អតិផរណា៖ ហេតុអ្វីលុយបាត់បង់តម្លៃតាមពេលវេលា?
ថវិកា ១០០ ឯកតាថ្ងៃនេះ ទិញរបស់បានតិចជាងកាលពី ១០ ឆ្នាំមុន — ហេតុអ្វី? ភាគនេះស្វែងយល់ពី អតិផរណា (inflation) — ការកើនឡើងជាទូទៅនៃតម្លៃ ដែលធ្វើឱ្យ អំណាចទិញ នៃប្រាក់ ធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗ ។
«អតិផរណា មិនមែនមានន័យថា របស់មួយថ្លៃ នោះទេ — វាមានន័យថា ប្រាក់របស់អ្នកថោកចុះ ។»
នៅពេលតម្លៃទំនិញឡើងជាទូទៅ ប្រាក់ចំនួនដដែល ទិញរបស់បានតិចជាងមុន — នេះជាបេះដូងនៃអតិផរណា ។
សង្ខេបសំខាន់ៗ · Key Takeaways
- អតិផរណា៖ ការកើនឡើងជាទូទៅ និងបន្តបន្ទាប់ នៃតម្លៃទំនិញ និងសេវា
- លទ្ធផល៖ អំណាចទិញ (purchasing power) នៃប្រាក់ ធ្លាក់ចុះ — ប្រាក់ដដែល ទិញបានតិចជាងមុន
- រង្វាស់៖ សន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ (CPI) តាមដានតម្លៃ «កញ្ចប់ទំនិញ» មួយ
- មូលហេតុ ២៖ តម្រូវការទាញ (demand-pull) និង ថ្លៃដើមរុញ (cost-push)
- ពេលហួសហេតុ៖ ប្រាក់ច្រើនពេក អាចនាំទៅ អតិផរណាខ្ពស់ខ្លាំង (hyperinflation)
នៅភាគមុន យើងបានឃើញថា ធនាគារ បង្កើតប្រាក់ភាគច្រើន ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប តាមរយៈវដ្តបញ្ញើ-កម្ចី ។ តែសំណួរធម្មជាតិបន្ទាប់ គឺ៖ បើប្រាក់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច កើនឡើងច្រើនពេក តើមានអ្វីកើតឡើង? ចម្លើយ គឺ អតិផរណា (inflation) — តម្លៃទំនិញឡើងថ្លៃជាទូទៅ ។ អតិផរណា ជាបាតុភូតមួយ ដែលយើងជួបប្រទះរាល់ថ្ងៃ ដោយមិនដឹងខ្លួន៖ តម្លៃម្ហូប តម្លៃដំណើរ តម្លៃសំបុត្រ កើនឡើងបន្តិចម្តងៗ តាមកាលកន្លងទៅ ។ ការយល់ដឹងពី អតិផរណា ជួយឱ្យយើងយល់ថា ហេតុអ្វី លុយ ១០០ ឯកតា ថ្ងៃនេះ មិនស្មើនឹង ១០០ ឯកតា កាលពី ១០ ឆ្នាំមុនឡើយ ។
ហេតុអ្វីប្រធានបទនេះសំខាន់?
ចូរស្រមៃថា ជីដូនរបស់អ្នក ធ្លាប់ប្រាប់ថា កាលពីនាងនៅក្មេង នំមួយដុំ ថ្លៃត្រឹមតែប៉ុន្មានកាក់ ។ ថ្ងៃនេះ នំដុំដដែល ថ្លៃច្រើនដងជាងនោះ ។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះ មិនមែនព្រោះនំ ក្លាយជាល្អជាងមុននោះទេ — វាព្រោះ ប្រាក់ បាត់បង់តម្លៃ តាមពេលវេលា ។ នេះជាការពិត ដ៏សំខាន់មួយ ដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប៖ អ្នកសន្សំ អ្នកចំណាយ អ្នកខ្ចី និងអ្នកឱ្យខ្ចី ។
ការយល់ដឹងពី អតិផរណា មានសារៈសំខាន់ ដោយសារវាប៉ះពាល់ដល់ការសម្រេចចិត្តជាក់ស្តែង ។ បើអ្នកទុកប្រាក់ក្នុងកាបូប ១០ ឆ្នាំ ដោយមិនធ្វើអ្វី វានឹងទិញរបស់បានតិចជាងមុន ។ បើអ្នកចង់ដឹងថា ប្រាក់ខែ ឬការសន្សំរបស់អ្នក «ពិតជាកើនឡើង» ឬអត់ អ្នកត្រូវប្រៀបធៀបវានឹង អតិផរណា ។ ដូច្នេះ អតិផរណា មិនមែនជាពាក្យបច្ចេកទេសឆ្ងាយពីជីវិត — វាកំពុងកំណត់ តម្លៃពិត នៃប្រាក់ ដែលអ្នកកាន់ក្នុងដៃ ។
ជាងនេះទៅទៀត អតិផរណា ភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ ទៅនឹងប្រធានបទ ដែលយើងបានរៀនក្នុងភាគមុន — ប្រាក់ និងធនាគារ ។ ព្រោះមូលហេតុជ្រៅមួយ នៃអតិផរណា គឺបរិមាណប្រាក់ ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ដែលកើនលឿនជាង បរិមាណទំនិញ និងសេវា ។
គោលគំនិតសំខាន់៖ តើអតិផរណាជាអ្វី?
អតិផរណា (inflation) គឺជាការកើនឡើង ជាទូទៅ និង បន្តបន្ទាប់ នៃកម្រិតតម្លៃ ទំនិញ និងសេវា ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមួយ តាមកំឡុងពេលមួយ [1] ។ សូមកត់សម្គាល់ពាក្យសំខាន់ពីរ៖ «ជាទូទៅ» មានន័យថា មិនមែនតម្លៃរបស់មួយមុខឡើងឯកោទេ តែជាតម្លៃភាគច្រើន កើនឡើងព្រមគ្នា ។ «បន្តបន្ទាប់» មានន័យថា វាកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ តាមពេលវេលា មិនមែនការឡើងម្តងហើយឈប់ ។
លទ្ធផលផ្ទាល់នៃអតិផរណា គឺ អំណាចទិញ (purchasing power) នៃប្រាក់ ធ្លាក់ចុះ ។ អំណាចទិញ គឺជាបរិមាណទំនិញ និងសេវា ដែលប្រាក់មួយឯកតា អាចប្តូរបាន ។ ពេលតម្លៃឡើង ប្រាក់ ១ ឯកតា ទិញរបស់បានតិចជាងមុន — ដូច្នេះ អំណាចទិញ ធ្លាក់ចុះ ។ និយាយម្យ៉ាងទៀត អតិផរណា គឺជាការធ្លាក់ថ្លៃ នៃប្រាក់ ខ្លួនឯង ។
ដើម្បីវាស់អតិផរណា សេដ្ឋវិទូ ប្រើឧបករណ៍មួយ ឈ្មោះ សន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ (Consumer Price Index ឬ CPI) ។ គំនិតគឺសាមញ្ញ៖ គេជ្រើសរើស «កញ្ចប់ទំនិញ» មួយ (basket) ដែលតំណាងឱ្យអ្វី ដែលគ្រួសារធម្មតា ទិញញឹកញាប់ — ដូចជា អាហារ សម្លៀកបំពាក់ ការធ្វើដំណើរ លំនៅ និងសេវាផ្សេងៗ — រួចតាមដានតម្លៃសរុប នៃកញ្ចប់នោះ តាមពេលវេលា [2] ។ បើតម្លៃកញ្ចប់ កើនឡើង ១០០ ទៅ ១០៥ ក្នុងមួយឆ្នាំ នោះអត្រាអតិផរណា គឺ ៥% ។
អតិផរណា មិនមែនរបស់ថ្លៃឡើងទេ — វាជា ប្រាក់ ដែលកំពុងបាត់បង់តម្លៃ បន្តិចម្តងៗ ។
ការពន្យល់ជាជំហានៗ
៣.១ របៀបវាស់តម្លៃ ដោយកញ្ចប់ទំនិញ
ដើម្បីវាស់អតិផរណា គេមិនតាមដានតម្លៃរបស់តែមួយមុខទេ ព្រោះតម្លៃរបស់នីមួយៗ ឡើងចុះ ខុសៗគ្នា ។ ផ្ទុយទៅវិញ គេយក កញ្ចប់ទំនិញ ដ៏ធំមួយ (រាប់រយមុខ) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំង ការចំណាយពិត របស់គ្រួសារធម្មតា ។ របស់ដែលមនុស្សចាយច្រើន (ដូចអាហារ) ត្រូវបានផ្តល់ «ទម្ងន់» ច្រើនជាង របស់ដែលចាយតិច ។ ការតាមដានតម្លៃសរុប នៃកញ្ចប់នេះ តាមខែ តាមឆ្នាំ អនុញ្ញាតឱ្យ គេគណនា ការផ្លាស់ប្តូរ ជាភាគរយ — គឺអត្រាអតិផរណា ។
៣.២ អតិផរណាតម្រូវការទាញ (Demand-Pull)
ប្រភេទទីមួយ គឺ អតិផរណាតម្រូវការទាញ (demand-pull inflation) ។ វាកើតឡើង នៅពេលតម្រូវការសរុប នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច លើសពី ការផ្គត់ផ្គង់ ដែលមាន ។ និយាយសាមញ្ញ៖ មនុស្សចង់ទិញច្រើន តែទំនិញមានតិច ។ នៅពេលអ្នកទិញ ជាច្រើននាក់ ដេញតម្លៃ ដើម្បីទិញទំនិញ ដ៏មានកម្រិត តម្លៃឡើងខ្ពស់ ។ គេពិពណ៌នាវាថា «លុយច្រើនពេក ដេញតាមទំនិញតិចពេក» ។ នេះជាកន្លែង ដែលមេរៀនពីភាគមុន ត្រូវគ្នា៖ បើបរិមាណប្រាក់ ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច កើនលឿនពេក វាអាចបង្កើន តម្រូវការសរុប ហើយរុញតម្លៃ ឡើងខ្ពស់ ។
៣.៣ អតិផរណាថ្លៃដើមរុញ (Cost-Push)
ប្រភេទទីពីរ គឺ អតិផរណាថ្លៃដើមរុញ (cost-push inflation) ។ វាកើតឡើង នៅពេលថ្លៃដើម នៃការផលិត កើនឡើង — ដូចជា តម្លៃវត្ថុធាតុដើម ថាមពល ឬឈ្នួលកម្មករ ។ ពេលថ្លៃដើមឡើង អ្នកផលិត ត្រូវដំឡើងតម្លៃលក់ ដើម្បីរក្សាប្រាក់ចំណេញ ។ ដូច្នេះ តម្លៃទំនិញ ត្រូវបាន «រុញ» ឡើងខ្ពស់ ដោយថ្លៃដើម មិនមែនដោយតម្រូវការ ។ ឧទាហរណ៍បុរាណ គឺ ការឡើងថ្លៃប្រេង ដែលធ្វើឱ្យ ការដឹកជញ្ជូន និងផលិតកម្ម ថ្លៃឡើង ទូទាំងសេដ្ឋកិច្ច ។
ឧទាហរណ៍សាមញ្ញ
ចូរយើងគណនាអត្រាអតិផរណា ដោយឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ។ ឧបមាថា កញ្ចប់ទំនិញធម្មតា មួយសម្រាប់គ្រួសារ (អាហារ ការធ្វើដំណើរ និងរបស់ចាំបាច់ផ្សេងៗ) ថ្លៃ ១,០០០ ឯកតា ក្នុងឆ្នាំមុន ។ ឆ្នាំនេះ កញ្ចប់ដដែល ថ្លៃ ១,០៥០ ឯកតា ។
- ការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃ = ១,០៥០ − ១,០០០ = ៥០ ឯកតា
- អត្រាអតិផរណា = (៥០ ÷ ១,០០០) × ១០០ = ៥%
- មានន័យថា ដើម្បីទិញរបស់ដដែល ឆ្នាំនេះ អ្នកត្រូវការប្រាក់ បន្ថែម ៥% ។
ឥឡូវ ចូរមើលពីទិដ្ឋភាព អំណាចទិញ ។ បើឆ្នាំមុន ១,០០០ ឯកតា ទិញកញ្ចប់មួយ បាន ឆ្នាំនេះ ១,០០០ ឯកតាដដែល ទិញកញ្ចប់មិនគ្រប់ទៀតទេ — ខ្វះប្រហែល ៥% ។ ដូច្នេះ ទោះបីប្រាក់ក្នុងកាបូបអ្នក នៅ ១,០០០ ដដែល តម្លៃពិត របស់វា បានធ្លាក់ចុះ ។ នេះជាមូលហេតុ ដែលសេដ្ឋវិទូ តែងនិយាយថា ត្រូវមើល «តម្លៃពិត» (real value) មិនមែនត្រឹមតែ «តម្លៃលេខ» (nominal value) នៃប្រាក់ឡើយ ។
រូបភាពបង្ហាញ · ប្រភេទ និងកម្រិតអតិផរណា
| ពាក្យ | ន័យ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| អតិផរណា (Inflation) | តម្លៃឡើងជាទូទៅ | អត្រា ៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ |
| ការធ្លាក់ថ្លៃ (Deflation) | តម្លៃធ្លាក់ចុះជាទូទៅ | អត្រា −២% ក្នុងមួយឆ្នាំ |
| ការថយល្បឿន (Disinflation) | អតិផរណានៅមាន តែយឺតជាងមុន | ពី ៦% ចុះមក ៣% |
| អតិផរណាខ្ពស់ខ្លាំង (Hyperinflation) | តម្លៃឡើងលឿនខ្លាំង ក្រៅការគ្រប់គ្រង | តម្លៃទ្វេដងក្នុងពេលខ្លី |
ពាក្យគន្លឹះ
អតិផរណា (Inflation)
ការកើនឡើងជាទូទៅ និងបន្តបន្ទាប់ នៃកម្រិតតម្លៃ ទំនិញ និងសេវា ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច តាមពេលវេលា ។
អំណាចទិញ (Purchasing Power)
បរិមាណទំនិញ និងសេវា ដែលប្រាក់មួយឯកតា អាចប្តូរបាន ។ អតិផរណា ធ្វើឱ្យវាធ្លាក់ចុះ ។
សន្ទស្សន៍តម្លៃ (CPI)
ឧបករណ៍វាស់អតិផរណា ដោយតាមដានតម្លៃ «កញ្ចប់ទំនិញ» ដែលគ្រួសារធម្មតាទិញ ។
តម្រូវការទាញ (Demand-Pull)
អតិផរណា ដែលកើតពី តម្រូវការសរុប លើសពីការផ្គត់ផ្គង់ — លុយច្រើនដេញតាមទំនិញតិច ។
ថ្លៃដើមរុញ (Cost-Push)
អតិផរណា ដែលកើតពី ថ្លៃដើមផលិតកម្មឡើង ដូចជា វត្ថុធាតុដើម ថាមពល ឬឈ្នួល ។
អតិផរណាខ្ពស់ខ្លាំង (Hyperinflation)
អតិផរណា លឿនខ្លាំង ក្រៅការគ្រប់គ្រង ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ បាត់បង់តម្លៃ យ៉ាងឆាប់រហ័ស ។
កំហុសយល់ច្រឡំទូទៅ
«អតិផរណា មានន័យថា គ្រប់តម្លៃឡើងស្មើគ្នា»
មិនពិតទេ ។ អតិផរណា ជាមធ្យមភាគ នៃការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃ ។ តម្លៃខ្លះឡើងច្រើន ខ្លះឡើងតិច ខ្លះថែមទាំងធ្លាក់ចុះ ។
«អតិផរណា គឺអាក្រក់ជានិច្ច»
មិនត្រឹមត្រូវទាំងស្រុងទេ ។ អតិផរណាទាប និងស្ថិរ ត្រូវបានចាត់ទុកជាធម្មតា ។ ការធ្លាក់ថ្លៃ (deflation) ពេលខ្លះ អាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ជាង ។
«ប្រាក់ខែឡើង = អតិផរណា»
មិនមែនទេ ។ អតិផរណា គឺការឡើងតម្លៃទំនិញ ជាទូទៅ ។ ប្រាក់ខែឡើង ជាការល្អ លុះត្រាតែ វាឡើងលឿនជាង តម្លៃទំនិញ ។
«តម្លៃឡើងម្តង គឺអតិផរណា»
មិនត្រឹមត្រូវទេ ។ ការឡើងតម្លៃម្តងហើយឈប់ មិនមែនអតិផរណាទេ ។ អតិផរណា ត្រូវការ ការឡើងតម្លៃ បន្តបន្ទាប់ ។
ការពន្យល់ទូលំទូលាយ · ផលប៉ះពាល់ និងតម្លៃស័ក្តិសម
ហេតុអ្វី អតិផរណា ជាបញ្ហា? ផលប៉ះពាល់សំខាន់មួយ គឺ វា ស៊ីសាច់ការសន្សំ ។ បើអ្នកទុកប្រាក់ ដោយមិនរកការប្រាក់ អតិផរណា នឹងកាត់បន្ថយ តម្លៃពិត របស់វា ឆ្នាំម្តងៗ ។ ផលប៉ះពាល់មួយទៀត គេហៅថា «ថ្លៃម៉ឺនុយ» (menu costs) — អាជីវកម្ម ត្រូវចំណាយ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ ស្លាកតម្លៃ បញ្ជីតម្លៃ និងប្រព័ន្ធ ជាញឹកញាប់ នៅពេលតម្លៃ ប្រែប្រួលឥតឈប់ ។ លើសពីនេះ អតិផរណា ខ្ពស់ និងមិនស្ថិរ ធ្វើឱ្យ ការគ្រោងទុកអនាគត ពិបាក ព្រោះគ្មាននរណា ដឹងច្បាស់ថា ប្រាក់ នឹងមានតម្លៃ ប៉ុន្មាន នៅថ្ងៃស្អែក ។
ដោយសារហេតុនេះ តាមទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ ធនាគារកណ្តាល ភាគច្រើន ព្យាយាមរក្សា អតិផរណា ឱ្យនៅ ទាប និងស្ថិរ — មិនខ្ពស់ពេក (ដែលបំផ្លាញ អំណាចទិញ) ហើយក៏មិនអវិជ្ជមាន ពេក (ការធ្លាក់ថ្លៃ ដែលអាចធ្វើឱ្យ សេដ្ឋកិច្ច ជាប់គាំង) ។ ឧបករណ៍ចម្បងមួយ ដែលពួកគេប្រើ ដើម្បីមានឥទ្ធិពល លើអតិផរណា គឺ អត្រាការប្រាក់ (interest rate) ។ តើអត្រាការប្រាក់ ជាអ្វី ហើយវាដំណើរការ យ៉ាងណា? នេះនឹងជាប្រធានបទ នៃ ភាគទី ១៣ ។
ករណីសិក្សាខ្លី · អតិផរណាខ្ពស់ខ្លាំង ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ
ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ ប្រទេស អាល្លឺម៉ង់ (សម័យ Weimar) បានបោះពុម្ពប្រាក់ យ៉ាងច្រើន ដើម្បីសងបំណុល ។ លទ្ធផល៖ តម្លៃឡើងលឿនខ្លាំង ។ នំបុ័ង ១ គីឡូ ដែលថ្លៃ ១៦៣ ម៉ាក នៅដើមឆ្នាំ ១៩២៣ បានឡើងដល់ ២៣៣ ពាន់លាន ម៉ាក នៅខែវិច្ឆិកា ១៩២៣ ។ ១ ដុល្លារ ត្រូវនឹងប្រហែល ៤,២ ពាន់ពាន់លាន (trillion) ម៉ាក ។ តម្លៃ ឡើងប្រហែល ២១% ក្នុងមួយថ្ងៃ — ប្រាក់ បាត់បង់តម្លៃ លឿនរហូតដល់ មនុស្ស ចាយវាភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីទទួល ។
ឧទាហរណ៍ ថ្មីជាងគេ គឺ ហ្ស៊ីមបាបវ៉េ (Zimbabwe) ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ។ អតិផរណា កើនខ្ពស់ រហូតដល់ តម្លៃ ទ្វេដង ស្ទើរតែ រៀងរាល់ ២៤ ម៉ោង ។ ធនាគារកណ្តាល ថែមទាំង បានបោះពុម្ព ក្រដាសប្រាក់ តម្លៃ ១០០ ពាន់ពាន់លាន (trillion) ដុល្លារ ហ្ស៊ីមបាបវ៉េ នៅឆ្នាំ ២០០៩ — ក្រដាសប្រាក់ តម្លៃខ្ពស់ បំផុត ដែលធ្លាប់ចេញ ផ្សាយ ។ ទីបំផុត ប្រទេស ក៏បោះបង់ រូបិយប័ណ្ណ ខ្លួនឯង ។ ករណីទាំងពីរនេះ បង្ហាញ គ្រោះថ្នាក់ ពេលបរិមាណ ប្រាក់ កើនលើស ការគ្រប់គ្រង ។
ករណីទាំងនេះ ជាឧទាហរណ៍ខ្លាំង (extreme) ដែលកម្រកើតឡើង ។ ក្នុងជីវិតធម្មតា អតិផរណា ភាគច្រើន ស្ថិតក្នុងកម្រិតទាប ។ តែពួកវាបង្រៀនយើងអំពី តំណភ្ជាប់ ជាមូលដ្ឋាន៖ ពេលបរិមាណប្រាក់ កើនលឿនជាង បរិមាណទំនិញ ដ៏ពិត តម្លៃ នឹងឡើង ។
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- គិតមើលរបស់មួយ ដែលអ្នកទិញញឹកញាប់ ។ តើតម្លៃរបស់វា ថ្ងៃនេះ ខុសពី ប៉ុន្មានឆ្នាំមុន យ៉ាងណា? នេះជា អតិផរណា ក្នុងជីវិតពិត ។
- បើអ្នកទុកប្រាក់ ១,០០០ ឯកតា ក្នុងកាបូប ៥ ឆ្នាំ ហើយអតិផរណា ៥% ក្នុងមួយឆ្នាំ តើអំណាចទិញ របស់វា នឹងកើន ឬធ្លាក់?
ឯកសារយោង
- [1] Inflation. Investopedia. investopedia.com
- [2] Consumer Price Index (CPI). Investopedia. investopedia.com
- [3] Demand-Pull Inflation · Cost-Push Inflation. Investopedia. investopedia.com
- [4] Hyperinflation in the Weimar Republic. Wikipedia / Britannica. wikipedia.org
- [5] Hyperinflation in Zimbabwe. Wikipedia. wikipedia.org
- [6] Principles of Macroeconomics. OpenStax. openstax.org
អានបន្ត — ស៊េរីចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ច
បន្តដំណើរសិក្សាសេដ្ឋកិច្ច ពីមូលដ្ឋានទៅកម្រិតខ្ពស់ ។
មើលស៊េរីទាំង ២០ ភាគ →