ឧស្សាហកម្មអាវុធ — អ្នកណាចំណាយ អ្នកណាផលិត និងហេតុអ្វីលុយច្រើនមិនស្មើនឹងគ្រាប់ច្រើន
ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ពិភពលោកបានចំណាយលើយោធាចំនួន ២,៨៨៧ ពាន់លានដុល្លារ ដែលជាឆ្នាំទី ១១ ជាប់ៗគ្នានៃការកើនឡើង តាមទិន្នន័យរបស់ SIPRI។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ចំណូលអាវុធរបស់ក្រុមហ៊ុនធំបំផុត ១០០ បានឡើងដល់ ៦៧៩ ពាន់លានដុល្លារ។ ប៉ុន្តែនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គោលដៅផលិតគ្រាប់កាំភ្លើងធំ ១៥៥ ម.ម. ចំនួន ១០០,០០០ គ្រាប់ក្នុងមួយខែត្រូវបានកំណត់ត្រឹមខែតុលា ២០២៥ — ហើយរបាយការណ៍អធិការកិច្ចក្រសួងការពារជាតិចេញផ្សាយខែកក្កដា ២០២៦ បានរកឃើញថាផលិតកម្មពិតប្រាកដនៅត្រឹម ៣៦,០០០ គ្រាប់ក្នុងមួយខែប៉ុណ្ណោះ។ អត្ថបទនេះពន្យល់ថាហេតុអ្វីថវិកាកំណត់ត្រា មិនប្រែក្លាយទៅជាគ្រាប់រាំងភ្លាមៗ ដោយបែងចែកឲ្យច្បាស់រវាងថវិកាប្រកាស ថវិកាអនុម័ត កិច្ចសន្យាចុះហត្ថលេខា និងគ្រឿងសព្វាវុធដែលប្រគល់ជូនពិត។
តួលេខសកល A
តាមឯកសារ Trends in World Military Expenditure របស់ SIPRI សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥ (ចេញផ្សាយ មេសា ២០២៦) ការចំណាយយោធាសកលក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ មានចំនួន ២,៨៨៧ ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ២.៩% តាមតម្លៃពិត។ នេះជាឆ្នាំទី ១១ ជាប់ៗគ្នា ដែលតួលេខនេះឡើង។ ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០១៦ ការចំណាយសកលកើនឡើង ៤១% តាមតម្លៃពិត។
ពាក្យ «តាមតម្លៃពិត» នៅទីនេះមានន័យជាក់លាក់។ SIPRI គណនាការប្រែប្រួលភាគរយទាំងអស់ជាដុល្លារថេរឆ្នាំ ២០២៤ ពោលគឺដកឥទ្ធិពលអតិផរណាចេញ ចំណែកតួលេខកម្រិត (ដូចជា ២,៨៨៧ ពាន់លាន) គឺជាតម្លៃបច្ចុប្បន្ន និងអត្រាប្តូរប្រាក់ទីផ្សារ។ អត្ថបទនេះប្រើវិធីបង្ហាញតែមួយនេះពីដើមដល់ចប់។
| សរុបសកល ២០២៥ | ២,៨៨៧ ពាន់លានដុល្លារ · +២.៩% តាមតម្លៃពិត |
|---|---|
| ភាគរយនៃ GDP ពិភពលោក | ២.៥% (ធៀបនឹង ២.៤% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤) |
| ក្នុងមួយនាក់ | ៣៥២ ដុល្លារ ជាមធ្យមសកល (២០២៥) |
| ការកើនឡើង ២០១៦–២០២៥ | +៤១% តាមតម្លៃពិត |
| សមាជិក NATO ទាំងអស់ | ១,៥៨១ ពាន់លានដុល្លារ ស្មើ ៥៥% នៃសកល |
តាមតំបន់ អាមេរិកនៅតែធំបំផុត ប៉ុន្តែជាតំបន់តែមួយគត់ដែលធ្លាក់ចុះក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ចំណែកអឺរ៉ុបកើនលឿនបំផុត។
| អាមេរិក | ១,០៦៥ ពាន់លានដុល្លារ · −៦.៦% · ៣៧% នៃសកល |
|---|---|
| អឺរ៉ុប | ៨៦៤ ពាន់លានដុល្លារ · +១៤% · +១០២% ក្នុងមួយទសវត្សរ៍ |
| អាស៊ី និងអូសេអានី | ៦៨១ ពាន់លានដុល្លារ · +៨.១% · ២៤% នៃសកល |
| មជ្ឈិមបូព៌ា | ២១៨ ពាន់លានដុល្លារ · +០.១% · ៧.៦% នៃសកល |
| អាហ្វ្រិក | ៥៨.២ ពាន់លានដុល្លារ · +៨.៥% · ២.០% នៃសកល |
អ្វីដែលរាប់ជា «ការចំណាយយោធា» ក៏មិនមែនរឿងច្បាស់ដោយខ្លួនឯងដែរ។ និយមន័យរបស់ SIPRI រួមបញ្ចូលការចំណាយបច្ចុប្បន្ន និងមូលធនលើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ក្រសួងការពារជាតិ កងកម្លាំងពាក់កណ្តាលយោធាដែលបានហ្វឹកហាត់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការយោធា និងសកម្មភាពយោធាក្នុងអវកាស ប៉ុន្តែមិនរាប់ការការពារស៊ីវិល ឬអត្ថប្រយោជន៍អតីតយុទ្ធជនទេ។ ក្នុងសេចក្តីប្រកាសខែមេសា ២០២៦ SIPRI បានព្រមានផ្ទាល់ថា «មានហានិភ័យដែលព្រំដែនរវាងការចំណាយយោធា និងការចំណាយពាក់ព័ន្ធនឹងសន្តិសុខផ្សេងទៀតកាន់តែស្រពិចស្រពិល ដែលធ្វើឲ្យតម្លាភាពថយចុះ»។

អ្នកចំណាយធំបំផុត B
ការចំណាយយោធាសកលមានលក្ខណៈប្រមូលផ្តុំខ្លាំង។ ប្រទេសប្រាំដំបូងបានចំណាយរួមគ្នា ១,៦៨៦ ពាន់លានដុល្លារ ស្មើ ៥៨% នៃចំនួនសរុបពិភពលោក។ តារាងខាងក្រោមប្រើទិន្នន័យ SIPRI ឆ្នាំ ២០២៥ ដោយបង្ហាញចំនួនដុល្លារ ការប្រែប្រួលតាមតម្លៃពិត និងចំណែកនៃពិភពលោក។
| ១. សហរដ្ឋអាមេរិក | ៩៥៤ ពាន់លានដុល្លារ · −៧.៥% · ៣៣% |
|---|---|
| ២. ចិន | ៣៣៦ ពាន់លានដុល្លារ · +៧.៤% · ១២% |
| ៣. រុស្ស៊ី | ១៩០ ពាន់លានដុល្លារ · +៥.៩% · ៦.៦% |
| ៤. អាល្លឺម៉ង់ | ១១៤ ពាន់លានដុល្លារ · +២៤% · ៣.៩% |
| ៥. ឥណ្ឌា | ៩២.១ ពាន់លានដុល្លារ · +៨.៩% · ៣.២% |
| ៦. ចក្រភពអង់គ្លេស | ៨៩.០ ពាន់លានដុល្លារ · −២.០% · ៣.១% |
| ៧. អ៊ុយក្រែន | ៨៤.១ ពាន់លានដុល្លារ · +២០% · ២.៩% |
| ៨. អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត | ៨៣.២ ពាន់លានដុល្លារ · +១.៤% · ២.៩% |
| ៩. បារាំង | ៦៨.០ ពាន់លានដុល្លារ · +១.៥% · ២.៤% |
| ១០. ជប៉ុន | ៦២.២ ពាន់លានដុល្លារ · +៩.៧% · ២.២% |
មានចំណុចពីរគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ទីមួយ អាល្លឺម៉ង់កើន ២៤% ក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយឡើងដល់ ២.៣% នៃ GDP ដែលជាលើកទីមួយចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០។ ទីពីរ អ៊ុយក្រែនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៧ ដោយចំណាយប្រហែល ៤០% នៃ GDP របស់ខ្លួន។ សមាជិកអឺរ៉ុប និងកាណាដារបស់ NATO បានចំណាយ ៥៥៩ ពាន់លានដុល្លារ ដោយ ២២ ប្រទេសឈានដល់កម្រិត ២% នៃ GDP។
ភាគរយនៃ GDP និងអំណាចទិញ C
មានវិធីបីយ៉ាងក្នុងការវាស់ការចំណាយយោធារបស់ប្រទេសមួយ ហើយវិធីទាំងបីនេះផ្តល់ចំណាត់ថ្នាក់ខុសគ្នាទាំងស្រុង។ ការមិនបែងចែកវាឲ្យច្បាស់ គឺជាប្រភពនៃការយល់ខុសធំបំផុតក្នុងប្រធានបទនេះ។
ឧទាហរណ៍ច្បាស់បំផុតគឺចិន។ តាមដុល្លារដាច់ខាត ចិនស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់ទី ២ ក្នុងពិភពលោក (៣៣៦ ពាន់លានដុល្លារ ២០២៥)។ ប៉ុន្តែតាមភាគរយនៃ GDP ចិនចំណាយត្រឹម ១.៧% ដែលទាបជាងសមាជិកភាគច្រើននៃក្រុមដប់ដំបូង។ ចំណែកតាមអំណាចទិញ រូបភាពប្រែប្រួលម្តងទៀត៖ ការសិក្សាឆ្នាំ ២០២៤ ដោយ Fravel, Gilboy និង Heginbotham ដែលប្រើអត្រា PPP តាមវិស័យ បានប៉ាន់ស្មានការចំណាយចិនឆ្នាំ ២០២៤ នៅប្រហែល ៤៧១ ពាន់លានដុល្លារ ស្មើ ១.៤ ដងនៃកម្រិតតាមអត្រាទីផ្សារ (យោងតាម ChinaPower របស់ CSIS មីនា ២០២៦)។
ភាពមិនច្បាស់មួយទៀតគឺទិន្នន័យផ្លូវការ។ សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៤ ការប៉ាន់ស្មានឯករាជ្យខ្ពស់ជាងតួលេខផ្លូវការចិន៖ SIPRI ដាក់ ៣១៣.៧ ពាន់លានដុល្លារ IISS ដាក់ ៣២៥ ពាន់លានដុល្លារ ខណៈតួលេខផ្លូវការស្ថិតនៅប្រហែល ២៣១ ពាន់លានដុល្លារ។ របាយការណ៍ក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០២៥ វាយតម្លៃថាការចំណាយពិតរបស់ចិនអាចខ្ពស់ជាងថវិកាប្រកាស ៣២ ដល់ ៦៣%។ តួលេខទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មាន មិនមែនជាការវាស់វែងទេ។
អ្នកផលិត D
ចំហៀងម្ខាងទៀតនៃលុយគឺឧស្សាហកម្ម។ តាមឯកសារ SIPRI Top 100 សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៤ (ចេញផ្សាយ ធ្នូ ២០២៥) ចំណូលអាវុធរួមរបស់ក្រុមហ៊ុនធំបំផុត ១០០ មានចំនួន ៦៧៩ ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ៥.៩% តាមតម្លៃពិតធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៣ និងកើន ២៦% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០១៥។
| ១. Lockheed Martin (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ៦៤.៦៥ ពាន់លានដុល្លារ |
|---|---|
| ២. RTX (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ៤៣.៦០ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៣. Northrop Grumman (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ៣៧.៨៥ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៤. BAE Systems (ចក្រភពអង់គ្លេស) | ៣៣.៧៩ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៥. General Dynamics (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ៣៣.៦៣ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៦. Boeing (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ៣០.៥៥ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៧. Rostec (រុស្ស៊ី) | ២៧.១២ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៨. AVIC (ចិន) | ២០.៣២ ពាន់លានដុល្លារ |
| ៩. CETC (ចិន) | ១៨.៩២ ពាន់លានដុល្លារ |
| ១០. L3Harris (សហរដ្ឋអាមេរិក) | ១៦.២១ ពាន់លានដុល្លារ |
រចនាសម្ព័ន្ធតាមតំបន់ខុសគ្នាឆ្ងាយ។ ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក ៣៩ នៅក្នុងបញ្ជី មានចំណូលអាវុធរួម ៣៣៤ ពាន់លានដុល្លារ (+៣.៨%) ស្មើជិតពាក់កណ្តាលនៃទាំងអស់ — ភាគច្រើនជាក្រុមហ៊ុនចុះផ្សារភាគហ៊ុនដែលអាវុធជាអាជីវកម្មសំខាន់។ ក្រុមហ៊ុនអឺរ៉ុប ២៦ មាន ១៥១ ពាន់លានដុល្លារ (+១៣%)។ តំបន់អាស៊ី និងអូសេអានីមាន ២៣ ក្រុមហ៊ុន សរុប ១៣០ ពាន់លានដុល្លារ ធ្លាក់ចុះ ១.២%។ រុស្ស៊ីមានតែពីរ (Rostec និង United Shipbuilding Corporation) សរុប ៣១.២ ពាន់លានដុល្លារ កើន ២៣%។
ករណីចិនគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។ តាមការរាយការណ៍អំពីបញ្ជី SIPRI ឆ្នាំ ២០២៤ ក្រុមហ៊ុនចិនប្រាំបីនៅក្នុងបញ្ជីមានចំណូលអាវុធរួម ៨៨.៣ ពាន់លានដុល្លារ ធ្លាក់ចុះ ១០% ដោយប្រាំមួយក្នុងចំណោមប្រាំបីមានចំណូលថយចុះ ខណៈថវិកាយោធាចិនកើនឡើងជាប់ៗគ្នា ៣១ ឆ្នាំ។ អ្នកវិភាគភ្ជាប់រឿងនេះទៅនឹងយុទ្ធនាការប្រឆាំងអំពើពុករលួយក្នុងវិស័យការពារជាតិ ដែលធ្វើឲ្យកិច្ចសន្យាមួយចំនួនត្រូវពន្យារ ឬលុបចោល។ នេះជាឧទាហរណ៍ថាថវិកាកើនឡើង មិនតែងតែប្រែជាចំណូលឧស្សាហកម្ម ឬជាគ្រឿងសព្វាវុធភ្លាមៗនោះទេ។
លំហូរនាំចេញ និងនាំចូល E
ការចំណាយ និងការផលិតមិនកើតឡើងក្នុងព្រំដែនតែមួយទេ។ តាមឯកសារ Trends in International Arms Transfers របស់ SIPRI (មីនា ២០២៦) បរិមាណនៃការផ្ទេរអាវុធធំៗអន្តរជាតិក្នុងអំឡុង ២០២១–២០២៥ បានកើនឡើង ៩.២% ធៀបនឹងអំឡុង ២០១៦–២០២០ ដែលជាការកើនធំបំផុតចាប់តាំងពីអំឡុង ២០១១–២០១៥។
| ១. សហរដ្ឋអាមេរិក | ៤២% នៃការនាំចេញសកល · +២៧% |
|---|---|
| ២. បារាំង | ៩.៨% · +២១% |
| ៣. រុស្ស៊ី | ៦.៨% · −៦៤% |
| ៤. អាល្លឺម៉ង់ | ៥.៧% · +១៥% |
| ៥. ចិន | ៥.៦% · +១១% |
| ៦. អ៊ីតាលី | ៥.១% · +១៥៧% |
| ៧. អ៊ីស្រាអែល | ៤.៤% · +៥៦% |
| ៨. ចក្រភពអង់គ្លេស | ៣.៤% · +១៣% |
| ៩. កូរ៉េខាងត្បូង | ៣.០% · +២៤% |
| ១០. អេស្ប៉ាញ | ២.៣% · +៦.៧% |
ខាងអ្នកនាំចូល អ៊ុយក្រែនឡើងជាអ្នកទទួលធំបំផុតក្នុងពិភពលោកដោយចំណែក ៩.៧% បន្តដោយឥណ្ឌា ៨.២% អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ៦.៨% កាតា ៦.៤% និងប៉ាគីស្ថាន ៤.២%។ តាមតំបន់ អឺរ៉ុបទទួល ៣៣% នៃការនាំចូលសកល ដែលកើនឡើង ២១០% ធៀបនឹងអំឡុងមុន ខណៈអាស៊ី និងអូសេអានីទទួល ៣១% (ធ្លាក់ ២០%) និងមជ្ឈិមបូព៌ា ២៦% (ធ្លាក់ ១៣%)។

ការផលិតគ្រាប់រាំង F
នេះជាចំណុចដែលចន្លោះរវាងលុយ និងគ្រាប់លេចចេញច្បាស់បំផុត។ ក្រោយឆ្នាំ ២០២២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានកំណត់គោលដៅផលិតគ្រាប់កាំភ្លើងធំ ១៥៥ ម.ម. (155mm) ចំនួន ១០០,០០០ គ្រាប់ក្នុងមួយខែ ត្រឹមខែតុលា ២០២៥។
មូលហេតុជាក់លាក់គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។ តាមរបាយការណ៍អធិការកិច្ច ចំណុចស្ទះមិនមែននៅត្រង់គ្រឿងផ្ទុះទេ តែនៅត្រង់តួគ្រាប់ដែក។ រោងចក្រមួយនៅ Mesquite រដ្ឋ Texas ដែលកិច្ចសន្យាមានតម្លៃ ៤៦៩ លានដុល្លារ ត្រូវបានរចនាឲ្យផលិតតួគ្រាប់ ៣០,០០០ ក្នុងមួយខែ។ របាយការណ៍សរសេរថាអ្នកម៉ៅការ «មិនអាចផលិតតួគ្រាប់ដែកណាមួយដែលត្រូវតាមលក្ខខណ្ឌកិច្ចសន្យាបានឡើយ»។ មូលហេតុត្រូវបានពន្យល់ថាការសម្រេចចិត្តយកឧបករណ៍ចាស់សម្រាប់គ្រាប់ម៉ូដែល M107 មកកែឲ្យផលិតគ្រាប់ម៉ូដែលថ្មី M795 វិញ។ អធិការកិច្ចបានផ្តល់អនុសាសន៍ឲ្យពិនិត្យកិច្ចសន្យាឡើងវិញ ដើម្បីមើលលទ្ធភាពទាមទារប្រាក់មកវិញ។
ខាងរុស្ស៊ី តួលេខមកពីស៊ើបការណ៍ជាតិ មិនមែនពីរបាយការណ៍ក្រុមហ៊ុនទេ។ របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំរបស់សេវាស៊ើបការណ៍បរទេសអេស្តូនី (កុម្ភៈ ២០២៦) ប៉ាន់ស្មានថារុស្ស៊ីបានផលិត ៧ លានគ្រាប់ គ្រប់ប្រភេទក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ធៀបនឹងប្រហែល ៤០០,០០០ ក្នុងឆ្នាំ ២០២១ គឺកើន ១៧ ដង។ ក្នុងនោះមានគ្រាប់កាំភ្លើងធំ ៣.៤ លាន គ្រាប់បាស៊ូកា ២.៣ លាន គ្រាប់យានក្រោះ ០.៨ លាន និងរ៉ុក្កែត ០.៥ លាន ដោយតម្លៃសរុបប្រហែល ១ ទ្រីលានរូបល៍ (ប្រហែល ១០.៦ ពាន់លានអឺរ៉ូ)។ របាយការណ៍បញ្ជាក់ថាតម្លៃមួយឯកតាទាបជាងលោកខាងលិចច្រើនដង ដោយសាររដ្ឋឧបត្ថម្ភសហគ្រាសរដ្ឋជាប្រចាំ។ តួលេខទាំងនេះជាការវាយតម្លៃស៊ើបការណ៍ ដែលមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យបានទេ។
ខាងស្រោមមីស៊ីលការពារ រូបភាពស្រដៀងគ្នា។ ក្រុមហ៊ុន Lockheed Martin បានប្រគល់ស្រោមមីស៊ីល PAC-3 MSE ចំនួន ៦២០ គ្រាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្លួន។ នៅខែមករា ២០២៦ ក្រុមហ៊ុននេះបានប្រកាសកិច្ចព្រមព្រៀងរយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំមួយ ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មដល់ ២,០០០ គ្រាប់ក្នុងមួយឆ្នាំត្រឹមចុងឆ្នាំ ២០៣០ ខណៈគោលដៅមុននេះគ្រាន់តែ ៦៥០ គ្រាប់ប៉ុណ្ណោះ។ នេះជាគោលដៅដែលក្រុមហ៊ុនប្រកាស មិនមែនជាលទ្ធផលដែលបានវាស់ទេ។
ហេតុអ្វីការបង្កើនផលិតកម្មយឺត G
សំណួរដែលកើតឡើងភ្លាមៗគឺ៖ បើលុយមាន ហេតុអ្វីមិនសាងសង់រោងចក្របន្ថែម? ចម្លើយស្ថិតនៅក្នុងបញ្ជីចំណុចស្ទះជាក់លាក់ ដែលរបាយការណ៍ឧស្សាហកម្ម និងរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ឈ្មោះម្តងហើយម្តងទៀត។
១. គ្រឿងផ្ទុះ និងគ្រឿងរុញ
គ្រាប់កាំភ្លើងធំ ១៥៥ ម.ម. មួយត្រូវការគ្រឿងផ្ទុះ និងគ្រឿងរុញប្រហែល ៨ ដល់ ១០ គីឡូក្រាម។ តាមការវិភាគរបស់ Defence Finance Monitor (កុម្ភៈ ២០២៦) សហភាពអឺរ៉ុបមានអ្នកផ្គត់ផ្គង់ TNT ធំតែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលស្ថិតនៅប៉ូឡូញ ហើយស្តុកបម្រុងត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សង្គ្រាមបន្តបន្ទាប់ត្រឹមប្រហែលមួយខែ។ រោងចក្រ TNT ថ្មីនៅហ្វាំងឡង់រំពឹងដំណើរការនៅប្រហែលឆ្នាំ ២០២៨ ចំណែករោងចក្រថ្មីនៅប៉ូឡូញមិនមុនឆ្នាំ ២០២៩ ទេ។ សម្រាប់នីត្រូសែលុយឡូស ដែលជាធាតុផ្សំមូលដ្ឋាននៃគ្រឿងរុញ ការវិភាគដដែលប៉ាន់ស្មានថាជាង ៧០% នៃការផ្គត់ផ្គង់អឺរ៉ុបមកពីចិន។
២. គ្រឿងបន្លាស់ដែលមានពេលរង់ចាំវែង
ធុង និងជួរឧស្ម័នធន់អាស៊ីតទំហំធំ ដែលចាំបាច់សម្រាប់រោងចក្រគីមី មានពេលរង់ចាំផលិត មួយទៅពីរឆ្នាំ ដោយខ្លួនវាផ្ទាល់។ ក្រៅពីនោះ គ្រឿងរុញថ្មីនីមួយៗត្រូវឆ្លងកាត់ការធ្វើតេស្តបាលីស្ទិកឡើងវិញ ដែលចំណាយពេលច្រើនខែ មុននឹងអាចប្រើជាមួយកាំភ្លើងធំដែលមានស្រាប់។
៣. ម៉ាស៊ីនឧបករណ៍ និងតួដែក
ករណី Mesquite ដែលបានលើកឡើងខាងលើ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ច្បាស់។ បញ្ហាមិនមែននៅត្រង់លុយទេ តែនៅត្រង់ការសម្រេចចិត្តវិស្វកម្មមួយ៖ យកឧបករណ៍ចាស់មកកែ ជំនួសឲ្យការរចនាខ្សែផលិតកម្មថ្មី។
៤. ម៉ូទ័ររ៉ុក្កែតរឹង
សម្រាប់មីស៊ីល ចំណុចស្ទះញឹកញាប់គឺម៉ូទ័ររ៉ុក្កែតរឹង (solid rocket motor)។ ប៉ុន្តែការវិភាគមួយចំនួនចង្អុលថាបញ្ហាមិនមែនជាបច្ចេកទេសសុទ្ធសាធទេ។ លោក Tom Karako នៃ CSIS បានលើកឡើងជាមួយ Breaking Defense (មិថុនា ២០២៦) ថាឧបករណ៍ផលិតមួយចំនួន «មិនដំណើរការតាមសមត្ថភាពអតិបរមា» ដោយពិពណ៌នាអគារមួយដែលធុងលាយប្រើត្រឹមពីរថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍ — ពោលគឺកម្រិតដោយសញ្ញាតម្រូវការពីរដ្ឋាភិបាល មិនមែនដោយដែនកំណត់បច្ចេកទេសទេ។
៥. កម្លាំងពលកម្មជំនាញ
តាមរបាយការណ៍កម្លាំងពលកម្មអាកាសចរណ៍ និងការពារជាតិអាមេរិកឆ្នាំ ២០២៦ វិស័យនេះមានពលករផ្ទាល់ប្រហែល ៩១៤,០០០ នាក់។ ចំណុចលំបាកគឺមិនមែនចំនួនសរុបទេ តែជាភាពអាចរកបាន៖ ជាង ៧០,០០០ តំណែងដែលត្រូវការការអនុញ្ញាតសន្តិសុខនៅទំនេរ (ការប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០២៣) ២៩% នៃពលករមានអាយុលើស ៥៥ ឆ្នាំ ហើយដំណើរការផ្តល់ការអនុញ្ញាតសន្តិសុខចំណាយពេលជាមធ្យម ២៤៣ ថ្ងៃ។
អឺរ៉ុបប្រដាប់អាវុធឡើងវិញ H
អឺរ៉ុបគឺជាកន្លែងដែលចន្លោះរវាងសេចក្តីប្រកាស និងការប្រគល់ជូនធំបំផុត។ នៅកិច្ចប្រជុំកំពូល NATO ទីក្រុង The Hague ខែមិថុនា ២០២៥ សម្ព័ន្ធមិត្តបានប្តេជ្ញាចំណាយ ៥% នៃ GDP លើការពារជាតិត្រឹមឆ្នាំ ២០៣៥ ដែលបែងចែកជាយ៉ាងតិច ៣.៥% សម្រាប់តម្រូវការស្នូល និងរហូតដល់ ១.៥% សម្រាប់ការចំណាយពាក់ព័ន្ធ ដូចជាការការពារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការពង្រឹងមូលដ្ឋានឧស្សាហកម្ម។ គន្លងនេះនឹងត្រូវពិនិត្យឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០២៩។
| ReArm Europe / Readiness 2030 | ក្របខ័ណ្ឌដែលប្រកាសរហូតដល់ ៨០០ ពាន់លានអឺរ៉ូ |
|---|---|
| យន្តការ SAFE | ១៥០ ពាន់លានអឺរ៉ូជាកម្ចី · រលកទីមួយប្រហែល ៣៨ ពាន់លានអឺរ៉ូសម្រាប់ ៨ រដ្ឋ (មករា ២០២៦) |
| សមាជិកអឺរ៉ុប និងកាណាដា | ជាង ៥៧១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (តម្លៃឆ្នាំ ២០២១) កើនជិត ២០% |
| Rheinmetall សៀវភៅបញ្ជាទិញ | ៦៣.៨ ពាន់លានអឺរ៉ូចុងឆ្នាំ ២០២៥ ធៀបនឹង ៤៦.៩ ពាន់លានក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ |
ក្រុមហ៊ុន Rheinmetall ជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងបំផុតនៃការរីកលូតលាស់នេះ។ លទ្ធផលឆ្នាំ ២០២៥ ដែលប្រកាសនៅខែមីនា ២០២៦ បង្ហាញការលក់ ៩.៩៣៥ ពាន់លានអឺរ៉ូ កើន ២៩% ដោយផ្នែកអាវុធ និងគ្រាប់រំសេវមានចំណូល ៣.៥៣២ ពាន់លានអឺរ៉ូ។ រោងចក្រថ្មីនៅ Unterlüß ដែលចំណាយ ៥០០ លានអឺរ៉ូ និងបើកដំណើរការក្នុងខែកញ្ញា ២០២៥ គ្រោងផលិត ២៥,០០០ គ្រាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ១៤០,០០០ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ និង ៣៥០,០០០ នៅសមត្ថភាពពេញលេញក្នុងឆ្នាំ ២០២៧។ សូម្បីរោងចក្រដែលសាងសង់ក្នុងរយៈពេលត្រឹម ១៥ ខែ ក៏នៅតែត្រូវការពីរឆ្នាំទៀតទើបឈានដល់សមត្ថភាពពេញ។
តម្លៃកើនឡើង I
ថវិកាដែលកើន ១០% មិនទិញបានច្រើនជាងមុន ១០% ទេ បើតម្លៃគ្រឿងសព្វាវុធកើនលឿនជាងនោះ។ ការវាស់ «អតិផរណាការពារជាតិ» ជារឿងពិបាក ព្រោះសំណុំទំនិញផ្លាស់ប្តូរជានិច្ច ប៉ុន្តែតម្លៃមួយឯកតាដែលបោះផ្សាយ អាចផ្ទៀងផ្ទាត់បាន។
| គ្រាប់ ១៥៥ ម.ម. (២០២០–២០២១) | ប្រហែល ២,០០០ អឺរ៉ូក្នុងមួយគ្រាប់ តាមតម្លៃទីផ្សារ |
|---|---|
| គ្រាប់ ១៥៥ ម.ម. (ធ្នូ ២០២២) | ប្រហែល ៣,៣០០ អឺរ៉ូ តាមកិច្ចសន្យា Rheinmetall ១០,០០០ គ្រាប់ (~៣៣ លានអឺរ៉ូ) — កើនប្រហែល ៦៥% |
| គ្រាប់ ១៥២ ម.ម. ម៉ូដែលចាស់ (រុស្ស៊ី ២០២៥) | តិចជាង ១០០,០០០ រូបល៍ (ប្រហែល ១,០៥០ អឺរ៉ូ) តាមការប៉ាន់ស្មានស៊ើបការណ៍អេស្តូនី |
| ស្រោមមីស៊ីល PAC-3 MSE | ប្រហែល ៥ លានដុល្លារ (Lockheed) · ៥.៣ លានដុល្លារក្នុងឯកសារថវិកាកងទ័ពឆ្នាំ ២០២៧ |
មានផលវិបាកសារពើពន្ធផងដែរ។ ការវិភាគរបស់ Council on Foreign Relations (មិថុនា ២០២៦) ចង្អុលបង្ហាញថាប្រហែលពីរភាគបីនៃការកើនឡើងចំណាយការពារជាតិថ្មីៗត្រូវបានផ្តល់មូលនិធិដោយឱនភាពថវិកា។

ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ J
ចំណុចរួមមួយភ្ជាប់គ្រប់ចំណុចស្ទះខាងលើ៖ ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ការពារជាតិពឹងផ្អែកលើអ្នកផ្គត់ផ្គង់ដើមខ្សែចំនួនតិចតួចខ្លាំង។ អ្នកផលិត TNT ធំតែមួយសម្រាប់សហភាពអឺរ៉ុប នីត្រូសែលុយឡូសដែលភាគច្រើនមកពីចិន និងម៉ូទ័ររ៉ុក្កែតរឹងដែលមានអ្នកផលិតតិចនាក់ — ទាំងអស់នេះជាចំណុចបរាជ័យតែមួយ។ ការបាត់បង់អ្នកផ្គត់ផ្គង់ថ្នាក់ទីបី ឬទីបួនណាមួយ អាចបញ្ឈប់ខ្សែផលិតកម្មទាំងមូល ទោះបីជាថវិកានៅតែហូរចូលក៏ដោយ។ រ៉ែធាតុកម្រជាករណីដែលគេនិយាយច្រើនបំផុត ហើយក៏ជាករណីដែលគេនិយាយខុសច្រើនបំផុតដែរ។
អ្វីត្រូវតាមដានបន្ត K
តួលេខទាំងអស់ខាងលើនឹងត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ និង ២០២៧។ នេះជាចំណុចដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានជាក់លាក់។
- អត្រាផលិតគ្រាប់ ១៥៥ ម.ម. របស់អាមេរិក — តើវាឡើងលើសពី ៣៦,០០០ គ្រាប់ក្នុងមួយខែឬទេ ហើយតើគោលដៅផ្គុំ ១៤០,០០០ គ្រាប់ត្រឹមខែធ្នូ ២០២៧ សម្រេចបានឬអត់។
- រោងចក្រតួគ្រាប់ដែក — តើរោងចក្របីផ្សេងទៀតឈានដល់សមត្ថភាពរួម ៧១,០០០ តួក្នុងមួយខែឬទេ។
- ស្រោមមីស៊ីល PAC-3 MSE — ចំនួនប្រគល់ជូនប្រចាំឆ្នាំបន្ទាប់ពី ៦២០ គ្រាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ជាសូចនាករច្បាស់បំផុតថាតើគោលដៅ ២,០០០ គ្រាប់ត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ ទំនងជាសម្រេចបានឬអត់។
- រោងចក្រ Unterlüß — តើវាឈានដល់ ១៤០,០០០ គ្រាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ ដូចប្រកាសឬទេ។
- យន្តការ SAFE — តើផ្នែកនៅសល់នៃ ១៥០ ពាន់លានអឺរ៉ូប្រែជាកិច្ចសន្យាចុះហត្ថលេខាប៉ុន្មាន។
- សមត្ថភាព TNT ថ្មី — តើរោងចក្រហ្វាំងឡង់ (គ្រោង ២០២៨) និងប៉ូឡូញ (គ្រោង ២០២៩) នៅតាមកាលវិភាគឬទេ។
- ការបោះផ្សាយ SIPRI បន្ទាប់ — Top 100 សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥ (រំពឹងចុងឆ្នាំ ២០២៦) ការផ្ទេរអាវុធ (មីនា ២០២៧) និងការចំណាយយោធា (មេសា ២០២៧)។
សំណួរញឹកញាប់ M
តើពិភពលោកចំណាយប៉ុន្មានលើយោធាក្នុងឆ្នាំ ២០២៥?
តើតួលេខ TIV របស់ SIPRI ជាចំនួនលុយឬទេ?
ហេតុអ្វីអាមេរិកមិនអាចផលិតគ្រាប់ ១០០,០០០ ក្នុងមួយខែ?
តើក្រុមហ៊ុនអាវុធធំបំផុតគឺមួយណា?
តើភាគរយនៃ GDP ជារង្វាស់ល្អឬទេ?
ប្រភព (Sources) N
- ✓គួរដឹង · Makiivka — ពេលសញ្ញាទូរស័ព្ទក្លាយជាគោលដៅសម្លាប់
- ✓គួរដឹង · សង្គ្រាមបន្ទះឈីប — ពេលបន្ទះតូចជាងក្រចកដៃ កំណត់អនាគតពិភពលោក
- ✓គួរដឹង · សមុទ្រចិនខាងត្បូង — ហេតុអ្វីផ្ទៃទឹកមួយកន្លែង ក្លាយជាចំណុចក្តៅបំផុតរបស់អាស៊ី?
- ✓គួរដឹង · ចរកសមុទ្រម៉ាឡាកា — ផ្លូវទឹកទទឹង ២.៨ គីឡូម៉ែត្រ ដែលទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី
- ✓គួរដឹង · ចរកហ័រមុស — ផ្លូវទឹកទទឹង ៣៩ គីឡូម៉ែត្រ ដែលពិភពលោកមិនអាចវាងបាន
- ✓គួរដឹង · រ៉ែធាតុកម្រ — លោហធាតុ ១៧ មុខ ដែលចិនកាន់សោ ហើយពិភពលោកកំពុងរកកូនសោថ្មី
- ✓គួរដឹង · ចរកតៃវ៉ាន់ — ហេតុអ្វីផ្លូវទឹកទទឹង ១៣០ គីឡូម៉ែត្រ កាន់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកក្នុងកណ្តាប់ដៃ
- ✓គួរដឹង · ខ្សែកាបក្រោមសមុទ្រ — ខ្សែស្តើងប៉ុនបំពង់ទឹក ដែលដឹកអ៊ីនធឺណិតឆ្លងទ្វីបស្ទើរទាំងអស់
- ✓គួរដឹង · ផ្លូវសមុទ្រអាកទិក — ពេលទឹកកករលាយ តើផ្លូវកាត់ថ្មីពិតជាបើកមែនឬ?
- ✓គួរដឹង · គន្លងអវកាស — ផ្កាយរណបរាប់ម៉ឺន និងការប្រណាំងកាន់កាប់លំហជុំវិញផែនដី
- ✓គួរដឹង · ដ្រូនតូច — ពេលអាវុធថ្លៃពីររយដុល្លារ ដេញតាមគ្រឿងចម្បាំងតម្លៃរាប់លាន
- ✓គួរដឹង · ដ្រូនចម្ងាយឆ្ងាយ — ពីយន្តហោះឥតមនុស្សបើកតម្លៃរាប់លាន ដល់ដ្រូនវាយម្តងចប់ថ្លៃប៉ុន្មានម៉ឺន
- ✓គួរដឹង · ការប្រឆាំងដ្រូន — ពេលការពារម្តងថ្លៃជាងអ្វីដែលអ្នកបាញ់ធ្លាក់
- ✓គួរដឹង · ផ្កាយរណបឈ្លបយកការណ៍ — តើពីលើអវកាស គេមើលឃើញអ្វីខ្លះពិតប្រាកដ?
- ✓គួរដឹង · សង្គ្រាមប្រឆាំងអវកាស — ពេលគន្លងផែនដីក្លាយជាសមរភូមិមួយទៀត
- ✓គួរដឹង · ការពារមីស៊ីល — ស្រទាប់ការពារ តម្លៃ និងអត្ថន័យពិតនៃ «អត្រាទប់ស្កាត់»
- ✓គួរដឹង · អាវុធអ៊ីពែសូនិក — លឿនជាងសំឡេង ៥ ដង តែហេតុអ្វីល្បឿនមិនមែនជារឿងថ្មី
- ✓គួរដឹង · នាវាមុជទឹក — អាវុធដែលលាក់ខ្លួនបានល្អបំផុត និងការប្រណាំងស្តាប់សំឡេងក្រោមទឹក
- ✓គួរដឹង · អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ក្រោយ New START — ពេលដែនកំណត់ចុងក្រោយផុតកំណត់
- ២០គួរដឹង · ឧស្សាហកម្មអាវុធ — អ្នកណាចំណាយ អ្នកណាផលិត និងហេតុអ្វីលុយច្រើនមិនស្មើនឹងគ្រាប់ច្រើន
- ២១គួរដឹង · ស៊ុយអេស និងបាប-អែល-ម៉ាន់ដេប — ពេលផ្លូវខ្លីបំផុតរវាងអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ក្លាយជាផ្លូវដែលគេចៀស
- ២២គួរដឹង · ការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ AI៖ បន្ទះឈីប ថាមពល បំណុល និងជម្លោះ «ពពុះ»
- ២៣គួរដឹង · បន្ទះឈីបទំនើបបំផុតរបស់ពិភពលោក — ហេតុអ្វីមានតែក្រុមហ៊ុនពីរបីប៉ុណ្ណោះដែលអាចផលិតបាន
- ២៤គួរដឹង · កុំព្យូទ័រកង់ទិច៖ អ្វីដែលវាធ្វើបានពិតប្រាកដសព្វថ្ងៃ និងហេតុអ្វីគ្រីបគ្រីបប្រញាប់រត់នាំមុខ
- ២៥គួរដឹង · សន្តិសុខអនឡាញ — ការវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សេដ្ឋកិច្ចនៃការទារលុយ និងអ្នកគំរាមកំហែងជាប់រ…
- ២៦គួរដឹង · ប្រឡាយប៉ាណាម៉ា — ពីវិបត្តិទឹកសាប ដល់វិវាទអធិបតេយ្យភាព
