ភូមិសាស្ត្រ និងវិសាលភាពសន្ធិសញ្ញា A

អង់តាកទិកជាទ្វីបធំជាងគេទី ៥ លើផែនដី ដោយមានផ្ទៃដីប្រហែល ១៤,២០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ស្ទើរតែទាំងស្រុងគ្របដណ្តប់ដោយបន្ទះទឹកកកដែលកម្រាស់ខ្លះដល់ជិត ៥ គីឡូម៉ែត្រ។ បន្ទះទឹកកកនេះផ្ទុកជិត ៩០% នៃទឹកកកលើផែនដី និងជិត ៧០% នៃទឹកសាបទាំងអស់លើភពផែនដី។ ទ្វីបនេះគ្មានប្រជាជនដើមកំណើត និងគ្មានប្រជាជនអចិន្ត្រៃយ៍ណាមួយឡើយ — មានតែបុគ្គលិកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបុគ្គលិកគាំទ្រចរាចរតាមរដូវប៉ុណ្ណោះ ជាមធ្យមប្រហែល ៤,០០០ នាក់រដូវក្តៅ ធ្លាក់ចុះមកត្រឹមប្រហែល ១,០០០ នាក់រដូវត្រជាក់។

មាត្រា VI នៃសន្ធិសញ្ញាកំណត់វិសាលភាពអនុវត្តន៍ថា គ្របដណ្តប់«តំបន់ខាងត្បូងអង្សា ៦០° រួមទាំងធ្នើទឹកកកទាំងអស់» ប៉ុន្តែបញ្ជាក់ថាមិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរដ្ឋណាមួយក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិទាក់ទងនឹងសមុទ្រខាងក្រៅដែនដីក្នុងតំបន់នោះទេ។ ការទាមទារទឹកដីទាំង ៧ ដែលនឹងលើកឡើងខាងក្រោម មានរូបរាងជា«ចម្រៀកនំ» (sector claim) — ត្រូវកំណត់ដោយបន្ទាត់រយៈបណ្តោយពីរបន្ទាត់ពីឆ្នេរសមុទ្រទៅដល់ខ្សែក្រឡាចត្រង្គអង្សា ៩០° ខាងត្បូង ជាទម្រង់ធម្មតាបំផុតនៃការទាមទារទឹកដីប៉ូល។ បច្ចុប្បន្ន ភាគីពិគ្រោះប្រហែល ២៩ ប្រទេសដំណើរការស្ថានីយ៍សរុបជាង ៧០ ក្នុងតំបន់នេះ។

ដើមកំណើត និងការចុះហត្ថលេខា ១៩៥៩ B

ដើមកំណើតសន្ធិសញ្ញាភ្ជាប់ជាមួយឆ្នាំភូគព្ភសាស្ត្រអន្តរជាតិ (International Geophysical Year, IGY) ១៩៥៧-១៩៥៨ — កម្មវិធីស្រាវជ្រាវផែនដីរួមគ្នាដែលមានរដ្ឋចូលរួមជាង ៦៧ លើពិភពលោក ក្នុងនោះមាន ១២ ប្រទេសបានធ្វើការស្រាវជ្រាវរួមគ្នានៅអង់តាកទិកផ្ទាល់។ សម្រេចផលបានយ៉ាងជោគជ័យ ទោះបីកំពុងស្ថិតក្នុងបរិយាកាសសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត — សមិទ្ធផលនេះជំរុញឲ្យ ១២ ប្រទេសសកម្មទាំងនោះចាប់ផ្តើមចរចាសន្ធិសញ្ញាមួយនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន។

សន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិកចុះហត្ថលេខាថ្ងៃទី ១ ធ្នូ ១៩៥៩ ដោយរដ្ឋដើម ១២៖ អាហ្សង់ទីន អូស្ត្រាលី ប៊េលហ្សិក ជីលី បារាំង ជប៉ុន នូវែលសេឡង់ ន័រវែស អាហ្វ្រិកខាងត្បូង សហភាពសូវៀត ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ វាចូលជាធរមានថ្ងៃទី ២៣ មិថុនា ១៩៦១ ក្រោយពីរដ្ឋទាំង ១២ បានផ្តល់សច្ចាប័នគ្រប់។ ក្នុងចំណោមរដ្ឋដើមទាំង ១២ នេះ មានតែ ៧ ប្រទេសប៉ុណ្ណោះដែលធ្លាប់ប្រកាសទាមទារទឹកដីជាផ្លូវការរួចមកហើយមុនចុះហត្ថលេខា ខណៈ ៥ ប្រទេសទៀត — សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពសូវៀត ប៊េលហ្សិក ជប៉ុន និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង — គ្មានការទាមទារទឹកដីណាមួយឡើយ។ ភាពខុសគ្នានេះជាគន្លឹះនៃមាត្រា IV ដែលនឹងពន្យល់នៅផ្នែក E ខាងក្រោម។ លេខាធិការដ្ឋានសន្ធិសញ្ញាបច្ចុប្បន្នមានទីតាំងនៅទីក្រុងបុញ្ចូសអៃរេស អាហ្សង់ទីន ចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការតាំងពី ២០០៤។

បញ្ញត្តិស្នូល៖ បដិសេធសឹក សេរីភាពវិទ្យាសាស្ត្រ C

មាត្រា I ចែងច្បាស់ថា «អង់តាកទិកត្រូវប្រើប្រាស់សម្រាប់គោលបំណងសន្តិភាពតែប៉ុណ្ណោះ»។ ការវាស់ស្ទង់នេះជាក់ស្តែងលើសកម្មភាពជាច្រើន៖ ហាមឃាត់មូលដ្ឋានយោធា បន្ទាយការពារ សមយុទ្ធយោធា និងការសាកល្បងអាវុធគ្រប់ប្រភេទ។ មាត្រា V បន្ថែមទៀតដោយហាមឃាត់ការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ និងការចោលកាកសំណល់វិទ្យុសកម្មនៅក្នុងតំបន់ទាំងមូល — ធ្វើឲ្យអង់តាកទិកក្លាយជាតំបន់គ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដំបូងគេលើពិភពលោក មុនសន្ធិសញ្ញាមិនផ្សព្វផ្សាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ជាង ១០ ឆ្នាំ។

• មូលដ្ឋានយោធា ឬបន្ទាយការពារ
• សមយុទ្ធយោធាគ្រប់ប្រភេទ
• ការសាកល្បងអាវុធណាមួយ
• ការផ្ទុះនុយក្លេអ៊ែរ ឬកាកសំណល់វិទ្យុសកម្ម (មាត្រា V)

អ្វីដែលមាត្រា I អនុញ្ញាតជាក់ស្តែង

មាត្រា II ធានា «សេរីភាពស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ» ត្រូវបន្តដូចអំឡុងឆ្នាំភូគព្ភសាស្ត្រអន្តរជាតិ ខណៈមាត្រា III តម្រូវឲ្យភាគីផ្លាស់ប្តូរផែនការស្រាវជ្រាវ បុគ្គលិក និងលទ្ធផលសង្កេត «ដោយសេរី»។ សំខាន់ជាងនេះទៅទៀត មាត្រា VII ផ្តល់សិទ្ធិឲ្យភាគីណាមួយបញ្ជូនអ្នកសង្កេតការណ៍ទៅត្រួតពិនិត្យស្ថានីយ៍ នាវា ឬយន្តហោះរបស់ភាគីផ្សេងទៀត គ្រប់ពេលវេលា ដោយគ្មានតម្រូវការជូនដំណឹងជាមុន — នេះជាយន្តការផ្ទៀងផ្ទាត់ដ៏កម្រនៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ។

• បុគ្គលិក/សម្ភារៈយោធាគាំទ្រការស្រាវជ្រាវ ឬគោលបំណងសន្តិភាព (មាត្រា I ថ្នាក់ទី ២)
• សេរីភាពស្រាវជ្រាវ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ (មាត្រា II-III)
• ការត្រួតពិនិត្យគ្មានជូនដំណឹងជាមុន (មាត្រា VII)
• កិច្ចប្រជុំពិគ្រោះ (ATCM) អនុម័តវិធានការបន្ថែម (មាត្រា IX)

រដ្ឋប្រាំពីរដែលទាមទារទឹកដី D

ក្នុងចំណោមរដ្ឋហត្ថលេខីទាំង ៥៧ បច្ចុប្បន្ន មានតែ ៧ ប្រទេសប៉ុណ្ណោះដែលបានប្រកាសទាមទារទឹកដីជាផ្លូវការ — ភាគច្រើនមុនសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៥៩ ថែមទៀត។ ការទាមទារនីមួយៗមានរូបរាងជាចម្រៀកនំ ពីឆ្នេរសមុទ្រទៅដល់ប៉ូលខាងត្បូង៖

ចំណុចគួរកត់សម្គាល់៖ ការទាមទាររបស់ន័រវែសមិនកំណត់ព្រំដែនខាងត្បូងទេ (ខុសពីរដ្ឋផ្សេងទៀតដែលកំណត់ត្រឹមប៉ូល) ខណៈដីអាដេលីរបស់បារាំងស្ថិតទាំងស្រុងក្នុងចន្លោះអង្សាដែលអូស្ត្រាលីទាមទារ — ជា«កោះក្នុងកោះ»ដែលអូស្ត្រាលីទទួលស្គាល់ដោយគ្មានជម្លោះ។ រវាងជីលី (៩០°ខាងលិច) និងនូវែលសេឡង់ (១៥០°ខាងលិច) មានដីម្ចាស់ក្សត្រីស៊ីលវើដ ប៊ែដ (Marie Byrd Land) ដែលនៅតែគ្មានរដ្ឋណាមួយទាមទារ — ជាដែនដីធំបំផុតលើផែនដីដែលគ្មានអធិបតេយ្យភាពទាមទារ។

មាត្រា IV៖ បង្កកជម្លោះ មិនមែនដោះស្រាយ E

មាត្រា IV ជាបញ្ញត្តិឆ្លាតវៃបំផុតនៃសន្ធិសញ្ញាទាំងមូល។ វាចែងថាសន្ធិសញ្ញា«មិនបង្កើតជាការបដិសេធពីភាគីណាមួយចំពោះសិទ្ធិ ឬការទាមទារអធិបតេយ្យភាពទឹកដីដែលធ្លាប់អះអាងពីមុនមក» ហើយ«គ្មានការទាមទារថ្មី ឬការពង្រីកការទាមទារដែលមានស្រាប់ចំពោះអធិបតេយ្យភាពទឹកដីនៅអង់តាកទិក ត្រូវប្រកាសឡើងឡើយ ខណៈសន្ធិសញ្ញានេះកំពុងមានប្រសិទ្ធភាព»។ និយាយឲ្យខ្លី៖ រដ្ឋទាមទារនៅតែរក្សាការទាមទារ រដ្ឋមិនទទួលស្គាល់នៅតែមិនត្រូវបង្ខំឲ្យទទួលស្គាល់ ហើយគ្មានភាគីណាអាចទាមទារថ្មីបានឡើយ។ វាជា«កិច្ចព្រមព្រៀងមិនព្រមព្រៀង» — ព្យួរ មិនមែនដោះស្រាយ សំណួរអធិបតេយ្យភាព។

ចម្រៀកត្រួតគ្នា៖ អាហ្សង់ទីន-ជីលី-អង់គ្លេស

ការទាមទាររបស់អាហ្សង់ទីន (២៥°-៧៤°ខាងលិច) ជីលី (៥៣°-៩០°ខាងលិច) និងចក្រភពអង់គ្លេស (២០°-៨០°ខាងលិច) ត្រួតគ្នាទាំងបីភាគី នៅលើឧបទ្វីបអង់តាកទិក និងកោះសិចថ្លែនខាងត្បូង — តំបន់ដែលអាចចូលដល់បានងាយបំផុត និងមានស្ថានីយ៍ដំណើរការច្រើនជាងគេផ្សេងទៀត។ ភាគីនីមួយៗលើកហេតុផលផ្សេងគ្នា៖ ចក្រភពអង់គ្លេសផ្អែកលើសកម្មភាពស្វែងរក និងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលតាំងពី ១៩០៨ (ធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជា British Antarctic Territory ១៩៦២); អាហ្សង់ទីនផ្អែកលើភាពជាប់ទាក់ទងភូគព្ភសាស្ត្រជាមួយធ្នើទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង និងវត្តមានបន្តបន្ទាប់នៅស្ថានីយ៍ Orcadas តាំងពី ១៩០៤ (មួយក្នុងចំណោមស្ថានីយ៍ដំណើរការបន្តយូរបំផុតនៅអង់តាកទិក); ជីលីផ្អែកលើក្រិត្យប្រធានាធិបតីឆ្នាំ ១៩៤០ ដោយលើកហេតុផលភាពជិតខាងភូមិសាស្ត្រ និងមរតកកម្មសិទ្ធិអាណានិគមអេស្ប៉ាញ។ អាហ្សង់ទីន និងជីលីទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់គ្នាទៅវិញទៅមកតាមរបៀបរួសរាយ ប៉ុន្តែទាំងពីរមិនទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់ចក្រភពអង់គ្លេសទេ ហើយចក្រភពអង់គ្លេសក៏មិនទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់ភាគីទាំងពីរនោះដែរ។ អត្ថបទនេះមិនកាត់ក្តីថាហេតុផលភាគីណាមានទម្ងន់ច្បាប់ខ្លាំងជាងគេនោះទេ គ្រាន់តែរាយការណ៍ពីជំហររបស់ភាគីនីមួយៗតាមឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ។

ក្រៅពីតំបន់ត្រួតគ្នានេះ ដីអាដេលីរបស់បារាំងស្ថិតជា«កោះក្នុងកោះ»ដែលអូស្ត្រាលីទទួលស្គាល់ដោយគ្មានជម្លោះ ខណៈ Marie Byrd Land នៅតែគ្មានអ្នកទាមទារ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកនិងរុស្ស៊ីទាំងពីរបន្តជំហររក្សាសិទ្ធិដោយមិនប្រកាសទាមទារជាក់ស្តែង។

មាត្រា IV មិនមែនជារឿងអតីតកាលទេ។ ឆ្នាំ ២០២០ អាហ្សង់ទីនបានអនុម័តច្បាប់«តំបន់សមុទ្រ» (Act 27.557) និងផ្សព្វផ្សាយផែនទីផ្លូវការកំណត់ព្រំដែនធ្នើទ្វីបបន្តលើសពី ២០០ ម៉ាយសមុទ្រក្នុងចម្រៀកអង់តាកទិករបស់ខ្លួន។ ជីលីតបតភ្លាមៗដោយផ្ញើលិខិតតវ៉ាទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ បដិសេធព្រំដែនថ្មីនេះ រួចអនុម័ត«ក្រិត្យប្បញ្ញត្តិអង់តាកទិក»ផ្ទាល់ខ្លួនតាមរដ្ឋសភា ដោយអះអាងសិទ្ធិលើ«ធ្នើទ្វីបបន្ត»ដែលត្រួតគ្នាទាំងអាហ្សង់ទីន និងអង់គ្លេស។ អ្នកវិភាគច្បាប់អន្តរជាតិកត់សម្គាល់ថា ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញថា«មាត្រា IV មិនបានបង្កកកង្វល់អំពីការទាមទារទឹកដីក្នុងតំបន់នេះទាំងស្រុងទេ»។

ប្រព័ន្ធកិច្ចប្រជុំពិគ្រោះ ATCM F

បច្ចុប្បន្នមានរដ្ឋហត្ថលេខី ៥៧ ប្រទេសសរុប។ ក្នុងចំណោមនោះ ២៩ ប្រទេសមានឋានៈ«ភាគីពិគ្រោះ» (Consultative Parties) មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត — រួមទាំង ១២ រដ្ឋដើម បូកនឹង ១៧ រដ្ឋទៀតដែលទទួលបានឋានៈនេះក្រោយបង្ហាញសកម្មភាពស្រាវជ្រាវសំខាន់ — ខណៈ ២៨ ប្រទេសទៀតជា«ភាគីមិនពិគ្រោះ» មានឋានៈអ្នកសង្កេតការណ៍ គ្មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត។ ការសម្រេចចិត្តទាំងអស់នៅកិច្ចប្រជុំពិគ្រោះសន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិក (ATCM) ដែលបង្កើតឡើងតាមមាត្រា IX ត្រូវធ្វើដោយការឯកភាព (consensus) តឹងរ៉ឹង — ការជំទាស់ពីភាគីពិគ្រោះតែមួយអាចរារាំងសំណើសំខាន់ណាមួយទាំងអស់ ការបោះឆ្នោតជាផ្លូវការកម្រកើតឡើងណាស់។

គណៈកម្មការការពារបរិស្ថាន (CEP) បង្កើតឡើងដោយពិធីសារម៉ាឌ្រីដ ធ្វើការជាទីប្រឹក្សាដល់ ATCM ក្រោមក្បួនឯកភាពដូចគ្នា។ មាត្រា VII ដែលបានលើកឡើងខាងលើផ្តល់សិទ្ធិត្រួតពិនិត្យពិតប្រាកដ៖ ឆ្នាំ ២០១៨ ន័រវែសបានប្រើសិទ្ធិនេះត្រួតពិនិត្យមូលដ្ឋានយន្តហោះ Novolazarevskaya («Novo») របស់រុស្ស៊ី ហើយរបាយការណ៍ន័រវែសកត់សម្គាល់ថារុស្ស៊ី«ចេតនាទប់ស្កាត់ការចូលដំណើរការទៅផ្លូវហោះហើរ Perseus»។

ATCM ទី ៤៨ ហ៊ីរ៉ូស្មីម៉ា ឆ្នាំ ២០២៦

កិច្ចប្រជុំពិគ្រោះលើកទី ៤៨ ព្រមទាំង CEP លើកទី ២៨ បានបញ្ចប់ថ្ងៃទី ២១ ឧសភា ២០២៦ នៅទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស្មីម៉ា ប្រទេសជប៉ុន ក្នុងឱកាសខួបលើកទី ៣៥ ឆ្នាំពិធីសារម៉ាឌ្រីដ។ ភាគីបានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវឋានៈ«តំបន់រក្សាធម្មជាតិឧទ្ទិសដល់សន្តិភាព និងវិទ្យាសាស្ត្រ»។ ក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ ការស្នើឡើងកំណត់ស្ថានភាពបេនប្រិនអធិរាជ (Emperor Penguin) ជាប្រភេទត្រូវការពារ — ក្រោយត្រូវបានចុះបញ្ជីជាប្រភេទប្រឈមអន្តរាយដោយសារការបាត់បង់ទឹកកកសមុទ្ររហ័ស និងហានិភ័យ«ផុតពូជជាមុខងារ»ត្រឹមឆ្នាំ ២១០០ក្រោមសេណារីយ៉ូបំភាយឧស្ម័នខ្ពស់ — មិនបានអនុម័ត ទោះមានតែភាគីមួយចំនួនតូចជំទាស់ ដោយសារក្បួនឯកភាពតម្រូវឲ្យគ្មានការជំទាស់សូម្បីម្នាក់។ ASOC ក៏បានស្នើឲ្យបង្កើតវិធានទេសចរណ៍ដែលមានកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់ ជំនួសគោលការណ៍ស្ម័គ្រចិត្តរបស់ IAATO បច្ចុប្បន្ន ខណៈទេសចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មកំពុងកើនឡើងលឿន។

ក្រៅពី ATCM ខ្លួនឯង មានអនុសញ្ញាការអភិរក្សធនធានជីវិតសមុទ្រអង់តាកទិក (CCAMLR) ចុះហត្ថលេខាឆ្នាំ ១៩៨០ ទីស្នាក់ការនៅហូបាត អូស្ត្រាលី — ជាផ្នែកនៃប្រព័ន្ធសន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិកទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែជាឯកសារដាច់ដោយឡែក។ កិច្ចប្រជុំ CCAMLR ចុងក្រោយ (តុលា-វិច្ឆិកា ២០២៥) បញ្ចប់ដោយជាប់គាំងម្តងទៀតលើសំណើតំបន់អភិរក្សសមុទ្រថ្មី និងច្បាប់កំណត់ការចាប់គ្រីល — ទម្រង់ដដែលៗតាំងពី ២០១៦ ដែលរុស្ស៊ី និងចិនម្តងហើយម្តងទៀតប្រើសិទ្ធិជំទាស់ក្រោមក្បួនឯកភាពដដែលនេះ។

ពិធីសារម៉ាឌ្រីដ ១៩៩១ និងការហាមឃាត់ការធ្វើរ៉ែ G

ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ភាគីពិគ្រោះបានចរចាអនុសញ្ញាកម្រិតសកម្មភាពធនធានរ៉ែអង់តាកទិក (CRAMRA) អនុម័តឆ្នាំ ១៩៨៨ ដើម្បីបង្កើតរបបគ្រប់គ្រងសម្រាប់ការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែនាពេលអនាគត។ ប៉ុន្តែអូស្ត្រាលី និងបារាំង បដិសេធមិនផ្តល់សច្ចាប័នដោយសារកង្វល់បរិស្ថាន និងសម្ពាធពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលដូចជា Greenpeace និង ASOC — ការបដិសេធនេះធ្វើឲ្យ CRAMRA គ្មានប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង ព្រោះត្រូវការសច្ចាប័នស្ទើរតែពេញលេញ។ ភាគីពិគ្រោះបានងាកទៅរកជម្រើសផ្ទុយស្រឡះវិញ៖ ការហាមឃាត់ពេញលេញ។

ពិធីសារការពារបរិស្ថានចំពោះសន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិក (ពិធីសារម៉ាឌ្រីដ) ចុះហត្ថលេខាថ្ងៃទី ៤ តុលា ១៩៩១ នៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដ ចូលជាធរមានថ្ងៃទី ១៤ មករា ១៩៩៨។ មាត្រា ២ កំណត់អង់តាកទិកជា«តំបន់រក្សាធម្មជាតិ ឧទ្ទិសដល់សន្តិភាព និងវិទ្យាសាស្ត្រ»។ មាត្រា ៧ ចែងច្បាស់ថា «សកម្មភាពណាមួយទាក់ទងនឹងធនធានរ៉ែ ក្រៅពីការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ត្រូវហាមឃាត់»។ ការហាមឃាត់នេះមិនមានកាលកំណត់ក្នុងអត្ថបទដើមទេ — ខុសពី CRAMRA ដែលព្យាយាមគ្រប់គ្រងជាជាងហាមឃាត់។

ក្រៅពីមាត្រា ៧ ពិធីសារនេះក៏ដាក់កាតព្វកិច្ចវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ ការហាមឃាត់នាំចូលពពួកសត្វ/រុក្ខជាតិបរទេស និងការការពារសត្វព្រៃ — ទាំងអស់ស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់ CEP។

មាត្រា ២៥៖ ២០៤៨ និងអ្វីនឹងកើតឡើងបន្ទាប់ H

យោងតាមការវិភាគច្បាប់អន្តរជាតិដែលកម្មវិធីអង់តាកទិកអូស្ត្រាលី និងអ្នកសិក្សាច្បាប់ជាច្រើនបានពន្យល់ មាត្រា ២៥ មានពីរដំណាក់កាល៖ អំឡុង ៥០ ឆ្នាំដំបូង (១៩៩៨-២០៤៨) ពិធីសារ — រួមទាំងការហាមឃាត់រ៉ែតាមមាត្រា ៧ — អាចកែប្រែបានលុះត្រាតែមានការឯកភាពគ្រប់ភាគីពិគ្រោះទាំងអស់ប៉ុណ្ណោះ។ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១៤ មករា ២០៤៨ ភាគីពិគ្រោះណាមួយអាចស្នើឲ្យបើកសន្និសីទពិនិត្យឡើងវិញ។ ប្រសិនបើបើកសន្និសីទនោះ ការកែប្រែអាចអនុម័តដោយសំឡេងភាគច្រើននៃភាគីទាំងអស់ រួមទាំងបីភាគបួននៃរដ្ឋដែលធ្លាប់ជាភាគីពិគ្រោះឆ្នាំ ១៩៩១ (២៦ រដ្ឋ)។ ប៉ុន្តែការកែប្រែនោះនឹងចូលជាធរមានចំពោះភាគីទាំងអស់ លុះត្រាតែផ្តល់សច្ចាប័នដោយភាគីគ្រប់គ្រាន់ ហើយការលើកលែងការហាមឃាត់រ៉ែជាក់ស្តែងទាមទារឲ្យមានរបបច្បាប់ជំនួសដែលមានវិធានការការពារបរិស្ថានស្មើគ្នាជាមុនសិន។

និយាយឲ្យសាមញ្ញ៖ ២០៤៨ មិនមែនជាកាលបរិច្ឆេទផុតកំណត់ស្វ័យប្រវត្តិទេ — វាគ្រាន់តែបើកលទ្ធភាពស្នើសុំសន្និសីទប៉ុណ្ណោះ ខណៈកម្រិតតម្រូវការសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរជាក់ស្តែងនៅតែខ្ពស់ខ្លាំង។ ការវិភាគរបស់វិទ្យាស្ថាន ASPI Strategist («Madrid Protocol at 25: stay the course») និង GIGA Hamburg («Banning Hydrocarbon Extraction in Antarctica Forever») ទាំងពីរអះអាងថា ការហាមឃាត់នេះទំនងជានៅតែគង់វង្សបន្តទៅមុខទៀតយូរ ក្រោយពីឆ្នាំ ២០៤៨ ដោយសារឧបសគ្គនីតិវិធីនេះខ្លួនឯង។

ចិន៖ ស្ថានីយ៍ទី ៥ និងកង្វល់ការប្រើប្រាស់ទ្វេគោលបំណង I

ចិនមិនមែនជារដ្ឋទាមទារទឹកដីទេ — មិនទទួលស្គាល់ការទាមទាររបស់ភាគីទាំង ៧ ហើយក៏មិនធ្លាប់ប្រកាសទាមទារខ្លួនឯងដែរ។ ចិនក្លាយជាភាគីពិគ្រោះឆ្នាំ ១៩៨៥ និងបច្ចុប្បន្នដំណើរការស្ថានីយ៍ចំនួន ៥៖ ជញ្ជាំងធំ (Great Wall, ១៩៨៥, កោះស្តេចហ្សក — តំបន់ត្រួតគ្នារវាងអាហ្សង់ទីន ជីលី និងអង់គ្លេស); Zhongshan (១៩៨៩, Larsemann Hills — ចម្រៀកអូស្ត្រាលី); Kunlun (២០០៩, Dome A — ចម្រៀកអូស្ត្រាលីដូចគ្នា); Taishan (២០១៤, ជំរំរដូវក្តៅ); និងស្ថានីយ៍ថ្មីបំផុត Qinling បើកជាផ្លូវការថ្ងៃទី ៧ កុម្ភៈ ២០២៤ នៅកោះ Inexpressible តំបន់សមុទ្ររស — ក្នុងភូមិភាគរសដែលនូវែលសេឡង់ទាមទារ ជិតនឹងស្ថានីយ៍ McMurdo របស់អាមេរិក។ តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋចិន (People’s Daily, Global Times, វិច្ឆិកា ២០២៥) ស្ថានីយ៍ Qinling រំពឹងបញ្ចប់ការសាងសង់ពេញលេញត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦។

អ្នកវិភាគស្ថាប័ន CSIS (Matthew Funaiole, Brian Hart, Aidan Powers-Riggs, Jennifer Jun, Joseph Bermudez Jr.) ប្រើរូបភាពផ្កាយរណបកត់ត្រាការសាងសង់នៅ Qinling រួមទាំងកន្លែងចតឧទ្ធម្ភាគចក្រ ផែនាវា និងឃ្លាំង ហើយកត់សម្គាល់ថាចិន«មានផែនការតម្លើងអង់តែនផ្កាយរណប ដែលអាចប្រើទាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវស៊ីវិល និងគោលបំណងយោធា/ព័ត៌មានសម្ងាត់»។ របាយការណ៍ឆ្នាំ ២០២៥ របស់សាលាសង្គ្រាមកងទ័ពគោកអាមេរិក («China’s Polar Silk Road: A Stepping Stone to Space») ថ្លែងបន្ថែមថា ស្ថានីយ៍ចិនរួមមាន«ស្ថានីយ៍តាមដាន និងទទួលសញ្ញាផ្កាយរណបប៉ូល» ហើយអះអាងថាការតម្លើងប្រព័ន្ធរុករក BeiDou របស់ចិនឆ្នាំ ២០១៣-២០១៤ ត្រូវបានលុបចោលពីរបាយការណ៍បុគ្គលិក PLA ដែលចិនត្រូវរាយការណ៍ជាប្រចាំឆ្នាំតាមតម្រូវការសន្ធិសញ្ញា។ សាស្ត្រាចារ្យ Anne-Marie Brady (សាកលវិទ្យាល័យ Canterbury, អ្នកនិពន្ធសៀវភៅ «China as a Polar Great Power», ២០១៧) បានតាមដានអ្វីដែលលោកស្រីហៅថា«ផ្លូវសូត្រប៉ូល»របស់ចិនជាយូរមកហើយ។

រុស្ស៊ី៖ GLONASS និងការស្ទង់រកប្រេង J

រុស្ស៊ី (ជាប្រទេសស្នងសហភាពសូវៀត) ក៏ជារដ្ឋមិនទាមទារទឹកដីដែលរក្សាជំហរ«សិទ្ធិដែលបានរក្សា» ដូចអាមេរិកដែរ។ តាមការវិភាគរបស់ Chatham House រុស្ស៊ីធ្លាប់បង្កើតស្ថានីយ៍អង់តាកទិកដល់ទៅ ១០ កន្លែងតាំងពីសម័យសូវៀត ប៉ុន្តែមានតែប្រហែល ៥ ប៉ុណ្ណោះដែលរាយការណ៍ថាដំណើរការពេញមួយឆ្នាំបច្ចុប្បន្ន — Mirny, Novolazarevskaya, Bellingshausen, Vostok, និង Progress — បូកនឹងស្ថានីយ៍រដូវ ឬស្ថានីយ៍បើកឡើងវិញដូចជា Russkaya។

Chatham House កត់សម្គាល់ថា ប្រព័ន្ធរុករកផ្កាយរណប GLONASS (ស្មើនឹង GPS របស់រុស្ស៊ី) ត្រូវបានតម្លើងនៅស្ថានីយ៍ជាច្រើន ជាមួយផែនការតម្លើងបន្ថែមនៅ Russkaya ដែលបើកឡើងវិញ។ ដោយសារ GLONASS ជាប្រព័ន្ធទ្វេគោលបំណងដោយធម្មជាតិ អ្នកវិភាគមួយចំនួនសង្ស័យថាអាចប្រើ«សម្រាប់តាមដានមីស៊ីល និងបង្កើនសមត្ថភាពបញ្ជា-ត្រួតពិនិត្យ»។ ប្រព័ន្ធស្នាក់នៅរដូវត្រជាក់នៅ Mirny និង Vostok ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាអាចប្រើសម្រាប់ការហ្វឹកហ្វឺនប្រតិបត្តិការយោធាក្នុងអាកាសធាតុតឹងតែងផងដែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍ត្រួតពិនិត្យ Novo ឆ្នាំ ២០១៨ (ផ្នែក F) នៅតែជាឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងបំផុតនៃការតានតឹងផ្ទាល់។

តាំងពីឆ្នាំ ២០១១ ក្រុមហ៊ុនរដ្ឋភូគព្ភសាស្ត្ររុស្ស៊ី Rosgeologia បានធ្វើការស្ទង់ភូគព្ភ (seismic survey) តាមរយៈនាវាស្រាវជ្រាវ Alexander Karpinsky នៅសមុទ្រវែដេល (ចម្រៀកអង់គ្លេស) និងដីម្ចាស់ក្សត្រីម៉ូដ (ចម្រៀកន័រវែស) ដើម្បីវាយតម្លៃសក្តានុពលឥន្ធនៈផូស៊ីលក្រៅច្រាំង។ ឆ្នាំ ២០២៥ ការរាយការណ៍ព័ត៌មានដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់នេះលើកឡើងពីការប៉ាន់ស្មានប្រហែល ៥០០ ពាន់លានបារ៉ែល (~៧០ ពាន់លានតោន) នៃ«សក្តានុពល»ឥន្ធនៈផូស៊ីល។ គណៈកម្មាធិការសវនកម្មបរិស្ថានរដ្ឋសភាចក្រភពអង់គ្លេសបានពិនិត្យបញ្ហានេះ — រដ្ឋមន្ត្រីរង David Rutley ថ្លែងថារុស្ស៊ីបានប្តេជ្ញាគោរពសន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិក ខណៈអ្នកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ បណ្ឌិត Klaus Dodds (សាកលវិទ្យាល័យ Royal Holloway) ថ្លែងទៅគណៈកម្មាធិការថា ការប្រមូលទិន្នន័យស្ទង់ខ្លួនឯងតំណាងឲ្យ«ការគំរាមកំហែងសក្តានុពលមួយចំពោះការហាមឃាត់រ៉ែអចិន្ត្រៃយ៍»។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ K

សំណួរញឹកញាប់ L