ផលិតកម្ម និងថ្លៃដើម៖ របៀបដែលក្រុមហ៊ុនផលិត និងសម្រេចចិត្ត
រាល់ផលិតផលដែលយើងប្រើប្រាស់ — កាហ្វេ នំបុ័ង ទូរស័ព្ទ — សុទ្ធតែកើតចេញពីការផលិត ដែលមានថ្លៃដើម។ នៅផ្នែកទី ៤ យើងបានស្គាល់ផ្នែកផ្គត់ផ្គង់។ ឥឡូវនេះ យើងមើលទៅផ្នែកផលិតកម្ម៖ តើក្រុមហ៊ុនសម្រេចចិត្តយ៉ាងណាថា ត្រូវផលិតប៉ុន្មាន — ហើយការផលិតនោះ ចំណាយអស់ប៉ុន្មាន?
«ក្រុមហ៊ុនមិនផលិតដោយគ្មានដែនកំណត់ទេ — រាល់ផលិតផលមួយឯកតា សុទ្ធតែមាន ថ្លៃដើម របស់វា។»
ការយល់ពីថ្លៃដើម គឺជាគន្លឹះដែលក្រុមហ៊ុនគ្រប់រូបប្រើ ដើម្បីសម្រេចចិត្តបានប្រសើរ។
សង្ខេបសំខាន់ៗ · Key Takeaways
- ធាតុចូល → ផលិតផល៖ ក្រុមហ៊ុនបម្លែងធាតុដើម (inputs) ទៅជាទំនិញ (outputs)
- ថ្លៃថេរ (fixed cost)៖ មិនផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិត — ឧ. ថ្លៃជួល
- ថ្លៃអថេរ (variable cost)៖ ផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិត — ឧ. វត្ថុធាតុដើម
- ថ្លៃរឹម (marginal cost)៖ ថ្លៃដើមនៃការផលិតបន្ថែមមួយឯកតាទៀត
- សន្សំមាត្រដ្ឋាន (economies of scale)៖ ផលិតច្រើនអាចធ្វើឱ្យថ្លៃមធ្យមថយចុះ
នៅផ្នែកទី ៤ នៃស៊េរីនេះ យើងបានស្គាល់ផ្នែក ផ្គត់ផ្គង់ (supply) — គឺមូលហេតុដែលក្រុមហ៊ុនសុខចិត្តលក់ទំនិញនៅតម្លៃផ្សេងៗគ្នា។ ឥឡូវនេះ យើងសួរសំណួរជាមូលដ្ឋានពីរ៖ តើក្រុមហ៊ុនសម្រេចចិត្តផលិតប៉ុន្មាន ហើយការផលិតនោះចំណាយអស់ប៉ុន្មាន? ការយល់ពីថ្លៃដើម គឺជាកូនសោសំខាន់ ដែលបើកឱ្យយើងយល់ ពីរបៀបដែលក្រុមហ៊ុនសម្រេចចិត្ត — និងហេតុអ្វីទំនិញខ្លះថោក ខ្លះថ្លៃ។ ចំណាយលើការផលិត គឺជាគ្រឹះនៃប្រាក់ចំណេញ និងការប្រកួតប្រជែងទាំងអស់។
ហេតុអ្វីប្រធានបទនេះសំខាន់?
រាល់អាជីវកម្ម — មិនថាហាងនំបុ័ងតូចៗ រោងចក្រធំ ឬកសិដ្ឋាន — សុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការពិតតែមួយ៖ ដើម្បីផលិតអ្វីមួយ អ្នកត្រូវចំណាយបន្តិចមុនសិន។ ម្ចាស់ហាងណាមួយ ត្រូវបង់ថ្លៃជួលកន្លែង ទិញវត្ថុធាតុដើម បង់ប្រាក់ឈ្នួលបុគ្គលិក និងបង់ថ្លៃភ្លើងទឹក។ បើគាត់មិនយល់ពីថ្លៃដើមរបស់ខ្លួន គាត់មិនអាចដឹងថា គួរដាក់តម្លៃប៉ុន្មាន ឬគួរផលិតប៉ុន្មានឡើយ។
ការយល់ដឹងពីថ្លៃដើម ក៏ជួយឱ្យយើងយល់ផងដែរថា ហេតុអ្វីទំនិញមួយចំនួនថោក ខណៈទំនិញផ្សេងទៀតថ្លៃ។ ក្រុមហ៊ុនដែលគ្រប់គ្រងថ្លៃដើមរបស់ខ្លួនបានល្អ ជាធម្មតាមានគុណសម្បត្តិលើគូប្រកួតប្រជែង។ ដូច្នេះ ការយល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធនៃថ្លៃដើម គឺជាជំហានចាំបាច់ សម្រាប់អ្នកចង់យល់ពីរបៀបដែលអាជីវកម្មដំណើរការ។
គោលគំនិតសំខាន់៖ ធាតុចូល និងប្រភេទថ្លៃដើម
មូលដ្ឋាននៃផលិតកម្ម គឺការបម្លែងធាតុដើម (inputs) ទៅជាទំនិញ (outputs)។ ធាតុដើមរួមមាន វត្ថុធាតុដើម (ម្សៅ ដែក ប្លាស្ទិក) កម្លាំងពលកម្ម (labor) ម៉ាស៊ីន និងថាមពល។ នៅពេលក្រុមហ៊ុនរួមធាតុទាំងនេះចូលគ្នា វាបង្កើតបានទំនិញ — ប៉ុន្តែក៏នាំមកនូវថ្លៃដើមផងដែរ។ គោលគំនិតថ្លៃដើមបែងចែកជាប្រភេទដូចខាងក្រោម៖
- ថ្លៃថេរ (Fixed Cost)៖ ថ្លៃដែលមិនផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិតក្នុងរយៈពេលខ្លី — ឧទាហរណ៍ ថ្លៃជួលកន្លែង ឬម៉ាស៊ីនធំ។ ទោះបីផលិតច្រើន ឬមិនផលិត ក៏ត្រូវបង់ថ្លៃជួលដដែល។
- ថ្លៃអថេរ (Variable Cost)៖ ថ្លៃដែលផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិត — ឧ. វត្ថុធាតុដើម និងកម្លាំងពលកម្ម។ ផលិតច្រើន ថ្លៃអថេរកើនឡើង។
- ថ្លៃសរុប (Total Cost)៖ ថ្លៃថេរ បូកនឹង ថ្លៃអថេរ — គឺជាចំនួនសរុបដែលក្រុមហ៊ុនចំណាយដើម្បីផលិត។
- ថ្លៃមធ្យម (Average Cost)៖ ថ្លៃសរុប ចែកនឹងចំនួនឯកតាផលិត — គឺថ្លៃដើមលើផលិតផលមួយឯកតាជាមធ្យម។
- ថ្លៃរឹម (Marginal Cost)៖ ថ្លៃដើមនៃការផលិត បន្ថែមមួយឯកតាទៀត។ នេះគឺជាគំនិតសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការសម្រេចចិត្ត។
ក្រុមហ៊ុនមិនសួរត្រឹមថា «ថ្លៃសរុបប៉ុន្មាន?» ទេ — វាសួរថា «ផលិតបន្ថែមមួយឯកតាទៀត ត្រូវចំណាយប៉ុន្មាន?»
ការពន្យល់ជាជំហានៗ
៣.១ ថ្លៃថេរ ធៀប ថ្លៃអថេរ
ស្រមៃថា ក្រុមហ៊ុនមួយផលិតអាវយឺត។ គាត់បានជួលរោងចក្រ។ ថ្លៃជួលរោងចក្រមិនផ្លាស់ប្តូរឡើយ ទោះគាត់ផលិតអាវមួយដុំ ឬមួយពាន់ដុំ ក៏ដោយ — នោះគឺជាថ្លៃថេរ។ ប៉ុន្តែ ថ្លៃក្រណាត់ (វត្ថុធាតុដើម) កម្លាំងពលកម្ម និងភ្លើងទឹក — នោះគឺជាថ្លៃអថេរ ព្រោះវាកើនតាមចំនួនអាវ។ នៅក្នុងរយៈពេលខ្លី ថ្លៃថេរនៅតែស្ថិតស្ថេរ ទោះបីជាក្រុមហ៊ុនមិនផលិតអ្វីសោះក៏ដោយ។
៣.២ ច្បាប់ផលថយ (Law of Diminishing Returns)
នេះជាគោលគំនិតដ៏សំខាន់មួយ។ បើយើងបន្ថែមធាតុដើមមួយបន្តិចម្តងៗ (ឧ. បន្ថែមកម្មករ) ខណៈផ្នែកផលិតដទៃទៀតនៅដដែល (ឧ. ផ្ទះបាយតូចដដែល) នោះទិន្នផលបន្ថែមនៃផលិតផលនឹងចាប់ផ្តើមថយចុះ។ កម្មករទីពីរអាចផលិតបានច្រើនជាងកម្មករម្នាក់ឯង ប៉ុន្តែកម្មករទីបី មិនបន្ថែមទិន្នផលទ្វេដងឡើយ — ព្រោះកន្លែង និងឧបករណ៍មានកំណត់។ នេះគឺជា «ផលថយ (diminishing returns)» [5]។
៣.៣ សន្សំមាត្រដ្ឋាន និងបាត់សន្សំមាត្រដ្ឋាន
នៅពេលក្រុមហ៊ុនផលិតច្រើនឡើង ថ្លៃថេរត្រូវបានចែករំលែកលើផលិតផលច្រើន ដូច្នេះថ្លៃមធ្យមមួយឯកតាធ្លាក់ចុះ។ នេះគឺជា «សន្សំមាត្រដ្ឋាន (economies of scale)» — ផលិតកាន់តែច្រើន ថ្លៃមធ្យមកាន់តែថោក [4]។ ប៉ុន្តែ នៅពេលក្រុមហ៊ុនធំពេក ការគ្រប់គ្រងក្លាយជាការលំបាក ការទំនាក់ទំនងឆ្លងកាត់ច្រើនស្រទាប់ ហើយថ្លៃមធ្យមអាចត្រឡប់ឡើងវិញ។ នោះគឺជា «បាត់សន្សំមាត្រដ្ឋាន (diseconomies of scale)»។
ឧទាហរណ៍សាមញ្ញ — ហាងនំតូចមួយ
ស្រមៃថា អ្នកមានហាងនំតូចមួយ។ ការទិញឆ្នាំងដុតនំ (oven) មួយ — គឺជាថ្លៃថេរ។ មិនថាអ្នកដុតនំមួយគ្រាប់ ឬមួយពាន់គ្រាប់ ថ្លៃទិញឆ្នាំងដុតនំនៅតែដដែល។ ប៉ុន្តែ ម្សៅ (flour) — គឺជាថ្លៃអថេរ។ ដុតនំច្រើន ត្រូវប្រើម្សៅច្រើន — ថ្លៃម្សៅកើនឡើងតាមចំនួននំ។
ឥឡូវសន្មតថា ផ្ទះបាយនេះតូច។ បើប្រើកម្មករម្នាក់ គាត់ផលិតបានចំនួនសមរម្យ។ ប្រើពីរនាក់ — ម្នាក់លាយម្សៅ ម្នាក់ដុតនំ — ផលិតបានច្រើនឡើង។ ប៉ុន្តែ ក្នុងផ្ទះបាយតូច បើបន្ថែមគ្នាដល់ប្រាំនាក់ ពួកគេនឹងជាន់គ្នា តើកន្លែងចង្អៀត ត្រូវរង់ចាំគ្នាប្រើឆ្នាំង — ការផលិតបន្ថែមនឹងកាន់តែតិច។ នេះគឺជាច្បាប់ផលថយ ក្នុងជីវិតជាក់ស្តែង។
រូបភាពបង្ហាញ · ថ្លៃថេរ ធៀប ថ្លៃអថេរ
| ចំណុច | ថ្លៃថេរ (Fixed) | ថ្លៃអថេរ (Variable) |
|---|---|---|
| និយមន័យ | មិនផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិត | ផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិត |
| ឧទាហរណ៍ | ថ្លៃជួល ម៉ាស៊ីន ឆ្នាំងដុតនំ | ម្សៅ កម្លាំងពលកម្ម ភ្លើងទឹក |
| ប្រែប្រួលតាមផលិត? | ទេ (នៅតែដដែល) | បាទ (កើនតាមផលិត) |
| ពេលផលិតសូន្យ | នៅតែត្រូវបង់ | ស្មើសូន្យ |
ពាក្យគន្លឹះ
ថ្លៃថេរ (Fixed Cost)
ថ្លៃដែលមិនផ្លាស់ប្តូរតាមបរិមាណផលិតក្នុងរយៈពេលខ្លី។
ថ្លៃអថេរ (Variable Cost)
ថ្លៃដែលប្រែប្រួលតាមបរិមាណផលិត។
ថ្លៃរឹម (Marginal Cost)
ថ្លៃដើមនៃការផលិតផលិតផលបន្ថែមមួយឯកតាទៀត។
សន្សំមាត្រដ្ឋាន (Economies of Scale)
ការដែលផលិតច្រើនធ្វើឱ្យថ្លៃមធ្យមថយចុះ។
ផលថយ (Diminishing Returns)
ផលបន្ថែមនៃធាតុមួយចាប់ផ្តើមថយចុះ ពេលធាតុដទៃមានកំណត់។
ថ្លៃសរុប (Total Cost)
ថ្លៃថេរ បូកនឹង ថ្លៃអថេរ។
កំហុសយល់ច្រឡំ
«ផលិតច្រើនតែងថោកជាង»
មិនពិតទេ។ បន្ទាប់ពីកម្រិតមួយ បាត់សន្សំមាត្រដ្ឋានអាចកើតឡើង — ផលិតច្រើនពេក អាចធ្វើឱ្យថ្លៃមធ្យមកើនឡើងវិញ។
«ថ្លៃថេរ = ថ្លៃលិច»
មិនដូចគ្នាទេ។ ថ្លៃថេរនៅតែមានក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែមិនមែនតែងជាថ្លៃលិចទេ។ ថ្លៃលិច (sunk cost) គឺថ្លៃដែលបានចំណាយរួច ហើយប្រមូលមកវិញមិនបាន។
«ថ្លៃមធ្យម = ថ្លៃរឹម»
មិនពិតទេ។ ថ្លៃមធ្យមគឺថ្លៃលើមួយឯកតាជាមធ្យម ចំណែកថ្លៃរឹមគឺថ្លៃនៃឯកតាបន្ថែមមួយ។ ពួកវាអាចខុសគ្នាឆ្ងាយ។
«ថ្លៃអថេរគ្មានសារៈសំខាន់»
មិនពិតទេ។ ថ្លៃអថេរ — ដូចជាវត្ថុធាតុដើម — ជាធម្មតាជាចំណែកធំបំផុតនៃថ្លៃដើមសរុប។
ការពន្យល់ទូលំទូលាយ
គោលដៅចុងក្រោយនៃការផលិត គឺប្រាក់ចំណេញ (profit)។ ប្រាក់ចំណេញ = ចំណូល (revenue) ដក ថ្លៃដើម (cost)។ ចំណូលមកពីការលក់ — គឺតម្លៃ គុណនឹងចំនួនទំនិញ។ ថ្លៃដើមមកពីការផលិត។ ក្រុមហ៊ុនផលិតតែរហូតទាល់តែ ការផលិតបន្ថែម នៅតែមានតម្លៃលើសពីថ្លៃរឹមរបស់វា។ នេះជាច្បាប់មូលដ្ឋាននៃការសម្រេចចិត្តផលិត។
ការយល់ពីថ្លៃដើម ភ្ជាប់ជាមួយផ្នែក ផ្គត់ផ្គង់ (ភាគទី ៤) — ព្រោះមូលហេតុដែលក្រុមហ៊ុនសុខចិត្តផលិតបន្ថែម នៅពេលតម្លៃឡើង គឺព្រោះតម្លៃនោះគ្របដណ្តប់លើថ្លៃរឹម។ ឥឡូវនេះ យើងយល់ថា រចនាសម្ព័ន្ធនៃថ្លៃដើម គឺជាមូលដ្ឋាននៃការប្រកួតប្រជែង។ នៅ ផ្នែកទី ១០ យើងនឹងមើលពីរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ (market structures) — តើក្រុមហ៊ុនមានគូប្រកួតប្រជែងប៉ុន្មាន និងវាប៉ះពាល់ការសម្រេចចិត្តយ៉ាងណា។
ករណីសិក្សា
រោងចក្រផលិតអាវយឺតមួយ ត្រូវសម្រេចថា ត្រូវផលិតប៉ុន្មានឯកតាក្នុងមួយខែ។ ថ្លៃរឹមរបស់វាកំពុងកើនឡើងបន្តិចម្តងៗ — ផលិត ១០០០ ឯកតាដំបូងថ្លៃថោក ដូច្នេះគួរផលិត។ ប៉ុន្តែមកដល់ឯកតាទី ១០០១ ម៉ាស៊ីនត្រូវធ្វើការលើសម៉ោង ត្រូវបង់ប្រាក់លើសម៉ោង ហើយត្រូវប្រើក្រណាត់ថ្លៃជាងមុន — ថ្លៃរឹមចាប់ផ្តើមកើន។ ដរាបណាថ្លៃរឹមនៅតែទាបជាងតម្លៃលក់ ក្រុមហ៊ុននៅតែរកបានចំណេញ ដូច្នេះការផលិតបន្ថែមនៅមានតម្លៃ។ ប៉ុន្តែនៅពេលថ្លៃរឹមលើសពីតម្លៃលក់ ការផលិតបន្ថែមនឹងនាំមកការខាត។ នេះជាមូលដ្ឋាននៃការសម្រេចចិត្តផលិត។
សំណួរសម្រាប់អ្នកអាន
- នៅផ្ទះ ឬកន្លែងធ្វើការរបស់អ្នក តើអ្វីខ្លះជា ថ្លៃថេរ និងអ្វីខ្លះជា ថ្លៃអថេរ?
- បើអ្នកផលិតអ្វីមួយច្រើនឡើង តើថ្លៃមធ្យមរបស់អ្នកនឹងថយចុះ ឬកើនឡើង? ហេតុអ្វី?
ឯកសារយោង
- [1] Fixed Cost. Investopedia. investopedia.com
- [2] Variable Cost. Investopedia. investopedia.com
- [3] Marginal Cost Of Production. Investopedia. investopedia.com
- [4] Economies of Scale. Investopedia. investopedia.com
- [5] Law of Diminishing Marginal Returns. Investopedia. investopedia.com
- [6] Cost and Industry Structure. OpenStax, Principles of Economics. openstax.org
- [7] Cost — production economics. Britannica. britannica.com
អានបន្ត — ស៊េរីចំណេះដឹងសេដ្ឋកិច្ច
បន្តដំណើរសិក្សាសេដ្ឋកិច្ច ពីមូលដ្ឋានទៅកម្រិតខ្ពស់។
មើលស៊េរីទាំង ២០ ភាគ →