម្ងាត់អត្តសញ្ញាណជាកត្តាកំណត់ចំនួនអ្នកហ៊ានរាយការណ៍ ជាងកម្រិតរង្វាន់ខ្លួនឯងទៅទៀត។ ទីបី ច្បាប់តែម្នាក់ឯងមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ — វប្បធម៌ស្ថាប័នដែលចាត់ទុកអ្នករាយការណ៍ជាធនធានការពារបេសកកម្ម មិនមែនជាការគំរាមកំហែង ជាកត្តាកំណត់ថាតើច្បាប់នោះជោគជ័យតាមឧត្ដមគតិ ឬនៅតែជាឯកសារលើក្រដាសតែប៉ុណ្ណោះ។

សំណួរញឹកញាប់ L

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ M