ប្រាក់ និងធនាគារ៖ តើប្រាក់ជាអ្វី ហើយធនាគារបង្កើតវាយ៉ាងណា?
ប្រាក់ (money) គឺជាការបង្កើតដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយរបស់មនុស្ស — ប៉ុន្តែយើងកម្រនឹងឈប់សួរថា វាពិតជាអ្វី។ ភាគនេះជាការចាប់ផ្តើមនៃពាក់កណ្តាលម៉ាក្រូ (macro) នៃស៊េរី៖ យើងឈប់មើលការសម្រេចចិត្តតូចៗ ហើយងាកមកមើលរូបភាពធំ — ដោយចាប់ផ្តើមពីប្រាក់ និងរបៀបដែលធនាគារ «បង្កើត» វា។
«ប្រាក់ភាគច្រើនក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប មិនត្រូវបានបោះពុម្ពដោយម៉ាស៊ីនបោះពុម្ពទេ — វាត្រូវបានបង្កើត នៅពេលធនាគារផ្តល់កម្ចី។»
ដំណើរផ្លាស់ប្តូរ ពីប្រាក់បញ្ញើ ទៅកម្ចី ទៅប្រាក់បញ្ញើថ្មី — នេះជាបេះដូងនៃប្រព័ន្ធធនាគារ។
សង្ខេបសំខាន់ៗ · Key Takeaways
- ប្រាក់៖ មិនមែនជាទ្រព្យ ប៉ុន្តែជាឧបករណ៍ដែលធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរងាយស្រួល
- មុខងារ ៣៖ មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ ឯកតាគណនា និងឧបករណ៍រក្សាតម្លៃ
- ប្រភេទ៖ ប្រាក់ទំនិញ (commodity) ធៀបនឹង ប្រាក់ក្រដាសបញ្ជា (fiat)
- ធនាគារ៖ ទទួលប្រាក់បញ្ញើ ហើយបញ្ចេញកម្ចី — មិនរក្សាទាំងអស់ក្នុងទូ
- ការបង្កើតប្រាក់៖ ប្រព័ន្ធទុនបម្រុងផ្នែក ធ្វើឱ្យបញ្ញើមួយ ក្លាយជាកម្ចី ជាបញ្ញើថ្មី…
ក្នុងភាគ ១ ដល់ ១០ យើងបានស្វែងយល់ភាគច្រើន ពីសេដ្ឋកិច្ចមីក្រូ (microeconomics) — ការសម្រេចចិត្តរបស់បុគ្គល ក្រុមហ៊ុន ការផ្គត់ផ្គង់ តម្រូវការ តម្លៃ និងរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ។ ចាប់ពីភាគនេះទៅ យើងបើកទំព័រថ្មី — ពាក់កណ្តាលម៉ាក្រូ (macroeconomics) ដែលមើលសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល។ ហើយចំណុចចាប់ផ្តើមដ៏សមរម្យបំផុត គឺ ប្រាក់។ យើងប្រើប្រាក់រាល់ថ្ងៃ ប៉ុន្តែតើប្រាក់ជាអ្វីពិតប្រាកដ? ហេតុអ្វីក្រដាសមួយសន្លឹក អាចប្តូរយកអង្ករ ឬសម្លៀកបំពាក់បាន? ហើយសំណួរដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុត៖ តើប្រាក់ភាគច្រើនក្នុងសេដ្ឋកិច្ច មកពីណា? ចម្លើយ គឺភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹង ធនាគារ។
ហេតុអ្វីប្រធានបទនេះសំខាន់?
សូមស្រមៃពិភពលោកមួយ ដែលគ្មានប្រាក់ឡើយ។ បើអ្នកជាកសិករដាំស្រូវ ហើយចង់បានស្បែកជើងថ្មី អ្នកត្រូវរកជាងស្បែកជើងម្នាក់ ដែល ចៃដន្យ ចង់បានស្រូវ ក្នុងបរិមាណ និងពេលវេលាដែលត្រូវគ្នាបេះបិទ។ ការផ្លាស់ប្តូរផ្ទាល់បែបនេះ ហៅថា ការផ្លាស់ប្តូរផ្ទាល់ (barter)។ វាមានបញ្ហាធំមួយ ដែលសេដ្ឋវិទូហៅថា «តម្រូវការស្របគ្នាទ្វេ» (double coincidence of wants) — ភាគីទាំងពីរ ត្រូវចង់បានអ្វីដែលម្ខាងទៀតមាន ក្នុងពេលតែមួយ [1]។
ការស្វែងរកបែបនេះ ខ្ជះខ្ជាយពេលវេលា និងកម្លាំងយ៉ាងខ្លាំង។ លើសពីនេះ តើអ្នកនឹងកំណត់តម្លៃយ៉ាងណា? ស្រូវមួយបាវ ស្មើនឹងស្បែកជើងប៉ុន្មានគូ? ស្មើនឹងឆ្នាំងប៉ុន្មាន? ក្នុងសង្គមផ្លាស់ប្តូរផ្ទាល់ តម្លៃរាប់មិនអស់ ត្រូវចងចាំ។ ប្រាក់ ដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នេះ។ ជាមួយប្រាក់ កសិករលក់ស្រូវយកប្រាក់ រួចយកប្រាក់នោះទៅទិញស្បែកជើង — ដោយមិនចាំបាច់ឱ្យជាងស្បែកជើងចង់បានស្រូវឡើយ។ ប្រាក់ធ្វើឱ្យ ការជួញដូរ (trade) ងាយស្រួល រហ័ស និងទូលំទូលាយ។
នេះជាមូលហេតុ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ សំខាន់ដល់មនុស្សគ្រប់រូប។ ការយល់ដឹងពីធម្មជាតិរបស់ប្រាក់ ជួយឱ្យយើងយល់ពីអតិផរណា ការសន្សំ ការខ្ចី និងសូម្បីតែវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ ដែលកើតឡើងម្តងម្កាលក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
គោលគំនិតសំខាន់៖ តើប្រាក់ជាអ្វី?
សេដ្ឋវិទូ មិននិយមន័យប្រាក់តាមរូបរាងរបស់វា (ក្រដាស លោហៈ ឬលេខក្នុងទូរស័ព្ទ) ទេ — ប៉ុន្តែតាម មុខងារ ដែលវាបំពេញ។ វត្ថុណាមួយ ដែលបំពេញមុខងារទាំងបីខាងក្រោម ចាត់ទុកជាប្រាក់ [2]៖
- មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ (medium of exchange)៖ ប្រាក់ជាវត្ថុកណ្តាល ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាទទួលយក ដើម្បីទូទាត់ក្នុងការជួញដូរ។ អ្នកមិនត្រូវការឱ្យអ្នកលក់ចង់បានអ្វីដែលអ្នកមានឡើយ — គាត់គ្រាន់តែចង់បានប្រាក់។
- ឯកតាគណនា (unit of account)៖ ប្រាក់ផ្តល់ «ខ្នាតរង្វាស់» រួមមួយ សម្រាប់វាស់តម្លៃ។ ជំនួសឱ្យការចងចាំតម្លៃរាប់ពាន់គូ យើងគ្រាន់តែនិយាយថា វត្ថុនេះថ្លៃ ១០ ឯកតា វត្ថុនោះថ្លៃ ២ ឯកតា។
- ឧបករណ៍រក្សាតម្លៃ (store of value)៖ ប្រាក់អាចរក្សាទុកបាន ដើម្បីប្រើនៅពេលក្រោយ។ កសិករលក់ស្រូវថ្ងៃនេះ ហើយអាចរក្សាប្រាក់ ដើម្បីទិញរបស់នៅខែក្រោយ — ដោយស្រូវមិនរលួយ។
ក្រៅពីមុខងារ ប្រាក់ក៏មានប្រភេទផ្សេងគ្នាដែរ។ ប្រាក់ទំនិញ (commodity money) គឺជាប្រាក់ដែលមានតម្លៃខ្លួនឯង ក្រៅពីតួនាទីជាប្រាក់ — ដូចជា មាស ប្រាក់ អំបិល ឬសំបកខ្យង ដែលមនុស្សបុរាណធ្លាប់ប្រើ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រាក់ក្រដាសបញ្ជា (fiat money) — ដែលយើងប្រើសព្វថ្ងៃ — គ្មានតម្លៃខ្លួនឯងទេ។ ក្រដាសមួយសន្លឹក មានតម្លៃ ព្រោះមនុស្សទាំងអស់ ជឿជាក់ ថាវាមានតម្លៃ ហើយ ទទួលយក វា។ ពាក្យ «fiat» មកពីភាសាឡាតាំង មានន័យថា «ចូរឱ្យវាកើតមាន» — ព្រោះតម្លៃរបស់វា មកពីការទទួលស្គាល់ ជាជាងលោហៈមានតម្លៃទ្រទ្រង់ [3]។
ប្រាក់មិនមែនជាទ្រព្យសម្បត្តិទេ — វាជា កិច្ចព្រមព្រៀងសង្គម ដ៏ធំមួយ ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាព្រមទទួលយកវា។
ការពន្យល់ជាជំហានៗ
៣.១ មុខងារទាំង ៣ ដំណើរការជាមួយគ្នា
ចូរយើងមើលមុខងារទាំងបី តាមរយៈការទិញកាហ្វេមួយកែវ។ នៅពេលអ្នកបង់ប្រាក់ អ្នកកំពុងប្រើវាជា មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ (បង់ជំនួសការជួញដូរផ្ទាល់)។ ស្លាកតម្លៃ «៥ ឯកតា» នៅលើកែវ ជា ឯកតាគណនា (វាស់តម្លៃ)។ ហើយប្រាក់ដែលនៅសល់ក្នុងកាបូបអ្នក ដែលអ្នករក្សាទុកសម្រាប់ថ្ងៃស្អែក ជា ឧបករណ៍រក្សាតម្លៃ។ មុខងារទាំងបី ដំណើរការក្នុងសកម្មភាពតែមួយ។
៣.២ របៀបធនាគារដំណើរការ
ធនាគារ (bank) ជាស្ថាប័នមធ្យោបាយ (intermediary) — វាភ្ជាប់រវាងអ្នកដែលមានប្រាក់លើស និងអ្នកដែលត្រូវការប្រាក់។ របៀបដំណើរការជាមូលដ្ឋាន មានពីរផ្នែក៖ ទីមួយ ធនាគារ ទទួលប្រាក់បញ្ញើ (deposits) ពីអ្នកសន្សំ ដែលនាំប្រាក់មកទុក ដើម្បីសុវត្ថិភាព (ហើយពេលខ្លះទទួលការប្រាក់តិចតួច)។ ទីពីរ ធនាគារយកប្រាក់ភាគច្រើននោះ ទៅ ផ្តល់កម្ចី (loans) ដល់អ្នកខ្ចី — អាជីវកម្ម ឬបុគ្គល — ដោយគិតការប្រាក់ខ្ពស់ជាង។ គម្លាតរវាងការប្រាក់ដែលធនាគារបង់ដល់អ្នកសន្សំ និងការប្រាក់ដែលធនាគារយកពីអ្នកខ្ចី គឺជាប្រាក់ចំណេញរបស់វា។
៣.៣ របៀបធនាគារ «បង្កើតប្រាក់»
នេះជាចំណុចដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលបំផុត។ ធនាគារ មិនរក្សាប្រាក់បញ្ញើទាំងអស់ក្នុងទូទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វារក្សាទុកតែ ភាគខ្លះ ជាទុនបម្រុង (reserve) ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងអ្នកសន្សំ ដែលមកដកប្រាក់ ហើយ បញ្ចេញកម្ចី នូវផ្នែកដែលនៅសល់។ ប្រព័ន្ធនេះ ហៅថា ប្រព័ន្ធទុនបម្រុងផ្នែក (fractional-reserve banking) [4]។ ចំណុចអស្ចារ្យ គឺ៖ ពេលធនាគារផ្តល់កម្ចី ប្រាក់នោះមិនរលាយបាត់ទេ — អ្នកខ្ចី យកវាទៅចាយ ហើយអ្នកទទួល នាំវាទៅ ដាក់បញ្ញើ ក្នុងធនាគារមួយផ្សេងទៀត។ បញ្ញើថ្មីនោះ ក៏ត្រូវបានយកទៅ ផ្តល់កម្ចីម្តងទៀត… ហើយវដ្តបន្តទៅ។ លទ្ធផលៈ បរិមាណប្រាក់សរុបក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ច្រើនជាង ប្រាក់ដើមដែលដាក់បញ្ញើ។ នេះហៅថា ធនាគារ «បង្កើតប្រាក់»។
កម្រិតដែលប្រាក់ដើមអាចពង្រីកបាន ត្រូវបានវាស់ដោយ ពហុគុណប្រាក់ (money multiplier)។ តាមគំនិតទូទៅ បើធនាគាររក្សាទុនបម្រុងតិច (ភាគរយតូច) ពហុគុណនេះកាន់តែធំ ព្រោះប្រាក់កាន់តែច្រើន ត្រូវបានបញ្ចេញកម្ចី។ នេះជាគំនិតទ្រឹស្តី ដែលបង្ហាញ សក្តានុពល នៃការពង្រីកប្រាក់ — ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង លេខពិតតូចជាងនេះ ព្រោះមនុស្សក៏រក្សាប្រាក់សុទ្ធខ្លះ ហើយធនាគារ ក៏រក្សាទុនបម្រុងលើសដែរ។
ឧទាហរណ៍សាមញ្ញ
ចូរយើងតាមដានលេខ ដើម្បីមើលការបង្កើតប្រាក់ ជាក់ស្តែង។ ឧបមាថា ធនាគារនីមួយៗ រក្សាទុនបម្រុង ១០% ហើយបញ្ចេញកម្ចី ៩០% នៃប្រាក់បញ្ញើ។
- អ្នក ក ដាក់បញ្ញើ ១០០ ឯកតា ក្នុងធនាគារ។ ធនាគាររក្សា ១០ ជាទុនបម្រុង ហើយបញ្ចេញកម្ចី ៩០។
- អ្នកខ្ចី យក ៩០ នោះទៅចាយ ហើយអ្នកទទួល ដាក់បញ្ញើ ៩០ ក្នុងធនាគារមួយផ្សេង។ ធនាគារនោះ រក្សា ៩ ហើយបញ្ចេញកម្ចី ៨១។
- ៨១ នោះក្លាយជាបញ្ញើថ្មី… ធនាគាររក្សា ៨.១ ហើយបញ្ចេញកម្ចី ៧២.៩… ហើយបន្តទៅ។
បើយើងបូកសរុប ១០០ + ៩០ + ៨១ + ៧២.៩ + … រហូតដល់ចប់ ចំនួនប្រាក់បញ្ញើសរុប នៅក្នុងប្រព័ន្ធ អាចកើនរហូតដល់ប្រហែល ១,០០០ ឯកតា — ធំជាងប្រាក់ដើម ១០ ដង។ តួលេខ ១០ ដងនេះ គ្រាន់តែជាចំនួន ១ ចែកនឹងភាគរយទុនបម្រុង (១ ÷ ១០% = ១០) ដែលជាពហុគុណប្រាក់តាមទ្រឹស្តី។ សូមកត់សម្គាល់៖ គ្មានប្រាក់ក្រដាសថ្មីណាមួយ ត្រូវបានបោះពុម្ពឡើយ — ប្រាក់ «ថ្មី» នេះ គឺជាប្រាក់បញ្ញើ ក្នុងគណនី ដែលកើតឡើងតាមរយៈកម្ចីជាបន្តបន្ទាប់។
រូបភាពបង្ហាញ · មុខងារ ៣ និងឧទាហរណ៍ទុនបម្រុង
| មុខងារ | ន័យ | ឧទាហរណ៍ |
|---|---|---|
| មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ | ទទួលយកជាទូទៅ ក្នុងការទូទាត់ | បង់ប្រាក់ទិញកាហ្វេ |
| ឯកតាគណនា | ខ្នាតរង្វាស់រួម សម្រាប់វាស់តម្លៃ | ស្លាកតម្លៃ «៥ ឯកតា» |
| ឧបករណ៍រក្សាតម្លៃ | រក្សាទុកអំណាចទិញ ទៅពេលក្រោយ | លុយក្នុងកាបូបសម្រាប់ស្អែក |
ពាក្យគន្លឹះ
មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ (Medium of Exchange)
មុខងារនៃប្រាក់ ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាទទួលយក ដើម្បីទូទាត់ក្នុងការជួញដូរ ជំនួសការផ្លាស់ប្តូរផ្ទាល់។
ប្រាក់ក្រដាសបញ្ជា (Fiat Money)
ប្រាក់ដែលគ្មានតម្លៃខ្លួនឯង តម្លៃរបស់វាមកពីការទទួលស្គាល់ និងទំនុកចិត្តរួម មិនមែនពីលោហៈមានតម្លៃ។
ទុនបម្រុងផ្នែក (Fractional Reserve)
ប្រព័ន្ធដែលធនាគាររក្សាទុកតែផ្នែកមួយ នៃប្រាក់បញ្ញើ ជាទុនបម្រុង ហើយបញ្ចេញផ្នែកនៅសល់ ជាកម្ចី។
ពហុគុណប្រាក់ (Money Multiplier)
រង្វាស់នៃការពង្រីកប្រាក់ បង្ហាញថា ប្រាក់ដើម ១ ឯកតា អាចនាំឱ្យបញ្ញើសរុបកើនប៉ុន្មានដង តាមទ្រឹស្តី។
ធនាគារកណ្តាល (Central Bank)
ស្ថាប័នដែលមានតួនាទីទូទៅ គ្រប់គ្រងការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ បោះផ្សាយរូបិយប័ណ្ណ និងជាអ្នកឱ្យខ្ចីចុងក្រោយ។
ប្រាក់បញ្ញើ (Deposit)
ប្រាក់ដែលអ្នកសន្សំនាំមកទុកក្នុងធនាគារ — ជាមូលដ្ឋាន សម្រាប់ធនាគារបញ្ចេញកម្ចី និងបង្កើតប្រាក់។
កំហុសយល់ច្រឡំទូទៅ
«ធនាគាររក្សាប្រាក់ទាំងអស់ក្នុងទូ»
មិនពិតទេ។ ក្រោមប្រព័ន្ធទុនបម្រុងផ្នែក ធនាគាររក្សាទុកតែផ្នែកតូចមួយ ហើយបញ្ចេញភាគច្រើនជាកម្ចី។
«ប្រាក់ត្រូវមានមាសទ្រទ្រង់»
មិនពិតទេ (សម្រាប់ប្រាក់ទំនើប)។ ប្រាក់សព្វថ្ងៃ ភាគច្រើនជា fiat — តម្លៃមកពីទំនុកចិត្ត និងការទទួលស្គាល់ មិនមែនពីមាស។
«ធនាគារខ្ចីតែប្រាក់ដែលមានក្នុងដៃ»
មិនត្រឹមត្រូវទាំងស្រុងទេ។ តាមរយៈវដ្តបញ្ញើ-កម្ចី ប្រព័ន្ធធនាគារ ជាសរុប បង្កើតប្រាក់បញ្ញើ ច្រើនជាងប្រាក់ដើម។
«ប្រាក់ = ទ្រព្យសម្បត្តិ»
មិនត្រឹមត្រូវទេ។ ប្រាក់ជាឧបករណ៍ តំណាងឱ្យតម្លៃ។ ទ្រព្យសម្បត្តិពិត គឺទំនិញ សេវា និងផលិតកម្ម ដែលប្រាក់អាចប្តូរបាន។
ការពន្យល់ទូលំទូលាយ · តួនាទីធនាគារកណ្តាល
បើធនាគារពាណិជ្ជ បង្កើតប្រាក់ភាគច្រើន តើនរណាគ្រប់គ្រងទាំងមូល? នៅក្នុងទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចទូទៅ ស្ថាប័នមួយឈ្មោះ ធនាគារកណ្តាល (central bank) ដើរតួនាទីនេះ។ ធនាគារកណ្តាល មិនមែនជាធនាគារ សម្រាប់មនុស្សទូទៅទេ — វាជា «ធនាគាររបស់ធនាគារ» ដែលមានមុខងារសំខាន់ៗ តាមទ្រឹស្តីទូទៅ [5]៖
- បោះផ្សាយរូបិយប័ណ្ណ៖ ធនាគារកណ្តាល ជាទូទៅ ជាស្ថាប័នតែមួយ ដែលមានសិទ្ធិចេញផ្សាយក្រដាសប្រាក់ និងកាក់ ជាផ្លូវការ។
- ឥទ្ធិពលលើការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់៖ តាមរយៈឧបករណ៍ផ្សេងៗ (ដូចជា អត្រាការប្រាក់គោល និងទុនបម្រុងតម្រូវ) វាអាចធ្វើឱ្យប្រាក់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ច្រើនឡើង ឬតិចចុះ។
- អ្នកឱ្យខ្ចីចុងក្រោយ (lender of last resort)៖ ក្នុងគ្រាមានវិបត្តិ ពេលធនាគារពាណិជ្ជ ខ្វះសាច់ប្រាក់ ធនាគារកណ្តាល អាចផ្តល់កម្ចីជាបន្ទាន់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យប្រព័ន្ធ ដួលរលំ។
តាមរយៈតួនាទីទាំងនេះ ធនាគារកណ្តាល ព្យាយាមរក្សា ស្ថិរភាព នៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ និងតម្លៃ។ តើមានអ្វីកើតឡើង បើប្រាក់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ច្រើនពេក? ចម្លើយ គឺ អតិផរណា (inflation) — តម្លៃទំនិញឡើងថ្លៃ។ នេះនឹងជាប្រធានបទ នៃ ភាគទី ១២ ដែលយើងនឹងស្វែងយល់ ថាហេតុអ្វី ប្រាក់ច្រើនពេក អាចធ្វើឱ្យតម្លៃកើនឡើង។
ករណីសិក្សាខ្លី
ស្រមៃថា មានទីក្រុងតូចមួយ ដែលធនាគារ ចាប់ផ្តើមផ្តល់កម្ចីជាថ្មី ដល់អាជីវកម្មតូចៗ ជាច្រើន ក្នុងពេលតែមួយ។ ម្ចាស់ហាងម្នាក់ ខ្ចីប្រាក់ ដើម្បីទិញឧបករណ៍ — ប្រាក់នោះ ក្លាយជាចំណូល របស់អ្នកលក់ឧបករណ៍ ដែលនាំវាទៅ ដាក់បញ្ញើ។ បញ្ញើនោះ ធ្វើឱ្យធនាគារ អាចផ្តល់កម្ចីម្តងទៀត ដល់អ្នកផ្សេង។ រលកកម្ចីថ្មីៗ ជាបន្តបន្ទាប់នេះ ធ្វើឱ្យ ការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ ក្នុងទីក្រុង ពង្រីកឡើង — មនុស្សកាន់តែច្រើន មានប្រាក់ក្នុងដៃ ដើម្បីចាយ។ នេះបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ ពីរបៀបដែលការសម្រេចចិត្តផ្តល់កម្ចី របស់ធនាគារ អាចប៉ះពាល់ដល់ បរិមាណប្រាក់សរុប ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល។
យើងបានឃើញថា ប្រាក់ គឺជាឧបករណ៍ ដែលបំពេញមុខងារបី ហើយ ធនាគារ តាមរយៈប្រព័ន្ធទុនបម្រុងផ្នែក ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ ក្នុងការបង្កើតប្រាក់ភាគច្រើន ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប។ តែពេលប្រាក់ ច្រើនពេក អ្វីនឹងកើតឡើង? ភាគបន្ទាប់ នឹងឆ្លើយ។
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ តើអ្នកប្រើប្រាក់ ជា មធ្យោបាយផ្លាស់ប្តូរ ឯកតាគណនា ឬឧបករណ៍រក្សាតម្លៃ ញឹកញាប់ជាងគេ?
- បើពិភពលោក គ្មានប្រាក់ ហើយប្រើតែការផ្លាស់ប្តូរផ្ទាល់ (barter) តើជីវិតរបស់អ្នក នឹងពិបាកយ៉ាងណា?
ឯកសារយោង
- [1] Money. Investopedia. investopedia.com
- [2] Functions of Money. Investopedia. investopedia.com
- [3] Fiat Money. Investopedia. investopedia.com
- [4] Fractional Reserve Banking. Investopedia. investopedia.com
- [5] Money Multiplier · Principles of Macroeconomics. OpenStax. openstax.org
- [6] Money · Economics. Britannica. britannica.com
អានបន្ត — ស៊េរីចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ច
បន្តដំណើរសិក្សាសេដ្ឋកិច្ច ពីមូលដ្ឋានទៅកម្រិតខ្ពស់។
មើលស៊េរីទាំង ២០ ភាគ →- ✓តើសេដ្ឋកិច្ចជាអ្វី? ស្វែងយល់ពីការសិក្សាជម្រើស និងភាពខ្វះខាត
- ✓ភាពខ្វះខាត និងជម្រើស៖ ហេតុអ្វីយើងមិនអាចមានគ្រប់យ៉ាង
- ✓តម្លៃឱកាស៖ តម្លៃពិតនៃរាល់ការសម្រេចចិត្ត
- ✓លំនឹងទីផ្សារ៖ តើតម្លៃ និងបរិមាណកំណត់នៅត្រង់ណា?
- ✓ផ្គត់ផ្គង់ និងតម្រូវការ៖ ច្បាប់ដ៏ល្បីបំផុតនៃសេដ្ឋកិច្ច
- ✓សញ្ញាតម្លៃ៖ របៀបដែលតម្លៃដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ច
- ✓ការបត់បែននៃតម្រូវការ (Elasticity)៖ វាស់ការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្លៃ
- ✓អាកប្បកិរិយាអ្នកប្រើប្រាស់៖ ហេតុអ្វីយើងទិញអ្វីដែលយើងទិញ
- ✓ផលិតកម្ម និងថ្លៃដើម៖ របៀបដែលក្រុមហ៊ុនផលិត និងសម្រេចចិត្ត
- ✓ការប្រកួតប្រជែង និងរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ៖ ពីទីផ្សារសេរីដល់ម៉ូណូប៉ូល
- ១១ប្រាក់ និងធនាគារ៖ តើប្រាក់ជាអ្វី ហើយធនាគារបង្កើតវាយ៉ាងណា?
- ១២អតិផរណា៖ ហេតុអ្វីលុយបាត់បង់តម្លៃតាមពេលវេលា?
- ១៣អត្រាការប្រាក់៖ តម្លៃនៃប្រាក់តាមពេលវេលា
- ១៤ភាពអត់ការងារធ្វើ៖ ប្រភេទ និងមូលហេតុ
- ១៥កំណើនសេដ្ឋកិច្ច៖ អ្វីធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើន?
- ១៦តម្រូវការ និងការផ្គត់ផ្គង់៖ ច្បាប់ដ៏ល្បីបំផុតនៃសេដ្ឋកិច្ច
- ១៧ការជួញដូរ និងសកលភាវូបនីយកម្ម៖ ហេតុអ្វីប្រទេសជួញដូរគ្នា?
